Aristotelis ... Ethicorum ad Nicomachum libri decem. Ioanne Argyropylo Byzantio interprete, nuper ad Graecum exemplar diligentissimè recogniti. Cum Donati Acciaioli Florentini ... Commentariis, denuò in lucem editi. ..

821쪽

expositio etsi tolerari potest,tamen mihi non satisfacit,quia

amatio media esse videtur inter beneuoletiam & amicitiam, sicut dealbatio inter duos terminos.Terminus a quo erit beneuolentia,terminus ad que ipsa amicitia.& hoc innuere videtur Philo sophus per illud qtud dixit,amatio habet exten-sionem& appetitione. Appetit enim praesentia amati, beneuolentia non ita curat: vel dicere positimus,habet appetiti nem,id est est exiesa appetitio. Praeterea probatur quod amatio non est beneuolentia hoc pacto: Amatio est cum consuetudine,beneuoletia esse potest sine consuetudine, quia repente fieri potest ergo beneuolentia non est amatio. Notadum quod beneuoletia duobus modis c5siderari vel sumi potest: aut vi genus quod praedicatur de amicitia, aut ut species quae distinguitur ex opposito ab amicitia tanqua altera species, ita ut sint duae species beneuolentiae, scilicet amicitia & beneuolentia sumens nomen generis. quado igitur Philosophus accipit indefinitione amicitiae beneuolentia, sumit eam quae estgenus. Hic vero accipitur beneuoletia quae est species,uue

sit dispositio quaeda,sive operatio: sed lixe distinctio facta estat antea in quadam dubitatione. vr DET u R igitur beneuolentia principium. l Haec est secuda pars huius capituli in qua Philosophus posteaquam ostendit quid non est beneuoletia, nunc ostendit quid sit,dicedo quod est principium amicitiae.& probatur hoc modo,Sicut se habet voluptas per aspectuin pulchritudinis ad amorem qui fit propter pulchritudine, sic beneuolentia respectu amicitiae: sed illa voluptas per aspectu est principium amoris: ergo & beneuoletia erit principium amicitiae. Postea addit quod per translatione aliquis dicet beneuolentiam esse principium amicitiae sicut nos dicere sol muscor esse fontem sanguinis. Na ut a fontestaturit aqua, sic a corde emanare videtur sanguis,&spiritus per translationem quandam: sic etiam dicere possiimus beneuolentiam esse principium amicitiae quasi per translationem quandam Ipsa tamen beneuolentia si ei addatur consuetudo frequens ut sit inueterata, fit amicitia & erit tanquam terminus a quo. Aliqui tamen textus habent hic,otiosam amicitiam dicit &c. Quod si ita se haberet, quod mihi non multum probatur, tuc dicere possiimus beneuolentiam esse quoquo modo amicitiam, scilicet otiosam,id est per translatione quandam. Nam

822쪽

sicut per amicitiam quis vult bona amico: sic per talem beneuolentiam: sederit otiosa,quia non pariet operationes quas parit ipsa amicitia. Patet igitur quod beneuolentia de qua loquitur hic Philosophus,per translationem quandam dicitur esse principium amicitiae. Notandum quod rem aliquam fieri aliquid diciturvisiibiectu veluti homo fit albus: sed ex hoe feti hac ratione priuationis, ut ex immulico fit musicu,& ex pane fit sanguis,&ex semine fit animal mo quod seminis for-nia ibi remaneat,sed remota priore forma introducitur altera denuo forma, ut in libro Physicorii docet Philosophus. Sic igitur beneuolentiam esse principium amicitiae dicimus

per translationem,quia ex beneuoletia inueterata fit amici

tia, non quod illa species manens quae distinguitur ex opposito tanquam dispositio ad habitum fiat amicitia: sed est dicen dum quod ex tali dispositione oritur amicitia.Vt igitur di positio se habet ad habitum, similiter se beneuoletia ad ami citiam habere videtur.Ii inihi non satisfaciut,qui dicunt be

