Aristotelis ... Ethicorum ad Nicomachum libri decem. Ioanne Argyropylo Byzantio interprete, nuper ad Graecum exemplar diligentissimè recogniti. Cum Donati Acciaioli Florentini ... Commentariis, denuò in lucem editi. ..

871쪽

summu bonu. Verii hanc ratione statim carpere videtur Plii Iosophus tanquam manifeste inualida , quia videtur probare

quod v oluptas iit bo nu, non tamen summu bonu.& omittantur quida expositores latini,qui nos una entes traductione, iudicio in eo ,secundu mente Philosophi: dicut duas primas Et doxi rationes afferri ut probetur voluptas esse bonii,&duas alias ut probetur esse sumin v bonu: mea autem sentelia ait runtur omnes illaequatuor ab Eudoxo,ut ostendat voluptatem esse summum bonu. nec quaero utrum valeat necne, quia

contrariae afferentur infra rationes & distinctiones a Philo-8 sopho, quibus haec materia declarabitur. l T A L i itaq; rati ne & Plato.J Haec est secunda pars huius capituli,in qua Philosophus ostendit & affert rationes eoru qui procedebant ad uersus opinionem Eudoxi,& dicebant voluptatem non esse summum bonu:&primo affert Plato is sententiam qui vitiniam ratione Eudoxi dicebat nullo niodo, tere,& eamr torquebat aduersus illum,dicendo quod nullum eli summum bonii quod expetibilius fiat si aliud bonii admisceatur cu il- .lo . Itaque si vita locuta fit expetibilior coluncta cum prudentia, quina seorsum sumpta,videtur hoc arguerevitam iocundam n5 esse summu bonum,& ipsam omnino voluptate,quia

summu bonum non fiat expetibilius addito sibi alio bono us sit ex omni parte perfectum. Dcos sTAT autem quod nec alim. J Quasi declarando processiim Platonis, & quali mordendo ipsum, dicit Philosophus, manifestum est si ita sit vitudicis Plato quod nec voluptas erit summu bonum, nec aliud quicquam in rebias humanis, quia nullum est hic bonum quod non fiat expetibilius addito sibi alio per se bono, ex quo videris tollere summu bonum ex rebus humanis quod esse pos sit in nobis: at nos quaerimus illud quod esse in nobis possit. quod si loqueris de alio separato,no pertinet ad nostrum propositum, quia humanu nunc quaerimus quod esse in nobis &nostra opera acquiri possit. Notandum quod Plato,ut in primo vidimus, proprie summu bonum separatum ab ijssensibi' libus esse ponebat quia istorii bonorum quae sunt in vita hi mana nullum esse dicebat :ciuod si aliud sibi addatur bonii notat expetibilius, & tunc esset appellandu summum. Nam re moto eo propter quod fit expetibilius erit minus expetibile: ergo mitius boni ini: ergo non summum. quare intelligendu

872쪽

est quod summu bonum duobus modis cosiderari potest: aut simpliciter,aut in genere: simpliciter bonii est id cui si quippia

addatur no est nec fit expetibilius, ut est deus,quia est infinitar perfectionis,ut ait Burteus. & sic ratio Platonis procederet si de tali summo bono dc essentia bonitatis intelligeret: sed summu bonia in genere humanorum bonorii dicetur operatio secundu virtute, sententia Philosophi, quae operatio erit maxime expetendu bonuingenere tali, non aute simpliciter& absolute. Deus aute est summu bonuin limitatu, quod non clauditur sub genere nec sub praedicamento, nec huiusmodi cancellis nec terminis ullis. At summu bonu humanu limita tum est,& si ei addantur veluti operationi externa bo na, fiet expetibilius,& si sumatur aggregatu ex bonis internis & externis etiam addito sibi aliquo alio bono ulterius potest fieri expetibilius: tamen hoc non tollit ratione summi boni humani ea ratione qua est limitatu, quia summu bonii humanu ponit Philosophus quod vitam sufficiente &optabile ac nullius indigam praestat,& felicitate maxime expetibile in bonis humanis,&no conumeratam, ut in primo latius patuit. o v i Iovero negant bonuid esse. JAliam ratione affert Philosopsus quoruncia alior uaduersus primam ratione Eudoxi, qui dicebant nosequi per hoc quod omnia appetat ta in rationabilia q irrationabilia voluptate: no, inquam, sequi eam esse summubonii quin etiam no sequi id esse bonu quod omnia appetiit, quia interdum videmur appetere ea quae no sunt bona. Hanc

