장음표시 사용
121쪽
eui facta est repromi sio:&tertio est ibi eonsiderare Alpium Isaac, tu quo est repromisitio, iuxta illud
Gen. I tali Israc vocabitur tibi laneli. Omnes ergo Iuvios noa eise approbatos, ceti pe rς rogatiuainnetis non sunt Iudaei filii reproni monis, primo pr. bat hoc G parte vexbi diurni,pet quod tacta est reproin siinlccundo ex parte Abranae, cui facta est repro missio: tertio ex parte Isaac,in quo, ut dicebatur, repromissio fiast facta. Secuuda ibi , Non enim omnes, Tertia ibi, Sed in Isaac. In prima parte intedit talem rationem, Propter quoruncunt reprobauonem non
excidit verbum dei, es euacuatur diurna promissio, illi stam qd ninoi no sunt approbati nec tant filii reo Promistibis:led π repromiuione Iuhors no excidit verbum dei , nec est evacuata diuina, promissio ergo
Iuui π prςrogatiua gilis no tant approbati,nec sui filii rinromissionis. De nae aut rone ponit virtute mes
dii, tinuetur aut sic Ira, ne dico* doleo de I deoru reprobatioe,tu ipsi habuerit rata guta progatiua: sed nis aut, .no io veru e supplo re limbi reprobatione sexcutitit verta dei .is irrita&euacuata Ast druma proniam . Tune ergo est iupplenda. μtio, qu bd si multi ex Ita habentes geueris praero gatiuam sunt reprobati, nec tamen propter noceaeuacuata diurna prom: Ino,consequens est quod proflIcer praerogatiuam generis non fiat approbatio, diabentes generis p rogatiuaim secun Lin quod hu iusinodi non sint filii repromimonis. Notandum aiutem st Abrabae fuit fasti repromissio,Gem p. la audominus dixit ei,In te benedicentur uniuerst corna tiones ter K. Sed quia bened: tio haec referenda est ad aeternant haeredit Mori: nulli ergo reprobata, qui abbae haereditate deuiant,sunt filii repromtisionis.χυ re si multi ea Iu a,haiantes praerogatiuam, sunt re/probaci, vel non Omnes habentes praerogatiuam generis sunt silii repromissioni,vel oportet iam incidere in hoc niaximum lucouenietis,* multi filii reprom O csonis sunt reprobati, & non consequuntur aeternamhs reditatem: quo ponto excid siet verbum dei ; esset enim irrita prona: diuina eum multi silii repromissiona Mundum hoc non eon antur tarreait MemPromissam una ergo impolii e sit verbum duimuexcidere,quia eskim S terra transibunt, verba autem drama non prae tetabunt: immo unum iota, nec Vn
apes prsceribit a promissione diuina , quin, vita fiant: omnes itat electi, Somnes filii repromissionis, conjequentur haereditatem petetna,eis promissuri. Et quia non omnes habentes praerogatiuam generis,consequuntur haereditatem,non omnes tales sunt dicens di approbati, vel esse filia repromissionis. Tota es. virtus huius rationis in hoc consistit, quM promimo ma non potest excideten cum multi habentes pi rra tutam generis sint reprobati,& ab aeterna haereditate exciderint, patet quod excidisset diuitia promis δε esset euacuata, si propter solam prs rogatiuam Dgeneris esset approbatio. No ergo omnes hia nodi praerogatiuam habentes,sunt filii repromissionis. Notandum etiam, 'ubd cum apostolus intendat ostendore multos ex Iuhis esse reprobatos,&qubd propter praeroga viam generis non est drama approbatio, ut dicebatur,valdo expediens Lait incipere hoc Capit Iliacopassione: expe4:ebat. n. φ apostolus d ceret se
dolere de Iud ebra reprobatione,ne ipsi Irtim suspis carentura tab Pp amore veritatis, sed propter vuo apostolus haberet ad eos, in limbi verba proruperet Notadu hi * eo ipso φ verbu dei non excidit. taeo ipso ν di inna ptomissio no pol et se exinanita,& non
e remanere inexpleta,multi ex Iud is selliantur,qa multi eoia lant electi di sunt filii repromissionis. Ideo ut glosa tangit,licet sil dolenda pro his qui reprobantur in tali cii consollatio pro his, qui sunt filii repra mulionis. si menda; quia saluabuntur illi,cum verbum dei non pol sit excidere. Deinde cum dicit.
Non. n. oes qui sunt ex Israel, ii sunt Israelitae ine 3 qui se me sunt Abrahae, oes filii.
