장음표시 사용
51쪽
e olennem agere ses,qtubus tota vitassennitas est: r. Cor. V. δ. Nec iuxta Dei arcam assistere. F altare aureum eos,qui Cor atorem omnium in se 18ss habent habitantem, multisque modisi os alisquentem. Δuid igitur Sabbato opus est im,qui peν totam visa uam agit solennitatem , is cuius in caeso conuersatio sy
iauid per magistratum. 2An principi cometat ius circa cras. s. Distinctio re eri inter potestatem eccles internam re externam. FProprie non daturpotestas interna. σExterna cometit principi. IDefenditur ius principis circa sa
ι) ob natura ummaepotestatis. ν at quia princeps es moderatorDistis publica. Io. N. s) aeuia omnis anima subiecta es magistratui. M. uia Me norma regibus a Deo Elaeso ista, N Iecundum legem diuinam iudicent. I. I . G uia reges sunt nuιrices re ac atraces ecclesia. U.
Dei. m. seqq. In quo consistat ius circa sacra. N Euitanda papo-caesaria , σ cae rosapia. do. Res tanIam externa, inre dis ira nouordinata, sunt obiectum ιuris sa
An disinctio inter emerna es interna tolerari possit. M. ua ad interna rejer Iur. U. uae ad externa. a . Neque in externis princeps liberam omnino eoIestatem habet. U.
Se u insendum iν iis,quae iure diu
52쪽
no expresse definita assi Rusmodo tamen concurrere possit principis potestas. ZZ. id obseruandum Ppi in negotiis
Error quorundam mini orum ec-ele .s . Indesequitur competere principi ius eisea Sabbathum. ZZ.
An princeps loco diei consi ei alium diem Subbatho desinarepossit.n matur quaesto. S .
Omnem vero cultum publieum tollare nonPotest. v. Me rariorem facere cultum. IMNon tamen bene faceret 'inceps , diem istum inutaret. ZZ.Dqq. Soquitur ossium principis circa diem Sabbathi. V. Princeps ad scopum diei dominici respicere debet. 6. Principi necesaria es notitia sacra
re flamenti. IPromouere princem cultam diuinam debet. i) Sio exemplo. 1. a) Liberum enitumpraepando. Etiampriuatumsero mouendo colimgi Fletatis, Fo. seqq.
αβ ii admonendo. I .seqq. cocum, tempus, re modum cultuae disini ordinando. cogerepossit subdi os ad cuisum publicam. cI. Sentenιia a firmantium. θ. Negantium. sis Nostra. θ. seqq. Princem neminem cogere sol si ad
tauomodo proredendum sit cum eo, qui errantem habet conmentiam. 7 Hinc nec Iudaeos cogere potest, ut in tersint concionibus Chrisiano
m. Iaanne tamen is conuentum extraoris
inarium instituant , o cum Christianis de religione, amice conferant. ΠAbusus disputationum cum haereticis G infidelibuου. γ .seqq. I J Curando ur pti re eordati theologi ρ ficiantuν miniserio ecclesia co. v. Io. δ . uomodo princeps procedere debeaι
remouendo i edimenta. D. II. Diabliam remouetur. D. Generalis regula. n.
Profibenda sunt negotia illici a. δε seqq. Veluti compotationes c saltatio.
53쪽
Laudatur edictum regis Borussae. s Prohibenda furit conuiuia. n. seqq. An etiam celebratis nuptiarum 8 ιIo Rationes pro sententia negantium.
'firma in is defeηritu, propere ἔμdiernam pessimam consuetudinem plerorumque in contrahendis Nu-priis. Ioa.seqq. 'ohibendae sunt comoedia. IoT.seqq. Laudantur rescripta potentissimi regis Borasa. Io .
Ne ιia licita etiam, quae scopum diei Subbathi tollunt, prohiben-
ualia sunt exercitia artis sagitta. riae palaestrae, pila M. ιμ. stri.
