장음표시 사용
301쪽
motum eXcitare potest, & haec ad flatum seu ventum subterraneum reduci, & hac ratione comprehendi debet. Ad hoc Vero, ut istud assertum clarius eXponatur & facilius intelligatur, praemittenda, & de Verbo ad verbum adducenda. est notabilis illa observatio, quae in Aetis Anglicanis edit. Lips. p. 387. habetur. ,, Quando,, in profunda fodina Occurrit magna co- ,, pia aquae stagnantis hiemalis, solere se Operarios aditum parare , qua deri ,, Vent aquam illam: sed simul ac ad se illum Horigontis paralelismum perVem ,, tum fuerit, ut aqua incipiat devolvi, ,, in locum tutum operarios se ex aditu ,, quam primum possint recipere, ne in ,, frustra comminuantur ad latera aditus ἰ ,, inclusum enim aerem seu ventum in ,, aqua stagnante fragore adeo horribilim erumpere, ut crederes, displodi tor- ,, mentum, tantaque Violentia, ut omni
302쪽
DE TERRAE MOTU 79,, aliquam multum distantes in opere seu se aditu. LXXXVI. Superius jam diXimus, aerem, qui in cavitatibus subterraneis continetur, esse in statu violento, etsi immotus sit, in aequilibrio; si Vero contingat, ut ex aliqua parte talis caUernae aqua irruat, aut vapores aquei in guttas condensati ad illam serantur, tunc necessariis in tali aere tollitur aequilibrium quod etiam fieri videmus in nostra atmosphaera igitur aer, qui prius quietus erat, commOUetur, &pro diversa amplitudine talis caVernae nunc magis, nunc minus ad ejusdem parietes allidit, & refringitur, sicque VentUS eX- citatur ; qui dum per angustos & anfractuosos canales ab una caVerna ad aliam transit, non tantum sibilium, mugitum, sed etiam magnum fragorem eXcitare potest ; uti jam paulo ante de lapillis in Puteum, aut cavernam injectis dictum est. Ex qua impetuosa ad parietes ali,
303쪽
8o TRACTATUS IV. sione, & exinde subsequente fragore terraemotus citari potest.
Accedit, quod, dum Ventus in parietes cavernae allidit & impellitur, facile contingat , ut aliquam terrae molem minus cohaerentem, & resistentem a loco suo dismoveat, & ad fundum caVernae praecipitet; in quo casu dum duae tales caussae concurrunt, sortior & sensibilior etiam terraemotus continget, qui aliquo ties repetere, & sat diu perdurare potest, donec aer subterraneus se ad aequilibrium componat.
Si talis caverna , in qua praedictus excitatur Ventus non multum a superfi- e terrae distet, tunc fieri potest, ut ab illo fragore & impetu superior pars , tanquam minus resistens rumpatur , ct terra laxata dehiscat, aut subsidat; un de observamus, quod per terraemotus
304쪽
saepe aperiatur absque eo , quod sumus aut flamma exeat; quod certe fieri non posset, si omnis terraemotus ab accemsione superius expositae materiae sulphin reae dependeret. Quare vides Benevole Lector, quod ad aliquam ex jam adduetis caussam quilibet terraemotus reduci. & exinde tanquam fonte omnia ejus phaenomena ex
plicari possint. Quare sit De praecipvis terrae tus phoeUθ-menis , item P. fontium , combliorum, astum , ventorum N siliorum , qua ex nostra sequuntur sententia, oris ine ,
caiyis essectibus. LXXXIX. Sio phaenomenon , quod in diversis aliis , sed praecipue in terraemotu
305쪽
8a TRACTATUS IV. 1. Novembris 1755 ObserVabatur, vix aliunde, quam eX nostra sententia de duci poterit, erat autem tale: nimirum , uti jam eX g. XXXIX. patet,
quod vis illa ex Ρortugallia se extenderit, in Africam & Americam, &yma gnam Europae partem eadem die & eo. dem fere tempore perVagaVerit; haec sere momentanee ad ψOCO. milliarium in distans se extendens & eXpandens actio sane non aliter concipi nec eXponi potest, quam quod praedicta 3. LXIV.
