장음표시 사용
911쪽
huius capituli, in qua Philosophus videtur afferre duas coclusiones. Prima,quod felicitas est operatio, probatur,Felicitas aut est habitus, aut operatio. non est habitus, ut probatu fuit: ergo relinquitur ut sit operatio.secunda,cu felicitas sit operatio, aut necessaria quae expetitur propter aliud , aut per se
expetibili .sed no est ob aliud cu sit vitiinus finis in rebus ages1 dis: ergo felicitas est operatio per se expetibilis. DT A L E s vero videtur esse actus i l. J Haec est quarta pars huius capituli in qua Philosophus ostendit φ felicitas est operatio per se expetibilis a virtute proficisces,& procedit artificiose hoc pacto,
Felicitas cti sit operatio,&operatio per se expetibilis,ut probatuni est,tunc aut est operatio per se expetibilis proficisces a virtute, aut ludo vel ioco: sed non est operatio secundum ludum vel iocum ergo secundum virtutem. Et primo declarat Philosophus commictum valere ex iusticienti diuisione. Nam cum felicitas sit operatio per se expetibilis , aut erit a virtute aut ioco. Nam homines expetunt per se operatione studiosam, & hoc videtur esse manifestum & notum. Prae
terea operatio quae consistit in ludo vel ioco, vulgi opiniota ne no a videtur expeti ob aliquid aliud, de ostendere videtur hoc ex quodam signo, quia homines subeunt incommoda&detrimenta,& incorpore&in patrimonio vivacent exercitationi ludi&ioci.Insuper tyranni existimantur esse beati, quia possimi vacare huiusmodi ludis & iocis, & periti in istis rebus apud illos habentur in pretio: quare operatio per se expetibilis, aut est studiosa sipientum sententia, aut exerci tatio ludorum opinione vulgi: ergo aut illa aut haec.& sic ex sussicienti diuisione probatur illa consequentia:&posthaberetur hic expositores nonnulli, qui alio ordine introdus: cunt hunc textum. DAT nullum fortasse signum huiusce. JProbat & declarat nunc ast impisonem illius argumentationis, nam dicebatur quod operatio per se expetibilis, aut a virtute, aut ludo & ioco erit felicitas, &assumptio erat quod non est operatio a ludo, ex quo relinquitur quod sit Operatio a virtute: quod autem non sit operatio secundum ludum vel iocum , quod erat asiἰunptio, probat Philosophus ,& affert primo duas conclusiones. Prima quod licet principes qui existimantur esse beati a vulgo dent operam huiusmodi ludis & iocis & vivendi modis, tamen hoc non
912쪽
est signum quod felicitas sit in huiusmodi rebus & ludis. Nam
homines in quibus non est virtus moris, nec intellectivae&metis virtutes,non sunt signum quod felicitas sit in ludo: sed principes ut plurimum,&il qui iunt in potestatibus consti
tuti plerunq; sunt tales,ut neque moris virtutes habeant nec
mentis: ergo principes&ij qui sunt in potestatibus constitu ti non sunt signum ut felicitas consistat in ludis,& huiusmodi delectationibus,quibus illi ut plurimum vacant. Secuda conclusio, Hi homines qui nunquam gustarux puram Voluptate& libero homine dignam,non sunt signum ut voluptas ludiae ioci sit per se expetibilis: sed principes &ij qui sunt inpotestatibus constituti ut plurimum sunt huiusmodi: ergo non sunt signum quod voluptas proueniens ex ludis & corporis oblectamentis, sit per se expetibilis. Patet ratio,quia voluptatum aliae purae &syncerae, aliae mixta: & impurae, principes vero plerunq; &ipii tyranni cum non habent veras voluptates confugiunt ad impuras & corporeas,& cipe instar Sarda