Adducit secundam rationem a praerogatiua rix non sufficiat ad salutem,&non sufficiat o aliqui sint filii repromissionis. Sumitur autem luet ratio ex ipso Abranani cui ficta est repromissio. Formetur autem sic. alueuno lant filii repromissionis,sunt Israelitae.' sut lilii Abrahae.i. sunt imitatorcs ei d no ora Iuam habetes prςrolativa generis, qui sunt ex Israel qui sunt seme Abra,r,sunt Israeliis,nec oti sunt filii Abrahae, nec imitatores eius: ergo non omnes hasbentes praer Matiuam generis sunt filii repromissi nis, S per consequens praerogativa generis non sustiscit ad salutem. De hac autem ratione ponit virtutem meditae ontinuenir autem sic, Bene dico quod est dos tendum de reprobatione Iuscorum habentium p rogatiuam generis,qus prerogatiua non lassicit eis
ad selutem: quod patet ex ipso Abraham , cui facta lint repromisno, em deberent imitati, si vellem salauari,& si vellent esse filii repromissionis:ipsi aute quia
non imitantur eum, ideo est. Non enim omnes qui sunt ex Israel, sunt Iraelitae idest,non omnes tales pertinent ad Israelem,iaec omnes stant imitatores Israelis nec omnes tales iant imitatotes Iacob patriarchs,qui
vocatus filii Israel. nec omnes qui sunt semen Abi hae idest, nec omnes habentes pinnatiuam generis, di qui tant ex Abraham, sunt lilii Abralis, quia non
omnes sunt im latores eius.Tunc ergo est supplenda ratio, qabd si non omnes,libentes praerogatiuam generis, sinit Israelitae nec omnes sint filii,i imitatores Abralis tui facta est repromissio, non omnes hasbentes huiusnodi ptierogatiuam sunt filii repromisesionis,3t per consequens timoi prςrogatiua non suricit ad salutem. Notandum autem quod eum hoc φh pars est ratio principalis ad propositum, est etiam confirmatio prioris.Dixerat enim in licet multi ex Iudeix sint reprobati, non tamen per uoc excidit da uiua verbum, nec est evacuata diuina promissito: quia hu/iusinodi promasio non est ficta nisi veris Israelips, Atiis qui iam filii Simitatores Abralis. Et quia no om nes ludo sunt huiusinodi non omnes sunt approbatinet omnes iam filii repromissionismis ergo est idem esse Iuhum habere progatiua mis: vel ee illiu repromissionis,vel esse a deo approbatu a)Krogatiua igitur generis non est lassiciens ad salute.minde cum dicit.
Sed in Isaac vocabitur tibi semen, id est,
non qui filii carnis, hi filii dei i sed qui filii
sunt promissionis, aestimantur in semine.
Probat hoc idem videlicet, quod prςrogatina genetidi non sufficit ad Olut ῆ , ex parte ipsius Isaac, in quo facta fini reproniissio i vel qui sint filius re/promissotiis. Circa quod duo facit: quia primo Leit quod dictum est: secundo quod . tapposue/rat probat ibi,Promissionis enim verbum. Formetur
ratio, ieunt sunt filii carnis, & non sunt filii repto missioni, sicut fini Isaae,illi secundum quod huiusmodi noti sunt lilii dei, nee simi a deo approbati: sed Ius hi propter prerogatiuam generis sunt filii carius, ct non sunt filii repromissionis sicut fini Isaac: ergo Ius dei propter prsrogatiuam generis non sunt filii dei, nec sunt a deo approbati: ergo sola pr rogario gesnetis facit nos Iu os scdm carne, ita no iacit nos It
Iudsos spiritualiterim hae autem ranoue ponit vir tutem medit. Gγntinuetur autem sic litera , Bene dico
quod non omnes Iudei sunt filii Abrahae, ut habetur Gen .a i an Isiac vocabitur tibi senie. Seme g Abrahae dicitiir ee Iumilli g siit ulli Abrahς.q sunt uias Isaac. Et stibait expositionem eius quod dixerat Idest, non qui lilii earnis, ii sunt filii dei, sed qui sint filii res promissionis sicut tuit Isaac, aestimant ut m smi ne 'idest, estimantur pertinere ad semen Abrahae. Tune
122쪽
Tune em est Lapplenda ratio,quod Iudoi quantun A operibui nee ex propriis meritis, sed est secundum dei
eunt ira ant generis pnerogatiuam, tib tamen sunt filii vii oti nec oes sunt a deo approbati,nec oti reputatur ella in sani ne,ides pertinere ad semen Abrahae. Notandam autem φ aliquando Iudo dieiinnir ella filii Abrahae aliquando dicuntur non filii: de aliquansta dicuntur semen Abrahae aliquando aecuntur non pertinere adstinen . Nam omnes sunt filii Abrares,
eundum carnalem propagationem, non autem onMnes cint niti per imitationem: sicut etia omnes sine semen Abrahae secundum earnalem generationem, non omnes pertinent ad semen Abrahae secudum dei promissionem. Deinde cum dicit.
Homissionis enim verbum hoc est, Se. cundum hoc tempus veniam, &erit Sarae
filius. Quod stipposuerat probati ostendit enim Isaac eo
electionem 3e secundum diuinum propositum S se cundum eius vocationem:Iacob & Esau sunt iusinodi,ergo M.De hac autem ratione ponit virtutem me dii. ontinuetur autem sic liter No solum autem la,sciliea,Sara habuit pronvisionem sed di Rebetea habuit promissionem, nabens supple duos filios ex uno concubitat Isaac mitis nostri i duo filii,videlicer Iacob N Esau,cum nondum nati millent nee alia quid egissent boni aut niali,ut secundum electionem, idest secundum gratiam per quam deus nos elegit, maneret,idea impleretur, vel impleri intelligeretiit dei prosissitum,non ex prςcedentibus meritis, sed me vocatione,vel ut habet alia litera ex vocante idest, ex gratia vocantas, siue ex gratia vocationis, dictum est ei,idest dictum est Rebeces, ta malor seruiet minon, idest,maior em reprobatus, & minor approbatus. Τunc ergo est supplenda ratio, quia Isaac re Elause hirum repromissionis, quod in ratione praei ulla B priusquam boni vel mali ali ad Qtsent, unus est aps supponebatura ormetur autem sic ratio, Quicunt secundum verbum promissionis diuinae nascitur ille est filius reprotrussionis: sed Isaae fuit huiusinoa,ergo
M. De hac autem ratione ponit virtutem medii. ωtinuetur autem sic litera, e dico quod Isaac fuit Dii repromissionitinam promissionis verbum supra quod tuit natus Isaac, est hoc, scdm hoc tempus voniam,&erit Sars filius,ut haliatur Gen. 18 . Tune est supplenda ratio,qabd eu Isaae sit natus se dum versbum promulionis diumς, oportet quod ipse Lierit Promissionis filias.Notandum autem p cum promis tum laetit Abrahae, bd ex Sara daret ei dominus Dlium,cui benedicturus esset ut habetur Gen. r. motuit propter hane promistionem diuinam Ilaae fienatumsue filium promissionis, & eise a deo electum.
