Aristotelis ... Ethicorum ad Nicomachum libri decem. Ioanne Argyropylo Byzantio interprete, nuper ad Graecum exemplar diligentissimè recogniti. Cum Donati Acciaioli Florentini ... Commentariis, denuò in lucem editi. ..

881쪽

ubicunque est defectio ibi est dolor, & ubicunque est repletio ibi est voluptas: ergo desectionem dolorem,voluptaten vero repletionem esse putauerunt. Verum et si circa alimenυ tum haec eueniant ut antecedat dolor,& sequatur voluptas,& cum est defectio est etiam dolor,& eum est repletio est voluptas,tamen hoc non videtur ess e de natura& ratione voluptatis, quia esset hoc in omni voluptate. Nunc autem multae suiu voluptates quas non antecedit dolor vel defecito, α cum quibus non est repletio, ut sunt in mathematicis, id est illae quae percipiuntur ex cognitione rerum mathematicam, omnino ex speculati iis 1cietijs quas non antecessit detectio aut dolor .ergo no erunt repletiones istae tales. militer aliae 1umuntur voluptates r auditu & visum, praeterea perna moriam& spem, quas tamen voluptates nec dolor nec d fectio antecessit. Non est ergo proprium voluptati quod sit repletio,aut cum repletione: sed accidit alicui. Nam iiden tura & ratione sua voluptas esset repletio, tunc omnis volu pias esset repletio. Consequens falsum: ergo & antecedens, ut patet per antedictas voluptates,vbi nulla antecedit indi- entia vel defectio,cuius illae essent repletiones. Stagitur Ioruptas non est repletio, nec per consequens erit generatio. Scit etiam aliae rationes quas in septimo philosopli stetigitis ad ostendendum quod voluptas non est generatio. ADeos autem qui proferunt.' Aster taliam rationem philosophus, id est quartam ipsoru Platonicorum probantui voluptatem non esse summum bonum, nec bonum omni labi uocpacto ,Si voluptas esset per sebonu, nulla voluptas esset pra-ua: sed multae sunt voluptates prauae, ut obscoenae: & turpes: iergo voluptas non est per se bonum nec omnino donia. hac

rationem Philosophus soluit tripliciter .Primo dicit aod ista ratio non procedit, quia istae turpes voluptates non sunt

proprie, n. c re vera voluptates nec ea simpliciter voluptaria

Luibus hae proueniunt,sed videtur quibusda talia, ut exemplo ostedit aegrotantium,& lippo rum quibus dulcia vel salubr ia vel alba videntur esse aliqua, quae re vera non sunt: sic est de voluptatibus obscoenis quae prauis videntur elle voluptates,cum re vera non sint: boni enim quorum est verum iudicium ob mentem sanam,& a perturbationibus alienam, iudicant eas non esse voluptates. Quare novalet eorum ra-

882쪽

tio qui appellant voluptates quae revera no sunt, licet prauis videantur. Secunda solutio est talis, Voluptas est per se expetenda ,sed tamen no est expetenda a rebus obscoenis:vt ditari videtur esse bonum,quia diuitiae sunt instrumenta ad opera tiones studio sas: sed non est bonum ditari ex proditione patriae,& turpiter ditari.Item valere& sanari est bonsi&expetibile, non tame ex quovis cibo: ut ex carne humana,non est bonum,nec expetendu sanitatem cosequi. Tertia solutio est talis,voluptates differunt specie,itaq; concedo este nonnullas voluptates turpes & fugiendas. sicut enim sunt res aliquae

bonae,aliquae maia ex quibus proueniunt voluptates: sic etia& ipsae voluptates. non igitur quia aliqua voluptas est turpis: ergo voluptas est turpis omnis. patet ex conditione studiosi qui gaudet voluptatibus sibi accommodatis,quibus non gauderet iniustus.&sic de alijs:quibus patet voluptates esse spe die diuersas,& voluptates bonas quae studiosos delectant esse

