장음표시 사용
811쪽
761 ETHIco RV riuiueres amicum, gratia ipsius amici.quod quide matriis ' bus ad suos accidit filios, er ijs amicis qui sumi obfusi
ro Quida autem eum esse dicini, qui uersatur lina cu am ω,σ eadem expetit. aut eum qui dolet una, ais gaudeiciam amico. Maxime autem Cr hoc matribus accidit. ΗΟ 2I rvm etia aliquo Cr amcitia ipsam definimi. Vnuquodsaute horam, uiro competit erga se bono .reliquis vero ea ratione,qua tales esse existὶmant. Videtur aute, ut dictu
est,uirtus Graudiosus ipse inicuiq esse mesura.Ηic enim 1ibi psi cosentaneuε est,ac eadem Hrctat anima omni. Et, vult igitur 1ib pse bona, Cr quae apparent,ac agit. Est enim viri boni, bonam agere: r fui psim gratia. Mentis enim cause,quae quidem unusquisq, esse uidetur, Cr pultetiase uiuere alui s esse,ais id maxime quo sapit Est enim bonum hoministudioso,ese. V Auiss autem sibi
uult ipsa bona. Facs uero alius,nustus expetit cum iniud quod estsectu habere. Habet enim Cr nuc deus fumae intim boniised est id quod est ipse. Videtur aute id naeusae quisq; esse quod isse uit,aut maxime atq; talis, secti derigere vult. Libeter enim hoc,cu uoluptatesscit.nam eractarum rerum recordalio periucunda est, er futurarum spes bona.talis aute afficit uoluptate .Ei insuper conreptationibus mente abi dat. Praeterea maxime secura una dolet,ais utatur .idem est enim omnino ipsi molestam, is iucumda, π no alias aliud. est enim fine poenitetia proroz1 με. Ex eo igitur quia unumquodq; ipsorum ad seipse competit studioso,ad amicum autem sic se habet, ut adseu ipsim a cus enim est alivi ipse) cr amicitia uidetvir horum aliquid esse, er quibuε haec ignfiunt uidetur esse amiα23 ci. Quaerere uero utrum ad seipsi sit an nocti amicilia numc omittam s.Videbitur autem hoc amicitia esse, quo. duo
812쪽
LIBER NON Vi 7 73 duo vel plura ex ijs est quae dicta sunt. Et quod maxima amicitia 1inalis est ei quae est ad seipsum. At vero uidetin 2 ea quae dicta sunt Cr ipsis inultis inesse, qua uis sint praui. An hoc participes ipsorum sunt,quo sibi psis placet, Crbonos se esse existimant Nam eorum qui uehemeter sunt pravi atq; nefarij,nenarii haec infimi sed nec inesse videis
tur. rre autem nes pravis .dsident enim secura, CT alia 2squidem cupiunt: alia autem volumi,ut inconti nentes. Nam
ηs quae bona sibi uidentur, anteponunt ea quae uoluptate ollicini atque nocent. Quidam rursus ob formidinem atque inertiam eas agere res omittunt, quas putant sibiminis optimas esse. Qui uero multus res graues atque neα 2ssendus egerunt, uitam ob prauitatem odio habent ac fuisgiunt, ibis mortem consciscunt. Quaertit praeterea alios 27
ipsi stetitiosi quibuscum uersentur:se uero ipsos lugiunt.
