Marci Antonii Plenciz,... Opera medico physica, in quatuor tractatus digesta, quorum primus contagii morborum ideam novam una cum additamento de lue bovina anno 1761 epidemice grassante sistit ; secundus de variolis ; tertius de scarlatina ; quartus

271쪽

48 TRACTA TUA IV. quantum ad faciliorem terraemotus explicationem inserViunt ; nam ex jam dictis pro certo statuere possumus, in praedictis cavitatibus subterraneis duplicem dari materiam sulphuream, nimirum una

est fixa , crassa , & bituminosa, quae sub

forma pyritarum cum majore aut minore

quantitate serri est conjuncta; alia vero est materia sulphurea Volatilis & valde mobilis, & facile inflammabilis , quae suis carceribus tam facile coerceri non potest , sed a minima caussa nunc ad unam, nunc ad aliam partem dirigitur. LIV. . De prima materia sulphurea, crassa, aut si mavis dicere pyritica , nullus du-b itabit, spero , quia alias quotidianis obser ationibus contradicere deberet, a deoque tota dissicultas posset esse de materia sulphurea Volatili, quae etiam tapecum exhalationibus mercurialibus aut ar

senicalibus conjungitur , uti in fodinis

272쪽

DE TERRAE MOTU. 49 mercurialibus Hydriae. Verum si conssederemus , quae superius diximus de materia sulphurea pyritica servescente, facile intelligi poterit illa materia sulphvrea Volatilis; diximus autem, quod dum praedicta materia pyritica servet, emittat diversos & copiosos vapores sulphureos Volatiles, qui nihil aliud sunt, quam illa materia sulphurea volatilis & facile inflammabilis, de qua hic erat quaestio.

Sed nihil magis 'evincit praedictam materiam Volatilem, quam fons ille in Lancastria , qui admota candela ignem concipit, tale quid est etiam apud Allobrogos, aliquot milliarium distantia ab urbe Gratianopoli. LVI.

Nostrum assertum adhuc magis com firmatur , ex illis obserVationibus , quas

Eruditissimus Ramaggini de petroleo montis Zibinii affert hoc modo: in jum- Tom. IV. D -

273쪽

5OTRACTATUS IV. mitate collis parUa planitiei Bdet, in cujus medio hiatus visetur crateriS forma - - uir de materia quadam bituminoga continuo suin jum protruditur, ac ad modum pultis ebul lit ; interdum vero , impendentibus pracipue magnis temporum mutationibus: ex illo hia tu ingentes flammae erumpunt una cum 14-χ0rlim , cretacea materia projefctione,isinto quidem fragore , ut in ipse civitate interdum , nodiu praesertim frepitus non secuS ac aneorum tormentorum exaudiatur.

Idem sere obserVatur in furentibus Vesu. vio, AEthna, aliisque montibus ignivomis; ex quibus OmnibuS non tantum materia sulphurea , bituminosa , cras a ,& volatilis. sed etiam ipsa materialis

caussa terraemotuum utcunque elucescit. Ut Vero causa adaequata omnium terraemotuum eo clarius pateat, Oportet

ad ea, quae superius diXimus, reflectere; diximus autem in caritatibus subterraneis esse non tantum materiam sulphuream , Pym

274쪽

DE TERRAE MOTU. 5T

pyriticam sed & aera & aquam; adeoque inquirere debemus , quomodo haec Pro caussa terraemotuum statui possint. LVII. Ex observatione & calculo inrioti

intractatu de aere constat, quod aer in statu naturali consideratus se habeat ad rarefactum ut 1. ad 4o oo. Quinimo aer, qui in aqua continetur , potest ita rarefieri, ut fit tanquam T. ad 46656oo oo oo. Vide Μuschenbroecktentam. eXperiment. Acad. det Cimento.

LVIII. Quamvis jam ex his pateat , Vim

aeris rarefaeti esse stupendam ; tamen ex aliis observationibus scire oportet, istam adhuc magis & in immensum augeri; fiuna partes sulphureae bituminois r restant. Ut alia observata omittamUS, considerare oportet tantum illa, quae Clariis. Fridd. Hottaann. in suis obserUationibus phvsico-chvmicis edition. Hali

275쪽

TRACTATUS IV. Pag. 3O8. adducit, quae sane ad illu stranda illa , quae terraemotum C6nce nunt , plurimum faciunt. Nam vide

bit , quantos strepitus, quantaS ruinas materia sulphurea rarefacta eXcitare possit. LIX. Huc referri possunt illa , quae mox antea LVI. de petroleo montis Zibinii di-Ximus. Qui itaque Vim tam aeriS , quam partium sulphurearum rarefactarum penetraVerit, facile concipiet illa, quae in terraemotu Siciliae in Μ o Anno 15 37. ejUSd. 12. observata sunt; mons enim 2Ethna incendio ita furebat, ut cineres& favillae usque ad Μelitae portum ejicerentur , qui portus 4o. milliaribus a libtore Siciliae distat ; ad alias Vero ma ris partes ejiciebantur ad acio. leucas , ita , ut naVes , quae Venetias dirigebant iter, damnum exinde passae fuerint. Ita Varen. in Geographia nerali. Item anno 16a I. tantus fuit fu