Notandum etiam quod auctoritas quae hie introducit ut ab apostolo,legitur Gen. II. N a 8. sed non iacent cse verba.Nam cap. l . scribitur Pactum vero meum staniam ad Isiae,quem pariet tibi Sara, tempore isto in anno alter Gen.aut. 1 8. legitur Reuerimenta ad te tempore isto vita comite, re hauebit filium Sara uxor tua.Vtrobri ergo est eadem selitentia cum eo, quod me ab apostolo intro eituti.sed non fiant ponitus eatim verba.Deinde cum dicit.
Non solum autem illa, sed sc Rebecca ex
uno concubitu habens, Isaac patris noostri. cum enim nondum nati fuissent, aut
aliquid boni egissent aut mali, ut secun
dum electionem propositum dei maneret, non ex operibus,sed ex vocante dictum est ei, uia maior seruiet minori.
probatus,& alter reprobatus; nullus approbatur vel reprobatur propter bona vel mala opera,sed omnis approbatio nostra est ex diuina electione, Sex di/uino proposito,& ex diuinavocatione.Notandum autem oe circa nostram approbationem vel reprobationem ruit triplex error. Unus error fia: t tithemas Errores ei reaticorum,dicentium, quod ex diuersa constellatione, approbin reo contingit aliquos approbari vel reprobati. Hunc in pto. tollutar. tem errorem excludit apostolus cum ait, Iacob N Esau ex eodem concubitu natos. Non autem nati haerunt sub ilia, ct alia constellatione: S tamen maior seruiuit minora,& unus approbatus,& alter reprobastus.Alter error eorum est qui dicunt,quod approbastio vel reprobatio haberet ortum ex diuersitate pasrentum:veo ideo hae est bonus & approbatus, quia est ex parentibus boni xille malus S reprobatus, quia est ex parentibus malis. Hic etiam error eliditur, quia Iacob N Esau ex eisdem parentibus. N eodem tempQ re nati fuerunt: si enim alios, ct alios parentes habuit sint,potuisset contingere, quod unus finget ex paremtibus bonis δε alius ex malis. Rursus,si alio,& alio tempore,nati missent,quia contingit eosdem paretes uno tem re esse bonos.& alio Mostpotuisset forte contingere huiusmodi diuersitas ex malitia,vel ex bonitate parent uni.Rebus autem sic se habentibus,nullo modo hoc contingere potuit aertius error fuit, qui ii
ponitur origem, videlicet, quod i ii alia vita stierunt In pefiatin b. amnis prius in cflo conuersus , di secundum bona vel mala quς egerunt in illa vita, sunt aliqui approbari,& aliqui reprobati. Hic error etiam eliditur ex eo
quod hic dicitur, qubdeum nihil boni vel mali epises en unus est approbatus,& alius reprobatus. Est ergo intentio apostoli priticipaliter loquendo quia non ex prΠogativa generis, non ex diuersitate constellas ostenso ex promissione faste Abrahae ves Sane. D tionis,non ex bonitate vel malitia parentum, non exqvbd non est approbatio,vel reprobatio diuina pro Her generis prς rogatiuam, quia multi ex Iudos hasiantes generis praerogatiuam, sunt a deo reprobati. In parte ista ostenditur ex promissione facta Resiacae, quM non est approbatio, vel reprobatio diuina, propter propria opera, vel propter pro pria merita, cum Esau & Iacob antequam aliquid, ut dicebatur , egissent, unus sit approbatus, ct
reliquus reprobatus. Circa quod cuo facit, is eun m quo hoc dulliciter Oendit . Primo enim hoc Menat, propter noc quod dictum fuit ante eoorum natiuitatem. Secundo per id quod dictum filii post eorum morte, ibi,Sicut si riptum est. In prima parte intendit talem rationem, Qui cutit ex eodem concubitu sunt nati in antequam agant aliquid boni vel mali nus eorum approbatur, ter reprobatur,illorum approbatio vel reprobatio non est ex eorum propriis metitu sed ex druina electione, contingit aliquos approbatos esse. Notandum etiam quod,ut glo/la tangit,cum dicit,sit facta promissio, una Abianae siue Sat δε altera Rebeccae:ex prima promissione at guttur, quod principaliter loquendo nullus saluatur, re nullus est approbatus ex praerogativa generis: ex secunda vero promissione ostenditur, * nullus saluatur,vel nullus est approbatus ex diuertitate operum vel ex propriis meritis.Notandum etiam qubd, ut Socitur s.Metaphy. idem est causa diuersorum, ut nauta per prssentiam est causa salutis, per absentiam est cau Et a Sua. Iora nautragii. Sic deus approbat, gratiam tribuendo: non autem reprobat impartiendo mal: tiam, sed non dando giam. Ergo sedin gram aliqui approbantur,ut illi qu bus gia Atlanti dii reprobatur,ut illi,quibus no daturailotadu et φ, ut dicitur Gen. I s.cu Rebecca duos haberet in utero filios, et illi ad inuicem luctam K ii
123쪽
facerent, Rebeccae deum: tune a domino dictum est ei,idest dictam est Rebeccae, quod illi duo iis tu,quos liabebat in utero, duos tignificabant popu/io , addens quod populus populum superabiti de
quo maior seruiet minori molandum etiam qu , t in glossa tangitur loe quod dico Maior seruiet minori, potest referri vel adipias personas Mau&I c'b. α tune erit sus, maior erui et minor dest, Hau seruiet Iacob.Vel po: est referri ad populos,qui ex eis debebant delam re:&tune erit selisus, maior
seruiet minor dest Idumo, qui descendent ex uiu ut glosi tangit subditi erunt liliis Israel, qu i descendent ex Iacob.Tangitur autem hcc historia. a. Reg. cap. 8.ubi dicitur. Facta estvnmersa Ida a seruies David. Notandum etiam,nialor, idest Esau latuiuit minori, idest Iacob,ut glora tangit,persequendo ipsam ruit aut illa persecutio ei ad Ieruitium, quia ex hoc, ipse Iacob merebatur.Deinde cum dicit.