Nam si sint secura,recordantur multarum graviumq; rectri , CT sperant alius tales. Si cum alijs autem sint, oblianiscuntur. Atq; clim nihil habeant quod flamabile, nulisti re prorsus alliciuntur ad seipsos,quae ad amicitiam ala timet Nes igitur uni secum gaudent,uis dolent est enim eorum anima inseditione. Atque interdum ob prauitatem dolet abstinens a quibusdam, interdum laetatur. Et haec quidem pars huc, illa aute illuc trabit ut diuesset es . in dy feri nequeat ut doleat simul atq; latetur: at paulo post dolet, quod laetatus luit, cr nollet sibi ni ita uoluptrus isse improbi nanque poenitentia sunt referti. Improbus igitur ne erga se quide amice agi ε est,propterea qκod nihil habet quod fit amabile. Quod ii ita sese habere uta Ghementer est nuberum, totis uiribus fugienda est prauitas, Cr enitendam est bonum esse. sic enim ad seipsum habeo bit am ce, er alij mugs poterit esse,
813쪽
I8 A VERO quae ersa amicos aῆenda seruadaq;.J Hoc est quartum capitulum huius tractatus,in quo posteaqu&nx declarauit plura quae Pertinere videbantur ad conseruationemri dissblutionem amicitiae nunc docet de operationibus amicitiae afferendo origine earum,& ostendendo quae& quot sunt. Nam inter caetera tria esse videntur quae competunt amicitiae verae laquam opera quaedam atq; officia propria:beneficetia,beneuolentia,concordia,sive utriusq; co Zensus.&ista videntur oriri ex amore quo quis studiosus&bonus vir seipsum amat. Diuiditur autem hoc capitulum intres partes,quae suis locis patebunt. In prima autem dicit Philosophus quod operationes & officia amicitiae quae seruata sunt erga amicos,originem habent ex iis quae quisq; sibi facitdc tribuit. Amicus enim dicitur alter ipse. Notandu ex iis quae sibi quisq; tribuit omnia pene opera atq; ossicia proficisci videntur quae amicus erga amicum seruare debet. Ex seloitur originem habent,non tamen quomodocunq; se habente,&indisserenter accepto: sed ex seipso bono & studioso existente viro .is enim mensura& regula esse videtur rerum agendarunt &affectuum omnium. D DE F IN IENTES enim ponunt. J Affert nunc ea Philosophus quibus definiri videtur amicitia. Complures enim priscoru definientes amicum,triabuere ei videbatur illa tria quae colligi videntur ex definitio nibus illorum, scilicet beneficentiam, beneuolentia.concordiam. Nam ii qui dicunt amicum esse qui amici gratia vult&agit bona,innuere videntur beneficentiam: qui vero dicunt eum esse amicu qui vult esse & viuere amicum,innuere videntur beneuolentia. Quida autem dicentes amicum esse qui versatur cum amico,& eadem expetit,innuere videntur concordiam,&idem velle atq; idem nolle. Sic igitur ista tria colligi videntur ex definitionibus antiquoru,quae& si sint opera de ossicia amicitiae,tamen videntur habere originem ab amore quo seipsum quis amat,ut patebit inferius. Est autem prima in ordine beneficentia,in qlia tres requiruntur conditiones, scilicet ut beneficijs uti in amicitia velit,agat, & agat amici gratia ea qziae sunt bona vel quae sibi videtur bona:quod adiunxit,quia amicus facit ea quae credit elle bona. quod si alu
814쪽
ter eueniat praeter intentionem suam,hoc no obstat quin faciat amici ossicium,quia non stetit per eum. Secuda definitio pertinere videtur ad beneuolentiam , quae & si videatur esse extensain omnibus ijs, tame magis videtur elucescere hic,scilicet velle esse & viuere amicum. & hoc nascitur ab eo quod quisque seipsum amat,&vult seipsum vivere.quod si amicus est alter ipse, merito ide optabit erga illum.Tertia definitio
pertinere videtur ad concordiam, ubi tanguntur tria,simul conuersari quod est actus externus:eadem expetere,& velle,
quod est actus internus :&gaudere dolereq; eisde,quod est affectus internus,ut patet.Notandu quod amicitia dicit Philosophus describi aliquo istorum vel omnibus, non tame est
