Sacrarum apodixeon, seu, Euclidis christiani lib. II

51쪽

disi pesest quin actu vel potentia quisquam agat. patri in animnlibin er uirtute plantarum .ubique enim est sanctum illud uestigium trinitatis, potintia scilicet Erprogressio er delectus uirtutis,qua tandiu ag Uni quari diu Junt, actu uel potentia. Onim fit huius ulta primum nus mum i , eo melior motu3 nt quo in melius tradit. ut nil prius quam quod ad conseruatio in indiuidui faeit,est. estque illud melius quod ad melioris con struam tionem tendit . O vim nil fit vita humara melim in hoc motu Sunt enim caeterae vita ut isti obnoxiae ita gradu inferioresbsequitur ut actio illa quae procurat non nemeessario sied syonte uitam hominis ut bene fit, fit omnium praestatisi .ram errat ex deliberatione quod est prastanti iam, er quia perpetuo in quibusdam Ibi ucis

cedentibus agit,oportet praestantisimum hominem movidie decesse in asiduo labore pro eon struatione aliorum homirum, etiam fi fit illi periclitandum ideo tutam deminu omnium copiam hominibus dedit,ut neglecta post expletam me statem sui cura,homo homini permice re satageret,qui affiatus in frutis praeter educationem l nunquam uidetur.Onim itaque homo tam parum illati curet quae sibi ad actionem fusi proposta,videri pοα test quam longe ab officio virtuti abiimus.Pietatis ea ob rem ex comm seruisem sensum solus habet homo, ut tacito conscientiae iudicio cognoscat, quum n qua ab alio quodam homine desit nuberia aut gaedam ase

fictio uita Isasbi nunquam esse ab officio cessaudum deo virtus confistit se actione. Quod autem naturaliter tr amor aliis prostisere scruide ac bii in

52쪽

turae iudicio id discimus .Nam gutim natura init frustra faciat, commiserationis affectum non fine causa dedit

soli honum in tota uita . Veluti ergo ciuiliter peccaret qui contra .im Cr equum aliquid admitteret, quum raαtionem iusti er iniusti in unimo habeat, Cr merito . leagibus cogeretuτ alit lueret,sic qui nec mouetur aliena

inferia, nec illi mederi satagit ut inutile reipublicae me brum praestantisimum officii partem negligens, eibet expellendus. ad quid enim dedit illum omnibus affectu

deus,nisi ut continuo sal ager m quae ad alienam n seririam depellendum faciunt exequis At negato dei minnere Cr iuglecto,streto naturi iou,sacris legibus cotemptis, exemplis magnorum viroru mgIectis nostra temp estatis mortalitas, nullam virtutem in actione poQnit,m1i quae ad quaestum facit. Er quod est maxime deis flendum qui ad bonum creationis egum irationis, etiam i i ou chryto instaurationem recoepere, videtur ista magis negligere. eo rerum uentum est,uerbis sare cris nullus non philosophatur facta quis que in sociumve cit.Nullus plum en dei inter nos sensus. IV. Virtutum praemabora esse er uitiorsim sinpoplicia. Hoc naturaliter omnes mytales norint. xuim

ubivis gentium quaedaem Amt Iegitima aut mente tutum aut et tum scriptis usus e proba quorum transgressis poenam,c eruatio laudem inretur.Hoc vero non pose set in omnibus esse, quin fit maxime in omnium authore deo.Quum enim hoc omnibus dederit ut iudicet digna malo qui male intersa os,bono qui benefecerit,sicquit

etiam in eo qbe JAmnum institiam , dareque bonis σ

53쪽

malis praemium aut poenam summari ut meriti sint.sed

altiori mi thodo est repetendum.peccatum Cy uitiu propria mali appellatione diciscipra iam en notatum. Unde siequitur reuera huius uitae bonum esse uirtutem. Viαtium uero aut uirtus 9unt arbitris humani adiuti uel permissi operationes. Nam ut in sequenti eri axiomate.

