장음표시 사용
281쪽
58 TRACTAT Us IV. Vernis communicet, siUe dein isti canalogsint patuli , sive obstructi, tunc contin gere debet, ut praedicta materia inflat mala & rarefacta magna Vi & Violentia per praedictos anfractuosos canales ad alias
vicinas caVernas, qua data porta ruat; unde tota vis ad instar tormentorum bellicorum summo cum fragore in talem ca-Vitatem derivatur, etsi ibidem adsint praedictae causae materiales LVI. recensitae, fit ibidem eadem accensio , rarefactio ,
& reliqua, uti jam dictum est 3. 59. & 6 o. LXVI.
Quinimo cum praedicta materia sub urea in subterraneis caritatibus accenditur, possunt fieri sulgura tonitrua &fulmina ; unde terraemotus magis horrendus , & funestus contingit; quae O'mnia mox magis in aprico esse videbuntur. Istam igitur tanquam Veram omnium ingentium terraemotuum , sed praecipue
illius, qui 1755. I. Novembris globum
282쪽
DE TERRAE MOTU. 59 terraqueum infestabat, cau1am constitubmus. DiXi ingentium tantum terraemO-
tuuiin , quia leviorem, uti dein patebit , aliam quoque posse esse causam determinabimus. LXVII. Ne Vero praedicta perperam asserta videantur , lingula per Partes probab,
mus & quidem primo , quod praedicta
materia sulphurea & martialis in cavitatibus subterraneis per admixtionem humoris aquei calefiat, rarefiat , ac tandem flammam concipiat; hoc quidem jam constaret ex antecedentibus L. , ubi diximus , & ostendimus , calorem subterraneum dependere a materia pyritica seu sulphurea , & martiali humectata. Verum , ut clarius hoc pateat, esto eX- perimentum nunc temporis physicis notum : Accipe, quantum placet V. g. ad unum Vel plures centenarios limaturae
martis & sulphuris, haec madefiant &subigantur in massam; dein effodiatur in
283쪽
66 TRACTATUS IV. terra sat profunda caVitas, . huic caVitati imponatur praedicta massa , quae terra aggesta tegatur. Haec massa brevi incia piet tepere, calere, fumare, rarefieri terram aggestam eleVare, & tandem imira 7. aut 8. horas cum notabili in vici. nia terraemotu , & eructatione flammae carceres disrumpere, fiamma diutius pedi severante, & ignivomum montem reserente.
Item operientia constat . quaecumque Viridia in cumulum congesta & pressa, item foenum in cumulum congestum& madefactum fumare . calere & tamdem in flammam erumpere : EX qu, bus itaque patet, partes sulphureas ab aqueo principio non tantum incalescere, sed etiam in apertam flammam degene'
Scio quidem , multos Viros eruditos dubitare , quinimo negare , in locis
284쪽
subterraneis unde quaque occlusis stam,mam subsistere posse. Verum, si meminimus eorum, quae superius LXVI. dixi mus, facile de veritate hujus asserti con-Vinci poterit quisque, nam in nostra atmosphaera pariter ab agitatione & Ventilatione aeris flamma, & conservatur &augetur. Item eXperientia constat, quod in profundissimis fodinis , candelae accem fae conservari possint, si aer per folles, aut per delapsum aquarum Ventiletur; igitur ex eodem fundamento admitti debet , quod in caVitatibus subterraneis flamma conservari possit, quamdiu aer in iisdem uti superius dictum est, mOVetur & agitatur. Hoc quidem admitti potest, quod, dum talis aer ad quietem& ad aequilibrium reducitur, flamma eratinguatur, quae vero si praedictae LXIV. causae recurrant , iterato reaccendi poterit.
285쪽
6a TRACTATUS 1 V. LXX. Alterum Vero, quod fulgura , tonitrua & fulmina concernit, juXta nostra principia non Videtur pariter majoribus dissicultatibus obnoxium; nam ex LII patet, dein que eVidentius patebit quod omne aetherogeneum, quod nostrae atmosphaerae communicatur, prius jam extiterit in visceribus terrae; & quod illud exhalando , & eVaporando cum
aere nostro misceatur. Itaque omnia
illa principia , ex quibus in nostra atmosphaera fulgura , tonitrua & fulmina generintvr , jam praeextiterunt in Visceribus terrae. Si igitur in visceribus
binentur & ad invicem atterantur , uti fit in nostra atmosphaeraue poterunt pari ter eXinde fulgura tonitrua & fulmina produci, uti hoc fieri videmus in atmo sphaera.