propria definitio talis nisi a posterioribus quibusdam.Nam definitio proprie dicta datur per essentialia,& propria,& ita desinita est antea a Philosopho amicitia a prioribus ex qui
bus costituitur & explicatur essentia,& natura amicitiae.Haec autem quae supra allata sunt, sequuntur &praesuppon ut amicitiam, cu sint opera & ossicia quae ab ea proficiscutur. Quare
definitio ex talibus a posterioribus 'uibusda erit: sicut inter dum demonstratio quaeda dicitur esse a posteriori. Et siquis diceret, amicitia superius definita est per beneuolentiam tanquam per aliquod prius. Dicendii quod beneuoletia sumebatur ibi ut genus & ut habitus vel dispositio quaeda: hic vero
ut operatio. Non enim unifariam beneuolentia sumitur,utetia antea diximus. ΓΕ τ ijsce amicis qui sunt offensi. J Hoc addere videtur Philosophus,ut ostedat hoc esse sigim quod
amicus vult amicu est e,& viuere gratia ipsius amici quia etiainter eos ubi aliquae offensae vel eontentiones cecidere,remanet tamen beneuolentia quaedam qua ei exoptat bona nulla causa suae utilitatis aut voluptatis: sed tantum amici gratia. ATqui horum unumquodq;.J Haec est secunda pars huius χΙ capituli,in qua ostendit quomodo ista quae tribuuntur amicisse habet ad virum bonum & quomodo vir bonus haec si biipsi tribuit.&videtur innuere duas conclusiones. Prima, Id quod est mensura omnium rerum agendarum & hutnanaruo perationum,est etiam mensura ipsius amicitiae qua quis s ipsum amat: sed virtus,& ipse vir studiosus,& bonus est huiusmodi: ergo virtus & vir studiosus.& bonus,est mensura
amicitiae qua quispia seipsum amat.Patet ratio ex dictis Phia
815쪽
losophi quθdelectio& virtus,& omnino ipse studiosus vir,
est mensura rerum humanarum. Nam in unoquoque genere
id sumedum esse videtur pro mesura quod est perfectu in eo genere,& omnia deinde dici solet magis aut minus perfecta, prout magis vel minus distat aperi ectissimo. Unde cum homo studiosus perfectus esse videatur in specie humana, merito dicitur quod ex eo sumitur mensura: tanquam in sapori/bus dijudicandis,ex gustu sano &incorrupto,& non ex pra uo& aegro accipi indicium solet. Secuda coclulio, Ex eo homine cui primo & per se copetunt ea quae pertinent ad amicitiam sui, proficiscunt ut ea quae ad amicitiam spectant amicor u: sed vir studiosus est huiusmodi: ergo ex viro studioso proueniunt ea quae ad amicitiam spectant amicorum .patet ratio, quia viro bono & studioso competunt pii mo & per se omnia illa officia amicitiae, & munera & operationes beneficentiae, beneuolentiae, &concordiae.Reliquis vero tantum quantum se existimant esse bonos. Studioso autem primo & per secum sibi sit consentaneus,& eadem assectet omnibus viribus animi,quia eade in eo vult ratio &appetitus sensitivus: qui etsi interdum repugnat rationi tamen in viro bono obtemperat, &vnitur ei,& ideo eadem expetit nulla parte vel potentia animi repugnate. Nam, sicut in quinto diximus, de iustitia illa Platonica quae dicebatur esse sui ad seipsum,&potentiae ad potetiam,& quod videbatur essecausa iustitiae ad alium: sic de amicitia dicere possumus quae est sui ad seipsum,id est partis ad partem, vel potentiae ad potentia,
quae videtur esse origo amicitiae ad amicti,&quasi idaea atq; exemplar,& hoc studioso maxime videtur competere, quia
vult sibi bona per se cuse amat,&gratia sui ipsius,id est mentis quae est principale in eo. Nam per appetitum videtur esse animal, per ratione & mente videtur differrea brutis. Aget igitur bona gratia mentis suae: haec autem sunt illa quae pertinet ad bonos mores, & speculationeni rerum altissimariam,&quae perficiunt utrunque intellectum, scilicet tam activum quam speculatiuum .Viuere igitur vult,&potius vita secuda, id est operatione,& operatione ea quae est metis atque in rei lectus.Vnusquisque autem exoptat sibi bona, quae sibi sunt bona,&non aliena: hominis aute bona proprie sunt mentis
bona.quod si esset factus alius, veluti perimpossibile, quae dam.