napali vita agunt. haec enim amicos, ut in octauo inquit Philosophus,quaerere videntur cum virtute iocundos,nec utiles
ad honesta.qui igitur fieri potest ut ij ex sua voluptate no pura sint signum verae voluptatis P Nam dc pueri suam habent
voluptatem quae optima eis videtur,& tamen non est sequenda, sed leuis cum sit & puerilis posthabenda: sic etiam volu pias in vita eorum qui sunt in potestatibus csistituti, si sit de dita corporeis voluptatibus de huiusmodi ludis,tamen non sequitur propter hoc ut felicitas & voluptas per se expetenda consistat in ludis & huiusmodi talibus . voluptates enim dc res pretiosae aliae alijs videntur, ut saepius diximus: sed re gula vera non est a pueris, nec a prauis, sed a viro studioso sumenda ut ostedet nunc inferius. sv T igitur saepe dictum s3 est. J O stendit idem Philosophus scilicet felicitate non con sistere in ludo δc ioco, ut supra etiam declarauit: sed ibi refellendo opinionem dc iudicium ac signu illud imperitae multitudinis hic idipsum probat sex rationibus , quaru prima est
talis,In illa operatione quae no videtur optima nec per se expetibilis viro studioso no coiistit felicitas: sed operatio pro uenies ex ludo &ioco est huiusmodi: ergo in tali operatione non consistit felicitas. Dictu est enim saepius vir u studiosum atq; ipsani omnino virtutem esIe regulam & mensuram agibilium ν
913쪽
selicitas. FR vi praeterea quiuis.J sexta ratio,In eo quo frui 1 Si indiffereter quiuis pro arbitrio potest,ta no studiosus quam studiosus,& no minus macipi u quam vir bonus,in eo,inqua, tali no consistit felicitas: sed ludus & iocus.& omnino corporea ipsa voluptas est huiusmodi ut quiuis facile & ip sena quoque niancipiu frui possit: ergo in his talibus no consistit fellacitas.& notadus est diligeter ordo Philosophi quo usus est in hoc toto processu. Primo enim ostedit felicitate non esse habitum, deinde quod est operatio.Tertio,quod est operatio per se expetibilis. Quarto, quod est operatio per se expetibilis studiosa,&secundu virtute.&hoc quarto loco politude clarauit hoc modo,cu felicitas sit operatio per se expetibilis, aut est a ludo,ut imperite videtur multitudini :aut a virtute,ut prudelibus &studiosis videtur: sed no est a ludo,ergo relinquitur ut sit a virtute. quod auteno esset a ludo vel ioco pro Abauit ex rationibus,ut vidimus.ex quibus patet felicitate esse operatione per se expetibile secundu virtute, ut dictum est.
De felicitate contemplativa. CAPvT VII.
uod si dilicitas operusio est per uirtute:con s9sentaneu est rationi,per ea estis quae est praestibilifima. Haec autem eius fuerit quod est optimu . Sive igitur mens sit hoc ue aliquid aliud,quod quide natura domnari uidetur ac imperare,er animaduersionem habere de honestis diuinus rebus, aut quia dium Cr ipsum est,aut quod eorum quae si ni in nobis est diuinfimu,huius operatio per uirtute propria ipsa felicitas fuerit beatitudos perstcta. Dictu est autem ipsam ese contemplativa. A is consentaneu hoc antea σοdictis, σ ueritati videbitur esse. haec enim operatio praeristabit ma est: quippe cu er mens fit eoru quae uir nobistas i, praestantis u: er ea circa quae mens uersatur cognoscibiliu praestabit ima iit. Est praeterea cotinua ilia 6 ix e. na conleplari magis continue,quam agere quodnis possimus. Arbit mr praeterea silicitati uoluptateudis G Σ
914쪽
