장음표시 사용
451쪽
id er se non potest finem obtinere Atqui tota rerum vniuersias ex eiusmodi partibus constat, quae per se et per vires. suas non ita possimi se ipsas determinare. ut fines Dei obtineantur; si ergo Deus snem obtinere vult, quem in creando sibi proposuit, necesie est, ut Deus hanc
rerum uniuersitatem gubernet atque conseruet.
III De calet inciente prouidentiae pauca nobis dicenda sunt. Providentiae diuinae causa emciens est ipse Deus, et omnes tres diuinitatis personae, Quod enim extra essentiam diuinam accidit, id ad omnes tres personas pertinet. Qui contrarium statuit, is Deum in tres Deos dissidir. Iam providentia extra diuinam essentiam sit, Ergo prouidentiam diuinam ad tres personas pertinere sequitur. Cum hoc e sentit sacra scriptura, Ubi mox Deo Patri, mox Iesu Ghri sto et ruisus in aliis locis Spiritui sancto tribuitur prouidentia. Nunc IV de obiecto prouidentiae diuinae agendum est. Obiectum prouidentiae diuinae sunt omnes huius uniuersitatis partes. Id vel ex ratione Vel reis uelatione probari potest. I Ad reuelationem quod attinet, plura sunt dicta scripturae sacrae luculentissima ex quibus vel constat, etiam ad minutissimas huius uniuersitatis res prouidentiam diuinam se extendere. MATTH. V, 4ς, VI, 26, 3o. X, 3O, 3 I. cet. Idem vero 2 ex ratione ostenditur. Hunc in modum ratiocinamur : Deus nihil facit sine ratione, quia sapientissimus est. Quodcumque ergo a Deo productum est,
452쪽
est, id suas habet causias. Si omnes partes huius Universitatis caussas suas habent, etiam omnes particulae ad fines Dei aliquid conferunt; alias concedendum esset, Deum aliquid sine ratione secisse. Ergo certissimum est, Deum omnibus rebus prouidere. Nam quum omnes particulae ad fines Dei aliquid eonferunt, Deus autem
id agere debet, ut fines consequatur, quos in creandis sibi proposuit, sequitur, prouidentiam ad minimas etiam particulas se extender . .
Vt obtineantur fines illi, quos Deus sis bi proposuit, in hoC orbe condendo, necesse est, ut haec rerum uniuersatas ab eo conlametur et regatur, seu gubernetur. Duo ergo sunt principales actus prouidentiae diuinae,conseruatio et gubernatio. Conseruatio dicitur ille actus Dei, per quem ille facit, ut haec rerum uniuersatas pergat exsistere, seu ut perseueret exsistere. Hanc conseruationem et reuelatio tradit Muh. VI, 26-32. COLI, I p. Ebr. I, 3. et ratio ea, quae reuelatio dicit, roborat. obiectum conseruationis est tota rerum Vniuersitas et Omnes eiUS partes. Modum conseruationis, utrum is media
453쪽
43o P. I. DE THEOL. STRICT. SIC DICT.
tus an immediatus sit, reuelatio non Chi
re definiuit; quamobrem Theologus disputationem hanc de modo conseruatio.
nis Philosophis relinquere potest. DEMONSTRATIO.
Exposuimus ea, quae generatim de prouidentia' diuina cognosci oportet, nunc speciatim ad actus prouidentiae diuinae descendemus. Antequam vero ipsos actus explicamus, de numero actuum prouidentiae nos sollicitos esse oportet, et de fundamento ac principio, 'ex quo actus illi speciales derivantur. Diximus, proisinidentiam Dei in eo consistere, ut Deus ea faciat, quae neces ria 1lint ad finem Obtinendum, propter quem mundus conditus est. Inquirendum est, quid necessario Deus agere debeat, ut finem suum consequatur, Uide mus i si Deus finem obtinere vult, propter quem mundum condidit, necesse esse, ut destructionem mundi impediat ; alias enim fines suos non obtineret, Quuin erisgo Deus certos quosdam sines intuitu mundi sibi proposuit, quos obtinere vult, necessario prouidere debet, ne hic mundus aliquid detrimenti patiatur, Primus erogo actus prouidentiae diuinae est constraatis mundi. Si porro nobis hanc rerum Universitatem ante, oculos ponimus , videmus il Deum gubernare debere hanc mais .chinam mundi. Quicumque artifex certum finem circa machinam eam, quam eonstruxit, obtinere vult,
454쪽
SECT. II. C. I1I. DE PROVIDENT. DEI. 43I
is gubernare debet machinam. Gubernare is dicitur,
qui Ib finem quemdam ante oculos sibi posuit et et omnia sic dirigit, et disponit, Vt sinis obtineaxur. Quum Deus finem sibi proposuerit, et ob hunc snem machi
nam mundi condiderit, sine gubernatione vero finis Dei non possit obtineri, necesse est, ut Deus hanc machinari gubernet. Quicumque id facit, Vt tres conseruetur, cuia xetur et ordinetur, is omnia facit ad prouidentiam necessaria. Nos probe scimus, multos Theologos tres constituere actus prouidentiae, gubernationem, concur- n et conseruationem. Qui concursum tamquam spe- cialem actum prouidentiae nobis proponunt, illi spe. ciem loco generis ponunt.Bini vero hi actus prouidentiae diuinae non reuera distincti sunt, sed idealiter. Deus enim uno actu Voluntatis suae et conseruat et