obiectione istorum redarguit Philosophus,ostendedo quod eorum obiectio sustineri posset si diceretur quod bruta tantuappeterent illam: nunc vero cum no solum irrationabilia, sed etiam habetia ratione & mente ipsam appetere videatur,profecto quod comuni c5sensu expetitur n5 videtur omnino negandu esse bonum,ut illi faciunt. quod si ipii dicant,lio nunes praui sunt qui hoc iudicant, dicit Philosophus quod etiam.

in prauis est naturale bonum ut mens,& intellectus,& omni no id quo non secundum habitum, sed instinctu natura: homo fertur ad bonum sui im. quare no n recte omnino nega bant eam propositionein , id est bonum id esse quod omnia appetunt. ONON videtur etiam de contrario. J Affert Philo it sophus etia obiectione priscorii contra secunda ratione Eudoxi. Dicebatur enim quod cu dolor sit per se fugiendus, eius

873쪽

contrarium quod est voluptas,est per se expetendum. Hanc consequentiam negant isti, quia dicunt non valere, hoc malum est fugiendum:ergo suum contralium est prosequedum, ex eo quod non modo malum bono , sed etiam malum malo opponitur: veluti prodigalitas,&auaritia,&alia eiusdem generis, quae opponuntur ut extrema vitiosa. unde inferre videbantur,voluptatem & dolorem esse veluti contraria extrema, & mediam esse vacuitate doloris. Philosophus veror spondens ad haec dicit eos quantum ad oppositione non male dicere,quia vere dicunt malum malo opponi non solii bono: sed in hoc proposito non videntur dicere vere , quia diactum est vel dicitur quod dolor non opponitur voluptati ut malum malo. Nam ea quae opponuntur ut mala, patet quod ambo sunt fugienda omnino: sed dolor &voluptas non sunt omnino nec ambo pariter fugienda, quin etiam dolorem sugiunt ho mines v t malum, voluptatem vero expetere videntur ut bonum: ergo non videntur eo pacto opponi, ut malum opponitur malo.

Dicentium voluptatem non esse bonum confutatio, etsi non omnis expetibilis. CAP. III.

Tqui nec si uoluptis non est qualitas, proae

pter hoc bonum non est. Neq; enim operaes

tiones uir tulta sunt qualitates, neque I licitul ipse. Dicunt etiam bonum quide ipsis defunitum esse: voluptatem uero indefinitum,quia suscipitinis

tensionem rem ionem ue. Si igitur ex eo quia magis voluptas,ininus,e capitur, hoc iudicant: erit He er circa tuaestitiam, caeterraque omnes virtutes, quibus manifeste diiscunt magis minin te tales eos esse, qui ipsu habens. nam magis sunt iusti,frtesue. Et sit ut Criuste agatur ac terna perate, magis Cr minus. Sin in uoluptatibus hoc mis

quiunt esse, uideant ne fortasse non dicunt causim, si uolu

ptatum alia sinit mixtae, aliae imnuxtae. Quid aut prohi

bet ut finitas quae definita magis est atq; inruas: sic Cr vo lupta

874쪽

LIBER DE cIMVS. 8Iupriles esse s Non enim eadem Iun cunctis est temperatio, nec ma quaedam semper est in eode. Sed cum remittitur, permanet vis ad aliquem terminu , er differt ex eo quia magis est atq; nanus. Tule igitur Cr in voluptate esse pota test. Praeterea summum quidem bonum perficium esse, i