mixta esse oportere. iucundisima aute operationu virtuatum, est ea haud dubie quae per sapientia prodit. Iris philosophia mirabiles tum puritale tam firmitate uoluptates habet. atq; consentaneu est rationi cietibus quam quaereae 63 tibus oblectametu ipse iucudius esse. Ipsa quos sufficiutibus maxime luerit in conteplatione. na Cr sapies, Cr tuostus, Cr ceteri rebus ijs indigent, quae necessariae sunt ad vita. Sed si suus his talia adsunt: iustus quide eorum indiant, ad quos ex cu quibus egerit iuste. Cr teperans ite ac
fortis, G singuli caeteroru. At sapiens si solus etiast, conleplari potest: π quo sapietior est, eo magis potest. παlius aute friasse si habeat adiutores. attamen susciet iis 66 mus est ipse. Praeterea propter seipsam amari sola uidetur. nihil enim ab ipsa sit praeter hoc,conleplatu, inqua, 6 s esse. At cu agimus praeter ipsam actione. aut plus aliquid aut minus asequi nur. Videtur etiam in otio jrlicitas ipsa GS co stere. Negotia nus suscipmus, ut otia habeamus: σbellum gerimus, ut in pace degamus. Operationes igitur actiuarti uirtutu, ciuilibus aut besticis is rebus vers lur. actiones aute quae in his sunt,negotiosae sunt, is bellicae quide omnino . Nemo nas bellu expetit gerere, gerendi gratia belli: nes bellti ob bellu parat . uidebitur enim crudelis quida atq; singuinoletus penitus esse , si sciet uiniocos hostes, ut pugnae caedes s fui. At cr ipsius ciuius neαgotiosa est, Cr praeter ipsam administrationem potest rescoparatur atq; honores, aut felicinie sibi psi cr ciuitas. quae quide diuersi est a ciuili qua quaerimus ut diuersam.
67 Si igitur ciuiles quide Cr bellicae actiones, teris actibi squii uirtutibus proficiscutur,pulchritudine magnitudia 68 neq; praece ut hae uero negotiosae sent, atq; alique fueri
didant, ex non propter seipsas sunt expetibiles. mentis
915쪽
LIBER DECIMUS. ῖς culem operatio, CT studio antecessit cum conteplativa sit, cr praeter seipsam nussu aflectare penitus fine, haberes volupnte propria quae quide operatione ipsam exauget. susscictu insuper,otium,destigationis uacuitas ut hamaria,Cr qRecus alia viro tribuuntur beato, per hac opeae ratione isti inesse videntur: perfecta felicitias hominis lueis rit haec profecto , sumpta initiature uitae perstria. Nihil Genim stlicitatis est imperfectu.Tulis aute uita superat ho minis natura. Non enim hocipso quo homo est, ita uiuet: sed quo est quid in ipso dissimum. Quantum igitur hoc ab ipso copinio distri, tu Cr huius operatio distat ab ea quae a uirtute alia proficiscitur.Quod sit mens diuinu ad ipsum homine est, cr uita quae ab hac manat diuina est re ectu ipsus uitae humanae.Oportet alite non queadmodu pomonent quida hamana nos sapere,cu simus homines'. aut mortalia,cum sinus mortales: sed quoad fieri potest is mortales nosipsos scere,cunctas licere,ut ea uita uiuamus quae ab eo manat, quod est eoru quae in nobis insunt praestibilisimu Nam rimes parum est mole,ui tame erpretio multam omnibus antecellit. Videbitur autem crinusquilis hoc esse: siquidem praecipuum est er melius. Absurdum igitur eset , si non suam sed alicuius alterius
expeteret uitam. Id nissper quod dictum est antea, nunc etia accomodabitur. Quod est enim natura unicuis prompriu,id optimu micuis cr iucundimus. Et homini igitur ea uita quae ab ipsa proficiscitur mente. quide maxime hoc est homo,haec ergo est er huc ima vita.