816쪽
dam bellua vel similis belline ob prauitatem & vitiar si,in
quam factus esset alius, non peteret sibi illa bona adesse, quae nunc expetit.& ut accedamus per verba Philosophi: nullus
factus alius, scilicet a seipso expetit cuncta habere, id est ut cuncta habeat illud tale quod factum est, scilicet aliud a se, id est a mente sua quae videtur esse praecipua pars vel principale quiddam in eo: veluti factus equus no expeteret bona hominis, sed equi: & factus leo non expeteret bona hominis, sed leonis.& sic de alijs.unusquisque enim expetit sibi accommodata & propria bona,vt equus equina, homo ea quaesunt rationis& metis. Deus autem cum sit perfectissit num,habet
in se suum sinimum bonum & sibi proprium quod nullo pacto cuiquam alij competit praeterquam ipsi. Et addit postea: quod videbitur autem id esse quisque quod intelligit, non simpliciter quisque homo videtur esse id quod intellisit, id
est intellectus & mens,sed maxime quod adiunxit: quia homo non est solum mens, sed quaedam tertia entitas, quanuis mens sit praecipuum & principale quid in homine.&forsitan id etiam adiunxit ne videretur omnino sequi opinio nem Platonis, qui animam nostram appellabat hominem: corpus autem quasi vestem hominis. Postea dicit Philosophus quod vir bonus secum degere vult,& secu viuere, quia gaudet memoria,& conscientia recte factorum,& spe bona futurorum, & cum habet mentem tranquillam & alienam a perturbationibus,contemplatione abundat, & gaudet in qua magna pars felicitatis humanae contineri videtur. Ex quibus patet quod cum haec omnia enumerata quae sunt officia & operationes beneficentiae,& beneuolentiae,&concordiae compertant primo&perseviro studioso, ut est amicus sui ad seipsum,competunt etiam ei ut est amicus ad alterum,&ex eo tanquam ex Origine & fonte proueniunt haec quae ad ipsam amicitiam pertinere diximus.& hoc etiam patebit magis nunc inferius.l Hoc igitur ipso quod unumquodque . J Declarauit 2α
Philosophus viro studioso competere ut agat ea omnia er
ga se quae ad amicitiam pertinent, ex quo habet statim contaclusionem illam probatam,quod ex eo quod vir studiosus facit erga se omnia quae pertinent ad amicitiam amici qui est alter ipse, coniectari possumus amicitia essὸ aliquid horti,vel
817쪽
omnia quae facit is erga se,qui se vehementer amat: ac hi sunt
amici, dicit Philosophus, qui faciat erga suos amicos ea quae vir studiosus facit erga seipsum.& sic concluditur sententia sua quam intendebat probare,quod ossicia & operationes amicitiae,& amico r um,originem habent ab amicitia qua vir studiosus seipsum amat. AERERE uero utrum adle- ipsum. J Videtur hac in parte se excusare Philosophus a d terminatione huius quaestionis , scilicet utrum sit amicitia ad seipsum,quod videbatur praesupposuisse superius quaeretautem aliquis utru ad seipsum sit amicitia ,& dicit quod hoc est
omittedum nunc , cum antea tetigerit,& inferius dicet nonnulla,ex quibus oriri videtur solutio huius quaestionis, quavis etiam hic tangat aliqua ex quibus conijcere & probare possumus amicitiam esse ad seipium.Nam dicit quod illa vi detur amicitia a qua proficiscutur duo vel plura eorum quae diximus,scilicet pertinere ad amicitia : sed ab amicitia adse- ipsum profluunt aliqua supradictorum vel omnia: ergo illa videbitur esse amicitia. Praeterea alia ratione idem videtur ostendere hoc modo: Id videtur esse amicitia cuius similitudine dicitur exuperatio amiciti id est amicitia perfecta quae summa est amicitiarum: & ideo dicitur exuperatio, ut antea declarauimus: sed amicitia sui ad seipium est huiusmodi, ut eius similitudine dicatur perfecta amicitia: ergo amicitia sui ad seipsum est amicitia. Quanqua dicant nonnulli quod Philosophus no vult quod sit amicitia sui ad seipiunt per ea verba duo vel plura quia amicitia debet