장음표시 사용
851쪽
potentia amia & in potentia rationali,id est in voluntate ut
pleriq; autumant: ergo amicitia non est bonum externu. Ex altera parte non videtur etia amicitia esse bonum internum: bona interna videtur esse in nostra potestate:amicitia noest omnino in nostra potestater ergo amicitia no est bonu internum. Quod aute non sit in nostra potestate ex eo patet,quia cum sit Oeneuolentia mutua, pedet etiam ex amore alterius. Item Philo1ophus dicit amicti esse maximii externorum bonorii, ut supra in hoc capitulo vidimus: ergo amicitia ipsius amici erit etiam bonum externu, ut videtur. Pro declaratio
ne huius quaestionis intelligedum est quod amicitia considerari potest primo ut est habitus absolutus, de quali perfectio quaeda in animo illius qui amat & ex parte unius. Aut secudo modo c5liderari potest ut est habitus simul cum respectu id
est aggregat u quod est aequalitas quaedam requirens mutuam amatione. Primo modo erit bonum internu, sed n5 est proprie amicitia integre,nec omnino amicitia. na ad hoc ut constituatur amicitia in esse suo completo, requiritur correspo- dentia amoris, ut diximus.& hoc videtur quasi addere suprauaodu virtutis. nam in qualibet virtute susticit actus ex parte inius studiosi: sed in amicitia no sufficit actus unius, quia requiritur ut actus duoru mutuo te amantiu concurrant:&forsitan ob hoc Philosophus dixit supra vel cum virtute,& non quod estet absolute virtus,quia videtur aliquid addere supra ratione virtutis,si sumamus amicitia proprie dictam. non potest igitur esse una amicitia quin sit altera respondens illi: ita ut si duae sint numero in duobus amicis tanquam in subiectis
suis,altera tame respiciat altera. Et una specie amicitia erui,
quia amicitia dicetur de hac & de illa & erit ibi relatio qua dam aequi paratiae, ut isti aiunt: sicut hare albedo est similis illi albedini & similitudo in utroq; videtur esse subiecto. Secundo igitur modo, ut ex dictis percipi potest,crit integra amicitia habens mutua amati one,& hoc pacto senipta nunc bonum internum, nunc externum diuersis respectibus appella ri posse videtur . nam amicitia quae est in me erga amicum respectum ei est mihi bonum internum. respectu amici est sibi
bonum externit. Item amicitia quae est in amico erga mere-
spectu sui est sibi bonum internum, respectu mei est mihi bonum externum. & ideo dicit philosoplius,amicum esse maximum
852쪽
rimum externorum bonorum ipsi felici.& non dixit amici tiam absolute,sed amicum.& eodem modo dici potestamicitiam amici esse felici bonum externum:sed ut est in eo qui ainat est sibi bonum internum.& sic diuersis rationibus, nucinternum,nunc externum dicetur bonum. De numero amicorum. CAPvT X.
