장음표시 사용
891쪽
praestantissimum omnium quae a tali potentia percipiuntur,& tunc operatio producitur perfectissima in genere ab unoquoque sensu vela tali potentia,&tunc assert hanc conci 1ionem, quod voluptas est perfectio operationiS, quam pro
bat hoc pacto, Id quod inest operationi ea ratione qua illa
operatio est perfecta,est perfectio eius operationis: sed voluptas est huiusmodi:ergo voluptas est perfectio operatio-18 nis. IN omni sensu. JScilicet qui est in actu:&in mente, scilicet activa. Contemplatione,id est in operatione intellectus speculatiui. Nam per haec duo verba tangit utranq; vini intellectivam,scilicet activa &speculativam,&sumedae suntas, in actu. ATQ v si non eodem modo. J Declarauit quod voluptas est perfectio operationis:nunc ostendit quomodo sit perfectio,&dicit quod non eodem modo obiectu &voluptas perficit sensum seu potentiam: sed fit ut in medicina, medicus perficit corpus sanit, & etiam sanitas:at medicus est ut causa efficiens,sanitas vero ut forma quae est in corpore sano .similiter obiectu perficit sen1uni ut causa essiciens,quia agit in sensum: voluptas operatione vel potentiam operatiuam ut quaedam forma. ex quo etiam patet quod voluptas prouenit ab eadem causa essectrice a qua videtur prodire 3o Operatio. fIN unoquoq; autem. Declarat id quod supposuit,id est quod in unoquoq; sensu operante est voluptas, &ideo dicimus operationes sensuu afferre nobis voluptatem,& maxime cum operatio a potentia bene disposita, & obi isto pulcherrimo causatur. Nam requiritur potentiae dispositio bona vi facile producatur operatio,& optimii obiecta Vt sequatur voluptas. nam si visui repraesentetur obiectu horribile,quauis facile videre possit si bene sit dispositus: tamen non habebit voluptate,cum non sit obiectum pulchrum aut iocundu.quare requiritur obiectum bonu&accomodatum,& quanto obiectu est nobilius, lato videtur esse nobilior &perfectior operatio, & maior voluptas. est aute gradus inter huiusmodi obiecta ut altera altero nobilius sit: veluti colo rum albedo est color nobilissimus, &siquid aliud est visibile' nobilissimu praeter colores proprie dictos, erit eius visio nobilissima ut visio ipsius lucis siue luminis cui attribuetur summa voluptas in genere tali,ut visio illa in genere visionuest
nobilissima ob nobilitate obiecti. Sicut igitur ex potentia &obiecto
892쪽
obiecto nascitur operatio tanquam ex causis, sic etiam voluptas,& quanto potentia est melius disposita,& obiectum perfectius, tanto perfectior operatio,& voluptas maior consequens Operationem tanquam forma quaedam perficiens. PERFiCIT autem operatione voluptas. J Ne aliquis cre- 3rderet voluptatem perficere operationem tanquam formam
essentialem eius, ideo Philosophus dicit quod voluptas per scit operationem non ut habitus, id est forma quaedam interna dcellentialis, sed ut accidentalis quaedam forma resultans ex ipsa operatione. Nam oriri videtur ab operatione iam per tecta in suo genere,& fit perinde de voluptate & operatione, licui de pulchritudine ct flore aetatis: nam ex fore aetatis bene disposito resultat pulchritudo quae no est de essentia illius aetatis, sed aduentitia quaedam resultas tamen ex illa. Sic igitur ex operatione iam in suo genere perfecta oritur ipsa voluptas,& est quaedam perfectio eius,non quod indigeat ad suum este perfectum internu adventitia forma,id est ipsa voluptate cum non constituatur per ipsam, pullulat tamen inde ipsa volsiptas, ut quidam affectus proprius,& eam perficit ut forma, de forma quidem