motiones autem er generationes, imi perstris esse ponentes: uoluptatem motionem esse,generationemve ostendetare enittitur. Sed non dicere bene uidetur . non est enim mo istus . omni nas motui propria est celeritas tarditraue,esi non per seipsum, ut motui ipsius invindi: ut ad aliud. At neutrum horum competit uoluptati. Fit enim ut aliquis citosit constitutus in voluptate, quemadmodum er in ira.nt uelociter autem delestetur, non fit,neque ad alium . sed fit ut uelociter ambulet, er accrescat, Cr omnia id genus. Fit igitur ut celeriter atque tarde quispiam ad uoluptatem mutetur. At non fit ut hac ipsa celeriter operetur, id est delectetur. Generatio uero quonam luerit modo s etenim Is

non ex quo uis feri quodius, sed ex quo fit in id dissolui

uidetur . cuius generatio es et uoluptas:eius esset corruptio dolor. Dicunt autem dolorem quidem indigentiam II eius esse quod est secudum naturam, uoluptatem vero reae pletionem. hi autem a sectus corporis sunt. Si igitur voluptas repletio eiu3 est quod est secundum naturam,id Cruoluptate allicitur, in quo est repletis .corpus ergo capit uoluptatem. At non uidetur. Non est ergo uoluptas repletio sed dum fit repletio, voluptate qui iam ascitur . erdum secatur, dolet. Opinio autem haec ex doloribus ciris i8ca alimentum, Cr voluptatibus orta est. Nam indigentes facti Cr antea affecti dolore,repletione capimus uoluptaritem. Sed hoc non circa omnes accidit uoluptates . nam ctione dolore sunt ex ipsae mathematicae uoluptates, ex quae

875쪽

pIures tem Cr recordationes uolupcite asciunt. Cujus igitur hae generationes erunt nugius enim rei fuerunt imis digeniis, cuius repletio fuerit. Ad eos autem qui prostisrunt uoluptates eis, quae sunt obscoeme ac improbae,

cere quispiam potest, ea quae tales afferunt uoluputes non esse iucunda. Non enim si praue dissositis sunt iucunda, putandum est er iucundas inpliciter esse,nisi istis. Queis

admodum nes salubria aut dulcia aut amara,quae mi arantibuε aut alba,quae lippis uidentur.Vel hoc modo diis catur, voluptates expetibiles quidem ese, non tamen ab istis. quemadmodum Cr diuitem esse expetibile quidem est, ut non ex patriae prodisione. er sanum ese, at non quodcunq; edendo. An uoluptates dierunt1pecies diis verse nanquesunt quae ab honestis reb s, ex quae a lx

pibus prodeunt. Cr non fit ut quisquam iusti cupiat imis luptatem non sii in ius. aut musici, si non fit multic s.

zo Cr in caeteris sinali modo. Ostendere autem uidetur cripse amicus,cum sit ab adulatore diuersus,non esse voluispntem bonstri: aut 1pecie uoluptates di terre .Hic enim ad bonum,iste ob noli potem congreditur .Et ille quidem vituperatur .hwnc autem laudunt, ut ad diuersim congrezI dientem. Nemo praeterea expetet ita uiuere, ut mente hobetis per hilam pueri, in ex rebus capiat noli mem quis zz bus pueri maxime delectantur, ut putanuari gaudere,ilirpi minora quid juciendo nullum unquam suscepturus eois*3 lorem. er quampluribus indulgeremus rebus etia i nuta

voluptatem terreni. Damus enim operant ut videamus, At meminerimus, ut sciamu3,ut habeamus uirtutes. Quod

sit necessario haec sequatur voluptas, nihil restri .Experiteremus enim haec etiam s nulla prorsus qb ipsis proueno

876쪽

LIBER DEC IMVs. 827tura esset voluptas. Voluptatem igitur neq; fmmm bois iram se,nes expetibilem omnem: Cr uoluptates nominias este per se expetibiles pecie distisenten. aut ea a quiae bus proueniunt, per icuum esse constit. Ea igitur quae de uoluptate dolore ue dicuntur alis Mi dicta.