Vnsne igitur quamplurimi sciendi amici, poun, ut de hostitalitate dictum concinne fusisse uidetur,
Sic er ad amicitia accomodabitur, neq; sne anucis essee, .nes rursus nin m multos habere anmcos. Ad eas igitur ptamicitius quae sunt ob utilitatem,cT ualde id quod diminest accommodatur. Multis enim uicim subministrare, laborioson est: neq; ad hoc agendu inscultates ipse fusis ficiunt. Plures igitur ijs qui sunt ad scultates proprias satis, superuacanei siunt,atq ad bene uiuendam impediamento. non ergo opus est i s. ij quoque qui comparano 72iur ob uoluptatenisu iciunt pauci, ut in epulis condimenium. At sunt ne studiosi plurimι comparandi an er muti ratitudinis amicorum est quidam numerus,perinde ac ciuiremus s Nec mina decem ex hominibus,civitas constare pori test: nec etiam est ex centum millibus adhuc civitas. Sed quantitas non est forsian ina quaedam delerminata. sed omnis ea quae est media inter quasdam multitudines desiis nitus .Et aimcorum igitur multitudo quaedam est defo
nica. Atque V frtasse sunt plurimi, cum quibus quisu 74
Piam uiuere potest. hoc enim ad amicitiam pertinere mam xi me uidebatur. Fieri autem non posse ut una cum mulotis quis iam uiuat,ses multu impertiat,non est obscurre. Praeterea illos etiam inter sese amicos este oportet, si fio 7simi omnes uicturisunt: hoc autem disicile est in multis. EE 2
853쪽
dolere. cocurrere enim haec simul possunt: cin uno,παγγ quam ere, em cu altero gaudere. Forsitan igitur bene
est no quaerere quamplurimos amicos habere ed quot ad comunem uitam habenda susciunt. neq; en posse uis
detur,imius uehementeΥ amicum esse. Quapropter nesa mare plures. exuperatio enim quaedam amicitiae .hoc 78 autem est ad unum. Et uehemeter igitur amare,ad paucos
erit: hoc er in ipsis rebus ita se habet. Amicitia nas soda
litia, non sunt inulti unaci. σ quae a celebratur,inter duos βιise dicuntur. Qui vero multos anticos habent, Cromnibus sese aliariter offriti: ij nemini sunt amici,nili ρM ciuiliter,quos Er placidos appellant. ' igitur ut ciuili ter multis sit quilpiam anacus,etia fi non hi placidus sed vere uir probM . sed ob virtute cr seipsos amicitia no e
ad multos. amabile autem est,er paucos inuenire nies.
TQ VNτ ne igitur quamplurimi faciendi anticiZJ Hic est ter
lius Sultimus tractatus huius noni libri,in quo philoso- phus posteaqu&n attulit nonullas qtuestiones & soluti nes ad amicitia pertinetes ex parte amatium, nunc affert alias etiam ex parte eoru qui amatitur,&eas soluit. Diuiditur autem in tria capitula quae suis locis declara butur.Primum capitulum diuiditur in duas partes. In prima Philosophus affert quandam quaestione.in secunda eam soluit. Primo igitur diacit Philosophus,cu felici sit opus amicis,ut probatum est,faciendi sunt nobis quamplures amici: quato enim plus bonorum acquirere postumus, tanto magis laboradiani esse vid rur, ut ex eis quamplurimu consequamur.Sed amici sunt niaxima externorum bonorum, ut dixit Philosophus: ergo danda opera videtur ut ex eis quamplures habeamus. Quaerit igitur Philosophus an multi sint nobis comparandi amici an faciendum sit ut Hesiodus inquit de hospite, Ne careas il-γi lis, nec habeas plures. ΓAo eas igitur anticitias quae.JHaec est secunda
854쪽
seeunda pars huius capituli in qua Philosophus eum quaestio
in genere proposita sit,utrum quamplures sint nobis paran di amici,&amicitia trifariam dicatur,soluit secundum una- quanq; specie amicitiae,&primo quod amici qui sunt ob utilitatem non sunt plurimi comparandi. Probatur duabus rationibus, Exijs hominibus non oportet multos habere amicos, quibus &subministrare &inseruire laboriosum est sed amici ob utilitatem sunt huiusmodi: ergo amicos ob utilitatem non oportet habere quamplures. nam multis quaerenti