Con oriorum ius est ex concessione principis. IasConcessa iis es generalis directio segnitio in eccus sicis. MIDA quoque cura circa diem Sabis
uid requiratuae in Asse ore Con sorii. ΠαPromouere debent verum Dei cu tum. U . UT. Remouere impedimenta. Us
equi laudabiles consitationes principis. UZEt in gener promouere pietatem, σimpietatem tot re. Ur uomodo puniendi sint viri Iores. Sabbathi. Uy. omnienda etiam Consi ria, si os Aumseuum recte nonfaciant. IV . I d
'TUra & ossicium magistratus circa Sabbathum exposituri , illud hic ante omnia praemonendum est, α nos in hoc & sequentibus capitibus vocem Sabbathi quidem retinuisse, non tamen respicere ad Sabbatha Iudaeorum , sed ad Sabbathum Christianorum seu
diem dominicum, qui non raro illo nomine venire solet. Deinceps circa vocem magistratuS notandum est, eam esse generalem, OmnibuS iis competentem, qui regendis priuatis praesunt; dispesci vero magistratum in operiorem, seu summam potestatem, & i scriorem, seu potestatem subalternam, dia summa dependentem. Utriusquei iura
54쪽
. MAGISTRATUS CIRCA SABBATHVM.
iura & officium circa Sabbatha Christianorum , nunc considerabimuS. Quod ergo ad summum magistratum attinet, quem , 3 pro statu monarchico,in plerisque locis usitato, uno nomi ne principem vocamus, ita tamen, ut eadem iura applicari ceteris summis potestatibus in statu aristocratico, democratico,& mixto possint, imo & illis qui analogum quid
maiestatis habent,)ante omnia,Ordinis &distinctionis cau- sa, dispiciemus, utrum ius circa sacra ei competat, &in
quo illud consistat. Equidem non est animus crambem . toties coctam recoquere,& hanc rem ab aliis abunde peractam repetere, quamuis forte non deesset, quod circa communem sententiam, eiusque fundamenta, quae saepe
lubrica sunt, moneri posset: Interim tamen aliquid flandamenti causa dicendum est, cum alias inoffenso pede in reliquis specialibus progredi non liceat. Quodsi enim nullum ius circa sacra competit principi, frustra est, ut de' eius officio circa Sabbathum agatur,cum hoc ex iure principis circa sacra dependeat. Videtur autem Zieglerus, uesummus ICtus &iuris ecclesiastici felicissimus interpres in
commode exposuisse,distinguendo inter potestatem ecclesiasticam internam Sc externam. Illam dicit circa ecclesiastica exerceri ecclesiastice Q. praedicando & interpretando verbum diuinum, administrando sacramento, remittendo& retinendo peccata &c. Hane circa ecclesiastica quidem, non tamen ecclesiastice,sed modo quodam ciuili.Vbi nunc snon morari animus est circa voces, cum alias pluribus demonstrari posset, non satis accurate dici, praedicationem& interpretationem verbi, adminstrationem sacramentorum &c. potestatis esse internae, cum potius interior ecclesiae status omnem potestatem resipuat, & ita nulla detur potestas interna, cum o innis eoactio, quae necessari OcΟ-- G haeret
55쪽
haeret potestati, abesse omnino debeat & ministris verbi , personisque eccletiasticis, tantum directio, adin illistratio, competat. Unde recte GrOtiuS, quando palloribus interdiim regimen tribuitur, hoc intelligendum cile dicit, non de potestate iubendi quae cum coaetione coniuncta , sed de regimine
declarativo & suasorio. tr. de Iure summar.potes: circa Sacra c. M. n. Lseqq. NOS hic tantiun circa potestatem externam' versamur, de qua Zieglerus d. l. f. i . ita disserit: Et sine