proprias & veras voluptates, non aute eas quae videntur pra uis,& quae sunt accomodata eis. Iusto enim, ut diximus,lus aimusico musica sunt iocunda .euiq; autem voluptati est id ei ius amator dicitur,ut equus amatori equorum: eodemq; modo iusta amatori iustorum, ut dicit Philosophus in primo.sos τEN DE RE etia videtur amicus. JHaec est secunda Ars io huius capituli,vel dicere possumus quod illae quatuor rationes allatae sint quatuor partes,& haec sit quinta in ordine, qua Philosophus ostendit vel affert aliam ratione priscorii probantium voluptatem no esse bonum,Si voluptas esset bonia, adulatoris voluptas quam ipse affert non esset vituperanda: sed talis voluptas est vituperanda: ergo voluptas non est bonum .soluit philosophus,dicendo quod haec ratio aut ostendit voluptate non esse bonum,uel potius voluptates differre specie.quod est concedendum: veluti voluptates prouenientes ab amico,&illae adulatoriae differunt specie,& amici erit bona,& illa adulatoris vituperanda. NEMO praeterea hoc ΣΙ optaret.J Haec est sexta ratio & sexta etiam,si volumus,capi tuli pars,qua idem probare nituntur prisci, hoc pacto, Si voluptas esset per se bonum vel omnino bonu,tunc omnis vita voluptuosa esset expetenda: sed hoc non est, quia puerorum vita, etsi habent suas voluptates non est expetenda, nec voluptates puerorum: ergo voluptas non est bonum per se,nee

883쪽

oninino bonum .Philosophus non videtur soluere istam rationem,quia patet ex supradictis. Nam voluptates differunt specie, quare non omnes voluptates sunt expetendmsed ve-21 rae&honestae,&eae quae proprie dicuntur voluptates. ΓΑ τgaudere res faciendo. J Septima pars & ratio eorundem hoc pacto, est enim similis antecedenti,Si voluptas esset expetenda, tunc sumeremus voluptates quomodocunq; etiam exturpibus rebus: sed no patimur, nec pati debemus sumere ex rebus obscoenis voluptates,etiam si per hoc in omni vita dolorem fugeremus:ergo voluptas non est expeteda. Patet quod si quis dicat agedo res turpes potes fugere semper dolorem, 23 nemo talem eliget vitam. ET insuperquam pluribus indulgeremus. JOctaua ratio & pars ,Illud sine quo pluribus rebus vacamus non est per se bonum: voluptas est huiusmodi:ergo voluptas non est per se bonum. Patet ratio ex dictis Philosophi, lamus enim operam, ut videamus,ut sciamus, ut habeamus virtutem quam etiam expeteremus,dato quod nulla esset inde prouentura voluptas,licet voluptas etiam de se seta quatur. Post haec concludit philosophus dicendo quod patet, scilicet ex ijs quae dicuntur ab istis,quod voluptas non sit summum bonum , nec omnis sit expetenda, sed aliquae sunt po se expetendae specie differentes,aut si non differant specie ex parte sua aliquae voluptates, ea quae essiciunt tales voluptates sunt diuersa specie.

Quid non sit voluptas,& quomodo operationem perficiat. CApvT IIlI.

E d quidnam aut quale sit,magis patebit, fisermonem paulo altius repetemus. Vi oenim quouis in tempore perstela est. nihil

enim ipsi deest, quod post:a scio in Occi sipsius permet. Tali persimilis est ipsa uoluptas. estenta quoddam tolet m. nulloq; in tempore voluptate quisispiam accipiet, cuius ecies si maiore tempore fui,per A

23 cietur. Quocirca nec molus est. in tempore enim est omnis motus. Et alicuius eliam filis, ut aediscatio tunc erit pcr

