장음표시 사용
831쪽
autem habet honestum collocatum in suscipiete hoe modo, ut sit benefactori honestu, suscipieti vero sit viile. quare benefactor diligit istud honestum,&ipsum in quem cotulit magis quam ametur ec5tra. & notandum quod unum atq; idem veluti beneficium dicitur esse honestum atque utile, ut idem motus dicitur actio & passio, qui quidem motus est in eo qui
mouetur & patitur. Dicitur aute actio respectu agentis, pasisio respectu patientis: eodem modo beneficium collatum dicitur honestum respectu conferentis,utile respectu recipientis, licet sit idem . quare benefactor habet honestum quod est suum in ipso suscipiente: ergo&illum amat. suscipiens econtra non habet honestunt aliquod suum in operante : ergo notantopere amat illu: sed si habet aliquid respectu sui,illud est 43 utile quod minus est amabile. DE ST praeterea praetentis.J AD fert alia ratione Philosophus,omne quod est praesens magis est iocudum q praeteritu aut futuru, siue honestum sit,sive utiole: sed ei qui cotulit beneficiu magis est ei praesens ci ei cui suscepit: ergo magis est iocundu agenti qsuscipienti tale ben siciti. Nam ex tribus quae asserunt voluptatem ea aute sunt, praesentis operatio, futuri spes,& facti memoria ex tribus, inquam,illis praesens est magis iocundu quam illa duo. Nam praeteritum videtur esse iocudum, quia olim fuit praesens:&futurum, quia erit praesens: ergo multo magis praesens. Nam propter quod unumquodque tale,& illud magis: verum opus benefactoris quia honestum, magis permanet & magis est praesens quam suscipientis utilitas i ideo benefactori malis est suum opus iocundum . Et addit Philosophus, quAdonestarum rerum memoria est iocunda: quia aliquis dic re potuisset, si ille cui collocatum est beneficium abesset vel esset mortuus,quo modo est sibi iocundum opus illud quod non est praesens 3 ideo dicit quod memoria collocati beneficij, & rei honestae actae est iocunda. Cum igitur magis vigeat honestum quam utile, de magis sit iocundum atque amabile, merito benefactor magis diligit illum in quem contulit ho- nestum tale,quam diligatur econtrii. ET AMARE quide. lAlia est ratio talis: Ad io tribuenda est excellentiori, passio
inferiori: sed amare est actio amari vero passio , & conferes beneficium eo quo conferens est excellentior suscipiente:ergo illi tribuendum est amare, huic amari : sed ille cui potius tribui
832쪽
tribuitur amare magis amat quam ille cui tribuitur amari: ergo conferens beneficia, & benetacior inagis amat quam ametur a suscipiente. l P R AETEREA quae tacta sunt. J AD 4sfert aliam rationem Philosbphus, quae est quinta in ordine hoc pacto, Ea quae facta sunt cu labore magis diliguntur ab hominibus:sed beneficiu conferre labor totum est, & fit cum labore, suscipiunt autem sine labore: ergo conferre beneficium magis amatur, & ex consequenti ille in quem collocatum est beneficium, magis amatur a conferente quam ipse suscipi csam et eco tra. Hanc rationem declarat Philosophus exemplo eorum qui acqui iterunt pecunias. post haec infert unum obortum siue correlarium quod videtur confirmare rationes suas, quod propter haec mater videtur magiSamare filium quam ametur econtra, & propter laborem partus, &propter certitudinem filiorum: sic benefactor magis vide tur amare suscipiente q ametur ab eo, propter labore,&quia certior est de beneficio collocato q suscipiens.& sic habemus hanc sententia peregregie probata a Philosopho, uel benefactores magis amant eos,in quos beneficia cotulerunt, qametur ab illis, & rationes etiam habemus cur hoc fieri videatur.