accidentalis. Est enim perfectio duplex: una quidem interna quae costituit essentiam rei: alia quae superuenit rei in sua specie constituta, & pullulat resultatq; ex illa, & hoc secundo modo ut diximus, perficit operationem voluptas quasi ut quaedam forma, & finis resultans ex illa, &vt perfemo quaedam aduentitia accidentalis,ut pulchritudo forenti aetati. Notandum quod ex supradictis colligi potest diffinitio siue descriptio quaeda voluptatis hoc pacto: Voluptas est perfectio formalis accidetalis ipsius operationis potetiae percipietis prouenies ex bona dispositione potetiae,& obiecto couenienti,& optimo in suo genere,& haec n5 discrepare videtur ab ea, qua in septimo attulit,quod voluptas est operatio sine impedimeto no quod sit idem ratione quod operatio, sed idem re atq; subiecto .disseritanien ratione,ut ibide- clarauimus. Est igitur voluptas perfectio,non cuiusq; rei, sed operationis. Additur formalis, nevideatur esse efficiens perfectio .additur praeterea accide talis, ne videatur quod sit essentialis .addi tur post haec potetiae percipietis,quia est aut intellectus, aut sensus,vel coniuncte cum intellectu vel sensu: prouenire autem ex potentia bene disposita, & obiecto confor
893쪽
mi dicitur,quia ipsa sequitur operatione necessario,& operatio perfectissima in suo genere ex talibus oritur: sic etiam vo31 luptas. AT E quousque ipsum sensibile vel intelligibile. J Haec est quarta pars huius capituli,in qua Philosophus de
. clarat causas quarundam proprietatum quae competunt voluptati , simili ter quaestiones quasdam, id est tres pertinentes ad declarationem voluptatis. Prima qii aestio est, quadiu perduret in operatione voluptas. Soluit autem hoc modo,quod tandiu perseuerat in operatione voluptas,quadiu ex una parte obiectum quod est aut sensibile vel intelligibile sit conii niens,& ex alia parte discernens sensus vel contemplans in tellectus, sint huiusmodi,id est bene dispositae potetiae &otaiecta optima,&cogrua.&asteri talem rationem ad hoc pro bandum, Quousque activum & passivum similiter sunt disposita,eo usque manet idem effectus ex illis proueniens: sed potentia & obiectum quorum alterum dicitur activum alterum passivum, dicuntur ex causa ex quibus prouenit voluptas:er eo quandiu haec similiter sese habebunt inter se, tandiu dura it in operatione voluptas. Nam ii bona dispositio potentiae percipientis, & obiecti conformitas est causa voluptatis durante tali conuenientia & dispositione, voluptatem quoque durare necesse est. Dicit autem Philosophus,cum sunt similia activum & passivum,id est cum sunt in actu ut obiectum agat in potentiam,& similiter sint disposita: vel cum sunt 1imisia, id est eum potentia sit aptissima ad percipiendum ,& obiectu optimu,tunc & operatio perfecta oritur,& voluptas,&vtraque perseuerant durante bona dispositione & conuenientia amborum.Cum igitur ex quibus oritur ab eisdem conseria tur voluptas,& oriatur ex potentia bene disposita,&conia nienti obiecto, patet quod tandiu durabit in operatione vo-33 luptas quadiu ea quae sunt causa taliter se habebui. O v A N-D o igitur nemo continue. J Secunda est quaestio, qua quaeritur quaenam sit causa cur nemo capit voluptatem continue.
Respondet Philosophus quod ratio est, quia homo defatigatur operando: si enim exercet operationes sensitivas defati Rantur instrunienta: sin intellectivas etsi intellectus non de fatigetur de natura sua, quia non dicitur esse in instrumento corporeo,tamen utitur illis quae sunt in instrumentis talibus.