13. Arbitrii liberi est malu aut bonu fecisse quu siecus facere potuisses. Quu inique olafnis cuiusdam gratia fat,uirtus quae est praestatissima optimi finis gratia 6ξ

consequiturque finem,unde sequitur ut vitiν priuetur fore et cotrariu uirtuti referat premium. Q nu uero quisqllis uirtute exercet seu propria innocentia procuratirado quod primo in loco est Istu pietatem in deu referedoseu in alterum hominem benescentium quouis modo exercendo inmiti quiddam operis agere illum costat. Nam licet deo eius maiestate dignum nil possit referare,dimn quia propter amorem obedit er ordinem gratitudinis beruat,praeterea illum infinitum naturae pareα in promereri saugit,s dignitatis dei dantis nobis ex

uis bonis agendi facultate,pro Auaque digruriae potius.

quam pro nostro merito compensantis munus ut habeatur aeternum praemium ob eas aes iones. militer qui tuavit hominem alterum, aut se dignum maxime tanto paαtire reddere satagit, quia inius hominis nititidi ciuis utilitas potest non ad infinitos sed ad innumerabiles prois uenire, ideo etiam est compensatione infinita dignus. quod in gratiam infiniti boni hoc faciat, mera animi ideo semper in bono adiuti liberalitute.'raemium itaque

airtutis. in hac uita fama fumusque est, quo qui dele

54쪽

dfatvr er eaptat inque dem tion refert omnino illum finali priviri constat,non secus atque si quis operis reπgη seu liberalitate regia fasi in agentis aut cuiusuis alteriu3 patientis agentque utilitatem tendentis, ibi gloririum adscriberet uel etiam captaret, merito a princiripe ut reus mi ejiatis ne eius operis ultimo priuareratur,umque indignus iudicaretur e enim rege aut deufacit qui regis aut dci gloriam fbi adscribit. Nullumne ergo gloriam expeetabimus a bonis operibus nunia plane,mo quii maxima er laude digna fecisse uidebim I ium c nos inutiles dignos probro iudicabim s, idque urbita iu nostri nuuieraris iustifimι referemus . Sibi enim laudem adsicribere ob quicquam operis licet vir

tuo fim,illud perinde est, atque si quis quod i rege li

si quid ad aediscunt m lectat cum redcmptoribus erarii cibus accepissct,praescriptaque ichmographia reis gium ediscium construendu curauistet, sibi laudem et

gloriam eius attribgeret. Nonne ille ni rito neluti inrigratus retruderetur ut pristinam captiuitatem aeternua clarus, qui gloriam regium sibi adscrips11 et seroque

saperet eo se honorem referendum unde procederet honestorii facultas Tu vero O homo licet maximus fis, quid habes quod non accepsi s enumera mundi innuαm rabiles utilitates tibi ad opus comparatas,innumerogarii fors tibi datos,animi tui sacrosanctis dotes, corporis niuenia pane infinitusquid tuum in hac re nis errorer peccatum in agendo ens constat ergo Mecundum da

loma qgum etiam praeflanti stimi philosophi gloriam

calcando

55쪽

ealcandam ut animi humani pestem senstrint, er nihlis Io minus ea quae gloriae uirtuti)que sint diligentissimaeuianda scrip1erint,quam uirtus debeat habere praerimum se dignum, ut idi immortalitas debeatur,uiti s uero aeterna mortalitas, Cr bupplicium. Nunquam ideo tadeprauatus aut rudis reru reperari potes quin iudicet per se comitium corda mouente latenter deo quid aeaequum quid iniquum, quid bonum quid malum, quid sibis esset feri quidue nollet:unde quoties contra animi re Eu iudicium comittit,poena dignus est σ delicto pari, fui bene agat praemio dignus eri, Cr susceptibilis mois do eius opera iuncta per amore sit inrito Grillisa igitur in diuinis more humano.licet enim sit aliquis opistimus artifex ,deridiculus tamen est si continuo sibi ueis dicat peritiam effertque se laudis gratia in qua re λαrum est quantum sibi permittat nobilitas aut uilitas pol fouenditudo alijs stretis,si sic apud deum qui1 quis sie cfert praemium perdit. praeripit enim munera vio ivi arbitrandae palestrae, ferique cupit athlotbeta. quo quis ergo bublimior est, iudicio uo modeste tanto fiet deiector. Is mi coactus tantum agit bene ueI male,dest me bonuη nec malus est mo qui coactus tantum male agit ut frequenti fime est bonus,qui bene malus .dixi uthea quentibime. quoniam Di quaedam mediae actiones invita quae nec malae manifesto nec bonae dici posent. actiones ideo dico quia ut iam dixi nulla res est Iua naritura mala alim enim, est actio Hibera voluntate co