V o o si felicitas operatio est proflues.JHoc est secun-
ducapitulu huius tractatus in quo posteaquam decla rauit in nauiu felicitateesse operatione per se ex
916쪽
petibilem secundu virtute, nuc considerat de felicitate speculativa, quae summa est inter humana bona, huius Philosophi sentetia: cuius definitio copleta esse videbitur,si ei addatur a particula,ut sit operatio secundu virtute optima quae sit optimi & praestabilissimi omni u quae sunt in homine. Diuiditur aute hoc capituluin quatuor partes quae declarabuntur. dicit aute in prima quasi narrado ,quia no videtur indigere probatione,dicit,inqua,quod si felicitas est operatio secundu virturem,consentaneu est ut sit per virtute optimam: sed talis vi tus erit optimae di praestabilissiinae potentiae,& eius operatio quoq;. Napraestatissimae potentiae praestatissimus tribuedus est habitus &operatio: siue igitur ea pars, id est potentia,sit naens,&intellelius,siue aliquid aliud quod est in nobis principalissimu ac simile rebus diuinis quod secundu ordine naturae dominatur potetijs nostris irrationalibus, ut in lib. Politicoruostendit Philosophusaiuius optimi secundu virtutem propriam operatio erit ipsa felicitas humana.&hacostedet Postea esse operatione speculativa& comeplativa, secsidum sapientia quae tribuitur menti speculativae, ut in sexto declarauit. N otandu quod potetia rationalis, S omnino ipse intellectus videtur habere tres eoditiones nobilitatas inter alias. Vna,quia secundu naturam imperat potetijs inferioribus &i nobilioribus, ut irascibili,cocupiscibili,&huiusmodi.Secuta coditio est in percipiedo: percipi ut etia aliae potentiae animae,ut sensitiuae,non tame ut ipsa niens quae percipit uniuer salia, species intelligibiles separatas ab omnibus coditioni bus materiae.Ite versatur circa obiecta nobilissima omnici ad ea percipieda quoad fieri potest.Tertia c5ditio est, quia sentetia huius Philosophi,ut quida aiunt, cum mens nolit exteta exiesione subiecti,& eius operatio no sit in instrumeto corporeo propter couenientia quam videtur habere cit ijs quae sunt substatiarum separatarii, dicitur diuinissimu a Philos pho inter omnia quae sunt in nobis:sed utru volutas an intellectus sit principalissima potentiarii quae sunt in nobis, Omit x tur in praesentiarii. Nostra aute fides vult quod anima nostra sit indivisibilis,& no ex tedatur extetione subiecti: sed to 1. ta sit in toto,& tota in qualibet parte,& q, habeat plures p tutias: sed praestatissima earu proculdubio est rationalis.sed
tru sit volutas an intellectus, quia apud nostros magna disputatio
917쪽
sputatio fit,omittatur,ut diximus nuc,&ad theologos reseratur. OCONfENTANE ubi autem idipsum.JHaec est secuta copars huius capituli in qua Philosophus probat quod summare perfectissima felicitas humana est optima operatio mentis id est ipsa eonteplatio. Dictu est enim,ut ipse inquit hane esse conleplasiua,quam conclusione ostendit sex rationibus. Prima ratio,Perfectissima operatio hominis est ultima & suprema felicitas eius: sed coteplatio est perfectissima operatio hominis: ergo coteplatio est ultima & suprema felicitas eius. Declaratur ratio ista a Philosopho,tu ex parte potetit,id est ipsius metis, tum ex parte obiecti,quia perfectissimae potetiae nostrae perfectissima est operatio,& circa perfectissimu ob tectum operatio summa & perfectissima est: sed conleplatio est operatio tali. na mens versatur circa uniuersale,& circa substantias separatas:quare chi mens sit nobilissima potetia,& illa sint nobilissima obiecta,merito operatio talis videtur esse nobilissima & perfectissima. & haec ratio videtur esse ad modu valida. DE T insuper cotinua maxime. J Secuda ratio, cloperatio hominis maxime continua est perfectissima felicitas humana &vltima: sed contemplatio est huiusmodi: ergo conleplatio est perfectissima,& vltima felicitas humana.Nabonsi quod magis est c5tinuum magis est bonu,& magis ex petibile: sed coteinplari, ut dicit Philosophus,magis cotinue possismus quam aliud agere.his rationibus ostedit felicitate conleplativam esse nobiliore longe ipsa activa. Notandum quod propter defatigatione quae fit in nobis, inter rumphatur
operationes,ut non videatur esse continuae. quapropter illae videntur nobiliores quae magis sunt continuae. Defatigatio autem fit maior circa eas operationes quae magis indiget in strumetis corporeis,ut sunt sensititiae,&quato magis sunt materiales,tanto magis defatigatur homo.Spiritus enim est in instrumetis,&determinataequalitatis adeo,ut cu vehemeter extenuatur n5 potest homo ulterius defatigari: sed oportet ut denuo generetur. Ex his patet quod conleplatio est magis cotinua quia fit per mentem quae no ponitur nec exteditur in instrumeto corporeo,ut ait Philosophus ideo masis conti nue conleplari possitimus, non tam e sine intermissione quia
etia ipsa mens indiget ijs quae sunt in instrumeto corporeo, de utitur illis ut phalasmatibus.quare est maxime cotinua c
918쪽
templatio respectu aliarum operati onu humanarum.activa operatio etia ipsa potest esse cotinua,non tamen ut contem platio, quia magis utitur viribus instrumetalibus ipsa prude tia,& intellectus activus quam speculativus.Item indigere videtur pluribus medijs ad operandu . quare contemplatio &1peculatio omniu operationii humanarii videtur esse mari , mec5tinua,id est magis cotinuari posse quam aliae. PRAETEREA Oportere putamus.J Tertia ratio, operatio quae in.