884쪽

LIBER DECIM VIsim,cum id sicerit quod afficiat,im toto tempore,aut in

hoc. in partibus autem temporis omnes sunt impersectae,

Cratota, cr inter sese diuerse species fiant.compositionis: Iupidum diuersa est ab erectione colunae. Cr hae rursus a templi effectione. Et templi quide est persecta: nuntius enim ad propositu indiget rei. Fundamentoru autemer laqueariumpemcta est enim utras pars. Differunt igitur specie. Cr feri non potest ut quouis in tepore moistus pecie perrectus accipiatur, nisi in toto. Sinuliter res sese habet Cr in ambulatione Cr motionibus caeteris . nasi latio motus est,quo quidem ex hoc ad hoc itur: er huius differentiae specie uolatio, ambulatio, altatio, CT talia, motiones sunt quibus ex hoc in hoc finaliter itur. Non solum aute in his res ita sese babet: sed ira ipsa eiiu ambulaistione . termini nans non sunt ijdem in studio toto atq; in parte, Cr in alia atq; alia parte . nes idem est pertransire lineam hanc Cr illam. nonsolam enim linea sed etia in loco collocatam pertrist. Ais haec ex siti,in diues, sumtlocis. Sed exacte quide de motu alijs in locis est dictum. Videtur aule non in omni tepore esse pesectus. Sed muta

li sunt impersecti species diues quidem ipsi tertimui,

speciei sunt effectores. At voluptatis 1pecies quovis in leaepore est perst M. Patet igitur voluptatem Cr motum diae nersa esse: CT uoluptate ex ijs esse quae tota sunt cir peris ste Id cir ex eo ita esse constat.quia moueri quide is no 2σtempore nihil potest, uoluptate autem affici potest. Quod enim in ipso nuc est: totu est quod L. Ex his autem palet

non bene dici uoluptate motam esse, uel generatione . non enim omnium haec dicuntur: sed partibiliu, er non totois ram. Neg, enim uisioms,nes puncti, neq unitatis est geae

885쪽

83 7 ET III co RVM 27 quare neque voluptus .est enim quoddam lolum. Aixero sensus omnis aut sen bile est operatio quaedam: perster autem eius qui bene est dispositus ad id quod est pulcher.rm n eorum quae ipsi sub ciuntur. tale enim maxime ridetur esse operatio ipsa persim. Atq; nihil inter it, siue ipse, iue id irn quo est ipse,operari dicatur. In omni qli que genere praestibiisma est eius operatio quod optime di inium est ad id quod est praestibiliganu eorum qua ipsi obyci tur. haec autem perstctigima est ex lac α18 disima. In omni nanque sensu, uoluptus est. er in mente finali modo, cotemplatione,e. Iuci disma autem est ea

quae est pessiis a. per styi fima autem est ea, quae est eius quod bene sese habet ad id quod est; tudio simu e

rum quae cadi t sub ipsam. uoluptas autem perficit oper29 rationem. Atq; non eodem modo uoluptas perscit, sensibile er sensus si sinistudiosa. quemadmodum neq; μαnitas medicus ue simillier causae fiunt ut qui iam ualeat. 3o In umoquos autem sensu uoluptatem feri constat. Diciamus enim uisiones ac auditiones voluptatem afrre . constat autem Cr in xime tum, cum siens s est praestanti iamus, CT circa tale operatur. Atq; cu talia fumi ipsum senis

sibile, er id quod sentiti erit semper uoluptus est quod

3i Mat CT quod patiatur. Perficit autem operationem voluispias non ut habitus, sed ut pullulans quidam finis:peri l. 31 de atq, pulchritudo in iis qui vigent aetate. Atq; quoi sipsin sensibile uel intelligibile, cr id quod dii cernit uel contemplatur tale fit quale esse oportet,erit in operatione uoluptas. Nd cum sunt finitia ipsi potu ais ad

Mum, Cr inter sese modu habent eundem,idem semper na33 iura feri solet. Quando igitur nemo cotinue uoluptatem capit,aut defugatur omnia enim haemana nequeurit co time