De amatore sui. CApvT VIII. Ubintur autem Cr utrum oporteat seipsum qGamare maxime: an alique aligm. Increpant
enim eos qui seipsos maxime amant. CT ut turpe, sui amatores appellant. Atq; pravus esui gratia agere cucta videtur: Crniato magis,quan
io prauior est. Incusant igitur ipsos, quia nihil nisi sibi
agit. Probus alite ob honestate: ex tanto magis ob honestatem,gratiaq, amici, quanto praestabilior est sua vero neae
gligit. Ab his aule uerbis non sine ratione ipsa opera disse s
crepant. nam e m inquirit oportere summe amare, qui maxime est amicus. Is autem maxime est amicus, qui vult cui
titili bona illius gratia, si nullus etiam scierit. At haec ipsi ad seipsum maxime copetunt. πcaetera omnia quibus dera itur amicus. Dictam est enim ab ipso ea omnia quae ad amici
833쪽
amicitiam allinent, er ad caeteros peruenire .Eodem decedunt er proverbia uniuersa. lit,an una. CT, amicorum omniasunt communia. er, amicitia est aequalitas. Cr, itabiae genu propinquius.Haec enim uniuersu ipsi ad seipsi
max me competunt. Maxime nans amicus est bi. σβigitur ipsim maxime amare oportet. Dubitatur autem merito, utris oporteat asentiri, cum utrisque videatur esse
di determinandis sunt, quousque cr quonam modo fatueri. Si itaque sumpserimuου quonam utriq, modo fui maiorem dicut uerit uersian munifistum . ni igitur hoc reprehendendii esse existimant: eos amatores sui appestant, quisbi plM tribuistis pecuniis, er honoribus,er volgaptatibas corporis. Haec enim ipse multitudo allectat, cripsis ut optimis omni studio incumbit . quapropter er incertamen ueniunt. Qui igitur in hisce plus habere perbit, ij cupiditatibus, ex omnino affectibus, eis parti antime
quae rationis est expers gratificantur. tales aulem sunt ipsi multi. iccirco cr appellatio orta est ex multitudine, quae quidem est praua. ergo iuste uituperantur ij, qui ita se amant. No est autem obscurum, uulgus eos qui b ipsis talia tributit, ut amatores dicere consueuise Nam si qui is per studeat agere ist sta maxime omnium,aut temper ta,aut quaeuta alia quae a uirtutibus proficiscuntur,honeo
latenis omnino Ab psi semper uendicet atque usurpet,
o hunc nemo dicet amatorem sui, neque uituperabit. Magis autem uidebitae talis homo sui amator.Nam ea sibi tribuit quae pulcherrima maximes bona. Cr gratificatur ei quod sp seu Um potis ι , in omnibusq; isti obtemperat. Vt autem Cr ciuitas id esse maxime uidetur quod est potissmo, Cr alias omnis conuentus: sic er homo.Amulor igitur is
834쪽
LIBER NON US. 78s est maxime fui,qui istud amat,istis gratificatur.Et contianens igitur dicitur er incontinens quia mens uincit, aut non uincit:propterea quod ipsa est hominum quisque. cregissee ipsi er suus Onte ea videntur quae cum ratione maxime egerint. Non igitur est obscurum, hoc esse maximem quens,Crhoc maxime uirum bonam amare.Quiae II propter maxime sui est amator, diuersa specie ab eo qui repreheditur.tantumq; disteri,quantis uita cum rationeddfert a uita cum perturbatione,erappetitio aut bonesti, aut eius quod conferre videtur. Qui si omnes ad cosequen stdum honestatem er ad res agendas pulcherrimas decertarent ars contenderent , er omnibus publice ea quae oportet, Cr wnicuique priuatim maxima bona inessent . quide uirtus est tale .Quare bonum quidem hominem,uinatorem esse sui oportet num exiibhpse er caeteris proderit,agendo hone . Prauum autem non oportet. Cr bi nos nocebit er propinquis, abfectus prauos sequendo .Ea igitur quae uir improbus agit,ub ijs discrepant quae agere oporistet. At probus quae oportet ea Cr agit. Mens enim omnis Oid expetit, quod est optimum sibi, ex probus obtemperat menti. Atqui uerum est istud quod de studioso dicitur eoni is
plura,inquam, sum agere,er amicorum Er patria gratia, arsi opus miserit,mortem obire. Et pecunias enim, Cr. honores abjciet: er ea bona omnino de quibus homines decertant , tibi uendicans honestatem . Expetit enim poaetius uoluptatem breui tempore uehementem, quam longo
lauem .er uitam honestam uno anno, uam quamuis mulaetis. er naessim actum honest ,magnumque,quam multos
835쪽
hinc enim amicusfcultates, ipse consequitur honestateri,