esse inter duos vel pti res,&ipse homo non est nisi unus.quorum ego expositione minime sequor. Notadum est igitur quod si amicitia constat ob hoc,& ab ea profluunt ossicia ea quia vir studiosus amat seipsum,& sibi tribuit ea omnia concedere debemus dispositionem siue beneuolentiam qua se quisq; amat esse amicitiam,&habere gradus sicut habent istae quae sunt amicorum ad amicos. na studiosissimus&perfectissimus se magis amabit quam minus studiosus:&sic successive, veluti amicitia ad amicum est magis & minus.quod si quis dixerit non esse hic beneuoletiam mutuam: dicendum primo quod haec amicitia
sui ad seipsum est origo & quasi exemplar atq; idaea reliquarum. Vnde amicus stimere mensura & regula debet ad exer- cenda ossicia erea alterum amicu,scilicet taliter qualiter stu-E diolus
818쪽
diosus erga seipsum:deinde duo hie etiam in amicitia ad se
ipsum cadere videntur,appetitus & ratio, quae quando con ueniunt & vniuntur ita ut appetitus obtemper et rationi, tuc
oriri videtur concordia,& amicitia quaedam potentiae ad potentiam,sicut de iustitia dictum est 1upra:& talis amicitia ad seipsum cum sit origo,& quali idaea,aliarum praestantisiima esse videbitur,&summa cum iocuditate coniuncta. DAT ve a ro videntur ea quae dicta sunt. J Haec est tertia pars huius capituli, in qua Philosophus ostendit quo pacto supra dicta co-- petunt hominibus qui non sunt studiosi. Dicit igitur quod ista videntur copetere multis,id est multitudini,&videtur ponere gradus ut sint quidam studiosissimi,quida pessimi, quidam inter istos. Ea igitur quae dicta sunt sit prae studiosissimo competunt proprie, pessimis nullo pacto, intermedijs vero
intantum competere videntur inquantu sese existimant esse bonos,&cum bonum ametur: ergo seipsos amat,& faciunt quoquo modo ea ossicia quorum supra meminit,id est intantum inquantu se bonos esse existimat. ODIss 1 DENT enim
secum & alia. J Declarat hac in parte Philosophus, quod prauis haec supra dicta amicitiae opera non competiit.& primo quod non competunt eis officia beneficentiae, probatur,Iis qui faciunt sibi noctua,non competunt opera beneficentiae: sed praui sunt huiusmodi: ergo prauis non copetunt opera beneficentiae.& hanc ratione probat exemplo incontinen-ttu,qui percipiunt meliora ,sequutur tamen deteriora &vo luptuosa quae sibi sunt noctua. Probat etia idem alio medio, quia praui omittut agere ea quae sibi essent optima: omiti ut, inqua,ob inertiam quandam,ut faciunt incontinentes secundum quid ,vel etia molles. Q v I vero multas res graues.JSequitur nunc declarando quod prauis etiam non copetunt opera quae pertinent ad beneuolentia, quia habentibus odio lucem & vitam, ut sunt praui, non coeetunt ossicia beneuoletiae& opera eius. O v AERvNT praeterea. JOstedit tertio loco quod prauis etiam non competunt osticia concordiae.
quia no possunt secu couersari,& seipsos fugiunt cos cientia scelerum,&secum dissident nihil habentes boni quod ada inlattiam spectat,& eorum animus est in seditione. Saeuos punire tyranos,ut ille poeta inquit,Haud alia ratione velis cum dira cupido Mouerit ingenium feruenti tincta veneno,
819쪽
Virtutem ut videant intabescantq; relicta.Notandum quod totus iste ordo,ut mihi videtur corres podet ex oppositoi liquem tenuit Philosophus, quando enarrauit ea superius quae competunt bonis, ostendendo quod sibi sunt consentanei,& reliqua quae ibi successive posuit:hic ec5tra quae reperiuntur in prauis successive attulit, ostendendo quod secum dissident & alia gradatim oppolita bonis, ut vidimus. αῖ v o D si ita sese habere. Concludit Philosophus, assi rendo duas sententias obortas. Prima est, quod cum summa miseria sit in prauitate constituta, omnibus modis fugienda est prauitas. Secunda econtra, quod probitas & virtus est comparanda, ut late patet in textu.