Sicut scriptum est, Iacob dilexi, Eseu
Ostendit Iacob approbatum. & Esau reprobatum, per id quod scriptum est in Masachia . Formetur a tem sic ratio, ii eunt ex aeterna dei praescientia diligitur, vel odio has tur, hie non ex propriis meritis est: sed scriptum est Malachit . i . ficit do minus supple secundum suam aeternam praesciera iam, et allexi Iacob, Eliu autem odio habui . Erogo hoe non fuit ex propriis meritis. De hae a
tem ratione ponit virtutem medii continuetur a
tem sic littera, Bene dico quod Iacob secundum dei praescientiam est approbatus, ct Esau repro' batus: quod patet non ic uni ex eo quod scriptum est Gen . eap. a sed etiam patet hoc per Malas chram prophetam , sicut scriptum est Malachiae primo, acob dilexi, Esau odio habui . Notandum autem quia auctoritas introducta de Gen. quodnialor aeruiet minori, dicta fini ante illorum nastiuitatem, non autem ante natiuitatem in utero, quia iam nati erant in utero, di ad inuicem luctas uerunt: sed ante natiuitatem ex utero, quia tamum quam Iacob ad hoc maternus uterus S m terna viscera eontinebant. Sed quod dictum est in Malachia, d:ctum G post eorum mortem: quia Mastachia propheta filii longe post illos. Notandum etiam quia licet Malachia propheta fierit longe pM mu ct Iacob, tamen inspiratus a domino, prophetauit de approbatione & reprobatione illo
rum, quam, antequam mererentur vel demerere
tur, Deus praestruit. Unde glosa ait, & lampta est ab Ambrosio in exponendo hane auctoritatem Prophetae, quod deus alterium elegit praescientia, ct alterum spreuit: N in illo, quem eluit, propo situm dei manet, idest tmeletur , quia ita sit ut
praesciuit;&in illo, quem l previt, limiliter manez
dei propntum, quia ita euenit ut praesciuit. No tandum etiam quod virata auctoritat potest referori ad dei praescientiam, ut in exponendo tangeba tur. Uel pollamus dicere ut glosi tu imit quia
auctoritas Gen. videlicet, Maior seruiet m. nori, re
serenda est ad dei praestientia, quia illud hut dis tum ante eorum natiuitatem: sed illud de Malas lachra reserri potest ad diurnum iudicium, quod De ut deus mersi aliter procum, ita temporaliter eu nit,&ita deus iudicat: nam sit cui deus aeternaliter uidit, ita Iacob dilexit,ei ex tempore gratiam inium dendo: N Eseu odio habuit, iptum ex tempore coiυdemnando.
Dubitaret forte aliquis de eo quod in littera discitur. Est mihi tristitia magna, & continuus dolor cordi meo . sed contra: Prouein. ia. Non contristas
Λ bit iustum quiequid ei aeciderit. Dicendum quod
per se loquendo, contrariorum eo tramae sitiit ea Le. Sicut ergo accidit dilectro ex coniunctione eonues mentis cum conuenienti , sic accidit dolor I tristitia ex eorum separatione: qui ergo liabent appetitum insectuna, di artici utitur ad ista temporalia, trista tur ex si paratione bonorum temporalium: habentes autem appetitum rectum, Saffectum ad bonastersna, tristatur, si aliquo modo, vel in se, vel in aliis, quae ad ipsum pertinent, videret imminere perae lum, vi ab aeterno bono valeant separari. Quies quid ergo iusto acciderit, quantum ad 'parationem bonorum temporalium, secundum quod huiusn dira, non contristabit ipsum, quia iustus erga idia non afficiturinpostolus ergo non tristabat de separa
noue bonorum temporalii sed dolebat , quia videbat iuilios cognatos suos, ct qui pertinebant ad ipsim seeundum carnem, separari a dei charitate, αψ . dulcedine sternorunt. Ulterius forte dubitaret aliquis de eo quod in lites ra dicitur, optarem enim ipse ego esse anathema fidest,esse separatus achristo Iesu pro stat tibis meis. sed contra: non separatur quis aentita,nisi propter
peccatum mor Iale: optabat ergo apostolus commit/tere peccatum mortale, quod est inconueniens. D
cendum quod ut dicitur in tertio Emicorum differentia est inter velle, di eligere: quia voluntas potest esse impossibilium, posset enim quis optare, α vel le quod volaret,uel quod aliquid aliud haberet quod esset contrarium humanae naturae: sed electio non pω teste se nisi possibilium, nullius enim eligeret vol re, vel aliquid aliud de numero impossibulum. Non ergo ait apostolus eligebam anathema esse, sed optas bain,idest,optarem, ii esseti possibile. Secundum hoc ergo exponemas textum apostoli, quod non loquis
tur de s aratione culpabili, sed vi poenatu volui isti in enim apostolus, si filisset possibile , sine sita eulpa
si ere hanc Poenam,qubd in hae vita, vel etiam Ioa mortem, non sternaliter, ad tempus nise et atatus achristo Iesu, prostambus suis recoris ciliandis,di saluandis.Si ergo dicatur quod sit immo sibile separationem poenalem sine laparalloe cuip bili solutum est per iam dicta: quia eligere licet non sit possibilium, optare tamen divelle potest esse ii, ossibilium adeo,ut dicebatur, exponendum est versum Optabam, ac si diceret Optarem, si fieri posset. Ulterius sorte dubitaret aliquis de eo auod in litirara dicitur, Qui sunt cognati mei secundum carnem: quod glosa exponens ait, quba ideo sunt. amplius ii uandi. Sed contra: Ambrosius vult quod boni extrasnei tant malis filiis praeponendi Micendum quod, ut
dicitur Cant. 1.Introduxit me rex in cellam vinariam, ordinauit in me charitatem. Cum enim quis intro ducitur in cellam vinariam,idest, insitauitatem dilesctionis, d bet habere ordinatam charitatem, quia stetis patibus plus debet eurare de bono ct salute
Lil, quam aliorum: & caeteris paribus, plus debet esse intentus ei rea bona notorum . ct circa bonum stiorum consanguineorum , quam aliorum : qui enim sitorum , ct maxime domesticorum curam non habet, idem ligauit, Sin infideli deterior, ut habetur,prima ad Timotheum. . Aduertendum lasmen, homines circa hoc decipi maxime, reputantes bonum quod non est bonum: credunt enim multum se, vel parentes diligere, cum sibi, vel sitis consa guineis dant magnam parcem numismatum, vel te poralium bonorum, sicut temporibus nostris vitamus in pluribus acci,sse. Sed noc laetendo, magis eos Odiunt, quam diligant: quia per collationem tali u bonorum vidimus eos retrahi a potioribus bonis.Vnde philosophus in Ethicis ait, quod mali plus stodiunt ODI.