aici, sibi maius tribuit bonu.Emide er circa honores moudu magistratus s seruabit. nam haec omnia amico suo cocedet. e t emni hoc honestu ac i i laudabile. Merito igitur studiosus esse uidetur, antepones omnibu3 honestatem. Fit etiam ut cr res agendas cocedat amico, is honestius seis
ipsum fiose causam ut agat issus amicM, quam si ipsemet agat. In uniuersis igitur laudabilibus, ipse studiosus plus horne statu tribuere sibi pis uidetur Sic igitur sui nius usi diximus) amatorem es e oportet. Vt ipset alite multi sunt,
DVR TATVR autevtru homine oporteat i Hic est s cudus tractatus huius libri, in quo Philosophus posteaquam declarauit ea quae pertinere videbantur ad coseruatione&di sibi imo ne amicitiae ,&de beniuolentia,&beneficencia atq; concordia,&huiusmodi amicitiae operibus&ossiciis: nisic mouet quasda dubitationes necessarias circa amicitiam ex parte ipsius amantis. Diuiditur autem hic tractatus In duo capitula. In primo mouet quaestione de amante respectu suis plius, & soluit. In secficio mouet quaestionem de amante respectu alterius, & etiam soluit. Primum capitulu diuiditur in tres partes quae declarab titur.In prima igitur parte proponit Philosophus dicedo , virum oporteat sominem amare seipsum maxime. Dictum est enim antea, quod vir bonus maxime seipsum amat. Incipit autem Philosophus in hac quaestione arguere pro altera parte hoc pacto, Id quod est tm penon est faciendu: sed amare seipsum maxime existimatur essetiirpe: ergo amare seipsum no est faciendisi, Patet ratio ex comuni sermone hominum, qui omnes ferme vituperant amatores serjpsius quasi res ipsa sit turpis . Ex quo praui videntur hoc facere quaerendo semper commoda sua, de nihil agendo extra seod est extra appetitum suum & si iam utilitatem, boni vero econtra posthabitis&neglectis proprijs rebus consu- 7 lunt patri e&amicis. DAT enim ab his rationibus. l Allata raIione pro una parte dubitationis, nuc arguit pro altera par-
836쪽
te philosophus, probando quod oportet hominem maxime seipsum amare. Nam id facere quisque debet ex quo profluit,& oritur omnis amicitia: sed ex amore sui jpsius oritur amicitia, ut antea vidimus:ergo amare seipsum maxime quisq; debet.Probatur id quoq; ex communibus prouerbijs eoru quae attribuuntur amicitiae vulgariter, ut sunt haec. Dicunt unam esse animam duorum amicorum,& quod ea quae sunt amicorum sunt comunia, & quod amicitia est quaedam aequalitas, Sequod amicus se habet ad amicii sicut genu ad crus, quae habet tantam propinquitatem ut nihil interiit medium. Haec igitur. & similia quae in prouerbijs allatis dicuntur, maxime competunt alicui ad seipsum ut ea qui'; sibi maxime tribuat ex quo videbitur quod ex consequenti quisq; maxime seipsum ama re debeat. Post lige dicitPhilosophus quod merito dubitatur, cupro utraq; parte probabiles,ut vidimus, &verisimiles afferantur rationes. DF ORT E igitur tales sermones distinguen sdi. J Haec est secunda pars huius capituli, in qua Philosophus determinat quaestionem, distinguendo qualiter aliquis dicatur amator sui secundum utranq; partem obiectionis:quo cognito fiet manifestum id quod quaeritur.Nam alio modo sumitur ab ijs qui vituperant, & alio modo ab iis qui laudant
amatorem sui. Nam amator sui uno modo sumitur ex parte sensus, & appetitus sensitivi: alio modo ex parte rationis, &partis rationalis: sicut Plato duplicem dixit esse hominem internum & externum. Internum appellat eum qui vivit ratione atque intellectu : externum vero qui vivit appetitu sensitivo. Sic igitur amator sui ipsius erit duplex, aut partis sensitiuae , aut rationalis:&si accipiantur amatores suijpsius primo modo , tunc erunt vituperandi ut prima sententia
dicebat. Nam qui indulgent. appetitui sunt vituperandi: sed amatores sui jpsius tribuendo sibi plus in bonis exter nis & voluptatibus corporis , indulgent appetitui sensi
liuo : ergo tales amatores sui. secundum potentiam irrationalem sunt vituperandi: & cum multitudo plerianque talis sit ut potius appetitum sensitiuum sequatur quam in intellectunt vel rationem: hinc est orta appellatio amatorum svij psius & vituperatio. quia cum dicunt amatores sui, intelligunt eos qui secundum appetitum suum sibi illa omnia tribuunt de bonis & commodis externis, & de volupta-