patetpotestatem ecclesiasicam exιernam Principi ideo competere,
non visit praeses fictorum,sed υ urorum praesides in os io contrineat , non esse cerdotagem spontificiaiam, quae in executione 6-cerdotalium Q ciorum co sit sed se Imperatoriam , quaeiace dotes regit, ut suum o Humfaciant, quaque exiernam disgίι- nam in ecclesia tuetur. Vbi I. Ioseqq. probat, hanc externam
potestatem non alteri alicui persbnae ecclesiasticae, veluti pontifici, sed principi competere vi maiestatis. I Cui sententiae cum nos etiam subscribamus in praesenti . nunc tantum paucissimis in causas huius iuris, principis circa lacra competentiS, inquirendum. Et primo quidem ipsi naturae summae potestatis conueniens est hoc ius circa' sacra, cum ea sit indoles maiestatis, ut propter summitatem parem in Rep. potestatem non ferat, neque patiatur ad cerea causarum genera adstringi sed indistincte ad omnes
causas se extendat, quae potestatem humanam admittere' possunt; quales cum sint cauta ecclesiasticae externae, Vtique &summae potestatis arbitrio sunt subiectae: uti contra circa res conscientiae & fidei, cum nullam humanam pote-
o statem admittant, princeps nihil iuris habet. Accedit i quod princeps sit director& moderator salutis publicae, a que adeo omnibus quoque mediis finem istum obtinendi uti queat. Inter illa vero media primarium est, ut subditi ad pietatem ducantur, & cultus diuinus rite ordinetur. Siquidem S gentes ideo tantam sacrorum curam habue-
56쪽
runt, ut Deu ciuibus propitium conciliarent:Schil ter δε- sit. Ur. can. L I. u.II. 3. persuasi , aliaS veram salutem pu-hlicam obtineri nota pol se. Haec enim vera est ciuitatis feli- , icitas, ut Dessic amans, s amara Deo, istam ibi Regem Miltius populum et scar, ut loquitur AugustinuSI.f. de Otiit.Deic.I . qui & fefices dicit reges , siduam potestatem,ad Dei cuisum maxime dilatandum, maiestati eius famulam faciant. Quorsum
pertinent egregia B. Brunnemanni verba qUae in tr. de Iure Eccles. l. r. c. a. g. v. ita concepta sunt: O quam pios, modestos, virtuose subditos siaberemus, quam festa satus Re ipsi omnes praesupposita Ade in Gripum luisica, idunice agereiat, ut vitam β-am cum Chrisi vita ex asse, quantum seri potest, conformarent. M saec omnium ves plerorumque essent studia , fac identidem incustarentur , s omnes soc, cum Augustino, persuashsimum haberemus, summam religionis Christiana esst,eum imitari quem commus , Si huc omnes deducerentin: quam felix eccosa, felix Respub L eseis Hoc autem visiat, omnino principi curandum e cum, ωti dictum, vera religio plurimum conferat, ad vincusum Rei quod inter parentes s imperantes est, arctius continendum, quod prolixe probat Conring. de Maies. auctor. circa sacra δh.sI.sqq.
Plura testimonia in re clara adferre necessum non est. Vn- ide& a Apostolus, omnem animam subiectam esse magistratui, generaliter & 1ine exceptione asserit Rom. XIII. r. seqq. addita ratione, quod nulla sit potestas nisi a Deo, &sic eum, qui magistratui resist it, ipsi ordinationi diuinae reis sistere. Quae uniuersalis locutio etiam personas ecclesia sticas magistratui submittit,in omnibus causis,quibus,quod voluntati Dei aduersum non est,constituit magistratu S.Ne-1ιque hic omittendum , quod ipse Deus, quando per Mosen praedicit, quod populus Israeliticus regem postulaturus sit,hanc normam regibus futuris praescribat: Deut.