886쪽

LIBER DE cIMVs. D i itaue operari nes uoluptas igitur continue fit. sequituri enim operationem. Nonnullae autem res cum nouae fiunt 3

i delectant,sed postea non liter propter haec ipse.Prias mo nan inuitatiar mens, Cr circa illas operatur intenisse,quemadmorim operantur risu qui nnspici :t: deinde .no fit talis ipsa operatio, sed neglectior. Quapropter er

voluptus extenuatur ac offuscatur. Putauerit aute quisu 3spiam omnes ideo voluptatem appetere,quia uiuere etiam omnes sectant.Vita uero quaedam est operatio .a scirca ea quilibet er iis operatiar quae CTmaxme amat. ut musicus quidem,auditu circa cantus:auidus vero di cenaedi,mente circa res contemplandas .Eodem modo Cr finis guli caeterorum. voluptus autem perficit operationes: eripsum etiam uiuere quod appetunt. cum ratione igiturer uoluptrte lectant perficit enim ipsum uiuere uiui sis cuiuis quod expetibile est. Quaerere vero utrum ob uois asluptatem uiuere expetamus,an uoluptatem ob uitam trusesum is praesentia sciamus. coniuncta enim haec esse uiae dentur,o non suscipere separationem.nam Cr fine opem ratione voluptas non', er omnem operationem perficit, ipse uoluptas.

COMMENT.

E D quidnam,aut quale sit magis sane patebit. J Hoc est 1 quartum capitulum huius tractatus,in quo Philosophus posteaquam attulit opiniones priscorum de voluptate, nuc sentetia sua declarat &ostendit quid & qualis sit ipsa voluptas.Diuiditur autem in quatuor partes quae suis locis patebunt.In prima Philosophus praemissa sua inretione declarat in qua teporis mesura fieri videatur ipsa voluptas,& coparat ipsam cu visione quae fit tota simul,& est c5pleta & perfecta in qualibet parte teporis,& etia in instati,nec indiget aliquo alio posterius adueniente quod eius speciem perficiat,cu fiat tota in momento temporis, & non fiat nunc una pars eius,

887쪽

postea alia successive, sed tota simul, ut diximus. Eodem modo sit de voluptate,non enim habet nunc unam parte in hoc tempore, aliam in alto,ut acquiratur per partes successitae:

sed 1i adsit voluptas per unam horam, est etiam in qualibet parte,& in quolibet pucto eius.Sicut igitur fit de visione, ita de voluptate : sed vilio fit, & est tota simul, ita & voluptas. Notandum quod si res videnda sit una& tota,&medium sit

bene dispositum,& distantia congrua,tunc cum primu videtur illa res est una vilio tota per totu tempus: veluti si videat aliquam albedine totam per unam horam,illa visio est tota. In illo tempore toto,&in qualibet parte vel pucto eius tota simulatque perfecta ,sed tamen possunt etiam fieri plures viasiones eiusdem rei,si ipsa res videatur successive, & per par tes quousque tota appareat: sed de tali visione non loquitur hic Philosophus, sed loquitur de visione alicuius rei totius quae simul & in uno tepore videtur integra & tota. veru cum voluptas sit in operatione tanquam accidens in subiecto,videtur sequi natura operationis : sed operationum quaedam successive seri videtur,ut repletio: quaedam tota simul,ut vi-

. sio lucis,& repraesentatio imaginis in speculo & huiusmodi

talia. voluptas eodem pacto cum extendi videatur in opera tione, ut in subiecto suo extenditur accidens: si operatio erit tota simul,& voluptas itidem erit: sin successiva,&illa eodepacto. Sed operationes quae animi dicatur esse simul fieri videntur,corporis vero successive: quare voluptas, aut tota stam ut fiet, de qua loquitur hic Philosophus:aut successiue ,&hoc per accidens,& ratione operationis atque subiecti sui: is per te vero,& de natura sua fit,& est tota simul. in V o CIRCA nec motus est. JHaec est secunda pars huius capituli, linqua Philosophus ex iisquae dicta sunt affert talem conclusio nem, quod voluptas non est motus nec generatio,& pro bat duabus rationibus: Omnis motus seu generatio successiaua sit in tempore,& non est perfecta in quavis parte teporis, ct fit alicuius gratia: sed voluptas non sit in tepore,& est perfecta in qua uis parte teporis, & non fit alicuius gratia: ergo Voluptas non est motus vel generatio talis. Non enim sumitur hic generatio cum dicitur quod fit in tepore,ea quae dicitur mutatio in naturalibus quae fit in instanti: sed generatio large sumpta ut est motio quaedam quae fit in tempore. Patet