124쪽
se odium, quam mi a recipiendo bona A meliam, v tinalia: si quaereretur rati ollat niuersali, sensibilia, perdunt bona intelligibili araeteris ergo paribus, etiam ex charitate sunt plus diligendi eos gnati,quam no cognatin secus enim non essent pares,ut si non cognata essetit meliores, ut elota An brosii innuit.
vid ergo dice omus Nunquid ini. quitas apud deum s
ner: s, non ex praeera dentibus meritis, sunt
aliqui praesciti , vel prsacii. nati, vel electi . In parte ita ut dicebatur huius pnedestinationis, vel elesctionis pro ut pollibile est rationem& eausam qu etit di inuemeat. Ad curus euiderium sciendum, quod licet nimi temporale poesis ei se causa sterni
licet diuitis bonitatis non ebeamus causim quaeres re, eo quo a ipsa sit causa omnium aliorum: ipsoarum tamen diu morum esse tuum Pollamus causim quaerere & inuestigare, virus enim effectus diuinus potest ei se causa alterius. Dicemus enim, deus facitum propter hoc , secundum quem modum loquens quare hunt vasa haec S illa: respondetur, quia ciues indigent his et illis. Artifices ergo vasorum, cum instema ant sati dicere indigentiae ciuium, videntes clues indigere viroo genere vasorum, faciunt vasa aliqua in honorem, aliqua in contumeliam: sed si quaeres redir in particulari, quare ex hac parte vitri vas in honorem, ex illa vero in contumeliam: per
se loquendo, non esset assignare causam nisi volu tatem artificis, ut quia sic voluit artilax t potuisset enim miri bene ex illo eodem vitro, ex quo fuit factum vas in contumeliam ut urinale, fieri vas in hoonore ut Cyattius, et e tonuerso . Sie et in promisto,si claritatur in uniuersali, quare aliqui caluantur, aliqui reprobantur: dicemus hoc esse, ut uniuer iam speciosum sit,ct ut malustritur ibi diuina iustitiadi diuina misericordia: si enim omnes seluarentur, non sic appareret diuina iustitia i & si omnes danis ostendit quod non pros a narentur, non sie elucester et diuina miseritor opter praerogatiuamges dia. Et quia ex manitalatione diuinae iustitiae icto uinae misericordiae Vniuersum redditur puletarum magis et p amplius speciosum, ideo ut uniuersum sit decorum, S ut manifestetur diuina iustitia, di dis uina sericordia, aliqui saluantur, et aliqui reprobantur. Quare si personae praesestinatae in uniuersa li considerentur. possumus assignare causam saluastionis, et repro tionis aliquorum, matulastatio nem diui me misericordiae, &iustitue. Sed si fiat quae stio in particulari, quare hi saluantur, di reprobat tur: re si q. ratur, quare prsuidit luis se granam apposituru, illis autem gratiam non daturum: post non assignabinius caulam, nisi artificis voluntatem: dicemus enim ideo sic ei se, quia cui vult miseretur, . t. t di non in sensus, quod ipsius voluntatis dium sic Squem vult indurat. Vnde Augustinus exponens, alia causa: nec est leuitis quod detix propter aliam CV c illud Ioannis,Nemo potest venire ad me, nila pater,sam agat quam propter se ipsum, iuxta illud Proν uer. io . viuueria propter temetipsum operatais est
dominus. sed sensus est, deus iacit hoc propter hoc, idest, hic essectus diuinu factus est propter nunc inoctum d uinum . Et hoc viso, dicamus quod circa prs
dessurationis imateriam sunt cotis ieranda quinque: persolue prsdestinatae: pdestinationis essectus:& ipsa praedestinatio. Rursus per soli praedestinais possunt considerari dupliciter,ili particulari, & in uniuersalia
Circa pratastinationem ergo quomodo possit alliis an cauta & ratio,quantum ad praesens spectat 'obee quadruplex qu inio. Primo quomodo pota assignari causa vel ratio in hac materia, quantum ad personas praedestinatas, pro ut particulariter eonis de tur. Secundo in rao, pro ut uniuersui ter acoeimulatur. Temo modo, quomodo posset assigilasti cauti vel ratio, quantum ad prae inationis es qui misit me, traxerit illum, ait, Quare hunc tr. hat, illum autem non trahat, noli considerare, si
non vis errare. Idem enim Augustinus ad Sixtum,
et habetur in glosa, ait, Constat itaqiue inrodirulatus liberatur nisi gratuita misericordia:& nullus clari natur, nisi s lusinia iustitia: sed cur potius hunc quam illum liberet, vel non liberet, strutetur qui Potest tam magnum profundum iudiciorum dei, vesrumtamen caueat prec pirium. Idem etiam Augustunus inde verbu Apostoli,&habetur in glosa, quare illum liberet δε non illum, nolo ut a me qustas, ho mo sum, profundum nimis esse aduerto, non penetro, sed expasesto, non scrutor,in strutabilia enim