276쪽

DE TERRAE MOTU. 53ror Vesuvii in Campania ut cineres COnstantinopolim usque projecti fuerint. Ita Iulius Caesar. Braccini r incendio dei Vesuvio. LX. Ex his itaque adhuc magis elucescit stupenda vis aeris, & partium sulphvirearum, dum haec rarefiunt, & instat mantur; unde pariter facile terraemotus ejusque phoenomena intelligi possunt , igitur superest tantum, ut ostendamus , quae sit illa causa , quae tam partes aereas , quam sulphureas rarefaciat & im flammet ; nam quamdiu in cavitatibus subterraneis aer est in aequilibrio, &quam diu partes sulphureae non accenduntur praedicta stupenda rarefactio comcipi non potest, deque terra quidquam exinde metuendum habet.

Communis fert physicorum opinio montes ignivomos esse spiracula caloris, seu ignis subterranei. Item constans fuit

D s usque

277쪽

TRACTATUS IV. usque ad haec tempora observatio, dum montes flammi Vomi silent, observari ut plurimum magnOS terraemotuS , secus

dum ardent. Vide Buis p. I. theorie de la terre, aliosque. Nam signum est praedictos Vapores & halitus sulphureos in magnis illis cavitatibus subterraneis colligi & congregari , unde duplici ex caussa, nostra opinione , potest contim gere, materiae sulphureae accensio. LXII. Primus modus, quo isti Vapores latiles sulphurei accendi possunt, est dum illi copiosius in unam caUernarum irruunt, tollunt aequilibrium aeris in tali caverna contenti ; unde sit ejusdem motus major semper & major, ex quo pariter con tingit partium sulphurearum semper major & major motus , & attritus, ex tali aucto attritu partes sulphureae facile sam mam concipere possunt.

278쪽

Verumne hoc assertum alicui para.-doxum videatur ad prineipia physica confugiat oportet , ibi enim docetur &ostenditur , quod ab attritu non tantum calor, sed etiam flamma facile excitari possit. Ut vero ad nostrum scopum similior videatur paritas: dic quaeso, umde in nostra atmosphaera fiunt fulgura δCerte omnes saniores physici asserunt, i lia dependere ab halitibus & vaporibus sulphureis collectis, motis , & attritis ;igitur eX eodem fundamento admittero debemus tales Vapores sulphureos, intra cavitates subterraneas collectos . motos& attritos accendi & inflammari.

LXIV.

Iste est unus modus, quo halitus illi sulphurei inflammari possunt; alter Vero & forsitan frequentior modus consistit in eo; si nimirum in praedictis caVernis contineatur magna quantitas materiae sul-

279쪽

s6 TRACTATUS IV. phureae inflammabilis , sive talis ibidem sit sub specie halituum, sive sub specie

materiae crassioris sulphureae martialis, seu pyriticae ; etsi in hoc casu haec ma teria sulphurea & martialis, a superVeni ente , & in talem CaVernam irruente

principio aqueo humectetur , quod vel a superiore , aut laterati hydrophylacio fieri potest , tunc mox incipit tepere, rarefieri & servere, dein semper magis &magis incalescere ; dum hoc si , tunc

aer contiguus pariter rarefit, hinc tollitur ejusdem aequilibrium cum alio magis remoto, unde eXcitatur ejus impetuosus motus seu Ventus, uti patet in incendiis, quae semper Ventus comitari solet, quo motu aeris ad instar flabelli aut ingentis sollis praedicta massa adhuc magis essedi vescit & incalescit, ac tandem inflammatur. Accedit hic bene notandum, quod calor aquae non nisi ad gradum

a12. ascendere possit; calor Vero my

280쪽

DE TERRAE MOTU. 57teriae oleosae & suilphureae gradum circiter 6O o. recipere Valeat; eX quo quiS-que sibi imaginari poterit, quantus strepitus, quanta lucta oriatur, dum talia ad invicem miscentur. LXV. Iste est alter modus, quo Ostenditur, uti dein probabitur materia sulphurea inflammari posse. Dum itaque praedicta materia sulphvrea&martialis in apertam flammam erumpit, summa fit rarefactio non tantum illius materiae sulphureae sed etiam aeris intra ca-Vernam conclusi, eXinde latera cavitatis seu parietes talis caVernae ita premuntur, &distenduntur , ut illa pars, quae minUS resistit, necessario cedere & diffringi debeat , quod aut sursum , aut deorsum , aut ad latera ad alias caVernas alacem tes fieri potest XLIV. Si vero talis ca-Verna, in qua accensio fit, per certoses angustos meatus cum aliis viciniS c