장음표시 사용
841쪽
ipsius uita iucunda,aduen tilia no indiget uoluptate. Ais cum amicis ritibus haud indigeat,no uidetur indigere aracs cis Hoc alite non est forsitan uer . Nam in principio dictum est,felicin te operatione esse quandam. c onstat aula
operatione ipsam fieri, er non ut quandam rem esse qua ipUidetur. Quod felice esse in uiuendo ac operando cosissit, boni aute operatio studiosa er iucuda per se, ut in tio diximu ,resq- propria ex ijs est quae delectant,atq; mgis propinquos quam nosipsos, er actus illorum quam nostros pos os conreptari .studiosorumq- hominum actas si sini anuci, iucudi sumt ipsis bonis habent enim ambo ea quae sui ni natura iucuda Beatus profecto dilibus indigebit unacis,si expetit actus bonos ex proprios conleplari,nosi tres simul ipsius boni sit amicM. Arbitrantur aute homines elice iucunde uiuere oportere. Solitario igitur di bilis est vici. No est enim facile per seipsum semper operori: cu alijs vero atq; ad alios jacile. Erit igitur operatio cotinua magis, cu sit per stipsam iucuda. Quod quide esse circa beatum ipsum oportet. Studiosius enim hoc ipso quo studiosus est,gaudet quide tis actibus qui a uirtute prosciscuntur. moleste autem fert eos, quia uitijs proderit:pe inde atque muscus delectatur quidem eleganti cantu, of fenditur autem pravo . Fuerit etiam cr quaedum virtutis sisi exercitio ex couictu bonorum, ut er Theognidi placet. V kbL ' NqtM qum inconsiderantibus, studiosus amicus expe
I. ubilis esse natura studioso uidetur. diximus enim id quod
si ea. ii. est bonsim natura,studiosio bonum inciundum ese per Mim citis β. Definivri autem ipsimi uiuere animalium quidem, Vr. 67 potentia sensus: hominum autem , sensius uel late lectiois ρ - ῶν λυ ω. Potentia uero ad operatione reducitur, Eripsim παcipuum
842쪽
LIBER NON Vs. 793eipium in operatione cosistit. Ipsum autem vivere videis
tur proprie ese ipsum sentire, uel intelligere. At ipsum vivere de hs est, qui ae sint per se bona atque iucunda. Est grem definitum. Definitu autem natura est boti Q bari uero natura est bona,id σ bono est bon*m-qμ propicr . --; is omnibus iucundu ese uidetur. Non oportet autem uitam Hs e re praua ais corruptam,nes hir doloribus constitu ,, --αtam. Inde finita nas est talis,quemadmodu ea quae insunt νήυ- ipse. Eritq; hoc inani estu magis insequetibus de dolore. 68Si uero ipsim uiuere bonum est, o iucundum etiam est. quod vel ex eo uidetur, quia omnes appetunt ipsum, Crmaxime boni atq; beati his enim uiuere maxime est expetibile,cr hora uita est beatifima. mi aute uidet , uiuere sentit. Cr qui audit,audire. ex qui ambulat,ambulare. Crin caeteris militer est aliquid sentiens nos operari. Sentiare uero nos sentire, ex intelligere nos intelligere possemus: quod quide est nos esse. ese enim,sentire uel istelliis gere .setire autem se uiuere,de iis est quae perse fumi tuoc D-Vita nas natura est bonu.Bonum autem bi querpi Hese sentire, uoluptate ascit. Ips uero uiuere expetibile est,Cr maxime bonis: propterea quod esse,bonum est ipsis ars iucundum. Sentientes enim id quod est per se bonum,uoluptate asciuntur. At studiosus ut erga σs seipsum csese habet er ad amicu. amicus enim est alter
ipse .Vt igitur se sim esse est unicuis expetibile,sic er
suum an Acu esse. uel sinaliter.Esse autem ideo est expetii bile,quia sibi bonum esse ipsum sentit. At indissensus iracundus per seipsum est. Sentiat ergo Cr ipsum amicum esse oportet.Hoc autem feri potest,cu imo si inta uiuenodo, CT uerba mentemue comutando. Sic enim in hominia ;
843쪽
le uiro beato, cum natura sit bonum uis uic dii: simile autem est er anmci ipsius ese.unucisis etia ex ijs est prostiscis,quae expetibilia sunt beato.At quod est expetibile beato, id adsit ipsi oportet. uel egens erit hac parte. OpM est
igitur ei qui Alix luturus si, studiosis amicis.