nevoletiam non esse principia materiale, non formale, non

finale,sed essectivum. Mihi aute videtur quod possit dici etiamateriale,quia ex ea tanquam dispositione dicitur fieri ami citia,&ita destruitur illa dispositio,& generatur habitus: sin accipiatur beneuolentia ut operatio, tunc dici potest principium instrumentale,& si volumus effectivum vel etiam materiale, ob subiectum in quo dicitur esse.Intelligendum est autem quod si ponere ordinem velimus in istis ut sunt ad homines,considerare possumus profluere a volutate beneuolam operatione,deinde beneuoletiam quaesit ut dispositio quae dam,postea amationem succedere quae sit operatio praece dens amicitiam, quasi amica operatio. Demum amicitia quae est habitus ex qua postea proficiscuntur ossicia amicitiae,siue sint beneficentiae,sive beneuolentiae, siue concordiae.Beneuolentia autem ut dispositio vel operatio praecedens dici principium potest amicitiae, principium,inquam,materiale si c5sideretur ut ex quo fit:effectivum vero,si sumatur ut quod facit. f Mori eam quidem quae ob utilitatem.J Haec est tertia 31 pars huius capituli in qua Philosophus declarat cuiusna amicitiae beneuolentia non dicatur esse principium,& cuius dicatur. & primo ostendit quod non est proprie principi u amicitiae quae fit ob utilitatem, aut voluptatem .Probatur,Si b

823쪽

nevolentia est pro eo,&gratia eius bona volumus,pros a beneuolentia non erit principiu amicitiae ob utilitatem, aut voluptatem. At primum est, ergo & secundum. Patet ratio, quia in amicitia utili aut iocunda beneuolentia non videtur esse pro illo, sed pro se,& pro sua v tilitate vel voluptate, de hoc etiam percipi inde potest,quia interdu euenit ut aliquis accipiat beneficium,veluti in bona amicitia,& retribuat bene de se merito beneuolentiam post utilitatem, &beneficiuacceptum, quod est indicium beneuolentiam non esse principium amiciti e utilis vel iocudae, cum retribuatur post,& non ante beneficium acceptu. Nam ille gratus &memor accepti

beneficij reddit sibi iusta,beneuolentiam, non ob utilitatem futuram, quia id fecisset antequam susciperet,& esset sibi benevolus non illi: sed pro beneficio iam accepto. ex quo patet quod beneuolentia proprie no dicitur esse principium anu-citiae quae est ob utilitatem, vel eius quae est ob voluptatem. 33 ATQ v B omnino beneuolentia. J Declarat nunc philo sophus, quod beneuolentia principium proprie videtur esse

amicitiae bonae atque honestae cum afficimur alicui beneuolentiam habentes ob virtutem,vel aliquod bonu illius,ut patet in textu .sic igitur habemus cuius amicitiae beneuoletia sit proprie,& cuius non sit.Nam sicut amicitiae quae sunt ob utilitatem vel voluptatem non dicuntur proprie amicitiae: sic etiam beneuolentia non dicitur proprie in illis.

De concordia. C Α Ρ v Τ VI.

Tqui concordia etiam ad amicitiam altinet. Quapropter non est eadem opinatio. Haec

enim er ijs qui ibi mutuo sunt ignoti,inesese potest. Nec eos qui de quouis sunt eiusde

sententiae concordes dicunt. uelut eos qui de coelestibus eadem sentiunt. no enim ad amicitiam pertinet de his esse

concordes. Sed ciuitates concordes inquiunt esse: clita de

hs quae conferunt eade sentitit eliguntqatq; qui ea q publice uisa sunt. circa igitur ea quae in actione ueniunt

cocordes smi homines, ex horum circa ea quae in magnia ludi ne

824쪽

LIBER NON Vs. 77slu lime sunt,possinis utrisq; uel omnibus inesse. Vt ciuia

ntes cocordes sunt: cit omnibus uidetur, magist ratus esse deligendos,aut societatem cum Lacedaemoniis iucundam ess aut magistratu gerere Pittacu,cum vellet ex ipse. At