286쪽
Hoc adhuc clarius demonstratur eX observationibus in montibus ignivomis captiS ; antequam enim talis mons incipiat flammaS Vomere, sentitur ab accolis in locis subterraneis mugitus, sibilius, murmura , tandem horrendi fragores , ac simulta tormenta bellica eXploderentur ;qui non cessant, nisi dum flamma libere evomitur, quod signum est, omnes illos meatus & caVitates jam esse perVias.
LXXILAccedit, quod saepe post ingentes terraemotus , siVe alicubi terra dehiscat, sive non ; & quidem in hieme in nostra
atmosphaera eXcitentur fulgura, tonitrua& fulmina; hoc ipsum proh dolori in
terraemotu , qui I 755. diversas tenebat& affigebat provincias, saepe ObserUM tum est. Sic in . illo terraemotu, qui 1 7. 21. 22. & 27. Decembris anno 1755. Compostellae sentiebatur, sub terra audie- die-
287쪽
6 TRACTATUS IV. bantur horrendi fragores, ac si multa
Idem in aliis terraemotibus saepe observatum & annotatum fuit ; sic refert Bardinella Chronologia, quod anno Μ. 363o. V. C. 415. Macedoniam tam
horribilis affixerit terraemotus, quem infinita fulgura, tonitrua, fulmina comitabantur & sequebantur, ut Uideretur totus mundus disrumpi & cremari , quod sane non aliunde factum est , quam quod tales Vapores sulphurei, & ignei magna copia & violentia ex Visceribus terrae excussi , & expulsi fuerint; igitur ex iiDdem Vaporibus sulphureis in cavitatibus subterraneis contentis, motis & attritis pariter talia produci poterunt. Scio quidem , Clarissi Friodr. Homannum in suis observationibus physico - Chymicis , ubi agit de sulphure , non admittere, ex talibus exhalationibus, & evaporationi bus
288쪽
DE TER RAE MOTU. 65bus sulphureis generari fulgura , ton, trua , & fulmina; quia , ut ibidem asse. rit , partes sulphureae nimium fiXae sunt, quam ut ex Visceribus terrae eVaporare ,& exhalare possint ; quapropter Clarissilio vir substituit alias sulphureas, Volvtiles , nimirum Vegetabilium exhalationes , eX quibus talia fieri asserit.
Verum quamVis non eamus inficias, exhalationes pariter Vegetabilium constituere saltem concaussam materialem fulgurum. Hoc tamen nostram non infringit sententiam, quia illae ipsae vegetabilium exhalationes jam prius in visceribus terrae continebantur, & a Vegetab, libus hauriebantur. Alterum vero, ubi Clariss autor asserit, partes sulphureas in Visceribus terrae nimium si Xas esse, quam Ut in auras exhalare possint, ex nostra sententia
difficultatem non habet; quia jam supe- m. M. E rius
289쪽
66 TRACTATUS IV. rius 3. 5o. diXimus pyrites humectatos exhalare sulphureum odorem. Item dioximus , dari diversos in terra hiatus ,
materiam sulphuream eXhalantes. quibbus si candela accensa applicetur, mox accenditur. Praeterea obserUatio omnibus nota est; in locis, ubi materia sulphurea eX erat, plurima fulgura , tonitrua , fulmina generari. Verum nihil clarius ad sensus, quam quod in terris sui, phureis odor sulphureus sortiter nares seriat; qui certe non nisi a particulis sulphureis volatilioribus & e terra exhalantibus dependet. LXXV. Usque nunc allatae sunt caussae, quae
quoscunque Vehementes terraemotus comitari solent; nunc superest , ut caussas
antecedentes, praedisponentes, seu Occasionales terraemotus, qui I 735. diversas occupabat provincias, determinemus;
verum hic labor, hoc opus, in quo quaelibet aetas, quod laboret, inVe'niet ;
290쪽
DE TERRAE MOTU. 67niet; nam eXponere caussas tum praedisponentes, cum concomitantes hujus horrendi terrae notus, qui uno quasi momento se ad 4ocio. milliarium otendebat, sane arduum , si non impossibile , videtur
LXXVI. Interim ; ut Christiani philosophi
summam Numinis providentiam adoramus& agnoscimus, a Deo, tanquam autore& conservatore omnium rerum has terrae convulsiones pariter dependere ; quia hic in omnes effectus naturae tanquam caussa prima influit ; adeoque ab ipso dependet, ut praedictae .caussae antecedentes , seu occasionales applicentur aut amoVeantur; cum istae pariter ab illo regantur & dependeant , uti sacrae literae nos docent. Igitur certum est, haee&similia saepe in pinnam peccatorum nostrorum evenisse& etiamnum evenire.