hi dum capitulit huius tractatus, in quo Philosophus post .a eaquam in praecedenti soluit quaestione de aniatorer spectu 1 uripi ius, nunc affert dubitatione de eodem respectu alterius,& ea soluit. Diuiditur aute in duas partes quae declarabuntur. In ptima lihilosophus proponedo dubitationem quae est utrii vis telix indigeat amicis,incipit arguere pro parte negatiua,id est quod non videtur indigere, hoc pacto:Hi quibus inlunt omnia bona,& quibus nihil deest non indigetainicis: sed felices sunt huiu1 modi ergo felices non indigent amicis.Patet ratio,quia amicitia videtur expeti ut amicus alteri amico subueniat: verum felix,ut in primo vidimus,videtur esse ex te susticies. Probatide sentetia Euripidis poetaetra - ci,cu inquii: Est bona pro spei itas, no est opus amicis: sed ii lici est bona prosperitas: ergo felici no est opus amicis. Euripides in Electra inducit Horeste rogatem Menelaum ut ubi subueniat,& dicente quod tunc tibi erat opus auxilio cu esset in aduersi, constitutus. Nacum bona prosperitas aderat,noues erat Opus amicis. O Arabsurdum esse videtur.J Arguit nunc Philotophus pro parte assirmativa ostedendo quod felix indigeat amicis, pluribus rationibus. Prima ratio : Bona omnia tam externa quam interna tributitur felici:sed amici sunt maxima bona inter externa:ergo amici tribuedi sunt viro felici.Patet ratio quia si vir felix praesertim felicitate ciuili & activa indiget bonis externis, Samicus est externoru bono rum maximis,profecto no debemus auferre ab homine feli- 7 ce ipsos amicos. tu vo D si ad amicisi conferre.JSecuda ratio,si ad felice pertinet confiat re beneficia felici est opus amicis. At primum est: ergo & secundum .Patet ratio, quia ad telice pertinet potius benefacere quam bene pati,& felicitas in actione
844쪽
actione consistit. Si igitur ad felice pertinet conferre beneficia,quibus imagis coleret quam amicis 3 quid enim prodest,ut Philosophus in pi incipio octaui anquit,pros peritas, liberae Aiu auteratur Zquod quide maxime tit in amicos ac maxime comm edatur. D v o circa quaeritur &idipstim. J Hinc illa uesquisio oritur, dicit Philosophus, utru in aduersis an in secudis magis indigeamus amiciS: ex quo ad idem probandu de duci alia ratio potest hoc pacto, SMn omni coditione vitae est opus amicis,pi ofecto vir felix indiget amicis:sed primu est, ergo &seei indv. Patet ratio, uia in aduertis constituti indigent ope amico rit,ut ab ipsis beneficia suscipiat: in prosperitate similiter indigent amicis,ut eis beneficia conferat. Italalteram partem averr e non potes, quin acteras alteram . AB s v RD ubi est etia forsitan.J Alia ratio Si abiurduestasserere beatu atq; felice solum uiuer e oportere,beato & felici est opus amicis. At primu est, ergo & secundu.Coniunctuvidetur esse manifestu. Assumptio declaratur, quia homini videtur naturaliter copetere visit animal sociale atq; ciuile,ut
in Politicis ostendit Philosophus. Non debet igitur vir felix vivere solus,activus praesertim Sciuilis,de quo nuc praecipue loqui videmur. Nemo enim habes caetera bona,vt in principio octaui inquit Philosophus, sine amicis expeteret vivere: quod si solus vivere no expetit ,& si est ei vivend ii cu alijs,m lius est ipsum vivere cu amicis & bonis viris,qu)m cum hominibus extraneis: ergo felix indiget amicis. FCRsITAN . JHanc particula addere videtur Philosophus propter felicem speculatiuuin,qui no videtur ad modii indigere amicis aut bonis externis,quaquam,ut Augustin. licit in libro ut puto de Trinitate,Sine socio nulla est iocuda possessio. sic habemus rationes pro utraq; parte. Γαvi D igitur illi primi dicut ZJ cci Haec est secuda pars huius capituli,in qua Philosophus posteaquam antea dubitatione attulit, utru felix indigeat amicis,&pro utraque parte tam negativa quam aflirmativa disieruit, nunc soluit quaestione.& primo quibusdam rationibus moralibus deinde quibusda naturalibus. A fieri autem in primis
tres conclusiones quar si duae sunt negatiuae,alia assirmativa.