56쪽

sanaum praescriptuni perpetrata. Extae eon 'der tione attendenda est creatio uniuerct cr finis totius naturae. Q num deus sit praestantis ima natura, ut fiam potentiam er sapientiam maxime cum siummo bene facio coniuncta σmanifestaret,eπ quatenus feri poset

sua beneficia maxime creaturis communicaret, primo

in loco fibi in hoc finitima omnia facere debuit, quod essene in suis naturis quaeque optima er perfectissima

adque bene beateque uiuendum instructissima. Nil ueavo quum tota natura uitalis sensitivaque habeat libera fate,quam i natura habet σ appetunt omnia deperinditam id benescis quo nil in natura maius est maxime conferri homini debuit, non tantvm siecundum corpus

sed secundum animum ueluti cr substantiis separatis. Quum enim fini actiones animi er intellectus praestanti simae, agantque pro fibi prio xo a deo fine,destia

tui non debent tam sucro dono . essent enim imperstactissimae s summa perfectione carerent. praeterea neo bonae nec malu essent quum coacie er ex mecessitate agerent, quod pugnat cum rutione dei omnia optimaeondentis. Ouum 'ehim ut diximus malum proprie non in rebus natura boinu bed in actionibus peruersis ficto queretur nec bonum nec malum esse in natura. quod

rationi refragatur.Quare praestanti simum fuit bomianem feri potentia peccabilem icet inde siua uoluntatea rationis uia deflectente posset in infinitum devenire pupplicium. Melius sane fuit liberum quam eoa ctum id

est bonum in potetia quam nec bonum nec malum comdere carens enim libero arbitrio quicquid egisset eae

57쪽

necessitate,nec in vitio fuisset ponendum nee in uirtute abfuiset ab hac uita quae in adtione consi sit siummum bonum quae ipsa est uirtus Cryummum praemium quae ipsa immortalitas est . praemium enim non est nisi sieni eritum , meritum ab actione proficiscitur. Sequitur itaque ut res fit in mundo praestantiori modo quo posust, hominem in potentia peccandi Cr non peccandi fuisse factum,ut ex hac uita in eternam tranfret,nee amplius egeret libero arbitrio . Illic enim arbitris libertas erit bonis in bonum tum confirmata, er malis ium alam,ut is alteram partem defle fere nequeant, Mealuti qui absiduitate habitus fecit ne possit uel incogia tanter aberrare a sicopo. Multa in posterioribιιs dependent ab huius axiomatis illatione, quare est dialigenter appendendum. ao. Vicesima sententia docetur ex praecedente.Nam

quum possit homo periclitari suapte stonte, tamen longe fuit sic feciJe praestantius quam aut nullum aut nec bonum nec malum.Praestantius agit qui quis uitam laboriosam in qua u eluti sarta tectaque habenda a fidue desudare visit deligit, quam qui timore nil absoluendi

in socordia agit.hinc uenit cura reru humanarum plassequo ebeu plus aequo sedula, ut licet omnia sua ollar ruitura sciant homines aut sepius instauranda tamen ab illis nunquam de stant.hoc natura omnes docuit. madum excessit fastus,siuperbia,cupiditas, auri sacrafa--s,m cupita in hac uita immortalitas, dirruens,ed, scant,mutans quadrata rotundi, nec stas iniuriis coe-

si octarrere docuit intilitas commoditatem nec stati

58쪽

addidit, glorie aut amentiae potius studium nomen Mterris inscribere studuit. Mittanu s ultia uideamus natu male studium hominum nil arduum ob diffcultatem rea putantium. Quum hoccinnes habeant a principio coas: uni,deo scilicet habere costat. Qν are sequitur etia loge elbe creatoris mali state dignius, quod mundum creauerit inflaurandum, qua β fmplici ab exordio coditiois ne corruptionis experte condidisset, aut mctu instauradi ne creesbet quidem. hoc enim ultimu timorem addes deo illi se adimeret . alteriim tolleret agendi ex arbia trio inritum, per consequens nil non frustra feret,