ter studiosas est maxime iocunda, est perfectissima de suprema felicitas: sed speculatio secundu sapientiam est huiusmodi: ergo est suprema felicitas declaratur a Philosopho ratio ista, cum sit iocunditas coluncta cum felicitate & operatione studiosa , proculdubio maxima erit cum ipsa cotemplatione secundu sapientia,tum ex parte puritatis,tuῆx parte certitudinis. Na illa operatio est maxime iocunda quae est maxime pura,&separata a coditionibus materiae: sed coni latio se cundu sapientia est huiusmodi ergo habet maxime & veli menter syncera voluptate ex sua causa productiva quae est vehementer pura & aliena a coditionibus materiae. Item operatio quae magis colistit in certitudine est vehemeter iocuda: sed operatio secundu sapientia est huiusmodi: ergo erit i cundissima.Quod aute sit certior conleplatio patet, quia est de ijs quae sunt necessaria,& no possunt aliter se habere. Alia quoq; ratione vel coditionem videtur afferre Philosophus,
perquam videtur anteferre conleplatione activae operationi. Nam operatio eoru videtur esse certior &iocundior qui sciunt,quam eorum qui quaeriit: sed cotem plantes secundusapientia sciunt,activi aute videntur quaerere per prudentia: ergo certitudo,&per c5sequens voluptas erit maior in contemplatione quam in actione aliqua studiosa, id est aliqua
operatione activa.Patet ratio, quia is qui conlepiatur secundum habitu si pietiae quam habet, operatur ut sciens,& non quaerit ulterius,activus aute per prudentia quaerit quotidieq; cosultat de rebus agedis. Coclitat enim vir u sit pax, & societas sit facienda v trii sint mittendi legati, & de aliis huiusmodi. Omnis autem consultatio perquisitio est: consultant igitur ergo quaerunt ea quae ad optimum finem perducat:quod videtur esse prudentis. Ex quo patet quod ipsa contemplario per sapientiani ob certitudinem & puritate suam perse
919쪽
ctissima &iocundissima est operatio,& per conseques suprema felici tas.&posthabedi surit hic, iudicio meo, expositores qui dicunt Philosophucoparare operationes conleplativas inter se, id est conleplatione quae est posthabitu sapientiae cuijs quae praecedunt habitu antequa acquiratur:quae sententia, et Ii possit esse vera tamen expositio qua attulimus magis est accomodata, ut mihi videtur,ad mente Philosophi,quia comparat potius operationes activas per prudentia cum speculatione per sapiet iani, quam speculationes vel conleplationes inter se. t Ips A quoq; sufficientia i ..axime. JQuarta est ra- σ3tio, Ea operatio quae est sufiicientissima,& circa quam maxime est suprema felicitas humana : sed conleplativa est huiusmodi: ergo contemplatina operatio est suprema felicitas humana. dictu est enim S in primo,id sufficiens esse quod sum- cientem praestat,& expetibile vitam atq; huiusmodi essenii citatem: sed cu ci rca contemplativa,si copar etur cum activa, maxima iit susticientia ,hoc arguit eam esse maxima & supremam felicitate in rebus humanis. Na operationes activae pluribus indigere videntur, veluti iustus indiget hominibus ad quos,& aliis quibus operetur: limiliter & temperans,& libe ratis,& caeteri tales pluribus modis indiget: sapiens vero contemplari potest solus. Nam si ponantur pares in hoc quod