sant iudicia eius. In uniuersali ergo praedestinat rum N reprobatorum rationem Pollumus assigna re diuinae scilicet iustitiae ct misericoidiae malitis
stabilitatem: sed in particulari, quare hunc laberet sectum. Quarto, quomodo, quantum ad diuinum D & non illum,quare hi trahatur di non illi,inae tutabis propositum, quod est ipsa praedestinatio. Primoenam quantum ad personas pr destinatas in partis culari, rationem non pol sumus assignare, nisi diuisnam voluntatem: sed in uniuersali possumus assi/gnare rationem, Vniuersi pulchritu em vel spe ciositatem, ut patet perlimile in aliis rebus. Ut si ex consimilibus lapidibus fieret paries , ct queres retur quare aliqui lapides sani superius, alii uini inlatius : in uniueriali assignaremus rationem dicausam, dicentes hoc esse , ut compleatur aedi, Cium , quia non posset complen paries nisi alioqui es it superiores. N aliqui inferiores. sed si qα reretur in particulari, quare illi sunt superiores: per se loquendo non esset assignare causian , nisi vos suntatem artificis: posset enim paries aeque bene star
si multi ex lapidibus, qui simi in latius , essent suo
perius, & e conuerso . sic etiam eum ex eadem massa vati fiant vasa in honorem , ut cyphu& vasi in contuole est,non assignabimus rationem huius, nisi diuinam voluntatem.V iso quomodo possumus assignare cai sam di rationem praedestinationis, quantum ad prira destinatas persouas: restat videre quo possumus a se signare huiusmodi rationem &caulam, quantum ad prςdestinationis effectum. Aisgnantur autem cor muniter duo priaecipui prςdestinationis inectus, videlicet inta fio gratiae, et adeptio glor s. iatum ad instasionem gratis, ea ipsis op tibus nostris non pol sum assignare cauialitatein: quia opera nostra non sunt causa, quare nobis infundatur gratia, cum gratiasiab merito non plusit eadere. Sed quantum ad ad ptionem glori: pol sumus assignare pro caula oporiam bonitatem quia licet opera praecedentia gratia non possint gratiam mereri, bona tamen opera facta in gratia gloria promerentur. Ostenso quo assignatur&ratio dici praede linationis, situ ad p aediumatas Personas,&quamu ad praedestinationis effectae restat R iii
125쪽
ostendere quomodo possi declarari huitu eaula S tatio quantum ad spiam prςdestinationena, vel quantura pis stinationis propositumcirca quod scie dum, quod quantum ad diuinum propositum, prNestinastio non habet rationent,s d admirationem: hoc enim ut Auguli inus ait in de si iritu S l:t termit in abdito di in prolando uidicioruni dei,cu ad hoc peria enitur, ἐκ cum de hoc ratio quaeritur: ut quate deus sic voluit ex quare sic proposuit,non est rationem redelida, sed est admiranaum, de itupendum.Ex -in: bus in his colligitur talis veritas,*prςdestillatio, quantum adprς destiuatas personas, in particulari habet diuitium M. neplacitu οι diu mani voluntateniun vitiuersali habet pro causi,uniuersi siniositatem. Quamum ad pr. destinationis effectum δι quantum aa illiusionem gra/ Fx nostris operibus non politamus reddere causalitatem ed quantum ad adeptionem gloris,pro causa reddere pollumus nostrorum operum bonitatem.Sed si ulterius prsdestinationis quaeratur caua de ratio,no quantum ad prςdei imMas personas, nec quantum ad praedestinationis effectum,iud quantum ad p destinatis propositis dicenias quod prς bitatio ex hac parate non nabet rationem ex cautam,sed habet stuporem de admirationem. His ital prςlibatis, apostolus, sicut post ile est,uolens assignare rationem de causam prν destinationis ria facit:quia primo ostedit, quomodo pollit assignati huiusiniat cauti di ratio,auantum ad prςdestinatas personas. Secundo quom o hoc fieri pol sit quantum ad prsdemnationis effectum . Tertio inquirit quomodo hoc fieri habeat,quantuni ad prae deiunantis propositu Ii. Secunda,ibi,Quid euo diceonius quod gentes quae non sectabantur iussit iam. Tertia,ibi,circa line cap. i Dubi ait Nolo enim v ignos
rare fratres mysterium hoc. Circa primum duo tacita quia primo inquirit,quomiao possit assignari cause ει ratio ptaedestinationis ' quantum ad prςdestinatas personas in particulari. Secundo declaraz. quomodo
hoc fieri pollit in uniuersili ,ibi, Quod si volens taenkte iram Liam.