autem

888쪽

i autem ratio illa allata ex dictis Philosophi,& ex plo aedificac tionis tepli cuius partes successive fiunt. Primo enim funda , menta iaciuntur,deinde erigutur parietes & columnae,quae: partes non sunt simul nec fiunt in eodem tepore, nec partes, quoq; illius generationis &aedificationis,quin disserunt a tot in aedificatione,& inter se etia,& sunt imperfectae,& alicuius: gratia,ut dicit Philosophus. Post haec probat etiam exemplo motus localis, qui est nobis notior quam alij motus,& dicit quod motus iste est de termino a quo ad terminii ad quem,&habet multas species,ut deambulatione saltatione,& haec videntur accipere diuersitatem, ut ex parte mouentium se,aut ex parte diuersorum terminorum. Exemptu primi, ut ambu

Iatio volatio,saltatio,&similia quae differunt inter se ex di uersitate mouentium .habent enim principia diuersa quae talia mouent.na anima auis quae est in ea principium mouendi volative,ut i ta loquar,differ i ab a ni ina locustae quae est pi in cipium mouedi saltative. merito igitur disserunt inter se ob hac causam. Alia distinctio oritur ex diuersitate termino ru: unde capiamus ambulationem quae fiat in spatio unius stadij, dissertab ambulatione quae fit in parte eiusde,&similiter partes inter se ratione termino rudiuersorum,qui non sunt ide, nec idem est pertransire hac lineam vel illam: nam etsi lineae sint eiusde speciei,tame sunt in diuersia locis collocatae.vnde fit ut motus sint etia diuersi,sicuti motus sursum dicitur dita ferre specie a motu deorsum,&termini sunt diuersi. Verum

quia haec materia de motu late patet,& magna indiget inquisitione d leo Philosophus dicit in aliis locis dictum est de eo exacte, id est in libro Physicorum .est enim consideratio eius exacta pertinens ad naturalem philosophum. nunc autem dixisse sussiciat quod omnis motus sit in tepore,& partes eius sint imperfectae,& no fiunt simul,& fit alicuius gratia:at ipsa

voluptas non fit in tepore, sed in momento,& habet in quouis tepore integritates uain,&no si alicuius gratia. Ex qui bus cocluditiir quod voluptas non est motus nec generatio,. &ideo videtur dici quod species voluptatis in quolibet tem pore sit perfecta non aute species motus,quia voluptas fit in instanti motus autem & species eius dicuntur fieri in tempo a. -οῦ λ andum quod Philosophus dixit partes

e .hoc no videtur verum de motu contia

889쪽

nuo, cuius partes copulantur ad communem terminum. enim tales partes essent differetes specie, tunc tolleretur motus continuus,ut ostedit Philosophus in libro Physicorum. verum si intelligamus motum pro aggregato motuum, qui sunt deinceps collocati,tunc asserere possumus quod parres

motus erunt diuerta specie. Exempli gratia,ut si quis currat, deinde febricitet, deinde albetat vel frigefiat,& tunc erit aggregatum quoddam ex pluribus motibus qui differunt

specier verum non est continuus motus, cum continua illa dicantur quorum ultima sunt unum: nec erit unus proprie