837쪽
tibus corporis trahentes omnia ad propriam utilitate vel voluptate.quar e iure vituperantur,dicit Philosophus, hoc modo se amantes: sed illi qui sibi plus tribuerent de virtutibus &bonis animi,a nemine vituperabuntur ut amatores sui, sicut
69 superiores. MAGis aute videbitur talis homo.J Haec est tertia pars capituli, in qua allata distinctione illa de amatore sui psius,& declarato quod amator sui secundum partem irrationale merito est vituperandus: nunc ostendit amatorem esse laudandum qui se amat secundum mentem & rationem,& affert in primis hanc sentetiam, quod magis est amator sui qui se amat in bonis antini:qui sibi tribuit maiora &excellen tiora bona magis seipsum amat:sed tribuens sibi bona meatis & rationis,tribuit sibi maiora &excelletiora bona: ergo tali, seipsum magis amat, & magis est amator sui. Patet ratio de se. Item qui indulget &largitur bona ei quod est praecipuum in ipso,maxime est amator sui: sed indulgens menti &rationi, indulget ei quod est in se praecipuunt: ergo talis maxi o me est amator sui, & magis seipsum amat. fur autem&ciuitas.J Affert nuc quasdam conclusiones Philosophus, quae pertinet ad declaratione sententiae proxi me allatae, quod magis est amator sui qui se amat in bonis animi, & maxime se amat qui indulget menti & rationi, ut principalissimo quod est in ipso. Prima conclusio est, quod homo videtur praecipue esse id quod est principalissimu in eo. Probatur, Sicut est in ciuitare,& omnino in quavis multitudine & coetu, ita & in homine esse videtur: sed in ciuitate ita est quod ipsa praecipue esse videtur ia quod est principalissimu in ea: sic & homo. Vnde ii
principes vel magistratus&gubernatores veluti optimates iagunt aliquid statim dici solet quod ciuitas fecit illud ,quia id quod est principale in ea egit illud : unde& homo eo pacto praecipue id esse videbitur quod est principale in eo . sed haec similitudo latius patet in Politicis, ubi ostenditur quod in homine est quasi ciuitas quaeda: est enim in eo aliquid quod imperat,dc aliquid quod paret, sicut in ciuitate.Secuda coclutio,imens est praecipua pars in homine, In quoliomo dicitur continens vel incontinens, est praecipuum in homine:sed ratio &inens videtur esse id quo homo dicitur continens si illa sup rat,vel incontinens ii superatur: ergo mens & ratio est pr. sipuit quid in homine,cum totus homo suscipiat denomina
838쪽
tionem continentis vel incontinentis prout ratio superat, aut superatur.Alia ratione probatur eadem coclusio,quia id quo homines videntur maxime agere sua sponte est praeei puum in eis:sed ratio est huiusmodi. ergo &c. Tertia ex ijs sequitur conclusio,quod homo est praecipue sua mens. Quar in quoque insertur conclusio, quod cum homo sit praecipue id quod est principalissimum in eo,id est mens Sc ratio, &amat illud tribuedo tibi bona honesta &accommodata, maxime seipsum amare videtur,& maxime esse amator suilpsius, ut patet ex dictis. Quinta conclusio est,quod vir studiosus
maxime est amator sui. Probatur, Qui amat mentem & rationem quae est quid principale in homine,seipsum vehemeter amat: sed vir bonus amat mentem & rationem indulgendo ei: ergo vir studiosus vehementer & maxime seipsum a niat,&proprie est amator sui. Notandum quod homo componitur ex anima & corpore tanquam ex partibus essentialibus&constitutivis: quare ista sentetia Philosophi non videtur vera quod mens sit homo,quia statim sequeretur quod pars esset totum, quod est absirdum quia ipse homo est totum. falsa etiam esset sententia si diceretur,sensus vel corpus vel appetitus sensitiuus est homo,quanquam illa prima pro positio quod mens est homo, sit minus falsa. Habent enim falsa ordine inter se,ut in Metaphysicis dicit Philosophus,ut unum sit magis falsum quam alter ii,veluti duo sunt quatuor, vel duo sunt x. Prima propositio minus est falsa. Intelligenda est igitur sententia Philosophi cu dicit φ homo est mens,
non quod sit omnino mens,sed maximum & praecipuum i ii homine est mens & ratio.Nam homo videtur esse magis intellectus, quam sensus. Manente enim intellectu &ratione homo magis idem manere videtur quam per aliquid aliud.
