장음표시 사용
921쪽
&postremit sine. Cum vero sumitur seorsum in genere suo, tuc & ipsa quoq; videtur esse ultimus finis respectu operationsi actiuar u dcrersi agibiliu: videtur,inquam,operatio secu- dii prudentia esse finis ultimus in tali genere. Veria posteaqperuenerimus ad eam,&proponatur nobis speculativa, non
quiescimus:sed ulterius proficisci niur ad ipsam speculatione tanqua ad otium & quiete animi nostri. unde pleriq; philosophatium,ut ait Cicero, summu bonuin reru cognitione ponebant,euthymia & achamiam, id est animi tranquillitatem quanda esse dicetes.Sed animaduertendii est diligenter quod
supra Philosophus dixit, quod ipsa requies non est finis. fit
enim gratia operationis.Hic aute dicitu, felicitas in otio vi detur consistere.sed loquutus fuit ibi de quiete id est relaxa tione, qua intermittitur operatio ante consequutione finis propter impotetiam cotinue operandi: hic autem sumit requiem in ipso fine quasi tranquilla & quieta operatione consistente,&non ordinata ad ulteriore finem. & talis videtur esse conleplatio,sententia Philosophi,in qua conleplatione animus noster non quaeredo peream ulterius aliud quiescit quoad fieri potest invita humana.Hoc aute addo,quia ut Augustinus inquit: Fecisti nos ad te,& inquietu est cor nostrum donec requiescat in te. SI IGITu R. actuum omni u.JHaec σ
est tertia pars huius capituli,in qua concludit quod operatio conleplativa est perfecta felicitas hominiscogregando breuiter rationes supra allatas,&incipiedo abvltima hoc pacto, Si bellicae&ciuiles actiones 1unt negotiosae,&affectant aliquid aliud, & ordinantur ad otiu & speculativa, ipsa autem contemplativa non expetitur propter aliquid aliud, sed propter seipsam,& est perfectissima operatio,& maxime conti
nua,&habet voluptate propria exaugente operationem,&habent sufficientia, & omnes deinde coditiones quarii supra meminit. Patet quod humana felicitas perfecta nihil aliud est
quam conleplativa operatio , ii sumat mensuram temporis& longitudine vitae perfecta: omnia enim quae tribusitur felicitati perfectae debent tribui speculativo,&conteniplativo felici: sed perfectu tepus videtur tribui ei. unde in primo addidit cum definiuit felicitate, & in vita perfecta: ergo debita teporis &perfecta mesura tribue laesi felici cotemplativo. Debet enim per longitudine teporis accedere ad perfectio-
922쪽
nem sua ipse homo, deinde operari diutius ad hoc ut sit per
fecte felix,quia una hirundo non tacit ver, nec una operatios felicem.quare requiritur diuturnitas teporis. DA L v v EMfine affectum. J Veluti telicitatem aliam a ciuili id est specula, tiuam. DTALIs aute vita superat naturam. JHaec est quarta pals huius capituli, in qua Philosophus posteaquam declarauit contemplatione summam & perfectissima esle hominis felicitatem, nunc idem c6firmando,& ulterius acter edo, dicit quod talis vita conreptativa est potior quam ea quae est secundum holnine. Est enim praestabilior quam activa: &cu ambae coperant homini, copetunt per diuersa principia quo rualiud est activum,aliud contemplatiuu. Ostedit igitur Philosophus quomodo cotemplativa se habet ad homine, & probat quod ipsa est perfectissima felicitas hominis, & quoquo modo superans conditione humanam, hoc pacto, Ea vita quae est po tior quam ea quae est secundu conditione humanam est persectissima felicitas eius: sed conleplativa est huiusmodi:ergo coteplativa est perfectissima felicitas hominis,& superans quo quo modo conditione humanam. Addit enim quod is qui sic vivit, scilicet vita conleptatiua,non vivit secundu conditione humana: sed secudu quod aliquid diuinii in ipso eosistit pro ut videlicet per intellectum habet similitudine cum substantiis separatis. Notandu quod homini compet ut plures vires& operationes & vitae. Anima enim humana habet potentia Vegetandi,quae no videtur copetere homini ut homo est: sed ut conuenit cum plantis quae plantae no habeant praestabiliorem vitam.quare Vivens vita vegetativa videtur vivere plantarum vita:alia tribuitur homini id est vita sensitiva quae non videtur ei ut ultima sua operatio competere: sed ut conuenit eu aliis animalibus,& tali vita viuere videtur ut animal quod dam , & ut brutum. est de alia vita rationalis quae tribuitur ei, quia vivere dicitur non ut planta vel brutum: sed excellentiore &praestantiore vita. ea autem estduplex,& alia vivere dicitur ut homo alia vero supra conditionem humanam, est enim ratio in homine ut principiti rerii agendarii: est etiaratio principiti rerum speculandarit,id est mens activa,&specula titia,& altera agit humana agibilia,alia speculatur ea quae sunt:sed cum per ratione disserat a belluis,conuenientius esse videtur ut differat per eam potentia rationalem quae est propinquior