cii uters seipsum uult ut ij uoliis qui in Phoenisu sunt'

seditione habent. Concordes enim esse, non est ide utriis uniel ligere quicquid tandem id sic sed in eode idem. ut cuer populus, Cr boni rempublica optimates gerere uolpi. Sic enim fit omnibus quod exoptant. ciuilis aule amicitia 3s videtur ipsa cocordia esse, icut cir dicitur. N a circa commoda ex ea quae pertinent ad uitam uersatur. Est autem 3 talis concordia in bonis . nam Cr secum quis, horum est concors,ET omnes inter se sunt concordes, quippe camin eisdem omnino fuit. Tullam enim voluntates manet, Crnon refluunt ut Euripus: uoluntq, semper ea quae iustissent, CT quae prosim. Haec autem Er conuiniter a ectit. Prauos uero concordes esse, imposibile est, iis breui in tempore,quemadmodum Cr amicos esse. In rebus quidentilibu3 plus, in subeudis uero laboribus subiimnistratiois rubuta ue minuκ habere percupientes. Unusquisq; aute haec sibi uolens, proximum perscrutatur, Cr prohibet. perit enim res ipsa commanis,cum ab ipsis no conservetur. Fit igitur ut inseditione versentur: er scse quidem uicis urgentes,quae tum sunt agere nolunt.

C o M M E N T. Aτ Vi concordia etiam ad amicitiam. J Hoc est sextu in capitulum huius tractatus, in quo Philosophus posteaquam in praecedenti determinauit de beneuolentia: nunc de concordia qtiae ad amicitiam pertinet ostendit ea quae necessaria sunt. Diuiditur autem hoc capitulum inquatuor partes quae suis locis declarabuntur . Primo igitur ostedit Philosophus circa quod,& cuius no dicitur esse con-

825쪽

cordia,afferendo in primis hanc sent etiam quod concordia

non est opinatio eiusdem rei. Probatur,opinatio eiusde rei potest esse inter ignotos: sed concordia proprie non potest esse inter ignotos: ergo concordia non est opinatio eade vel eiusde rei. Praeterea no dicitur proprie circa quodcuq;. Nam sententia ea de circa 1peculativa non dicitur proprie concordia,ea praesertim quae ad amicitia pertinet. N asi ita esset,lune inimici qui possunt hoc modo esse concordes dicerentur eoas pacto a inici, quod est absurdum. Os ED ciuitates concordes dicimus. J Haec est secunda pars huius capituli,in qua Philosophus ostedit circa quae dicitur esse cocordia,&declarat quod versatur circa ea quae aguntur vel agi a nobis possitnt. Probatur, C5cordia circa ea versari videtur circa quae ciuitates vesciues cuiusq; ciuitatis sunt concordes: sed res agendae sunt tales: ergo res agedae,& agibilia sunt ea circa quae versatur concordia.&afferre videtur plures conditiones ad declara lumea circa quae dicitur esse cocordia. Primo, quod cocordia est circa res agibiles a nobis,deinde circa res magnas,quia minima non videntur tollere cocordiam.Praeterea circa res quae

possint adesse utrisq; vel illis inter quos est concordia: veluti magistratus eligendos esse,& huiusmodi .Praeterea non sinicit ut res possint esse eaede circa quae versantur : sed oportet etia de ipsis idem sentire. Nam Euripides in Phoenissis recitat de Polinice,&fratre qui erant bene concordes de regno quod esset regnum. Verum dissentiebant postea de hoc,quia quilibet eorum volebat esse rex. oportet igitur ut ide velint. 3s fCIvILIs autem amicitia videtur. JHaec est tertia pars huius capituli,in qua Philosophus ostendit quomodo cocordia se habet ad amicitia ciuilem,&dicit quod videtur esse idem. Quod probat ex communi & vulgati modo loquelli. Nam