In hac autem lectione ostendit apostolus,*deus noest Iniquus aliquos approbando 'caliquos reprobando: de quoci huiusmodi approbatio,& reprobatio, o diuina voluntate dependet.Declarat etiam in hac loctione, qubd non licet nobis disceptare, δι inquirere, quare deus sic agat,de quare deus vult sic fatere: declarat etiam quod licitum est deo sic iacere Se licet ei aliquos approbare dc aliquos reprobare,sicut licet figusio ex eadem malia,alia vasa in honore,At alia in comtumeliam facere. Diuiditur autem totalise lectio in partes tres: quia primo Medit quod deus non est inis quus, di tamen iecundum suam voluntatem de bene pacitum,electos approbat,dc prestitos reprobat Sc indurat. Secundo cie clarat, quoa de hoc disceptare,
ει rationem quaerere,nobis non competat .aemo nianifestat,qubd hoc Deo lacere liceat.Secunda, ibi, Dis eis itat mihi. Tertia, bi, An non habet potestatem. Circa primunt duo facit:quia primo ostendit, * deus aliquos approbando, ex hoc apud se nullam habet iniquitatem.Secundo declarat,* omnia haec, videlistet,iani approbationem aliquorum, quam etiam res
Irobationem aliorum,Deus exercet de iacit secutam uum beneplacitum, e secundum sitam voluntatem, ibi,Moysi enim dicit. Coninuetur ergo sic litera, Dictum est quod sine vilis praecedentibus meritis, secudum dei electi olion, si secundum dei propositu, Iase ob est approbatus, de Liau reprobatus: igitur quia sic est quod deus abio pt Melitibus meritas, secum dum suum beneplacitum, dc secundum luam volun/tatem, aliquos approbat,& aliquos reprobat, Quid ergo dicemus Nonquid iniquitas est apud d um, unuapprobando, de alterum reprobando'Absit. Notat
dum autem quod inserinas abitur ratio ab apostolo,quare propter hoc nolit iniquitas apud Muna: ostencitur enim inserius quod liceat deo se , secundusuam volui ita erit, aliquos approbare, S aliquos re probare, sicut licet figulo ex eadem malia, aliqua vaci in honorem aliqua vasa in contumeliam, facere. Norandum etiam, quod deus iusto iudicio posset omnes reprobare,cum omnes simus in peccatis geniti, &omnes de ninia in cla peccati.Qulcunt erg9 reprobantur,hoc intulit timiuali aliqui Dinantur , hoc est supererogationis,&gratiae, siue misericordis. Unde Ambrosias,&ha turm ola,ait,Non enim est in quas deus,Mod unum di xit,& alterum odiuit, quia nunc, dei lacob per inisericordiam elegit: illum,si is licet,sau per iuuitiam in robauit. Et quia non est iniquum misericor, ani facere, nec est iniquum tutatiam exercere,nis erit iniquitas apud deum, si aliquos approbatinc aliquos reprobat. Deinde cum dicit.
' Moysi enim dixit, Miserebor cuius mis
sereor. PrsmissoquM non est iniquitas apud deum si alia
quos approbat, de ali pios reprobat : ostendit quia haec,viaelicet,lam approbationem bonorum , qtiam indurationem 3e reprobationem malorum, secundum saam voluntatem tactati ostendit enim quod sicut
vult 3c sibi platet, sie aliquos Eligit de approbat, aliis
quos vero torobat de indurat: dicebatur.ns proestinatio situ ad pri stinatas personas in particulari nohabet camnili diuinu propositu de diuina voluntate: δι quia in hac lectione ut cicebatur agitur de causa prςdestinationis, quantum ad praedestinatas perso nas in particulari,ideo hic ostendit quod deus abs a iniquitate elegit Ee reprobat secundum suam volunta. temae irca quod tria Lacit: quia primo Mendit quod secundum diuinam voluntatem S propositu ni,eotii git esse bonorum electionem secundo declarat quod per huiusnodi voluntatem de proposit uni eontingit esse malorum reprobationem tertio concludit intens tam eonclusionem. Secunda ibi, Dicit enim scriptu ra. Tertia,ibi, Ergo cuius vult. Ad euidentiam prioniae partis,sciendum, quod deus nos praedestinando, proponit nobis gratia ebserere, opera lira dirigere, de gloriam nobis dare.Apostolus ergo volens declararetae omnia esse secundum diurnam voluntatem de propositum,tria facitiqui a primo ostendit, quod sim mandum diuinam voluntatem de propositum est grυtrae instasio. Secundo,qubdex hoc erit gloriς test troaettio manifestat quo ex hoe sit operum diromo. Secunda ibi,Et misericordiam praestabo. Tertia, ibi gitur non volentis. Formetur ergo sic ratio,Qui
eunt sicut ab sterno procissit At disposuit,sic misero
tur, de gratiam infundit,ex illius proposito & bmeplacito habet esse nostra electio,& gratiς infasio:deus est
huiusmodismo dcc.De hac autem ratione ponit inω tutem medii. Antinuetur autem sic litera, Bene dico
quod non est iniquus deus,si proponat 3c disponat approbare hos, e non alios, quia hoc non procedit ex iniquitate,sed ex misericordia. Dicit enim Moysi Misserebor scilicet illius, dest,miserebor vocandosti
do,3e gratiam apponendosuius nil se reor, vel ut ba bet alia litera qui misertus sum,idest, cuius propositide dispositi misereri.Tunc ergo supplenda eit ratio aisi deus miseretur,& vocat,&grim infundit,cui miseretur,idest,cui ab sterno proposuit,& d: sposuit miserrari:ergo nostra electio,& gratiae infusio habet esse se eundum diuinam dispositionen ,3t secundum eius be/neplacitum. Notandiam autem,quod illud quod escitur,d ctum esse Moysi,ili libro Exodi a 3.non sic iacet verba ed Miniserisor cui voluero, de clemens ero in quem mihi placuerit.In qui biis verbis expressius hasbetur.