motus, cum fieri nequeat, ut in sexto Physicorum inquit Philosophus,ut unusquisque motus ex omnibus constet, sederit aggregatio quaedam motuum ita ut alius post alium fiat:& tunc possumus dicere quod partes talis aggregati differat specie, ut exemplo de aedificatione templi ostendit Philos phus,cuius partes differre dixit, ut extructio funda meti di L fert ab electione ipsius columnae. Dubitatur,quia dicit quod motionis qua mouetur aliquis per stadium partes differunt inter se,ex quo videtur sequi quod nullus motus sit cotinuus, vel quod partes talis motus coponantur ex partibus infinitis disserentibus specie,& videretur esse vel dari aliquod infiniatum actu, quod est absurdu, quia species sunt determinatae ex parte rei, licet forte ignorentur a nobis, & propterea videantur nobis esse infinitae.&hoc absurdum quidam forte concederent, quia dic ut loca differre specie inter se per distantia a centro uniuersi,& propinquitate ad circuserentiani eiu dem uniuersi, quonia aliqua est qualitas in uno loco, quae noestinatio,& talis qualitas facit illa loca differre specie. Hanc sententia in Physicis refellit Bulleus. Dicere igitur possumus quod Philosophus no asserit hic cuiusli bet motus partes dita ferre specie, sed praesupponit quod si illi termini differant 26 specie,& partes motus differiit specie. fio Ex eo quoq; ita esse videtur. J Secunda ratio ad probandu idem quod voluptas non est motus nec generatio,fieri non potest ut aliquidi empore moueatur, sed fieri potest ut aliquis in non tem pore,sed in mometo sumat voluptate. igitur paterii d voluptas non est motus. Ex quibus cocludit quod illi non recte sentiebat dicendo voluptate esse motum vel generationem:

Postea addit quod motus & generatio successive est par tibi

lium

890쪽

lium,&non totorum.Voluptas vero non est partibili used quoddam totum & completu simul. Dubitatur hac in parte, quia dicit quod motus est partibilium,& non totorum. Ista videtur repugnare,nam omne partibile habet partes, omne habens partes est totum, ergo omne partibile eli totum. di

cendum quod motus dicitur de eo quod est partibile, id est,

quodn5habet omnes suas partes simul,sed fit successive:non dicitur de toto, id est de eo quod statim habet suum compleiamentum, & est perfectum secundum esse suum: sic hic totum accipitur,& non pro toto integrali, ut patet per exepla Phi losophi de visione,puncto, unitate, & huiusmodi, quae sunt integra simul.Visio enim, ut antea accepimus, fit tota simul, sicut &alia multa,ut intellectio, ut imago in speculo, illuminatio in hemispherio, & alia eiusde generis. voluptas igitur simul fit,&instati de seipsa sumpta. DAT vero sensus omnis Σ eius qui circa.JHaec est tertia pars huius capituli, in qua Philosophus posteaquam declarauit voluptate non esse motum neq; generatione nunc declarat natura voluptatis ostendendo quid ipsa sit,& seruat quendam ordinem declarando primo quaena sit perfecta operatio cuiusq; potentiae percipientis,&quod voluptas est perfectio operationis,deinde quomodo voluptas perficiat operationem: praeterea quomodo voluptas sit in quocunque sensu,demum quod non perficit operatione ut habitus sicut multi putaret. Ex quibus colligi potest descriptio quaeda voluptatis,& etiam eius natura. Di cit igitur in primis,quid est in unaquaq; potentia sensus perfecta operatio,nam omnis voluptas est in operatione sicut in fundamento,&in operatione quidem perfecta. Declarat

igitur quaesit perfecta operatio cuiusq; potetiae percipietis,& probat postea quod voluptas est perfectio operationis

potentiae percipientis. Dicit ergo quod unusquisque sensus habet aliquam voluptate propriam sibi,&haec propositio est quasi per se nota,&ideo non probat eam alio modo Philosophus. In unoquoque igitur sensu qui percipit suum ob tectum est propria quaedam voluptas, insensu, inquam, qui estin actu:& perfecta voluptas in suo genere est sensus bene dispositi.duo enim videntur requiri principaliter ad hoc veoperatio producatur perfecta sint tinpedimeto.Vnu, utpotentia talis sit bene disposita ex sese. 'undu ut obiectum sit