omnes dicunt tunc esse amicitiam ciuilem,quando ciues sunt inter se concordes.Idem ergo videtur ciuilis amicitia&concordia: sed tamen est disteretia, quia ubicunq; est amicitia ciuilis , est cocordia: sed non econtra. Nam concordia est pars

ciuilis amicitiae, quia potest esse concordia de aliqua reparticulori,& distordia de aliqua alia: quod si accipiatur concordia uniuersaliter de omnibus rebus, dicemus quod ide quasi

erit amicitia& concordia,& ubi erit unum,erit & alterum

3Z eo pacto quo diximus. fA T a talis concordia in viris.J

826쪽

Haec est quarta pars huius capituli, in qua Philosophus determinat de subiecto concordiae, cuius descriptio ex dictis Philosophi colligi potest, quod cocordia est consensio de rebus agendis magnis, quae utrisque inesse possunt, & de eodem. Ostendit autem Philosophus quod concordia est in bonis viris,quia ij sunt qui sibij plis consentiunt,& stabiles sunt in proposito &cum secum ipsi coueniant etiam cum alijs sunt concordest ostendit praeterea quod concordia non est in prauis, quia volui plus deviilibus,& minus de laboribus,unde discordia & iniustitia oritur,ut patet in textu.

De beneficentia. CApvT VII. Identur aulem ij qui beneficia contulerunt, 38 magis eos amare in quos beneficias ni collam, quam is qui acceperunt, eos qui contuleaerunt. Atque ut praeta rationem euenies quaeritur. Plurimis igitur videtur id ex eo feri, quia hi quis 39dem debet, illis uero debetur. Vt igitur irn mutuis,debitoae res quidem uolunt suos creditores non esse, hi uero de μα late quoque debitorum diligentiam adhibent: sic Cr eos, inquiunt,qui beneficia cotulerunt, ueste eos esse erga quos fuere benefici, ut gratius accepturos, illis uero non esse curam reddendi. Epicharmim igitur fortasse dixerit haec ipsos dicere,aspicietes ad malum.Videtur autem hoc esse qPhumanum .plerique enim immemores sunt, exsuscipere potivi, quam constrre beneficia appetunt. Videbitur auae tem causa naturalior ese, non j milis ei quae de creditoribus dicitur. Non est enim erga debitores amatio, sed uoluntas salutis recipiendi causa. Sed qui beneficia contuleis runt, diligunt atque amant eos qui beneficia acceperunt,

ersi nulla inure sunt utiles, neq; in posterum futuri. quod Arquidem ex artificibus accidit. Magis enim unusquisque proprium amat opus,quam ipse ab opere amareture si animae particeps esset. Maxime uero βψta hoc circa poetas

827쪽

accidit .hi nunque suadiligunt poemata supra modum,oeperinde ais filios amant Tali igitur male est Cri quia int ij qui benescia contulerunt. Q nod en suscepit

beneficium,ipsorum est opus. hoc igitur craniani magis, quam eum qui opus stcit. Huius autem causa est, quod iuess est expetibile atque amabile essee. Suram autem actu: nam uiuendos lis atque agendo. Qui igitur scit,

est actusuum quodum modo opus. diligit inque ipsum

opus,quia amat Crese. Hoc aure est naturale. Quod enim

οφ ey potetis, id opus ipsum actu declarat. Et issuper ei quiadem qui contulit beneficium, honestum est id quod egit. Quare gaudet eo in quo est hoc. At ei qui accepit,nihil est honesti in eo qui contulit, nis coferens:quod quidem naum nus est iucundum atque amabile. E st autem praebenus quiisdem operatio sturi autem lyctocti uero memoria lacinda. Sed iucundisiimum est quod est actu,σamabile nullinodo. Ei igitur qui contulit beneficium permanet ipsum opus. diuturnum est enim ipsum honestum. Sed ei qui ceis pit, transacta est ipsa utilitas. memoriaq honestarum quidem rerum est periucunda. utillum autem non nimium,aut