bus utilitatem,commode satisfieri non potest:& si istud non fiat,statim cessabit amicitia.Item ij qui sunt impedimento ad bene vivendum non sunt nobis comparadi: sed quamplures amici ob utilitatem sunt huiusmodi,propriam enim quaerutvtilitatem&curiosi sunt circa commoda sua: ergo tales amici ob utilitatem non sunt quamplures coparandi. sis quoq; Itqui comparantur. J Accipit aliam speciem amicitiae,&secundum eam declarat etiam quaestionem propositam,Vbi pauci sufficiunt amici no est opus multis: sed amici faceti,& ob voluptatem pauci sufficiunt ut condimentum in epulis:ergo noest opus multis huiusmodi amicis: sed pauci sufficiunt amici ob voluptatem,non intelligendo ob turpem voluptate, quia tales nulli sunt e5parandi sed posthabendi omnes. pauci vero ob voluptatem, id est pauci faceti sufficiunt ob relaxatio
nem quandam:nam frustra fit per plura quod potest fieri perpauciora,&aeque bona,vt dici solet. fAT studiosi nec pluri Ismi sunt comparandi. J Similiter sumit nuc Philosophus spe
ciem amicitiae quae est ob virtutem,& ostendit quod talium amicorum ingens multitudo parari non potest, sed quantitas determinata sumenda est ut patebit infra. Dicit igitur in primis quod sicut est de ciuitate, ita de amicitia tali esse vide
tur: sed de ciuitate sic est quod ea non videtur constare posse ex decem tantum hominibus, nec etiam proprie sine confusione ex superabundanti multitudine, veluti ex centum milibus: sic exempli gratia ponamus eam esse nimiam &excede rem multitudinem,eodem pacto amicitia in multitudine nimia non videtur posse constare sed sumendus numerus determinatus,& tot parandi amici ut eis satisfacere possimus secundum conditiones amicitiae. Expositores quidam hunc locum de multitudine ciuitatis exponunt,quod est dare ma-
855쪽
ximam& minimam ultra quam non debet fieri diminutio,
aut additio,quasi sint duae quantitates determinatae numero
a quibus digredi nec ascendendo nec descedendo licet. Mihi autem videtur quod Philosophus velit quod parua copia
non conficiat ciuitatem, nec nimia ex qua fit colusio. Postea dicit,est ne quantitas determinata minime: ted est ea quae est inter duas quantitates determinatas. Consideranda est igitur coditio loci & regionis,& tunc statuetur quaeda accomoda ta multitudo,ut in Politicis ostendit Philosophus. Exeplum, Si regio esset idonea decem milibus,duo essent parum,viginti nimium: ergo sumenda erit accomodata multitudo, veluti decem non est igitur mens Philosophi,iudicio meo,ut nominatim sint duae quantitates terminatae omnino ultra quas non possint dari maiores vel ininores: sed sumendae sunt maiores & minores definite secundum loci exigentiam, & si menda quaedam media multitudo inter illas quantitates eo pacto defini tas, quae sit accomodata regioni & loco: sic etiam
numerus amicorum accomodatus sumendus esse videtur si
γ cundum vitam&conuersatione. ΓΑ Tu v E ij fortasse sunt plurimi. J Declarat nunc Philosophus quod in amicitia ob. virtutem no possunt multi comparari amici ,& ideo quan plures non oportet sibi coparare multis rationibus. Prima ratio, Quot sunt ij quibus cum vivere coversariq; possumus, tot sunt nobis stu)iosi coparandi amici:sed cum multis non