Prima quod vir felix non indiget amicis utilibus. Secunda, quod vir felix no iudiget amicis asseretibus voluptate.Tertia tu, vir felix indiget amicis bonis&studiosis. Primo igitur dicit
845쪽
dicit Philosophus,cum ratio nes nunc vltimo allatae videatur probabiles & verisimiles, quid dicunt,& quid volunt illi primi,cum asserui felicem no indigere amicisὶ quomodo igitur& quousq; dicut veritatem,postea hoc declarat dicedo quod
vulgus & multitudo eos tantum vocant amicos, qui sunt utiles: quod si ita intelligunt tunc verum videbitur quod dicut, felicem non indigere amicis, scilicet utilibus.& sic habemus primam coclusione, quae probari potest hoc pacto, Qui habet bona interna atq; exter na, & est ex sese sufficiens,no indiget amicis vcilibus: sed vir felix est huiusmodi: ergo vir felix 61 non indiget amicis utilibus. NEC etiam iis qui obvoluptatem. J Secunda conclusio, Qui habet ex sese voluptates,&ί tisfacit sibi in voluptatibus internis no videtur indigere ami cis voluptariis, nec aduetitia quadam voluptate: sed vir felix est huiusmodi: ergo is non videtur indigere externa &ad- uentitia voluptate. 1 Avae perparum.J Hoc addere videtur Philosophus,quia felix interdum indiget relaxatione,& rocreatione propter defatigatione corporis. HOC aute non est forsitan. J Tertia conclusio quae se tenet pro parte assi malitia, quod vir felix indiget amicis, & amicis studiosis,&probatur tribus rationibus. Prima, Si homo magis specula tur & intuetur aliorum operationes quam suas,vir felix indiget studiosis amicis: sed primum est,ergo & secundum. ALsumptum patet, nam homines magis considerare & intueri Videntur opera aliorum quam sua, unusquisq; ferme videtur magis deficere in iudicio sui propter affectum propriu. Homo praeterea potius videtur intelligere recta linea quam reflexa.Talis enim modus intelligedi,& vertedi se ad seipsum tribuitur magis substantijs separatis qui se perpetuo intelligunt nec accipiunt incrementa.Hominis aute i ntellectio videtur terminari primo ad rem intellectantu& sic ex communiciirsu magis homo videtur speculari & intueri aliena opera quam sua. Cum vero incrementa assidue in scientijs accipiendo maximam fuerit cognitione consecutias, tunc ad se ipsum tande se vertere & reflectere ad se videtur. Cosequentiam autem illam siue coniunctum scilicet quod vir felix indiget studiosis amicis si homo magis speculatur opera alioruquam sua,declarat Philosophus multis propositionibus. Prima,quod felicitas est operatio. Secunda,quod operatio fit,
846쪽
de non est res quae sit quaedam possessio,vt affectus atq; vii tutes.Tertia,quod operatio studiosa vehementer est iocunda studioso viro. Quarta,quod magis possumus cotemplari &conliderare proximor si actus quam nostros. Quinta, quod vir studiosus vehemeter delectatur bonis operationibus si diosi amici.Sexta qua videtur praesupponere, quod no possimus delectari re aliqua nisi antea i psam cognouerimus qua delectamur. quare concluditur quod ideo vir felix indiget amicis bonis ut posit intueri eorum operationes fluuio 1as' quae sibi sunt propriae & accommodatae,& similes suis,& illis gaudere,&iocunditatestinere,cu amicusverus sit quasi alter ipse. Notandu quod Philosophus dixit operationem feri &non possideri: ex quo videtur quod operatio no sit de numero permanenti ii, sed de ijs quae sunt succes,tua.quare intelli sendu quod aliquid bifaria fieri videtur. Vno modo succes siue ut pars post partei alio modo simul,ita ut dependeat a