minus. expectatio uero cotra sese habere uidetur. Etam requidem sitiale est actioni,amari autem p ioni .Eos igitur qui circa actura excellinisquitur amare, Cr ea quique ad amicitiam attinent. Praeterea quaescia sunt cam laboαre,ea magis diligunt omnes. ut Cr pectinius magis diliogi t qui acquiseuerunt, quam qui ab alys acceperuri . At beneficium quidem accipere ne labore esse constat.beneficium autem conferre, discite. Propter haec Cr matres filios magis amant. generatio nanque laboriosa est magis,

er magis sciurat esse suos.Videbitur autem hoc er iis acu commodatum ese qui benescia coniglersiit.

828쪽

C o M M E N T. Vi P. NTVR aut eloti qui beneficia contulerunt.J Hoc 3seit septimum ca pitulum huius tractatus , in qtio Philo sophus posteaquam determinauit de beniuolentia&concordia,nunc docet de ipsa beneficentia, afferendo primo unum notandum, quod benefactores videtur magis amare debitores suos in quos beneficia contulerunt,quam amentur econtra. Diuiditur autem hoc capitulum tres partes quae declarabuntur. In prima igitur praemittendo suam intentione, dicit Philosophus quoa ii qui conterunt beneficia,videntur magis amare tibi obligatos quain ametur ab eis: dc qtiae rit unde causa sit huius rei quae videtur praeter rationem. V- 39RIMIs itaque videtur. J Haec est secuda pars huius capituli, in qua affert ratione quam adducebant nonnulli ad hoc propositum. erat autem talis,quod conferen, beneficia est ut creditor : recipies ut debito r quidam, ut in mutuis dici solet. Creditores igitur videntur amare debitores, & habere curam eorum,econtra debitores no curant de salute creditorum .Post

haec Philosophus affert sentetiam Epichaimi dicentis quod hoc accidit in prauis qui ob prauitatem sunt immemore, beneficiorum , di homines respicientes ad istos tales ingratos, dicunt postea id uniuei saliter fieri,& non est verum in bonis viris. svi DE TvR autem idipsum esse.J Haec est tertia o pars huius capituli, in qua primo soluit lationem allatam illo rum priscorum,deinde affert sententiam suam, de in primis dicit quod Epicharmi sententia non videtur vera, ut hoc eueniat ob prauitatemhonunum prauorum: sed videtur potius esse res sumana competens homini vel humanae naturae, ut sit quali quoddam sequens conditionem, & tragilitatem cutita loquar humana in quia complures hominum malunt accipere quam conferre. His dictis soluit Philosophus rationem at latam priscorum ostendendo quod similitudo illa debitoris& creditoris non valet:cupit enlan creditor debitorem viii revi exigat mutuum vel debitu. Verum benefici amant eos, quibus beneficia cotulerunt, nulla sperantes etiam utilitatem. quare assignada est causa naturalis. oo quide artifici- Ibus.J Affert rationes plures secundum sententia suam osten

dendo & cocedendo quod benefici magis amant eos in quos contulerunt beneficia, quam amentur , dc boni etiam magis

amant

829쪽

amant bonos, quia cauta sunt naturales. Prima ratio,omnli homo naturaliter magis amat suu opus quam ametur ab eo

si esset animatum vel animal aptum ad amandum : sed susceptor beneficiorum videtur quasi esse quoddam opus benefactoris: ergo magis amat benefactor illum in quem beneficili contulit quam ametur ecotra. Patet ratio discurrendo per artes inductive, deinde assignare causam huius videtur. Hoc enim artifices faciunt amando vehementer opera sua,&prvisertim poetae sua poemata amant. Quod si poemata essent animata ut possent reddere amorem, no versavice adeo amarent auctores suos, ut patet in amore parentu & filior v. Assi gnat aut e causam, quia omneS homines naturaliter appetunt esse.Videntur autem homines per operatione vel opus praecipue esse,& maxime esse actu. Simili modo dicere possiimus de ijs qui beneficia contulerunt erga eos sese habere qui susceperunt beneficia.Notandu quod poetaevidentur magis amare poemata sua quam alii artifices suum opus,quia alii videntur habere subiectam materiam,& circa illam operari imprimendo formam tantam,ex quo opus tale non videtur totum