aeque indigeant necesIarijs ad vitam, tamen in producendis operationibus activi pluribus indigem, quam contempla liui : sapiens enim solus contemplari potest,quauis melius si sint duo,ut addatur amicus,tamen ipse locus est sum cienti Dsimus. si Ps A praeterea propter seipsani amari. J Quinta C est ratio, Ea operatio quae est propter se maxime expetibilis est suprema felicitas humana: sed contemplativa est huiusmodi:ergo cotemplativa est suprema felicitas humana. Na cum felicitas sit ultimus finis, non expeti debet alterius gratia ,sed propter se:& hoc praecipue copetit conleplationi sapientiae. Nam actione acquiri videtur aliquid praeter ipsam aut plus,
*ux minu ,veluxi actione fortis acquiritur victoria alberalis
acquiritur gratia,temperati operatione fit sedatio perturbationu vel ast ectim,vel cupiditatu,& sic de aliis similibus.quare tales operationes non videtur merae propter se: sed quoquo modo, etia ob aliud quod per ipsas acquirituri sed inc teputione nihil aliud acquiri videtur ps aeter cotemplations
920쪽
&speculatione veritatis. Conteplamur enim ut contempleis cs mur,&veritatem speculentur,ut patet. PRAETER OP rationem ipsam, aut plus aut minus. J Non est intelligendum operatio actina secundu virtute ordinetur proprie ad illud plus vel minus: sed si coparentur inter se. Nam operatio ipsa esset per se expetenda etia sine illis: versi conleplatio maxime propter se,&gratia nullius expetenda videtur : activae vero,etsi propter se expetantur, tamen non videntur mereesse tales, nec liberari ab hoc omnino, quin aliquid aliud expetatur cuna eis,ut exeptis ostedimus. Contemplari vero hoc non videtur euenire nisi per accides,inquantus apies communicat scientia sua cum alijs dado doctrina, quod potius vid 6s turpertinere ad exteriore actione. DAT qui felicitas in otio videtur. J Sexta ratio,Operatio quae colit tit maxime in otio& quiete quada videtur esse suprema felicitas: sed conteputio secundit sapientia est huiusmodi: ergo talis est suprema
felicitas.Patet ratio , quia ultimus finis videtur esse quies &otiu,id est operatio quies ces,activae vero operationes negotiosae videtur esse quae maxime versari videtur circa res berulicas aut ciuiles: sed nemo expeteret bellicas actiones propter seipsas esset enim nimiu crudelis & sanguinoletus. Item ciuilis hominis actio negotiosa esse videtur,&ordinari ad quiete vel otiu ciuitatis,&intedere honore vel dignitate vel quia in his non est ultimus finis, ut ossedimus in primo,vid tur intedere potius felicitate sibi,& ciuibus,non eam politica quam habet,sed speculativa ad quam ipsa activa ordinari videtur tanqua ad supremu finem. Itaq; si cosideremus succeia siue istas operationes ,reperiemus eas ordinari inter se hoc pacto,ut una sit ad alia usq; adactiva secundit virtute, &ipsa postremo ad conleplativa, in qua quiescere terminariq; vi detur tanqua in ipsa perfectissima,&onmiti antecedentiu postremo postrema. Cur enim acquirimus virtutesZut operemur per illas. quid deinde ut quiescet es in otio coteplemur. quare quicquid homo agit.ordinari videtur ad conleplativa Operatione ordine naturali & essentiali tanqua ad ultimum fine:&ideo activa operatio ordinatur ad ea. unde in sexto cuco pararet prudentia cu sapientia:illius inquit, gratia non illi iubet, ut patet. Cum igitur coparatur acti ita ad specula sua, actio videtur esse propter speculatione tanqua ob ultimum