923쪽
i pinquior sensui, quam per eam quae est distatior. Differet igitur primo & immediate ab illis per activa potentia ration lem,& ideo talis potetia & operatio activa competet homi ni secundum conditione humanaal immediate per istam di fert a bellius. Ex his colligitur quod activa felicitas competere videtur homini viventi coditio ne quada humana, & ciuili non viventi praestantiore & poti ore,id est intellectiva quadavita: quare alia erit ratio,& vita copetens ei ut vivit supra conditione humana, & vita quada simili vitae substantiarii separatarii quibus no competiit vegetativa, aut sensitiva, aut activa proprie:ideo no dictitur copetere eis proprievirtutes morales, ut dicet postea Philosophus, nisi trassativo quoda modo: sed vita ut vita coteplativa & intellectiva, & talis proprie videtur eis copetere.homo aute videtur esse mediu inter alia animalia &essentias separatas,de habere similitudine cu utrisq; ,& dissimilitudine etiam ob varias potentias & operationes. nam similitudinem habere videtur cubrutis sensitiva potentia& operatione,differre ab eisdem per mentem & vita actitiam immediate.Nam & si differat etiam par contemplativa, tamen est tanta distantia quod non videtur immediate differre: verum ex alia parte per mentem contemplativa, & vitam,
talem dicitur habere sit nititudine cum substantijs separatis.&ideo dicit Philosophus talem vitam potiorem esse quam humanam In carne enim,ut inquit Hieronymus,li bene memini, praeter carnem vivere coeleste,& nolaumanu esse videtur.
Differt autem ab illis per inferiores potentias: sed sensitiva& vegetatiua faciunt nimis magnam distantiam . quare dic mus quod homo immediate differt ab illis activa vita visit differentia congrua:& sic homo secundum talem vitam competentem humanae conditioni dicetur vivere ut activus, ut ciuilis,& socialis. Sed quoniam hominem inter essentias separatas collocauimus , & ea quae sunt irrationabilia, & penitus immersa in materia propter varias potentias & operationes animae, dicere etiam positamus quod anima humana veluti quaedam natura media inter ea quae sunt seiuncta a materia , & ea quae sunt immersa in eadem poni potest. Nam
cum non fiat transitio ab extremo ad extremum sine medio , si sumeretur alia natura media perfectior quam humana , statim esset separata a matella : sin ignobilior, de-
924쪽
stenderet ad irrationabilia, & immersa in ipsa materia. qua re cosentaneum videtur ut sit media ipsa anima humana inter haec,cu detur ordo in essentialiter ordinatis. Hoc stante oriri videtur pulcherrima ratio ad probandam immortalitate animorum hoc pacto, Si anima humana media sit quaedam natura inter illa duo aequum esse videtur & congruum ut per eas conditiones quibus plurimum distat ab immersis in materia,
similitudinem habeat cum separatis,& per eas quibus distat a
separatis coueniat cum immersis. Sed separatae essentiae duas habere condiciones dicuntur,quod neque productitur ex materia, neque illam informant:inuersa vero ecotra talia habet duas alias superioribus illis oppositas,quod ducuntur ex materia in illam informant. Anima igitur humana chi sit media,& differat ab utrisque,&similitudinem habeat cum utrisque diuersis rationibus, primo si conuenire debet cum immersis,
aut conueniet inquantu ducuntur ex materia, aut inquantum
informant materia: n5 primo modo, quia si duceretur de materia,informaret etiam eande,&esset omnino idem cuillisac no media,ut suppositum & declaratu est.Relinquitur ergo ut habeat similitudinem cum illis inquantu informat materiam,& non ducitur ex materia. nam per hoc differt: sin vero similitudine habere debeat cu separatis,tunc non habebit inquantum separatae substantiae non informant materiam, quia illae nullo modo informant materiam: anima autem est forma in corpore, dc tota in toto, de tota in qualibet parte,& per hoc di Terret ab illis separatis inquantu informat niateriam.qua re relinquitur ut silmilitudinem habeat per aliam conditione cum illis,id est inquatum non producitur ex materia,nec erit de potentia eiusdem, quo stante sequitur extemplo quod anima humana sit immortalis,quia id quod non egreditur depotentia materiae, omniti doctorum consensu est incorruptibi le& immortale: sed anima humana est talis: ergo anima hu- γψ mana est immortalis. OPORTET autem non quemadmodum. J Posteaquam ostendit Philosophus vitam contempla riuam competere homini secundu quod superat conditione humana, nunc affert sententiam n5 nullorum priscorum qui dicebant homines cusint mortales oportere sapere mortalia& no immortalia. quam sententiam alij Solonis, alij Hesiodi,
quidam Simonidis dicut suisse. Eam carpit Philosophus afferendo