esse illorum:sed poetae videntur ex sese inuenire materiam,& omnia denuo fingere, unde poetae dicuntur. Notandum quod esse duplex dici solet. Piimum est, vivere primo actu: secundum est, operari, id est secundo actu. Notandum praeterea quod opus bifariam sumi potest. Uno modo quod producitur visit simpliciter: veluti filius respectu patris alio modo visit aliquid tale: veluti dare alicui alimetum, dicitur quoquo modo opus illius quali ut alimentum ut ita loquar eodem modo susceptor beneficiorum dici potest opus benefactoris isto secundo modo ut aliquid tale, de opus secundum quid. Notandum quod homo cum habet primam vitam, est in potentia ad secudam, id est ad operatione: vivimus autem

vita prima ut vivamus secunda,id est ut operemur operatio nes quae nobis competunt, aliter enim frustra videremur esse producti. Nobis autem expetibile est esse, & viuere non solum vita prima, sed etiam secunda, id est actu secundo. Sipsa

operatione: opus autem ostendit &repraesentat secundam Vitam quaevehemeter a nobis expetitur: ergo & opus. Est autem operatio aliqua quae nuquam separatur a prima , sicut fit in vegetatiuis, ubi vegetare nunquam separatur a principio vege

830쪽

Vegetativo.Nam cessatio potentiae vegetatiuae, ut inquit Philosophus, mors est. Itaque dum vivimus, secundus actus, id est ipsu in vegetare,semper coniungitur cum primo. Intelligedum est tamen quod perprius est vegetatiuu,& est in potentia ad vegetandu,postea operatur . quare per prius est vegetatiuum quam vegetare,non prius tempore,quia nunqua separatur operatio: sed prius ex ordine,& ex parte naturae,& originis. est enim principium vegetandi: & omne principi uvi detur esse prius eo quod est ex principio ea ratione qua prin .cipium est,& omnino causa sua, ut ita loquar, uiato. Veravi ad propositu redeamus, opus videtur indicare esse illius qui producit tale opus:& quia non potest aliquis semper operari,idcirco opus repraesentat actu id quod est in potetia. Nam cum statuarius non operatur, est in potentia ad secuniadum esse,id est ad operatione: quod si produxerit statua,illa semper repraesentat illum artifice,& indicat in potentia statuarium esse quodammodo actu .unde illa cosequentia vale

re videtur, Omnes homines appetunt suum esse . ergo amant

suum opus,quia homo appetit naturaliter esse tam primum quam secundu.Habet autem primum esse per forma suam&anima rationale,& tunc est in potentia ad secundu esse, id est ad operatione.quare anima dicitur actus primus corporis physici potentia vita habentis ,id est habentis potentia vive-di secundo actu,& operandi,& tale operari dicitur secunduesse, quod cum expetitur ab omnibus,& repraesentetur per opus,merito opus amatur a nobis naturaliter quasi quaedam

imacro nostri esse. fit etiam pleriique ut opus veluti statua magis auret quani artifex in vita,ex quo videtur quoque amare tale opus. Haec cum ita sint patet eur benefactor naturaliter

magis amat susceptore benefici j sui quam ametur ec5tra, cusit quodammodo suum opus,ut dicitPhilosophus,& repraesentet benefactore quasi in secundo actu quo unusquisq; expetit potissimum vivere,ut dictu est supra. ta T insuperet iquidem qui . J Adducit aliam ratione Philosophus , ad idem probandum quod benefactor magis diligit eum cui beneficium contulit quam diligatur ecotra hoc pacto: Honestu magis est iocundu atque amabile quam utile: sed magis honestuest beneficia coserre quam suscipere quod est utile: ergo b nescia conferre magis amatur quam suscipere. benefactor

autem