AT vi neque sequitur si voluptas non sit qualitas. JHoc est tertium capitulum huius tractatus,in quo Philosophus allata antea opinione Elidoxi de volupta te affert nunc opiniones eorum qui dicebant voluptate non esse bonum. Dividitur autem in duas partes. In prima affert opiniones Platonicorum,& rationes eor iidem,quibus probabant voluptatem non esse bonum. In secunda affert opiniones quorundam aliorum de eodeni. Prima ratio ad pro bandum voluptatem non esse bonum, talis asserebatur Boniani est qualitas,voluptas non est qualitas: ergo voluptas noest bonum. Hanc rationem soluere Philosophus nititur negando consequentiam illam quod non valeat: voluptas non est qualitas: ergo non est bonum quia operatio & felicitas non est qualitas,& tamen est bonum. Nam bonum non videtur dici tantum in qualitate : sed etiam in alijs. quare non sequitur: non est qualitas,ergo non est bonum.Sunt exposi tores nonnulli qui hoc in loco nituntur trahere operatione α felicitatem ad ipsam qualitatem,& asserunt multas distinctiones quas nuquam attulit Philosophus & nituntur trahe

re eum: sed iis posthabitis sequamur sententiam Philosophi ut profertur,quod neque operatio virtutis est qualitas, neque felicitas: sed dicemus quod ipsa sit in praedicamento actionis,&ipsa quoq; voluptas,quia re est idem quod operatio,vt vidimus in septimo, & in isto videbimus,licet differat ratione ipsa, inquam, voluptas ad idem praedicainetum redigi potest, ad quod redigitur ipsa operatio : veluti etiam dicere possit mus quod voluptas sit qualitas, quia est perfectio formalis ipsius operationis,&quasi quidam assemas proprius,ut infra patebit,& non requiritur necessario ut affectus sit in eodem praedicamento in quo est subiectum talis affectus. quare si poninius eam esse qualitatem, dicamus Philosophum arguere

877쪽

hoc pacto, Vos dicitis Platonici voluptate non esse qualitate

concedatur vobis, licet forsitan negari posset: sed cocedatur, quid ultra ergo no est bonumξnon sequitur,quia felicitas noest qualitas,& tamen non est bonum. Nam sunt etiam quaedapertinetia ad vitam humanam quae non sunt qualitates,& ta-13 nien sunt bona. ODICvNT etiam bonum quidem.JSecun da est ratio illorum ad idem probandum quod voluptas nosit bonum hoc pacto:Bonum est definitum, voluptas non est definitum:ergo voluptas non est bonii Maior probatur etiaauthoritate Pythagoricorii, qui definitum ponebant ex parte bonorum, indefinitum vero ex parte malorii. Minor pro- . batur a Philosopho, Id quod iuscipit magis & minus,&inte-sioneni & remissionem, non est definitum: sed voluptas suscipit inagis & minus: ergo voluptas iisi est definita,& per consequens non est bonum. hanc rationem Philosophus soluit primo hoc modo,dicendo quod non sequitur hoc intedi&remitti: ergo non est bonum. Nam remitti &intedi duobus modis sumi potest:aut ex parte fuscipietium voluptatem, aut ex parte voluptatis sumptae in abisacto. Si primo modo, dicemus ex parte eorum qui magis vel minus voluptatem suscipiunt,voluptatem ob hoc non esse bonum, tunc non magis copetet hoc voluptati quam iustitiae,& alijs virtutibus:&ex hoc sequeretur etiam de virtute iustitiae,&de alijs quod non essent bona, quia aliquis sit magis aut minus iustus: sed no est dicendum de virtutibus:ergo non est etiam dicendum devoluptate quod ratio illa valeat: sin vero secundo modo sumatur quod voluptas de se sumpta suscipiat tua is & minus, co- sideranda est causa cur hoc appareat,quam iissi non afferunt, quia non videtur hoc fieri de natura interna ipsius: sed quia aliquae sunt voluptates propriae, aliquae mixtae cu doloribus, propterea aliquae dicuntur magis voluptates ut purae& tum plices,aliquae minus ut ipsae mixtae sed de se sumpta voluptas proprie non videtur luscipere magis & minus,nec inredi aut remitti.quare non sequitur quod non sit bonum .deinde alio modo respondere videtur dicendo, quid prohibet istud, ponatur quod suscipiat magis & minus, ergo no est bonumZnovalet,quia etiam sanitas suscipit magis S minus,& est maior& minor dc datur gradus circa eam quia intenditur & remittitur usq; ad aliquem terminum vel gi adum,&tame non se quitur