producente &conservante: quo remoto remoueretur & illud quod fit & coseruatur ab ipso. Primo aute modo cu fit aliquid per partes aut fit hoc pacto ut antecedes corrumpatur pars,cu fit alia s eques, ut de tempore & motu dicitur,quae vi dentur essedum fiunt,& partes non videtur persistere: aut sit hoc ni odo ut partes remaneant,sicut domu fieri dicimus per partes, quaru una fit post aliam,& permanet,ut fundamentia, parietes &c. Secundo autem modo fit aliquid simul, cum totuproducitur. Et omittamus nunc generatione formae substantialis,quae etia simul fit, sed loquamur de operatione quae fit simul tota,& dependet a producente. Quare dicendu hac di is stinctione praemissa,quod operatio, & ea quae est felicitas nofit successive per par tes, nec ut motusvel tepus,nec ut domus,
sed tota videtur produci,&esse in indivisibili potetia animae. Na si pars post parte fieret & corrumperetur,tunc cum speculamur,imperfecte intelligeremus,nec sequeretur voluptas ipsam operatione tota tam activa quam speculativa si fieret per partes: quare fit secudo modo operatio tota& simul lita tamen ut depellere videatur a producete,sicut lumen dicitur
fieri &totu diffundi per hemispheri u nostrsi,& pedere a luce vel a corpore solis luminoso: sic igitur fit operatio quae cufelicitas, novi motus,no ut domus, sed ut id quod producitur de depedeta felice operate, & coseruatur ab eode,quia proprie
847쪽
prie dicitur felix dum operatur,&est in actu secundo.Nota- dum quod Philosophus dixit, nos magis alior uactus quam nostros intueri poste & contemplari, quod accomodate dicitur secundum illam sententiam quam attulit. & quia nimiunos amamus,dissicile iudicamus de nobis.vnde est illud, Nosce teipsum. LARBITRANTvR etiam homines. J Secunda est ratio ad idem probandu, Is quem comuni hominum sententia tociade vivere o portet indiget amicis studiosis: sed felix est huiusmodi: ergo felix indiget amicis studiosis. Patet ratio ,praesertim de felici activo & ciuili, quia si solus sit non facile potest operari, mod ii summa iocuditas sit ex oper tionibus studiosis,& solus no potest commode opera ruergo indiget alijs,id est amicis cum quibus & ad quos bene operetur, costile)o &benefacie to amicis suis,& eisde operationibus gaudendo, bonis scilicet&studiosis,sicut musicus elegati catu. s p v E R I T etia&quaeda. J Tertia est ratio, is que decet exercitatio virtutum indiget amicis studiosis:sed felix est huiusmodi: ergo is indiget amicis studiosis.&hoc probatur sententia Theognidis poetae, Bona,inquit,disces si cum bonis
verseris: si cum prauis, bona quae in te erunt amittes. sic igitur societas amicorii opportuna erit felici ad exercitatione virtutu,& fiet vicissitudo quaedam dum ad se inuice operabuturbona,&etiam ad alios. Sc sic patet quibusdam moralibus rationibus quod felix indiget amicis non quibusvis,sed studio- σε sis. NATvRAOvs aute hoc ipsum. J Soluit hac in parte Philosophus quaestione illam quibusdam naturalibus rationibus,probatio &ostendendo eande coclusionem,quod&lici est opus studiosis amicis.& primo praemittendo intelio nem suam dicit quod si hanc rem naturalius inuestigare volumus,reperieinus bonii amicum esse natura expetibilem.&affert per ordine tres conclusiones. Prima, Esse atque viuere