possumus couersari &vivere: ergo non oportet multos sibi tales comparare amicos. Patet ratio quia praecipuum in ami 'citia est vivere &conuersari cum amico , sed difficile est c uersari &viuere cuni multiq.verum omnis dissicultas debet
remoueri ab amicitia praesertim studiosi cum sit habitus afferens summam iocundirate amicis: difficile est igitur versaricum multis eo modo praesertim quo in amicitia perfecta requiritur. quare paucitate amicorum magis costabit talis amips citia, quam multitudine. fp RAETERE A illos etiam. J Alia ratio, Si quis habeat plures amicos tales oportet ut illi etiam sint amici inter sese: sed hoc est valde difficile: ergo & dissicile & arduum est habere plures amicos in tali genere vel spe pis cie amicitiae. r D quoque perdissicile.J Alia ratio, cum officium amici sit dolere amici aduersis,&gaudere gaudio it
lius, si plurea hab eas amicos, eueniet ut simul tibi gaudedum sit
856쪽
statq; dolendum diuersis causis amicorum: sed hoc est vehe meter difficile ut fiat cumultis:ergono est opus, vel est disti cile quam plures huiusmodi habere amicos. Γ FORSITAN 7 igitur bene habet. J Alia ratio , Si quis plure, habeat amicos,
tu ut in tali amicitia no sit amor intentiis & vehemens: sed in amicitia bonorum hoc esset inconueniens: ergo ad hoc ut sit amor intestis oportet ut pauci adsint amici. na amicitia perfecta vehemens eli in amore,& est exuperatio quaeda amicitiae
quasi summum gradu tenens in genere amicitiai vivi in octauo docuimus: sed ea quae superlativo modo dictitur,nonc
petunt multis. HAEC ita essedi in ipsis rebus.J Alia ratio- 3 ne quae deducitur ex ipsa experietia & exemplo rei u probat propositum sinam. Sicut sit in amicitia sodalitia,sic fieri videtur in amicitia quae est ob virtute: sed in ea fit ut pauci,& ple runq; duo tantum fiant amici: sic in amicitia bonorum & studiosoru euenire videtur. similitudo videtur tenere,quia magna est aequalitas inter eos qui simul nutriti & educati sunt, ct sodales facti,& sepe dictum est, amicitiam talem esse sinulem frater nae amicitiae,& huic etiam ob aequalitate: quod autem in huiusmodi amicitiis pauci vel ut plurimu duo sint amici,probat Philosophus ex comuni fama, qua celebrari solent quaeda paria amicoru,veluti ea amicitia celebrari solet quam inter Patroclum & Achille, & quam inter Pyladem & Hore stem,&item ea quam inter Scipione & Laelium fuisse tradui,& Cicero de duobus Pythagoreis sic inquit: Damone & Pythiam Pythagoreos ferunt hoc animo inter se fuisse,ut cum eorum alteri Dionysius tyrannus diem necis destinauisset,&is qui morti esset addictus paucos sibi dies comendandorum suorum causa postulauisset,vas factus est alter eius sistendi,ut si ille non reuertisset moriendu esset ipsi,quicum ante diem se recepisset, ad miratus eorum fidem tyrannus petiit ut se ad amicitiam tertium adscriberent.Sic igitur talibus exemplis colligi potest,quod intensa amicitia & vehemens est ad paucos in ut plurimum inter duos, ut patet ex Philosophi dictis. Post haec Philosophus videtur afferre hanc sententiam,quod qui omnes vel multos volunt habere amicos, nullos habent vere amicos, sed placentes,& assentatores, ut saepe fieri solet , veruntamen fieri potest ut vir bonus plurimos ciuili amicitia habeat amicos, sed persectos, vera amicitia multos
857쪽
reperire non potest:quibus cocluditur quod si plurimi intali specie amicitiae comparari possimi ut constaret amici boni,& perfecti plurimi essent proculdubio coparandi:sedcu hoc
aut non fieri,aut cum summa difficultate fieri possit,satis est paucos reperire tales amicos secundum Philosophum.
In qua fortuna sint habendi amici.