Oportet enim intelligentephantasma speculari,ut dicit Philoso
894쪽
losophus in libro de Anima. qua recti instrumeta defatigetur quae deseruiunt subministrantibus intellectui, merito dicitur quod homo defatigatur, & non potest continue operari, sed
reniittitur aut cessat operatio,& eodem modo ipsa voluptas. Cum vero Philosophus dicit,nequeunt continue operari,no intelligitur de vegetativa potentia quae continue operatur. I NONNvLLAE etiam rescii primo. l Tertio quaeritur quae 3 nam causa sit cur in principio cum res nouae fiunt delectamur illis, postea vero non similiter. Ratio autem est, quia primo trahitur ipsa mens ad operandum intense, & vehementer circa talem rem percipiedam, veluti illi qui primo rem aliquam
in xuentur quam antea nunquam viderant, & cum nat operatio talis vehemens,voluptas quoque vehemens cocomitatur:
sed postea re illa cognita fit operatio remissior,&etiam ipsa voluptas. Solutio igitur consistit in hoc, quia res nouae prouocant mentem ad intense operandum ideo inieci sequitur voluptas quae est annexa tali operationi: sed quia postea re mittitur operatio,ex consequenti remittitur quoque ipsa voluptas.Ratio insuper illa ad hoc propositum adduci forsitan poteli quam Philosophus affert in septimo, cuinquit, Nulla
autem res eadem ex eo nos semper delectat,quia non est sim
plex nostra natura. spvTAvEOT autem quispiam.J AD 3sfert praeterea duas quaestiones Philosophus hac in parte, &p rima est talis, Cur omnes appetunt voluptatem.quam videtur statim soluere, dicendo quod hoc fit quia omnes appetiit vivere,& non ut dormiant, sed secunda vita quae dicitur operatio, ut in nono declarauit, & hic etia dicit. Quilibet igitur exoptat vivere,id est operari,& perfecte quidem operari circa ea quae maxime amat, ut musicus cantus audire, & sapiens speculari, sed cum voluptas lit perfectio operationis,& ci conexa,merito quilibet expetensvitam,id est operationem,exin petet etiam voluptatem ex consequenti, quae perficit vivere& operari cuiusq; quod est expetibile ut diximus. t Q v AE- 3σRE R E vero utrum vivere propter voluptatem. J Affert ter
tiam quaestionem Philosophus resultatem ex dictis: nam expetui homines vivere, & etiam voluptate, ut dictum fuit. An igitur vitam propter voluptatem, an voluptatem propter vitam 3 non soluit hic Philosophus, sed in sequentibus dicet ea ex quibus colligi quoquo modo solutio potest. Notandum
895쪽
quod operatio videtur principalis expeti quamvoluptas, quia
voluptas est quies appetitus non de se, sed in re delectante appetitum, siue sit restiue operatio: sed nemo acquiescit in aliquo nisi existimet illud este sibi coueniens: ergo videtur quod Operatio principalius expetatur quam voluptas: nam in operatione couenienti sibi acquiescit a ppetitus. P raeterea cuper
fectio videatur esse ob id quod perficitur, perfectio, inquam, huiusmodi accidentalis, merito voluptas videbitur esse ob vitam,id est ob operationem: ergo principalius appetitur operatio, operatio nanque videbitur esse quasi cibus,& nutrime- tum viventium vita secunda,& voluptas veluti condimentum quoddam perfectae operationis, quam sagacissima natura ideo iunxisse cum operatione videtur, ut facilius vellibentius operemur. Verum sicut condimentum appetimus ob ipsum cibum quo vivimus, sic voluptatem appetere videmur ob ipsam rationeni perfectam qua proprie vivimus,se
cunda scilicet vita. Tales igitur rationes ad hoc pro postatum afferri solent, sed ista sum coniuncta, ut dicit Philosophus , vita perfecta , id est operatio perfecta & voluptas,
nec separantur nisi ratione: tamen si ordo ponatur, primo& principaliter magis expeti videtur ut finis , vita,& operatio , quam voluptas, ut dictum est supra. Dubitatur quia Philosophus dicit quod haec duo sunt connexa,vita, inquam, atque voluptas. hoc non videtur verum, quia si vita capiatur pro vita prima,& pro ipso esse, patet quod voluptas non est cum tali vita quae dicitur prima ,& primus actus: sin prosecunda vita, id est operatione, ut sumere videtur Philosopbus,tunc eueniet aliqua o peratio quae erit cum dolore: ut siquis agens aliquid , veluti musicus audiens cantum corpore crucietur. Dicendum primo quod Philosophus funiit hic vitam pro secunda, & pro ipsa operatione, & non quavis, sed perfectissima, ita ut non sit impedita aut ex parte potentiae percipientis vel obiecti. Nunc patet quod ille qui cruciatur impeditur in instrumentis deseruientibus potentiae tali ut non possit bene disponi ad operandum. quare habet dolorem corporis,& impeditur ne operetur secundum vires humanas: sed operatio perfecta & ipsa voluptas non videntur posse separari.