878쪽

quitur per hoc quod ipsa non sit bonii. Quare non valet etiade voluptate. L PRAETEREA summum quidem bonum. J i

Haec est tertia ratio Platonicorum qua probabant voluptate no esse bonum, nec etiam summum bonum, hoc pacto: Summum bonum est perfectum: voluptas no est perfectum: ergo voluptas non est summum bonum. Quod autem voluptas sitini perfectum probabant per hoc quia dicebant eam esse motionem de generationem quae sunt res imper fectae. Na omne ferme quod mouetur, mouetur ad id quod non habet, unde& motus dicitur actus imperfectus. Est enim actus entis inpotentia ea ratione qua potentia est, ut definitur a Philosopho in libro tertio Physicorum.Similiter generatio diciturres imperfecta, quia est transitio quaedam ad terminum ad quem, veluti ad formam & constitutione naturae: quod si voluptas sit motus vel generationum: videbitur esse imperfecta res,vi illi dicebant. t s g D non bene dicere. J Soluere videtur Philosophus rationem supra a Platonicis allatam,ostendendo primo quod voluptas no est in otias: deinde quod non est generatio,&arguit hoc pacto, omni motui competit velocitas aut tarditas sed voluptati non competit velocitas nec tarditas: ergo voluptas non est motus.Maior est nota, &latissime osteditur a Philosopho in libro Physicorum ubi declarat quod motui proprie competit celeritas, aut tarditas: α licet cuidam motui seipso, id est respectu sui jpsius hoc nouid eatur competere,tamen competit respectu alterius,unde motus primi mobilis no videtur velox nec tardus cu sit uni formis, nec varietur de celeritate in tarditatem aut econtra: sin vero comparetur ad motus aliaru spherarum, videbitur esse celerior omnibus aliis motibus.Minor declaratur in te

xiii a Philosopho, quod voluptati no competit velocitas vel tarditas, quia recte postumus dicere aliquem tardius aut celerius moueri ad voluptatem:sicut dicimus aliquem moueri ad iram tarde aut cito. sed non dicimus aliquem frui voluptate id est congaudere secundit ipsam voluptate & ut ita dica voluptuari tarde aut celeriter. Natota est simul,&no fit succes sitie. OGEN ERAT Io vero quo pacto esse potest. J Nuc oste- is

dit Philosophus voluptatem non esse generationem duabus rationibus, Omnis generatio est termini a quo ad que determinatum: sed voluptas non est transitio de termino a quo ad

termi

879쪽

terminum ad quem determinatum:ergo voluptas non estgeneratio. Patet ratio ista, quia omnis mutatio in rebus naturalibus est de termino ad terminum profectio, & tales termi ni sunt determinati: non enim ex quovis fieri quodvis dicitur,sed ex determinato: veluti album ex non albo,& ex hoc non quo uis, sed ex nigro vel medio aliquo colore,&equus non ex quo uis, sed ex semine, & ex semine equino. Quo Te non ex quovis fieri quod uis,sed ex determinato dicimus:

unde Philosophus in libro primo Physicorum: Neque item ex quo iis quodlibet fieri solet, nisi quis idipsum per accidens sumpserit: sed album quidem e non albo,atque ex hoc non quo uis, sed ex nigro vel medior si aliquo fit:similiter ex quo si quippiam, veluti ex materia elemetorum in id dissolui vi