Τ utra in fortuna magisop sest anacis libruin prospera an isn aduersas In utras nanque quaertitur. Na er qui fortuna habet aduerasam, indiget ope. Et qui sumtisii reru prosterim te,eoru indigent quibuscu uiuant, er nn quos bene, cia constrat. Volumi enim donare, beneficia, conferre. So Amicos igitur habere necessurisi quide est magis in aduersa fortuna. Quapropter hic utilibus amicis est opus: Haenestius aute est .un prosperrite fortianae . idcirco er bonuquaertit. in hos enim beneficia conferre, atq; cum his una 8s degere, magis est expetibile .ut enim er ipsa praesentia amicoru iucunda Itin utras fortuna. na leuantur ipsi doleistes condoletibus ipsis amicis. Quapropter er dubitauerit qui iadi doloris ut oneris amici participes fiunt:an hoc quide non fit, ipsora autem praesentiacu fit iucunda,condolendis benμου minuit ipsum dolore Verum si ob haec, aut ob aliquid aliud leuitur, missum sciamus. id quod di
82 ct est euenire sane uidetur. Ipsiorum autem p sentia Ammim quaeda est. nam aspicere quide amicos, iucudum est,praesertim ei qui calanmn tibus premitur, stris praesdiu aliquod aduersius dolores. Cosolatione enim ipse jucus er epectu, Cr uerbis a terre potest,modo fit dexter. Scitnὰq- mores, quibus gaudet atq; dolet. At sentiresuis
ob aerumnus dolere an cum, fert dolare. Na omnes Adgiunt se causam doloris ese amicis. Quapropter viriles quidem
858쪽
LIBER NON VS. 8os quidem natura cauent,ne amici secum condoliant. ers noexuperent indolentia,dolorem quo illi asticiuntur non fetarunt. Atque omnino fumi plorantes moerentes s non adis mittunt, quia nec ipsisunt propensi ad luctus. Mulier culta uero Cr huiuscemodi viri, gaudent ijs qui una cum ipsis
gemunt: er amant eos tanquam amicos ,σ condolentes. Oportet autem omnibus hn rebus praestabiliorem imitari.
At a corum prosteris in rebus praesentia cruoluptatem yy affert omni in actu, r cogitatione delectat,quod in ipsi sbonis utantur. Quapropter uidebitur oportere in proae φε eritatibus quidem prompte uocare amicos . est enim hoαhestum, benescam esse. In aduersitalibus autem purcimi-nme nanque facere participes malorsim ipsos oportet. . Vnde er illud dicitur, α
Sat e trauis oririis S,sime fors tremit.
Maxime tamen uocandi sunt tunc amici,cum prauasusiceae
pta molestia multum prodesse posunt. Contra autem for
tasse congruum est, ad calamitosos quidem ire non uoc iura, ex prompu.Est enim amici benescia conferre,praea sertim in eos qui indigent, ex antea quam illi requirant. Vtrisque nanque honestius atque iucundius est. Ad fortuis natos autem prompte quidem accedere ad operadum una eum illis. est enim ad Lec op*s amicis: lente autem pro beneficijs consequendis. non est enim honestum utilitatis suae cause properare . canenda autem est forsim opinio iucuis ditatis in repellendo. accidit enim nonnunquam. Praesenαtia igitur amicoris in uniuersis expetibilis est.
Aτ s v A N D O magis opus est amicis: virum.J Hoc est ssecundum capitulum huius libri, in quo Philosophus affert aliam quaestionem ad amicitiam pertinentem,&eam soluit. haec aute est, Vtrum sit magis opus ipsis amicis, an
859쪽
in aduersis rebus,an in secundis. Diuiditur autem hoc capstulum in tres partes quae patebui. In prima igitur Philosophus proponit quaestione dubitando utrum in aduersis an insecta dis magis fit opus amicis ,&declarat postea id quod quaestio supponit,dicedo quod in utroq; tepore &in utraq; coditione vitae indigemus amicis. ΓΑ Mi Cos igitur habere necessarium. J Soluit Philosophus quaestione asterendo duas concliationcs,qua rii prima est ista: quod in aduertis amici utiles sunt nobis magis necessarii. Probatur,lis qui subsidio egent amici utiles sunt necessaris: sed conitituti in aduersis sublicio egent, di issamici utiles sunt necessarij. Ite secunda coclusio est, quod ij qui sunt in bona prosperitate amicis indigent honestis quidem & studiosis. Probatur per hoc, quia it qui largiri volunt,& beneficia coferre,indigent