est homini studioso per se bonum atque iocundum. Probatur, Omne quod est suapte natura bonum,est ipsi studioso per se bonum atque iocundum:sed esse atque viuere est se pie natura bonum : ergo esse atque viuere est ipsi studioso per se bonum atque iocundum. Maior patet, quia vir bonus& felix est menstita perfecta ita ut quod est simpliciter bonuviro studioso sit bonum iocundu & per se, ut in septimo declarauit.Minor ostenditur a Philosopho, sed ante declarat
848쪽
quid sit ipsum vivere.Nam viuere in brutis animalibus diffiniuimus per potentiam sentienduin hominibus pro quanto communicat cum alijs animalibus,per potentiam intelligendi. pro quanto,id est sibi proprium,&differt ab aliis anima libus . nain in libro de Antina,ostedit Philosophus quod ipsa est actus corporis potentia vitam habenas.& in brutis est principium sentienci:in hominibus vero non solum sentiendi, sed etiam intelligendi,ut ibi docet latissune haec omnia:
sed cum vivere sit, aut in potentia,aut in actu quia potetiar ducitur ad actum principaliter vivere,erit in operatione dein actu secdii do.quibus praeimissis infert Philosophus id ex quo elicitur probatio minoris,quod esse& viueie est per se
bonum&natura iocundum, quia est definitu:bonum autem, ut Pythagorici dicebant est finitum, malum vero infinitum,& vitam in ordine bonorum corruptione in ordine malorum collocabant.Verum cum aliquis dicere potuisset ipsum vivere non esse bonum omnino ut ipse ait,quia vita prauaci corrupta non est bona, nec expetenda, nec definita: tollit
Philosophus hane obiectione ostendendo quod non loqui tur de tali vita,sed de illa quae competit ibidiosis quorum vita est desinita,& non indefinita praua & coi rupta. Nam ut vitia dicuntur indefinita: sic etia vita talis. His dictis declarat Philosoplius quod esse & viuere est bonu,& ex consequenti iocundu :quod patet eo quod ab omnibus expetitur, & maxime ab ipsis bonis atq; beatis quoru vita est felicissima,ut ait Philosophus. so E F i N i v N T. J Scilicet Philosophi. spo TENT 1 A 67 sensus.J id est perpotetiam sensus. Hominum autem sensus. quicquid est in animali potentiarum est etiam in homine &perfectiori modo.clauduntur enim in ipso sicut triangulus in quadrangulo,ut dicit Philosophus in libro de Anima. habet praeter illa etiam homo alia multo praestantiora, ut in tellectum & rationem,quae non sunt in illis animalibus brutis ullo pacto. 1 IN SEQ vENT 1 avs. Id est indecimo li- 68bro ubi loquemur de voluptate S dolore. Qui autem videt, is videre sentit. Secunda est conclutio hoc pacto. Sentire se sentire,&intelligere se intelligere bonum est & iocundum felici .Probatur,Sentire se esse & viuere & intelligere se esse atque vinere est bonum naturaliter.& iocundum felici ac studioso viro: sed sentire se sentire,& intelligere se intelligere est sen
849쪽
est sentire & intelligere se esse & vivere: ergo sentire se sentire,&intelligere se intelligere,est bonum atque iocundum studioso viro,& omnino felici ipsi.Patet ista ratio,quia si viuere est iocundunt & bonum studioso,ut antea piobauimus, profecto percipere istud esse,& viuere,erit sibi locu dissimia.