896쪽
Quod voluptates inter se specie differat. C Α Ρ. V.
Nde eripecie uolupriles disrunt. Nam ea 37 quae sumi diuersa specie, a diuersis perfici
pucimus. Sic enim faeni Cr ea quae a natura,er ea quae ab arte conficiuntur. ut animalia, arbores,pictura,statua, domus, uus, e fi lia. Similiter
igitur er operationes diserentes 1pecie, a deberentibus specie proficiscuntur. operationes autem mentis,ob operi rationibus sensus: erbae rursus inter sese diserumt1pecie igitur er uoluptates quae ipsas perficii t. Hoc autem Cr 38
ex eo patebit,quia umquaeq; voluptas est ei propria opeae rationi,quam perficit. propria enim voluptas auget operi rationem. Qui nanque clini volt me operantur, fingula magis discernunt, atque exactris comprehendunt. veluti geometrae sunt,qui geometrica gaudent contemplatione: maguq iantestigunt 1ingula. Similiter ex qui inti cavi amant, ex qui aedium extruendaram delectantur arte, caeteror ω nguli omnes in opere prosiclut proprio, hoc ipso se oblectantes. Voluptates igitur augent operatiotanes. At ea quae auget,propria sunt. quae uero diuersis ecie propria sunt, eripsa diuersa pecie sunt. Praetereamu 39gis hoc ex eo uidebitur ita esse:quia uoluptates quae a diis verss sunt,impeditit actiones. Qui natis fistulis delectulitur, nequeunt mente sermonibus adhibere,si quopiam auis dierint modulante: magis modulandi gaudetes arte,qitum operatione praesenti. Voluptas igitur ea quae a modulariis discultate prodit, operationem quae est circa sermones corrurepit. Hoc idem Cr in caeteris usu uenit cm circa duo sumi qui iam operatur. Operatio nanque iucunaedior alterum excludit . erit multum voluptate praeceless. it,magis extrudit:atq; adeo ut neqlle operetur per illam.
897쪽
Quocirca cum uehementer aliqua re gaudemus, non ML de aliud agimus σalia scimus,curri partim nobis alia placent. ut in ectaculis,qui bellaria edut, id maxim ciut,
cum uiles sunt qui contendunt. c um igitur propria quiα
dem voluptus exactus operationes reddat, er diuturni res ac meliores ejiciat, alienae uero extenuent atque cororumpant,constat ipsus inter sese uehementer distare. Alienae nanque uoluptates id fere quod proprij dolores e fiucti l .Etenim proprij dolores operationes ipsus corru αpunit . uis huic scribere, isti rationem subducere iniucudiis tam est,atque molestis: hic non scribit, ille rationem non subducit:quippe dolorem cum agerat operatio. C irca igitur operationes costariam a proprijs uoluptatibμs Cr doloribus accidit. Atque uoluptates dolores,e proprii sunt, qui in operatione per seipsum fumi. Alienus vero uoluptates nule quid ei Dcere dicimus,quod ipsi dolores liciat.