amicis honestis de studiosis: sed ij qui sunt in secundis rebus constituti largiri volunt,& beneficia collocare: ergo ij indigent amicis studiosis , & ij qui sunt amici ob honestatem. Ex quibus soluitur dubitatio illa: nam cum qu eritur quando magis est opus amicis, Respondetur quod in utroq; tepore:sed in aduersis est opus amicis utilibus ob necessitate, in prosperis vero est opus amicis studiosis ob honestatentiquare magis necessarium est in aduersis,& magis honestum in prosperis, in quibus ij qui constituti sunt debent liberaliter bonis amicis beneficia conferre. Esr enim &ipsa pxaesentia amicorsi.J Haec est secunda pars huius capiti li,in qua ostendit praesentiam amicorsi esse iocudam in qu
cunque conditione seu prospera seu aduersa. Et primo ostendit quod praesentia amicorsi est iocuda in aduertis, Id quo leuantur ij qui dolent, est iocundu & delectabile illis i n aduersis: sed praesentia amicorii est huiusmodi:ergo praesentia amicorum est iocunda in aduersis, quia leuatur moerentis dolor praesentia amici. Sed quomodo fit leuatio ista dicit philosophus Z an quia amici subeant dolore metis in aliqua parte,si cui oneris cuiusdam partem sustineantZnam si quis ferat ce tum librarum onus, & quidam alter adiutor accedat ad ferendum idem onus, manifestum est quod leuius fiet primo illi gestanti ,&iste alter partem sustinebit: fit ne hoc pacto, dicit
Philosophus in dolore moerentis amici praesentia amico tu & statim subdit, an id quidem non fit, quia iste modus sibi noVidetur placere.Itaque affert aliam rationem, dicendo,an ob
860쪽
id leuatur dolor amici, quia praesentia amicor uesti ocuda, dc perceptio sinuit doledi est sibi grata. Contraria aute ita se habent,quodvnu videtur extrudere siue minuere aliud.& illa videtur naelior sentetia quam prima, quia dolor ille no diuiditur ut unus possit accipere unam par te,& alius altera: nec est idem dolor numero, licut estet unu onus quod ferrent duo,ut inulti opinabantur ,sed alius est dolor m Cerenti Sialius condolentis,cutit in diuersis subiectis: sed ratio est,ut minuatur dolentis moeror praesentia amicor si,quia illa affert voluptatem, α illa voluptas pellit aliqua ex parte dolore sibi contrarium:&sic leuatur & minuitur dolor. I ipso Rubi autem amico-xu. J Declarat nuc Philosophus quomodo se habet ista praesentia amicor hi: an sit iocunda limpliciter,an sit mixta cu aliquo dolore.& dicit quod no est syncere iocunda: quia ex una parte est grata de dulcis, ex alia par te excitat moerorem. Primo aspectu alseri voluptate &subsidium dolori. Solet enim amici asserre consolationem,&aspectu,&sermone, si modo
sit aptus. Nam amicus scit mores amici, & quibus gaudet, &quibus dolet,&accommodat se illis: sed ex altera parte,dicit Philosophus, excitatur & oritur quidam dolor illi qui est in calamitate ex praesentia tali, quia percipit se inferre dolorem
amico suo,&hoc est sibi molestu, quia omnes naturaliter vellent afferre iocunditatem amicis suis, de non dolorem. Posthaee Philosophus infert statim ad hoc propositum v nucor retarium & sententiam ortam ex dictis, quod ob hanc causam homines viriles cauere solent ne amici ob suas aerumnas
doleant, sed comprimunt dolorem suum quoad possunt:&si non superent indolentia dolorem quo illi afficiuntur non susinent. Et hunc locum quidam exponiit hoc pacto:& si ami-
ei, scilicet visitantes non superant cum sua indolentia eorum dolorem qui visitantur: tunc tales homines in calamitatibus constituti si sint viriles, no ferunt tales visitantes amicos quia nolunt muliebriter lugentes. &sic isto modo exponetes re ferunt indolentiam ad amicos visitantes , dc consolantes. quidam alii exponunt hoc pacto , referentes indolentiam ad eos qui visitantur , dicendo,uiriles homines cauerat ne ex suis aduersis afferant dolorem amicis: simulant enim indolentiam,& non queruntur,& non dolent praesentibus illis. quod
si non possunt superare non dolendo, id est cum indolentia sta