Eneuolentia aule,amicitis quidem est simi,
iis, non tamen est amicitia. Fit enim beneuotalentia cr ad ignotos, latens. amicitia lieaero non sit. Haec autem antea diximus. At nec 3o etiam est amatio. Non enim habet extensione nec appetiationem. Amatione autem haec sequuntur. Et amatio quides cum consuetudine. beneuolentia aule fit ex repente: ut fit Cr erga certantes pectantes enim beneuoli sunt ipsis, Cr uolut bona. Nihil aute agerent simul. Quod enim diis ii xmgs,repente sunt benevoli, ex leuiter diligui. Videtur igitur beneuolentia principia amicitiae esse: cut Cr adoamandi, uoluptas ea quae per aspectit et citur . nemo nusadamati no antea delectatus fuerit forma. Qui uero gaudet forma, non continuo ex adamat: sed cum absente deos ierat, praesentiamque asectat. Sic igitur er amicos, λαposibile est esse,nisi benevoli Aerint. Beneuoli uero non
colinuo Cr amant. Voltit enim duntaxat hs bona, quibus
beneuoli sunt. Sed nihil agerent simul, neq; pro illis moα Ilium susciperent ustam. Quapropter qui a per tranfolatione principia ipsum amicitiae dixerit ese.Diuturnam
820쪽
eulem fictam, π ad consuetudinem accedente, an illam feri. non eam quidem quae ob utilitatem, nes, eam quae ob 32 volupretem est. nes enim pro hisce beneuolentia fit. Qui natis beneficiu accepit,rezibuit pro ijs quae accepit beis ne letiam aciens iusti. Qui uero uult aliquem pro*eaeritatem habere, spe conrodi alicuius consequedi per ista, non isti sed sibi potius benevolus esse uidetur . quemadmodum nee anacuis s illi propter aliquem usi obsequium
praestat. Omnino autem beneuolentia ob uirtutem, ac boae 33
nitatem aliqua sit. cum cuipiam qui iam pulcher,aut for
tis,aut aliquid cile videtur: ut in certantibM diximM.
BENEVOLENT 1 A autem amicitiae quidem est similis. J 19Hoc est quintum capitulum huius tractatus,in quo Philosophus posteaquam declarauit ea quae ad amicitiam pertinent profluere ab ijs quae bonus sibijpsi tribuit,& ea reducebantur ad tria opera siue officia ,scilicet ad beneficentia, concordiam beneuolentiam. Nunc accipit ista Philosophus docedo de singulis ea quae sunt cognitu necessaria,& primo de beneuolentia. Diuiditur autem hoc capitulum in tres partes quae suis locis patebui. In prima igitur parte incipit ostendere Philosophus, quid non sit beneuolentia,affer edo hanc conclusionem,quod beneuolentia non est amicitia.Primo, quia amicitia est inter eos qui se mutuo cognoscunt: sed beneuolentia potest esse erga ignotos. Item amicitia non est latens, beneuolentia latere potest eum cui bona volumus: ergo beneuolentia non est amicitia, quanuis sit similis amicitiae, quia oportet omnes amicos esse benevolos. non tamen est idem. O A T nec etiam est amatio. 'Ostendit ulterius Philo- 3osophus quod beneuolentia non est amatio. Probatur, Ama tio habet extensionem&appetitione: sed beneuolentia non habet haec talia: ergo beneuolentia non est amatio. Quidam expolitor dicit quod amatio est intensa beneuolentia &sic nihil intererit inter haec duo niti magis& minus: ita ut bene uoletia sit remissa amatio,& amatio intesa beneuoletia. haee