materia sulphurea volatilis inflammata,& accensa adinstar fulguris, & materiae electricae ad talem distantiam suam eXeruerit Vim. Etenim repetitis eXperimentis jam evictum est, materiam fulguris esse materiam electricam, & materiam electricam ad indefinitam sere distantiam quasi momentanee, & instantanee suam exercere Vim. Unde sapientissime Eruditissimus D. Κruger ad hanc materiam
306쪽
DA ΤERRAE MOTU. 83 electricam ad eXplicanda phaenomena terraemotus respeXit. Alterum Phaenomenon multo. majore admiratione dignum,
quod 3. XXXIV. jam expositum habetur , consistit in eo: Nimirum I. N vembris 1755. item Ι 8. & I9. ejusdem mensis, uti etiam 9. Decembris ejusdem anni observabantur diVesia maria, flumina, diversi sontes & lacus repetitis& alternis vicibus nunc intumescere, mox iterum detumescere, ita, ut mare in diversis locis sexies intra horam increVerit & decreverit ; sic sons medicatus Teplicensis in Bohemia sexies pariter intra horam increverat & decreUerat. XC. Hoc mirabile in natura phaenomenon non aliam , quam eX nostra sententia deductam explanationem admittit; nam fimeminerimus eorum , quae S. XXXI. dicta sunt, A quae in actuali terraemotu ςoncurrunt, palam erit, quod in cavi
307쪽
84 TRACTATUS IV. talibus subterraneis debeat fieri tam aeris, quam partium sulphurearum praecipue volatilium immanis rarefactio, a qua rarefactione aqua in his cavitatibus contenta ita premitur, ut necessario Per meatus,& canales subterraneos tam ad mare,
quam ad sontes, flumina & lacas, cum quibus, ut diximus, 3. XLV. Communicat , propelli, & extrudi debeat;. ebenim jam ostendimus, in locis subterraneis , etiam profundissimis, dari magna hydrophylacia, quae per diUersos can, les, uti ipse Clarissimus Woodbardus statuit, cum mari, fontibus, & lacubus communicant; si itaque aqua in praedictis caVitatibus ita premitur , facile fit, ut
ad loca, cum quibus communicat, evprimatur. Si igitur in illis cavitatibus fiat alternativa pressio aquarum, uti jam ostendimus, fieri posse, si nimirum fatibidem alternativa accensio , & fulgura' tio, tunc debet pariter sequi alternativa
308쪽
DE TERRAE MUTU. 85 intumescentia & detumescentia; nam sicut dum aquae in suis hydrophylaciis a praedicta rarefactione premuntur, eXprimi debent, V. g. ad mare, quod exinde intumescit, ita dum praedicta rarefactio,& pressio remittit, aquae ad abyssum ,
ex qua prodierunt, revertuntur , unde fit detumescentia.
Ex quo pariter constat, ut dein dicemus , quam facile omnes dissicultates de diluvio universali exinde salvari possint. XCI. Hoc quidem Verum est, quod illa intumescentia , quae ad littora maris observatur, diu in tali statu perseverare non possit, eo, quod aquae paulo post se ad aequilibrium cum aliis contiguis reducere debeant. Dum Vero talis aqua magna mole & magno impetu ex suo gurgite truditur ad mare, facile fit, ut in vicinia hujus gurgitis aqua marina immeat, quin adhuc increscat alia aqua
309쪽
86 TRACTATUS IV. marina magiS remota. Talis' casus logi tur : Histoire de r Academie Royale, anno 1725. Scilicet in Normania ad portum villae flaminiae 13. Julii mare ad T O. pedes increVerat, quin hoc in vicinis locis, ut Cherburgi, Cartereti, aut Rogeliis observatum fuerit.
XCII. Item facile concipi potest , quare
aliqui sontes ex terraemotu obliterentur ,& alii novi prosiliant, quia illa ipsa Vis tantam terrae molem in certos sontium canales intrudere potest, ut eXinde obstruantur;& illa ipsa vis poterit alios per terram minus cohaerentem , & resistentem canales novos sibi praeparare , seque aquam illuc derivare , atque novos sontes era
Verum ne mirum, aut sorte impossibile alicui appareat, tantam molem a quarum a praedicta rarefactione eXprimi,
310쪽
DE TERRAE MOTU. 87& ad circumferentiBn terrae propelli posse, attendat illa, quae superius diximus de Vi tam aeris, quam partium sulphvrearum rarefactarum, sed praecipue ad illa, quae de Vesuvio ardente & furente allata sunt; sic enim spero, fore, ut sa- Cile Vietas praebeas manus. Nam ex his patet, rarefactione aeris, & partium sul-
Phurearum, quae in caVitatibus Vesuvii fit, magnam copiam saxorum, metallo rum, aliarumque rerum ita longe rejici, ut cineres ad portumΜelitae Venetias,quin imo Constantinopolim' usque. pervenerint. Igitur adhuc facilius videtur fieri posse , ut aqua ex suis hydrophylaciis a praedibeta rarefactione ad superficiem terrae pellatur ; nam si omnes terribilis terraemotus 175 s. effectus consideramus, facta comparatione cum illis, qui ex Vesuvio ardente, & iurente fiunt, Videbimus , quod vis rarefactionis in nostro casu sta