gubernat; nec realiter hi actus sunt distincti, sed hune sinplicem actum odi obiectorum diuersitatem disti mimus. Ohiecta igitur, non ipsa prouidentia diuina ,
diuiduntur. Quaedam obiecta conseruationis tantum indigent, quaedam etiam gubernatione opus habent. Propter diuersitatem obiectorum , circa quae Deus non uno eodemque modo agit, prouidentia diuina in binos actus distinguitur. Nunc ad conseruationis actum veniamus. De eonseruatione ita agemus, ut I) generatim quaedam de ea disseramus ; II diuidamus conseruationem , quae pro diuerstate rerum dii tersa etiam esse potest. Aliae enim res hoc, aliae autem res alio modo conri
455쪽
seruari possunt. De conseruatione generatim tria sunt obseruanda: I notio conseruationis; 2 eius demonstratio ; 3 modus. Addere possumus q) obiectum, nimirum conseruationis, sed hoe superfluum. Nam - conseruatio et prouidentia habent unum idemque obiectum. Quodcumque est obiectum generis, id quo- . que est obiectum speciei. Notandum modo hoc est: quicquid a Deo non creatum est, non conseruatur. Quicquid ergo ex eo, quod creatum est, vi naturae producitur , id non conseruatur a Deo. , sed a vi naturae , supposita tamen conseruatione hi ius naturae a Deo. I Notio conseruationis stabilienda est. Confer--re est facere, ut aliquid. quod est, in suo statu uxsistere perseueret, aut vi exsistentia illius rei, quae iam adest, continuetur. Conferaatis igitur est actus
ille Dei, per quem iacit, Vt hic mundus in statu, quo conditus est, pergat exsistere, siue ut mundus exsister tiam, quam habet, retineat. Supponitur hic, mundum semetipsum conseruare non posse. Ita concludimus: Quia mundus suis viribus se conseruare non porest , ergo Deus id facere debet, ut in statu suo maneat et exsistere perseueret. Il Conseruatio demonstranda est. I Ad reuelationem quod attinet , ea con inruationis actam Deo disertissime tribuit, interdum Patri , interdum Filio , nonnumquam Spiritui sancto. Primum ea-ctuni est Seruatoris nostri et legitur ΛἈTTH. VI, 25.
456쪽
hoc clicto apertissimum est, a Deum omnia conse ciare. Rciae ad Elementa tam hominum, quam animalium Pertinent. Si Deus aues alit, facit Deus, ut ea exist Te Pergant, per quae aues hutriuntur. Deus β scit, homines ciborum et vestium indigstre, et homini laus illa impertitur. Si Deus hominibus cibos, vestes
impertitur, sequitur, Deum Omnia conseruare, ex qui laus cihi, vestes fiunt. In hoc dicto conseruatio P tri tribuitur, aliis in locis de Filio praedieatur. In
secundo dicto CoL. I. 17. dicitur de Christo: Ipse essante ommia, et omuia in eo sub sunt. Particula eo in Notio Testanaento interdum idem, quod ' , peti significat. PAVLLVs ergo dicit, omniat quae condita sunt, per Christum persistere. aut facit, ut omnia per-ssant, quae facta sunt, ilis conseruat. Atqui PAVLLus dicat: per orsum omnia perfluere. Ergo conseruat. Clarius loquitur PAVLLVs tertio dicto HEBR l, 3: ciriastus portat omnia per verbum potentiae suae. Dici tur I Christum omnia portare. Comp rat Apostolusi conseruationem cum, portatione. Qui aliquid portat, is prouidet, ne res detrimentum capiat. Quum ergo Christus omnia portet. et portare idem sit, ac conserin
vare , sequitur necessario , Christum omnia eonserinuare. Dicitur 2 per verbum potentiae suae hoc fieri. . Medium conseruationis est verbum potentiae. est h. l. destretum voluntatis. Hoc ipso indicatur, /
christum sine medio aut instrumento per solum actum voluntatis mundum conseruare. Nam qui Verbo tan-Lφ tum i
457쪽
tum conseruat, is sine medio conseruare dici potest. Ergo PHLLus dicit, sine instrumento, sine mediis, sine opera externa mundum Vniuersum a Christo conservari. Ex ratione ita conseruatio probatur: Quaecumque machina ex 'partibus constat, quarum nulὶa semetipsam iconseruare potest, et tδmen exsistere perseuerat, illa ab aliena natura conseruatur. Atqui machina totius kn etsi ex eiusmodi partibus const*t, quarum nulla se ipsam conseruyre Potest; quum tam nihilominus exsistere rseueret ἰ credendum est, hanc tarum vn, vhrsitaten, ab aliena natu ra confer ri. I ec natura εγtem nuda alia esse potest, quam diuit'. Erso Desa hanc mundum conseruat.