-Π, Τ.Dq. uandosederiesuper throno reinisu cribetsibi exemplar Dor huius, ut fit cum imo, legatque in eo omnibus ditaui pilaseu quo discae G a rimere
57쪽
Amere Iehouam, Deum uum, adcustodiendum omnia υι rba legis huius, caesa uta haec feruando ea. Vt non esserarsi cor usus stra fratribus usus; es ut non recedat a praecepto ad dextram veIsin fram: quo prolonget Hessuper regno Huo usi s sibi ipsius in medio Issaesu. Ex quibuS VerbiS clarum est, curain sacrorum
14 ab ipso Deo regibus commissa melle. Et nequis hic nobis regerat,quod alia &specialis ratio fuerit in veteri tostamento, ubi sacerdotium di imperium intime fuit coniunctum, ceu & ipsit reges haud raro propheta meruiat, respondeo, hanc concessionem Omnibus regibus laetam,& ab omnibus regibus id obseruandum fuisse, etiam iis, qui non ut David, i ue limul prophetae fuerunt. Sed & in nouo testamento eandem regibus curam esse debere sacroru & legis diuinae, euincunt v erba prophetae,qui de temporibus novi foederis
Vaticinando, erunt, inquit, reges nutri ii tui, π Princ es iactatrices Iuae. Vaias XLIX. b. O cap. LX. ις. Vbera regum suges, ut scias quod ego sim IehouM , DD.rIoν ttius oe redem or tuus poteυ
Deoia. Quid autem est cura sacrorum aliud, quam regia ecclesiae nutricatio ἶ Ut adeo inde nobis manifestum iit illos reges & principes, qui non salutem ecclesiae omni ratione promouent, & illam curam sacrorum negligunt, om- 16 cio sibi a Deo commisso, non rite sungi. Quibus 6ὶ addimus, quod principes sint praefecti regni Dei Sap. n. s. &Vicarii, atque adeo iis omnino concessum simul sit & de mandatum, omnes hominum actiones, ac ita etiam nego tia sacra eo dirigendi, ut iis regnum Dei promoueatur; in quantum scilicet legibus externis,& humano imperio, fieri potest. Sed regnum Dei nunquam promouebitur,si non Uerus etiam cultus diuinus restauretur, & ministri ecclesiue , ad officia sua rite expedienda , adigantur.
7 Quorsum faciunt duo egregia loca Augustini, quae huc
transcribere non fuerit a i copo nostro alienum. Ille autem adcoracent. LI. Δ;ι. haec verba habet: In hoc reges sicut dιai-
58쪽
MAGISTRATUS CIRCA SABBATHUM. 13
ratus eis praecipitur, De eruiunt in quantum reges sint, si in suo regno bona rubeant, mala probibeant, non selum qua pertinent ad humana ocietatem, verum etiam qua pertinent adHuinam rangionem. Alter locus est in Eph. so. ad Bonifac. ubi ita loquitur: uωuodo ergo reges Domino secunt in timore , nisi ea, qua contra iussa Domini Auni, religiosa seueritate prohibendo at g psecteAdo ' Aseter enimuerust,qua homo es, anter qua etiam rex est. Sua homo est seruit,vivendosideliter ; qua vero etiam rex est,seruit eges, iusta praecipientes, contraria strohibentes, con Menienti vigor anciendo. Metitseruiuit Ezechias,ucos s te ratiasorum , S illa qua contrapraecepta Dei fuerant conseructa, dest enG. Sicut seruiuit Iosias, talia s ipse faciendo. Scut se uiuit Rex Mniuitarum uniuersam riuitatem adplacandum Dominum co veliando. Sicut seruiuis Darius, idosum frangendum in potesatem Danien dando, s inimicos eius leonibus ingerendo. Si eut seruiuit Nabuchodonosor, de quouiam diximus, omnes in regnostio positos a blasphemando Deo lege terribiti prohibendo. In hoc ergo seruiunt Domino reges, in quantum siunt reges, cum ea faciunt ad eruiendum tui, qua non possuntfacere risi reges. Optandum esset, hoc serio intendere omnes reges, & ita iure sacrorum ipsis competente uti. O quam felix quam beata esset Respublica l Plura argumenta pro iu- 18 re sacrorum principibus competente, qui desiderat, prae ter laudatum Zieglerum adire potest Hug. Gror. tract. de
Unckium tr. de iure lescopati. aliosque passim Obui S au
Cum ergo ex superioribus facile cuiuis constareta, possit, competere ius circa sacra summae potestati, nunc porro videndum est, in quo illud consistat. Scilicet, uti stoea, quae dicta sunt, hanc utilitatem praestant, ut euiretur - G s rapo-