o corrumpunt enim, etsi non iraliter, operationes. cum tem operationes probitate disterant atque improbitate, eraliae quidem sint expetendae, aliae uero fugiendae, Cr aliae neutrae: naliter sese habent er voluptates . nam unicuis operationi est propria quaedam uoluptas. Quae igitur fludiosae propria est, ea erproba quae uero prauae,ea est . qi proba. Etem in Cr cupiditates honestarum quidem lauduis biles sust, lurpium uero vituperabiles. Magis aulem propriae simi operationibus nolincites quae sumi hii ipsis, quam ipse cupiditates. Nam hae quidem seiunctae sunt, σtemporibus, σ natura. istae vero propinquae funi oper tionibus, atque adeo indistinctae ut contentis sis idem ioperatio ex uoluptus. Non tamen ipsa uoluptas metu ese videtur operatio,neque sensus. Est enim absurdum. Sed quia no separatur, idem quibusda uidetur. Vt igitur op rationa
898쪽
LIBER DE cIMVS. 8 9 rutiones sunt diuersae,' er voluptates. Di stri autem vi qet
' fusa luctu puritate: Crauditus,ac odoratus a gustu. Smia Iiter igitur ex uoluptates distreunt. Cr ab his item eae quae
sunt mentis. Et hae rursus differentiam inter sese susciput.
Videtur autem unicuique animalium er propria quaedam q3 esse uoluptas sicut ex opus. est enim ea quae comitatur operationem. In singulis etiam intueti id ita esse patebit. Alia
nanque voluptus est equi,alia canis,alia hominis. quemadis modum cr Heraclitus dicit: num Ibramna metu optatare quam aurum. Umis enim pabulum auro iucundius est.
Voluptates igitur eae quae sunt diuersorum 1pecie, disseis
runt 1 ecter eas uero quae sunt eorundem, consentane est rationi diuersas non esse. In hominibus aute non medio qscriter discrepant. Eade enim alios dolore alliciunt, alios delectant. π alijs quidem mole sta sunt, odios habentur, alijs uero iucunda ac amabilias,nt. Hoc er in dulcibus accidit. Non enim eadem dulcia febricitanti atq; fano uidentur . neq; calid- idem infirmo, atq; optimam habitudine habenti uidetur. Similiter et in allis accidit. In omnibus
autem talibus id esse tale constat, quod studioso Midetur. Quod si hoc recte dicitur,quemadmodum Cr apparet Crest,atque uirtM: Cr bonus hoc ipso quo talis est, omnium est mensura erunt er uoluptates profecto quae huic uidentur, Cr iucunda quibus gaudet ipse. Atq; non mirum est si ea quae huic molesta sunt, alicui videantur esse iucunda. multae nans corruptelae deprauationesque hominum fiunt. iucunda autem non sunt,sed his, Er ita distinus. Eas igiis tur quae sunt sine controuersia turpes,constat non esse diacendum uoluptates esse, nisi corruptis. Earsim uero quae probae videntur esse, qualem aut quam dicendum est hoὰ minis esse, an ex operationibus constat s bas enjm ipsae uo
899쪽
tiones persecti uiri, ais beati, eae uoluptates quae bus peraeficiunt,propriae dicedae sunt hominis uoluptates. Caetera vero secundo, CT perparu, queadmod- CToperationes.