detur, veluti in elementa, Sc similiter album in non album,&non quod iis, sed in nigrum, ex quo fit vel in medium colo- . i. rem . verum haec in Physicis patet latius.Voluptas autem non est profectio ex termino a quo ad terminum ad quem,& inter istos duos terminos determinatos, nec acquiritur aliquid aliud per voluptatem , nec perditur ut fit per generationem. quare voluptas non est generatio, ut illi dicebant. Alia ratio, Si voluptas esset generatio, dolor autem corruptio, tunc quod generaretur per voluptate corrumperetur per dolo rem:&quod corrumperetur per dolorem generaretur per voluptatem: at neutrum fit, & nihil invenitur quod gen retur per voluptatem quod corrumpatur per dolorem, aut contra: ergo voluptas non estg eneratio, nec dolor corru ptio. Nam contrarii motus ita se habere videntur, ut alter subeat ratione generationis, alter corruptionis. Exempli gratia: Id quod generatur per sanationem,corrumpitur per aegrotationem, dato quod sanatio&aegrotatio sint motus contrari j,& alterum sit generatio,&alterii corruptio: nunc

autem per voluptatem non vidimus acquiri aliquid aliud, &generari per se, similiter per dolorem non vidimus id cor, rumpi quod generatu sit per voluptatem.quare voluptas no Z erit generatio, nec dolor corruptio. t D ICvNT autem dolorem quidem. J Affert aliam rationem Platonicorum, qua illi probabat voluptatem esse generationem,deinde arguit

contra ipsam. ratio autem eorum talis erat,omnis repletio

est generatio: voluptas est repletio: ergo voluptas est generatio.

880쪽

LIBER DECIM . Mi

ratio. Patet ratio ista,quia generatio est profectio ad substa iam,& repletio similiter: quod autem voluptas sit repletio alet per locum a contrariis. Nam si dolor est in dioetia atq; defectio, voluptas erit refectio & repletio . videmus enim quod fames &sitis si fit dolores,& hic sunt defectiones,quia deficiente huimido & frigido fit sitis deficiente sicco & calido fit fames: ergo voluptas erit repletio,&ex consequeti generatio: sed omnis generatio est res imperfecta: eroo & vo Inptas erit quid imperfectum. quare non solum nririt summum bonum, sed nec bonum. Philosophus post haec arguit contra hac rationem, hoc pacto: Omnis repletio suscipitur in corporeed voluptas non suscipi in corpore: ergo vouptas non eli repletio. quod autem v uptas non sustipiatur in corpore, patet, quia corpus ut corpus non delectatur,nec assicitur voluptate.Nam si hoc esset de ratione corporis,luc Omne corpus delectaretur,&posset assicivoluptate, quod est absurdum. Delectatur enim corpus cum repletur:sed animal dum secatur dolet,& hoc respei u animae:&dolet,inquam, ipsum animal quod est tertia entitas composita ex utrisque. Sentire enim voluptatem aut dolorem competit sensitivo,&non cortori, ea ratione qua corpus est substantia corporea tantum.quare animal quod est sensitiuum,& voluptate & dolore assici potest. Ex quibus patet quod voluptas no est proprie repletio, etsi videatur esse cu repletione: nec dolor indi agentia & defectio,etsi videatur esse cu defectione. quare cavoluptas non sit repletio,nec per conseques erit generatio. Notandum quod seni per voluptas est cum operatione,quia dicitur esse perfectio eius ita ut no possit esse sine ea ,sicut at bello no potest esse sine superficie. sumit igitur animal repletionem quae fit per operationem ex nutrimento,quam operationem comitatur voluptas,& est coluncta cum ea,differt tame ratione. OPINIO autem haec ex doloribus. Osten- is

dithae in parte Philosophus causam & radice huius opinionis quae putauit voluptatem esse repletionem,&eam refellit. Dicit itaque quod haec opinio orta esse videtur ex dolore &voluptate circa alimentum . nam quando indigemus alimeto ob fame vel sitiin tunc videmur assici dolore:cum postea replemur, tunc videmur assici voluptate, quasi non possit fieri voluptas secundum istos, nisi antecesserit dolor. & quia