925쪽
xendo tres conclusiones quae patebui. Dicit igitur in primis,
posthabere oportet eoru sententiam qui monent nos ut 1 e quamur mortalia & humana, de eniti debemus vivere ea vita
quae est similis immortalibus,& esseniijs separatis, & secunducam vita quae est optima omnisi quae sunt in nobis, id est ipsa mens & ratio & intellectus, qui etsi sit paruu mole,quia est indivisibile &simplicissimum,&per consequens caret quantiatate vel magnitudine molis, tamen vi multu excellit,quia imperat ordine naturae cunctis potentijs inferioribus quae sunt
in nobis, & praestabilitate quoque excedit, cum sit simplex &immaterialis. quare quisque, dicit Philosophus, videtur esse hoe,id est mens dctatio Huia est principalissimu in homine.&ideo affert primam conclusione talem, Id quoquo modo vi detur esse unusqui': quod est in eo praestabili silmu: sed mens est praestabilissimu in homine: ergo unusquisq; videtur quoquo modo esse mens. Declaratur sententia Philosophi ex iis
etia quae dixit in nono,Videbitur, inquit, id esse quitq; quod intelligit, aut maxime quasi unusquisque videtur esse id principalius in eo quod omnia alia sunt quasi instrumenta illius. quare si ab aliquo sui denominari debet, id a principalissimo
debet fieri: sicut dicitur id factum esse a ciuitat e cum fit a magistratu veta gubernatoribus rei publicae laqtiam a principalissimo ut antea Philosophus tetigit. Sic igitur cu homo vicit secundum intellectum,vivit secundu vitam maxime propriam sibi,& gratificatur ei,ut dixit in nono,quod est suijpsius summe praecipuum: itaque absurdum videretur si quis omissa tali vita praecipua, & potiore, & sibi propria allud enim quod
est optimum secudum naturam,in unoquoque genere est maxime proprium sibi: omissa,inquam, vita potiore&simili immortalibus declinet ad mortalia, ut illi monebat. unde secuis da assertur eonclusio, Id quod est secundum naturam cuique proprium, est optimum &iocundissimu sibi: sed vita intellectiva est secudum naturam propria homini: ergo est optima,&iocundissima. atque ex hac oriri videtur tertia conclusio. Nam optinia & iocundi istina vita cuiusque est ei felicissima: sed ea quae fit secundum mentem est huiusmodi: ergo talis vita secundum mentem,& omnino contemplativa est felicissi nia vita hominis,& iocundissima ei cum sit maxime sibi propria . neque hoc repugnare videtur ei quod superius dictum fuit s
926쪽
fuit,quod scilicet non est secundum homine, sed supra hominem: non enim secudum hominem quantuad naturam coni, politam,quia non est simplex natura homi nis. est autem pro
prijssime secundum hominem quantum ad id quod est primcipalissimum in homine,quod quidem perfectissime inuenitur in substanti js superioribus: in homine autem impers cte videtur, si comparetur cum illis, & tamen istud parum mole, quia 'est indivisibile, vi & nobilitate excellentius est omnibus aliis quae sunt in homine. sed notandum quod uullum indivisibile proprie habet molem. sunt autem multa indiuili bilia quae sunt imperfectiora diuisibilibus , ut punctum respeetu lineae quae est diuisibilis ,& linea quae reipsinu superficiei ,& inquantum est eius terminus est indiuisibilis,& superficies respectu corporis. Corpus enim trinae dimentionis est perfectius,& puncto,& linea, & alijs huiusmodi praecedentibus ipsumi sed nequis forsitan indivisibile t te, id est mentem aspernetur ita ut putet quod talis indivisibialitas arguat defectum in mete,ut facit in multis, ideo Philosophus adiunxit vi,& pretiositate inulto magis excellit.Sic igitur patet quod contemplativo secundumvirtutem mentis est summa felicitas humana,& maxima quoad fieri potest in hac vita. Caeterii ne quis forte miretur Philosophum in septimo dixisse quanda heroicam esse virtute superantem conditio nem humanam, hic quoque dicat contemplativa quasi superare naturam hominis,& conditione quoque humana ideo
intelligedum est quod ibi in septimo loquebatur de ea virtute quae circa mores hominu videtur superare comunem cursum humanae naturae,& tame est mediocritas inter duo vitia,
id est inter immanitatem quae est excessus, & immanitatem quae est defectus. hoc autem in loco Philosophus loquitur de conleplativa, quae ab omni negotio separata non dicitur versari cirra mores hominum: sed circa speculativa&inte
liaibilia.& quia est secundum perfectissimam potentiam omnium quae sunt in nobis, ideo dicitur quoquo modo excedere naturam hominis, eo modo quo supra diximus, inquanta talis vita similis estvitae substantiarum separatar u:accedit etiaquod est circa nobilissima obiecta : ideo principatum ei tribuit Philosophus inter omnes vivendi rationes,& modos &felicitatem supremam in tali vita,& operatione collocauit.