percipit autem cum sentit se sentire,& intelligit se intelligere,quia in homine ipsum vivere diffinitum est supra per se tire drantelligere.Notandum quod Philosophus dicit,quod
videns sentit se vider e, & audiens, &c. hoc non videtur vetarum quia nulla potentia instrumentalis vertit se ad seipsam, hoc enim competit intellectui qui esse potest intelliges&id quod intelligitur: verum potentiae sensitiuae &instrumentales extenduntur extensione subiecti,& non possunt vertere se ad seipsas. nam si hoc verum esset,visum suam vitione viodere, tunc visus vel oculus videret seipsum,sicut intellectus
seipsum intelligit,&intelligit 1uam intellectionem. Animaduertenda sunt igitur verba Philosophi qui caute loquitur. Non enim dicit, videt se videre,aut audit audire,sed sentitie videre,id est per superiorem potetiam sensitivam, velim per
sensum communem quo sentire possumus nos videre velatio dire. Et ad hanc sententiam declinare videriar Philosophus, in libro de Anima,cum loquitur de sensu comum , ubi dicit: Cum aute sentiamus nos videre ac audire, necesse est aut vilia sentiamus quod videmus, aut alio sensu. At si alio 1ensii, caetera. Non igitur videndo sentimus per visum nos videre, sed per superiorem potetiam,veluti per sensum comunem, ut diximus. plures autem potetiae sensitiuae internae, quae sunt superiores, & successive ordinatae, quousque accedatur ad potetias non sensitivas, sed rationales ut est mens,& ipse intellectus qui seipsum intelligere potest: quare sentire se videre vel aliquam aliam sentationem, no est necesse ut sensui idem in seipsum vertatur, sed sufficit ad hoc ut superior potentia sensitiva percipiat operationem interioris potentiae sensititiae: sed intelligendose intelligere bene, requiritur ut intellectus vertatur ad se,& in se ipsum reflectatur,quia non habet superiorem potetiam aliam intellectivam. Esset enim 69 processio initi finitu. sed haec in libro de Anima. fAT vi Rstudiosus ut habet. J Tertia est conclusio talis,quoa bonum est studioso viro amicum suum esse,& viuere, &est idem io-
850쪽
eudum percipere ipsum amicu esse & viuere .Probatur, Sicut se habet felix & studiosus ad seipsum, sic etiam ad amicu: sed felici est bonum se esse & viuere,&id percipere est sibi i ocu dum:igitur & erga amicum similiter eueniet. His dictis Philosophus assignat modum quo felix istud percipere potest de amico suo,scilicet conuersando & tami vivendo, non ut belluae, sed vita rationali quae homini competit. quod si id quod est bonum & iocundu felici insit,ei oportet nee in hae Iarte deficiat,& id est percipere amicu suum esse,&viuere,&oc percipi non potest nisi couersando cu perfecto viro qui futurus sit felix,& ad hoc ut sit felix perfecte opus est anticis,& no quibusvis, sed studiosis.Sic igitur tribus coclusionibus quarum altera pendet ex altera subtilissime allatis & probatis a Philosopho,sua concluditur principalis intentio, quod vir felix indiget studiosis amicis, ut diximus. Et notandu est quod Philosophus vult constituere felice perfectum humanis bonis omnibus quoad fieri potest: quod si esset aliquod
bonum humanum merito expetedum quo ille careret, non
esset perfectus proprie felix.quare non modo interna bona, sed etiam externa quae conferre ad felicitatem possint & ex quibus ille sumere queat iocunditate sibi costruam, tribue e Philosophus nititur.Ver u amici maximevidetur esse ut ipse ait,inter externa bona,quare dc tribuendi sibi iure videntur: simul etia quia vita iocundiore efficiut ipsi, inqua amici boni de studiosi ,3c vir felix iocunda vitam degere debet, quare in hac parte non oportet eum deficere, & mancu atque imperfectu esse: merito igitur ei tribuuntur boni amici. Dubitatur utru amicitia sit honum internum externum, quia in
principio Philosophus dixit eam esse virtute vel cum virtute: hoc autem in capitulo dicit amicum esse maximum externorum bonoru.quare pro utraque parte arguere possumus, postea declarationem quaestionis afferre. & primo videtur quod amicitia non est bonii externum. Nullus habitus est bonum externu:amicitia est habitus,ergo amicitia non est bonum externu. Patet ratio,quia amicitia videtur esse habitus electivus, & c5sistere in mediocritate quodammodo, & esse aut virtus,aut habitus quida praesupponens caeteras virtutes ni orales.Item nullubonu externum est in potentia animi,&in potentia rationali tanquam in subiecto: sed anticitia est iu