ordio deus cmncm materiam corruptionis fecisset exin

pericin quicquid natum fuisbet in inflati fui et beatum,fncmque polirimum statim cum suo esbe accepisset,

quod cri bonor in angelorum praemium, quos tamensuisse in instantisne ulla merendi ratione confirma atos ad beatitat cm non assererem libenter ,nis ut receriptae theologorum opinioni bubscribere. Colligo ex praecedentibus, quod longe fuit dignius potentia dei er eisua in hcmines bonitate,hominem perini Je per arbis trium proprium cadere,atque issi ita consiuitiisse ut inis pauraretur absolutis ime,quam a conditione primasne ullo inrito aut per coactas operas veluti manciis pio illi beatitudimm dedisset. I ribom ne autem totum mondum m/ capere debere nullus ambigere debet,quuecis et cir sapius dict- si mrindsm hinc causa paris iii mu ndi esbe facti m . Dpm omnia in rem Auam cernit hcmo condita, nec sario hac con dideranda illi DL

59쪽

nsi totus hebes cpiis in er ignorantia plusquin sivispina ignorare ea uelit.primum est,eum esse agnoscenaedumbuperque omuia amandum diligendumque qui tot tantaque dederiisecrendo eum cuius causa factus totus est mndus maiori esse estimatione erga authorem qua totus mundus, Cr m fuem longe mundo maiorem cir dignorem contendere debere,tertio ut se maxime ex usu

tantae suppellectilis probare deo datori curet, eui quunil posit quo egeat referre,necesse est ut id officii a teribomini praestet, ueluti filio dei er fratri, quod videum conferre uellet. impius plane est qui non agno oscit datorem nec tili gratias tanti muneris babet,amens qui non ad maiora melioraque prelientibus se comparatum intelligit salutis omnino expers qui quaecunque

in eo futit posita ea secundu necessitatem propriam nostudet fratri perinde atque fibi conferre. Vicesinu primum er ultimum axioma est praecedentis eost utorium sed longe maiorem potentia causae perfectrae explicat.licet aute uix quicqua perse diu satis se erat ut posim demonstrare loge haberi esseque praestitiorem qui rem refectam perinde integram reddat, atque qui simpliciter in principio optima conditione iuiam construxerit, tamen ut in hac imperfecta elemen αtari fece licebit, capiam exemplum, rem quae ex diuina ordinatione baberi sacrosancta debet,in medium ad uaeendo er demxm quid fiuminum possit facere perpen- dedo. exemplo dei proponatur nobis quidam princeps potentilisimus qui minimis urgeatur uictis , sitque deo quantum homini licet proximus.an d primum te ita

60쪽

dum est vi regno liciter eos lituto nonne singularui omniumque libertas aequitati paesque publicae coniunacta equidem id primum est.pace enim aut diuturna aut noua nil prius habent homines quam pro uoto suis reabus uti. Abuti quidem certe nomine libertatis re sua non licet. Nam reip .interest ne quis re sua male utatur.Ne

cesse eri Iub tali principe libertatem illam cir diuturnuocium improbos homines rebus secundis elatos in facianora dira impellere, utque inde ex pace er libertate feri difidia er opprosiones er eaptiuitatem. Ita illis improbis quod erat omnium praestantissimumst deterarimum quoniam optima omnia in distendium siusio tuti

Nonne debet ideo princeps omnibus adimere libertaritem pedesque compedibus omnibus reuincire ob paua eorum improbitatem fac esse multo maximam partem malorum,certe nomen regis in tyrannum verteret δῖpraetextu improbitatis omnes in seruitutem assereret.

Reddiderit uero regnum quantumuis liberum 'lix pacificum er ab omni parte incolume, praestantisimum certe opus fecit finemque reip. est ample confiequutus. um autem cor hominis fit pronum ad malum ab uadolescentia ut alint sacra, aut ut philosiopbi er poeta homines suis delectentur miseriis, oportet ut dicebam

in ea usura libertatis nasci bellum.quum enim improbi etiam secum pugnent uitiorumque multitudine summa scateant caeteros eoiugione sed i ,er bellum fuscitat. post bellum denuo componenda pax. Maxime vero liviquet esse eum principem longe praestantiorem aut sata

rem longe maius μή in μοι populta clementis,polcac