927쪽
De felicitate activa, ac praecipuo munere operationis. CApvT VIII. Ec do autem est ea uiri quae a uirtute alia Trmanat. Operationes enim quae ab hac proride L humanae sunt. nam iusta σyrtia, Crcaetera quae a virtutibus proficisctitur, internosipsos agmud, is comerci , CT nec intibus, atq; a bios comunibuε, er item ab ectibi s innicuiq: seruantes de icorum . haec autem omnia constat esse humana. Nonnulluer a corpore prouenire videntur: er multu uirtus morsicam affrctibus iunctu est. coniuncta est etiam er prudentia moris virtuti, er haec prudentiae: si principia quidem
prudentiae a uirtutibus ipsis emergant, rectam vero moris uirtutum a prudentia manat. Cum autem haesese sic habeant, ut d se mutuo pendeant inis coluinctae affectibus: circa ipsum compositum fuerint. at copositi uirtutes humanae sunt. quare Cr ea vita quae ab ipsis proficiscitur,er felicitas humana est. Mentis autem estseparata. Atque tanta
iam de ipsa sit dictum .exacte nanque dicere proposito maius est. Videbitur aute π externa astilletia perparti, erit m 72nus indigere quam moralis . opus est enim utrisq; trecessaririjs rebus. Atque sit aeque:quanquam circa corpus Cr res tales ciuilis homo magis elaborat. parua enim disterentia uerit. In operationibus autem non mediocriter discrent. Etenim liberali quidem ad liberalitatis operationes exeriscendas: er iusto ad retributiones, pecvn s opus erit. Volluntates enim non sumi manifestae . Simulant autem Cr qui non sunt iusti, agere iuste uelle . Forti autem opus est potentia i agit aliquid eorum quae a virtute proficiscunaetur, π potestate etiam temperanti. quo nunque modo aut
his,aut caeterorum quisquam manifestus erit s Quaeritur
928쪽
88o ETHICORUM aulem utrum magis proprium fit uirtutis electio, an ip
actus es quippe cum in utrisque uirtus consistat. atque conustat is utrisque perdictum ipsum consistere. Ad actas a tem mulitis indiget: er quo maiores pulchrioresque sint,eo pluribus indiget. At contemplanti nullis huiuscemodi reaeb s ad operationem est opus. quin er impedimento stresunt ad contemplationem. Sed hoc ipso quo homo est, alaque cum pluribus uiuit, expetit ea agere quae a virtute promiscuuitur. indigebit igitur talibus ad ea agenda quae ad 73 hominem spectant. Atque felicitatem persectam contema plativam quandam operatione esse,hinc quoque verit manifestam. Deos enim maxime beatos esse putamus, atque
filices. At quosnam actus tribuere illa oportet: iustos ne An ridiculi uidebutitur, si commutent cir ueposita redα dant, ex huiusmodi cetera agant At fortes,e, propterea quod Νrmidolosa; res sustinent, pericula subeunt honestatis ipsius causa s An liberales sat cuinam dabam: s Abae surdu est insupers numos etiam habeant, aut aliquid tale. An temperantes at quidnam fuerint An laus est importarina si prauus dij cupiditates non habere dicantur s Ita per
omnia dissurreticincta que furit circa actus,parua quaeradam Ex gna ιν immortalibus sane uidentur.At uero uiuere ipsos iniuersi putant: quare er operari. Non enim oportet illos, ut Endymione allit, dorirare. Viuenti igitur ei,cui actio G ullo magis eskctio non tribuitur, quitanum aliud praeter contemplationem remis Quare dei operatio praecellens beatitudine, contemplativa ne cotrouersa fierit. Et humanar m litur operationum ea homo est
γψ fulmine filix, quae issi maxime s cognata . Signum est humius Cr animalia eaetera felicitatis expertia essee: tali penimias operatione priuata. Nam dijs quide tota est uita beata,
929쪽