Corpus enim videtur variari, & permutari, quia alteratur& nunc augetur, nunc minuitur, nunc suscipit unam altera
tionem, nunc aliam. l xv A p RopTER hic maxime sui. J si Videtur hae in parte Philosophus distinguere amatore mentis suae ab amatore partis sensitivae, & videtur ostedere quod tales amatores videntur differre specie, postea videtur afferre duas differentias, quarum una sumitur ex parte operatio nis &vitae,sic enim differunt ut vita honesta a turpi, &honesta vivendi ratio a turpi modo vivendi. Altera differetia su-
839쪽
mitur ex fine. Alter enim honestatem intendit, & sibi proponit: alter vero cupiditates quae sunt turpes & noctuae. Post haec subdit Philosophus,quod omnes laudat studiosos honestatis: quod si certatim homines dehonestate contenderent, . publice & priuatim maxima bona inessent,ut sunt ipsae virtu testalia bona. Post haec Philosophus affert duas coclusiones. Prima est,quod eum qui seipsum a mado prodest sibi &aliis, maxime amatore sui esse oportet,&decet: sed vir studiosus est huiusmodi: ergo virum studiosum maxime oportet amatore esse sui.Item eum praecipue decet amatorem esse sui, ius operationes non discrepant a rebus agendis quas agere oportet: sed vir studiosus est huiusmodi. ergo &c. Secunda conclusio est, quod prauu no oportet esse amatoresvij psius, quia se amando sibi & alijs nocet, & quia operationes suae discrepant a rebus quas agere oportet:ergo prauuIn non oportet esse sui amatore. Dua L eius quod videtur prodesse.JHoc addere videtur Philosophus, quia bonus homo non se .lum appetit honesta,sed etiam ea quae sibi utilia sunt, dumodo no pugnet cum honestate:& haec amat utilia, inquam, no 3 ut fine, sed ut sunt instrumeta ad fine. fAE N S enim omnis.J scilicet non corrupta, sed in sua bona dispositione costituta, s ut est in viro bono. 1 Arqui veru est illud de studioso.J Ostedit Philosophus in praecedentibus studiosum oportere maxime este amatore sui: nunc autem videtur remouere dubitatione nascentem ex dictis. Nam si dicas studiosum maxime se amare,ergo non tribuet patriae,&amicis, sed sibijpsi. Sindicas quod tribuet plurimu amicis, & patriae: ergo non se a mabit,tollendo hanc dubitationem sed soluetio rationem qua supra dicebat quod abijcit bona externa pro honestate,&in hoc differt a prauo. Dicit Philosophus amicum sibi omnia tribuere quae pertinent ad honestatem, reliqua amicis,&patriae. itaque seipsum amat hoc pacto,& tribuit illis quae sunt tribuenda, ut latissime patet in textu. Concludit postea Philosophus dicendo quod oportet hoc pacto, & no eo modo quo sumit vulgus,homine esse sui amatorem, proponendo sibi in omnibus honestate,&eam sibi tribuendo, ut ii qui breuelar potius vitam &honestam,quam longam Sc turpem expetenda censent.Vnus dies bene actus,inquit Cicero,P canti immortalitati anteponendus esse videtur.
840쪽
LIBER NONUS. 79t De amicis felicis,& quibus indigeat. CAP. IX. Si autem controuersia de ipso stlici, si indi,
digeat amicta necne. No esse elum, inquiut,
bis beatu, ex ex sese uiscientibus, opus
amicis. insunt enim ipsis omnia bona. C umigitur ex sese sint bi suscientes,nullivi indiget rei. Anuci autem, inquiunt, cum fit alter ipsi ea afrre amico quae ipse per se amicus consequi nequit. 'Vndeta hunc, sententiam dicunt,
At absurdo simile est, uniuersa bona tribuentes silici,amico ipsi non tribuere, quod externorum bonorium maxiαnium est. Quod si ad unucum conferre potius quam acciα sppere benescia 1pectat,utq; ad virum bonum, uirtutemqdare beneficia pertinet,maysq, honestu est amicis quam clienis largiri,beneficias conferre: vir studiosu3 ijs indiogebit princto,qui dona beneficiaqj sunt accepturi. Qua SSpropter Cr quieritur utru pro ero in rebus,an in aduersis opus' magis amicis, utpote cum er is qui mala frium utitur,qs iudigeat qui beneficia costrant, Grils qui prospera frtuna uiur, iis fit opus apud quos beneficia collocabunt. Est etiam βψtan absurdum, beatum ipsum solis snrium secere. nemo enim expetet per se bona cuncta habere.nam homo,ciuile animal est,ercu alijs aptu lima uiuevire.hoc igitur copetit elici . habet enim ea omnia quae natura sunt bona. costat aute melius esecu amicta probus, quam cum extraneis ipsum Cr quibusvis couersari. Amiis cis ergo beato est opus. Quid igitur illi primi dicunt, Cr σοῦ qua parte vera Ioquvntur An quia uulgus eos amicos