37 x rNos & specie voluptates differre videntur. J Hoc est f quintum capitulti huius tractatus,in quo Philosophus V posteaquam declarauit plura ex quibus colligi poterat diffinitio voluptatismunc ex consequenti affert Sostea dit voluptates esse specie diuersas ut magis particulariter eius naturam percipiamus. Diuidmirarite quatuor in partes quae
suis locis patebunt. In prima parte Philosophus probat voluptates differre specie ex diuersitate operationum,& pro bat tribus rationibus. Prima ratio, Perfectiones diuersarum operationum specie,sunt diuersae specie: sed voluptates sunt perfectiones operationum differctium specie: ergo voluptates sunt diuersae specie. Patet ratio ex textu Philosophi afferetis exemplii naturae& artis: nam illae res quae sunt diuersae specie, adiuersis perfectionibus specie videntur perfici. Di Teriit enim animalia arbores statuae & similiter perfectiones eoru diuersae sunt,quia alia est perfectio ani malis quam arboris,veluti illius vigor sensuuna, huius vero foecunditas fructuum: &ite alia perfectio domus quam statuae,&sic de alijs. Patet quoque quod operationes sensus sunt diuersae specie ab operationibus mentis: ergo perfectiones earum,id est voluptates erue 38 diuersae specie. I H o C autem ex eo quoque. J Secunda est ratio talis. Ea quae sunt propria,& accommodata operationibus differentibus specie . sunt & ipsa diuersa specie: sed voluptates sunt huiusmodi: ergo voluptates sunt diuersae specie. Maior est nota, quia affectus proprii &ea quae alicui competunt per se differunt secundum differentiam & diuersitatem sibi echoro in in quibus sunt. Minor declaratur a Philosoplio,
ita mea quae augent operationes, sunt propria &acco nimO- data illis: sed voluptates augent &conseruant operationes,
quia illi qui operantur cum voluptate magis discernunt singul4 circa quae operatur, ut ij qui gaudent geometricis facile evadunt geometrae & similiter de aliis. Cum igitur voluptates au entes operationes sint illis conformes, & propriae, α
900쪽
operationes diuersae sint specie, proculdubio & ipse volu ptates erunt diuerse specie. f PRAETEREA hoc ipsum 30 ex eo magis.J Tertia est ratio qia sumitur ex effectu contrario quo magis patet voluptates differre specie: Ea quae faciut effectus contrarios &diuersos specie,sunt&ipsa diuersa specie:sed voluptates diuersarum operationum sunt huiusmo di: ergo voluptates diuersarum operationu sunt diuerta specie.Maior est manifesta. Nam albedo & nigredo qliae faciunt effectus contrarios & diuer1os,quia albedo disgregat, nigredo congregat visum, sunt diuersa specie. Minor probatur a Philosopho primo exemplis, quod voluptates quae proueniunt a diuersis & alienis impediunt operationes quibus operationibus voluptates non sunt propriae. Si enim essent propriae, augerent ipsas: sed sunt alienae, ideo deuastant. & cor rumpunt vel minuunt: ut voluptas fistularum dest rui t vel minuit voluptatem sermonis, & eco ni r a. Sic etiam in alijs eue ni re videtur,cum circa duo simul quis operatur , voluptates tunc producunt effectus contrarios de diuersos,quia una conseruat,alia corrumpit vel potius minuit: & hinc est quod operatio iocundior excludit minus iocunda, & fit cum aliqua re vehementer delectamur, nihil aliud fer me agamus nisi quod
operamur circa illam. Probat item ratione eandem mino
rem hoc pacto, si proprii dolores faciunt effectum eundem quem faciunt alien e voluptates, & proprij dolores faciunt
effectum contrarium propriis volup talibus, proculdubio &alienae voluptates efficiunt etiam ipsae effectum contrarium proprijs voluptatibus: quando enim potentia non est bene disposita,& obiectum non est conueniens fit proprius dolor , ut qui aegre ferunt scribere vel computare impediun tur dolore & difficultate ne operentur. quare voluptas Propria perficit,& auget operationem, lolor minuit&corrumpit: voluptas quoque aliena simile efficere videtur,veluti qui dei ectatur musica negligit geometria &geometrica voluptate ut ita loquar sibi aliena, Quare proprii dolores, & alienae voluptates idem bene faciunt: sed non similiter. quod adiunxit Philosophus quia aliena voluptas videtur minuere operationem idolor vero impedire ne producatur,vel ipsam destruere. Ex ijs patet principalis conclusio, quod volupta