LIBER DE cIMVs. 8ῖt talem habetibus operatione. hominitas aute, quo ad ipsios relis operationis quaeda inest natitudo. A t animalia caeaeteroru nullum pror*s est felix. quippe cum nulla ex parte particeps fit conleplationis. Quousq; igitur conreptatio
sese extendit, eousq; sese ex tedit ex felicitas ipsa. π quia
buε coteplatio magis inest, qs Cr felicitus magis inest, noper accides quide,sed per seipsum ulichcoteplatione. haec enim per seipsum est pretiosa. Quare felicitas conreptatio Νerit quaeda. Est aute opus huic σprosperitate externa, scum sit homo. Natura nans ipsa non est ad contemplanisdumsufficiens:sed Cr corpus sanu esse oportet, Crailmenta,reliquum s ulatu adesse. Non tamen putandum est Ismulus ac magnis ei opus fore qui *turus est filix, ct ferino potest ut hi beatus ne bonis externis. Nes enim sufficientia,neq iudicium,nes actus in exuperatione cosistit. sed feri potest ut cr non principes terrae ac marta agant honesta. Etenim a mediocribus scultatibus potest qui1pia agere per uirtute. Atq; id clare cernere licet. priuati nasilo minus agere Ridetur res bonus, quam qui sunt in pote statibus costituti: imo etiam magis. Satis aule est ioscultates habere . erit enim eius vita felix qui per ipsam operariur uirtute. Solon elia bene fortasse de felicibus sinsit,qui quide eos esse filices dixit,qui mediocriter res habuerunt 28
externas, Cr pulcherrimis res ut putabat egere, ' moae emdestes vixere. Fieri enim potest, ut mediocria posidenα ης meies agant ea quae agere oportet. Videtur aute Cr Anaxaagoras,non locupletem,nes potentem felicem ipson extri
dini uideatur. haec enim sentiens res solum externas, huiudicare tantummodo solet. consentaneae igitur nostris sententi s er sapientum opiniones esse uidentur. at eam 79ΚΚ
930쪽
i' quae in actionem ventini ex operibM iudicatur, Er viari. In his enim praecipue certitudo ueritatis consistit. confiderare enim oportet ea quae antea dicta sunt ad opera referentes uitam. Et se consona sunt operibus,accipieti ada sunt: in uero discrepant,uerba faeni tantu putanda. Atia . . crom mente operatAr, Cr eam colit,dissonitur optime.
iso immortalibus esse uidetur. Nase
Ata. cWa b narrarii rerιι, vi existimatur, aliquum habet,ralioni sane cosmianea nituerit,ipsos eo gaudere quod est optim ,maximes sibi cognatam. hoc aute uerit ipsi mens. Cr in eos qui maxime hoc amant atqb honorant, beneficiauissim conserre, tanquam carum ijs quae sibi fiunt chara, ac diligentiam adhibetes, errecte benes agentes.At conru'bipi bi stat haec omnia maxime sapienti inesse ' Amicistinuis itas a. tur sapiens ipse dijs immortalibus est. Eundem autem con
ueniens est et silicsimurra esse. mare sapiens hoc quoaque modo maxime fuerit felix.
C O M M E N T. ri a C V N D o aute est ea vita quae a virtute alia. J Hoc est ter tiuna capitulit huius tractatus,in quo Philosophus posteaquam declarauit felicitate consistere in optima operatione secundu optimam virtutem principalissimae potentiae . nostrΣ,& quod talis erat contoplatio secundus apietiam: nucconsiderare videtur de felicitate activa coparando eam cum ipsa contemplativa,& ostendendo quod conleplativa felicitas quae est in conteplatione mentis secundum sapientiam estionge praeclarior quam activa quae est actio secundum prudentiam. Dividitur aute hoc capitulum in tres partes quae patebunt. In prima autem probare videtur,sicut diximus, felicitatem activam esse inferiorem contemplativa quatuor rationibus. Prima ratio, Id quod est humanu, videtur esse inferius Q quod superat quoquo modo conditionem humanani: sed