59쪽
s ι . CAP. II. DE IURE ET OFFICIO
'Vo-caesaria, hoc est . ut clerici nullum sibi imperium externum arrogent,quod pontificis Romani mysterium est; ita nunc, asserta principibus potestate cauendum est, ne
in alterum extremum vi Olabamur,& fundamenta casaro-wia ponamVS, quodisium inde prouenit, qtrendo principes hac potestate sua abutuntur, eamque extendunt, ad EI ea negotia ipsis nullo modo lubiecta. Scilicet res tantum externae, iure diuino non ordinatae, obiectum sint iuris sa-Crorum, non autem res internae fidem & conscientiam reina a spicentes, ut iam supra ex Zieglero annotauimus. Equidem sunt, qui hanc distinetionem inter externa & interna ecclesiae negotia reiiciunt, ideo potissimum,quod ista nunquam satis distinguantur: Nos autem in recensendiS, dcconfutandis argumentis, quae contra illam distinetionem afferuntur,non haerebimus,cum grauiora nobis peragenda sint, quam de verbis & nominibus disputare. Hoc certum est, philosophice non agere, qui distinctionem istam reiiciunt ex hac Causa, quod non rite explicetur: vitium ergo latet, non in re ipsa, sed in peruersa explicatione. Quin potiuS rem peni tus conlideranti illico patebit,neglecta ista distinctione, vel papo- caesariam, vel caesaro. papiam eui Is tari non posse. Rem per compendium exponimuS, dicen do, ad interna reserri, primo fidem ipsam, &assensum doctrinae Christianae, religionemque,&conscientiam,ad ista enim, & quae eo pertinent, neminem adigere princeps suo imperio potest , cu conscientiae imperio humano non subiaceant. Ita ergo princeps formulam credendorum subditis vi imperii obtrudere,aut aliquem compellere ad id,quod Conscientiae suae, licet erroneae, aduersum credit, ut infra a4 dicetur, non potest. Externa autem sunt, quae ad Ordiis nem in ecclesia obseruandum pertinent ; directio cultus externi , actionibus dehitis tempus, locum,modum & personas praescribere, impedimenta quoq; aufferre,interdum
60쪽
praemia addere, illicitus vero actioneS poenis quibusdam, quae in potestate sunt imperantis, coercere, uti Grotius
hos actus recenset d. tr. GIN. S. Eu c. s. s. M. Haec arbitrio
Iam itaque de modo utendi summa potestate simus sol-a sliciti, ubi, quando asserimus circa actus cxternos Principi ius competere, nullatenUS ipsi liberum omnino arbitrium, pro suo lubitu statuendi quid velit, concedimus, sed merito hic distinguendum est cum Grotio. d. tr. c. 3. g. 2 seqq. in ter actiones lege diuina definitas & non definitas, in illis subsistenduin principi in lege diuina, in his liberrirem potestatem habet aliquid statuendi; Sed vero eatenus aliquid sta- 16 tuere non potest: in actionibus definitis iure diuino, quatenus illis contrariumsatueretur. Hinc verbi salutaris praedicatio & Sacramentorum exhibitio prohiberi essicaciter ncquit,
cum a Deo pra scribatur: nec sormam, a Deo praeseriptam ministerio verbi aut Sacramenti, mutare princeps potest: nec noua condere fidei capita: ut GrOtius recte docet, d. c. I. g. u. Interim tamen quae iure diuino definita, adiuuare et
summa potestas potest & debet; cuius quinque; ita Grotius d. n. tradit, quae hic repetere Omnino ex rimaostra est, cum inserviant iis, quae postmodum de Sabbatho dicenda. Primum est, Vt ea, quae DeuS imperat, libere, imo & commode, amotis impedimentis, datisque adminicuIis, facere queamus. Secundum, ut Iege humana, non tantum permittendo, sed & iubendo, quod iubet lex diuina, noua super addatur obligatio. Tertium imma potestas humana circumstantias quasdam loci, temporis, modi, actionibus a Deo imperatis praescribat, Ut fiant ἐυσχημονως α κατά τάξιν. Suartum, Ut per humanum imperium vetitis a Deo actionisus materia & occasiones subtrahantur, siue scandala tollantur. Suintum, Vt, poeniS propositis, homines ad ea adigant , quae Deus iubet, ct a vetitis absterreant. Addimus, a s