ul Pergimus ad Nodum consem uoms, Quu-ritur, et Su a Theologis et Philosophis quaesitum est,
utrum Deus immediate aut per potentiam absolutam mediate per potentiam ordinatam mundum conser xpt. Hac de re LEΙBNIZIVS et C MIVS Verrime in 3 iter se disputariam, quorum prior mediatam, posterior . vero immediatam conseruauonem defendit. Omnes Metaphysici cum CARTEsIo statuunt, mundum a Deo mediate vel per potentiiun ordinytam conferuari, eteontendunt, Deum hanc rerum uniuersitatem tam a tisiciose construxine, ut per leges mechMaicas, quas mundo indidit, mundus conseruari queat, adeoquae
per ipsam structuram suam exsistere perseuers. Λυ, -ο MUntis luathematici et c/pua φoxu
458쪽
SECT. II. C. III. DE PROVIDENT DEL as
. Ielare, NEVTOFIVS, discedunt. yoncedunt quidem mundum esse machinam, liune mundum per leges neehanicas se ipium per aliquod tempus conseruare posse; Meri neg*nt 3 mu0dum totum in roto per leges me- manicas se ipsum posse emeruare, sed unuin destruero postremo alterum, itaque Deum ad die debere, qui vi anterlabentia corrigat. Concipiunt in neum n horolo- 'um, quod perstructRr m) quam artifex illi dedit, my-
id ru construare diemus, Deus tamen m net aue 3t conserurior lyalus universi. Per v amque ha kntentum null3 veritas .meologica lissi acta . Iraditae ad Uym siue a.d alteram sontei Fiam accedamus,dprosamm. . Scriptura sacra simplicit tantu sicii, inuinc rerum uni uitatem sunseruati, nihil κῆρ se No do insuerusitionis commem*pt; illi: auem, per scripturam sacram non determinantur, magis ad
forum Rhilosophicum quasλ theologicum pertinint. Vtraque sententia sua argumenta suasque dissicultatu quaenam argument3 vero positiva sint, et quR. am sintentia maiores docvltates inubint, a PhiI ι phis et Metaphysicis diiudicari debet. Ietrehysici
459쪽
Dei esse mediatam; Mathematici vero et Physici pex experimenta demonstrari posse contendunt, hanc rerum uniuersitatem immediate a Deo conservari. Deus conferri ε uat omnia. Hoc scimus, modum ignoramus.
Conseruatio commodissime diuiditur in generalem et specialem. Illa ad totam re
rum uniuersitatem pertinet, et explicata iam est; haec ad actiones et motus in haererum uniuersitate pertinet, et Per Voc bulum concursus indicatur. Est vero com cursus conseruatio motus et Virium agendi, quas Deias rebus vel inanimatis vel animatis concessit. Atque hunc concur. sum et reuelatio docet is . XVII, 28. et ratio probat et confirmat. Vtrum Vero, ' concursus hic immediatus sit, an mediatus, vi subtiliter disputetur, necesse non est. Reuelatio enim modum concursus clare non determinauit; sed generatim tantum dicit, Deum concurrere. Interim quum vulgaris sententia hoc ferat, Concursum Dei esse immediatum,' retineri haec sententia et . commode e licari potest.
460쪽
SECT. II. D. III. DE PROVIDENT DEI. 437
Qui concursum distinguunt a conseruatione, illi Conseruationem non diuidunt: at qui concurium comprehendunt, Vt nos, lub conseruatione, illi diuidere debent mnseruationem in generalem et specialem. Generalis conseruatio ad totam rerum uniuersitatem pertinet. At sunt in hac rerum uniuersitate res, quae Vires habent agendi v. g. hoRines, spiritus, animalia. Praeis terea in rebus inanimatis huius uniuersi etiam eerta vis agendi deprehenditur, v. c. terra, fidera motus suos lia hent et Virps agendi. Ergo etiam haec ad conseruatio. nem Dei pertinent, Uarum rerum conseruatio specim Iis a nobis dicitur, seu concursus vocatur. De concur su Dei ad res animatas multa hodie subtiliter varie disputantur. Concedunt omnes Theologi, Deum eo eurrere; sed de modo huius conturius mulia subtilia, multaeque fugae ab illis proseruntur. Qui de concursu agunt, Vocabulum concursus plerumque non accurate
determinant. In .scholi theologicis et metaphysicii
longe alium significatum habet, quam in sermone Latino. Doctores scholastjei, qui barbare loquebant et scribebant, vocabulum concursus ex Latino in Theolo iam retulerunt, sed diuersam plane a linguaειεtinae gpnio potionem cum eo coniunxerynt. In Latinis smific t I simul currere, a praelium. Ita eIαRo hoc vocabulum adhibet. Apud stliolameos eostores concursus est adiuuatio actionis clitnae.