126쪽
hetur, quddhoe sit 5eeundum dei voluntatem,& bene A mus peruenire ad finem intentum, psum enim oper
Et misericordiain praestabo cuius misci
tebor. Ostend:t quod non solum qualitum ad infusionem
gratie,sed etiam quantum ad collationem gloriae, acco incundum suum beneplaci beneplacitum eligimur,& ap/PrQbarnur. Formetur autem sic ratio, Gicunt sicut ab sterno prcstiuit di disposim, sic miseretur &gloria tribuetex illius beneplacitodi voluntate habet esse
nra electio, di gloriar collatio: deus est limbi,etino A. c. De hac autem ratione ponit virtutem medii aicens,
Et misericordiam Pr tabo, idest, vitam sternam gloriam dabo cuius miserebor, i deii, illi, cui ab sterno proposui miseremΤunc ergo est suppletida ratio, et si deus illis gloriam dat,quibus ab elem optoposuit didisposuit gloriam conteire, non lotum diu uia esinior st quoddam currere. Et s a non est hominis via
eius, de quia a domino gressius hominis diriguntur, ideo non est currentis currete,sed hoc . misere itis est dei: sic etiam non est volentis velle . quia ut habetur Phil. 1.Deus est,qui operatur in ncisis velle, di persi cere, pro bona voluntate. Deinde cum d cit.
Dicit enim scriptura Pharaoni, Quia in hoc ipsum excitaui te,ut ostendam in te
virtutem meam: Sc ut annuntietur nomen meum in uniuersa terra.
Ostend:t quod secundum d uinam voluntatem Seius benepllatum, eontingat esse aliquorum uid
rationem di reprobationem r-quod patet exei plo Pharaonis: nam sicut ipse cui vult miteretur αquem vult eligit, ita quem vult indurat de quem
quintunici ius piparationeni in pt in , - - ΠJ Iob t. Fornietur autem sic ratio, Que mani quantum a lo: collationem lini tuto,imat ' iuunt tuneplacitum deus reseruat,bet eise dei beneplacito, de diurna voluntate . Notan dum autem,quod hse duo,qus ive diculur, videlicet, Miserebor cui voluero,quod exponendum est de incisione gratiae:& Misericordiam yrcstabo cuius m. Et bor,quod exponi potest de coliatione gloris: sitis: niuiuntur,DO.cap,23.quia cum ibi dicitur, Miserebor
cui volucro, poni potest, idest,cui propoliti gratiam conferre: quod vero ibi scribitur, Clemens ero in quὶ mihi placuerit,idcst,eui d posui gloriam dare. Nota dum etiani quod ut Ambrositas a t haec verba expo/nendo in tarebor cuius voluero, idest, illius mile e/bor vocando, S gratiam apponendo,cuius praescius eram quila ei misericordiam daturus essem. Sic etiam exposuit, sericordiam prsitabo, cui misericordiam prolite io,idest,illi militi coidia dabo ct gloriam queicio post errorem toto corde ad me reuetis uni. Deinde cum dicit. ssuscitat, vel excitat,ut induretur,divi ex induratione exerceat deus virtutem suam in eon ut annuntietur
nomen dei in uniuersa terra ille secundum dei dispositionem de secundum eius ueneplacitum induratur
Igitur non volentis, ne j currentis, sed
Osten dit quod ex ipsa dei miserieordia, ct ex ipta
dei beneplacito,dirigunturAE perficiuntur opera nostra.Est enim duplex opus, virum interius ut velle, di aliud exterius.Vtriano autem horum a deo dirigitur N per itur in electis. Formetur autem sic ratio, Qui cunq; non possunt bene velle, idest, bene operari inte Dus,nec bene currere, dest,bene operari exterius, sed
totum hoc est dei miserenti ruta dei misericordia depedet S a dei beneplacito, illi eliguntur di in opere diriguntur saeundum diuinam voluntatem& secundum
diuinum placitum: nos sumus huiusnodi, e go M. De hac autem ratione ponit virtutem medita Conti ct reprobatur: Pharao autem lividuiusmodi, ergo si cundum eius dispositionem A secundiam eius voluntatem filii in natu D reprobatus. De hac autem ratione ponit virtute medii. tinuetur aut sic l. terra. o soluse aliquis eligatur, Nieprc ut hoc cistingit sc idei dispositionem & secundum dei voluntatem , sed etiam quod aliquis induretur et reprobetur iroc est uecundum dei dispositionem et secundum dei volunta tetem:quod patet in Pharaone . Dica cnim scriptura Pharao: i. r.es Pharaone, mi a in hoc ipsum excitauite. l.volui te excitare pet signa mani vita sui plo ut fieres duriorin ut indurare cor tuu , ut ollanda vacute
meam in te, et ut annuntietur nomen meu in te in uniuersa terra.Tunc ergo est suppleda ratio, quia si deus excitauit Pharaonem ut induraretur,pet quam induoxationem exercet virtutem suam in eω anuuntianir Virtutem nomen dei in uniuersa terra, patet se sicut quem vi ut Oecumemus eligit, ita quem vult indurat.Notandum aucem, quod interpreta ut auctoritas hic dicta habetur Exo. y. si ib his versis,ubi togarum: tace. dictum est Pharaoni, Idcirco posui te, ut ostendam in
te sortitudine meam,et narretur nomen meum in omni terra.Notandum etiam ς deus dicitur indurare, ut pluries dictum est, non impartiendo malitiam. sed nodando gratiam, quod rusto iudicio dei fit. Sed quare hanc iuilitiam exerceat in istore non in alio in parti eulari non possumus reddere causam, nisi diuinam volutatem, sicut ponebatur exemplum de pariete, quod quia hi lapides sunt superius, iii inferius, per se loquedo sola volutat artificis cam possumus au .gnare. Nonuetur aut sic litera, Deus miseretur cuius disposuit tandum etiam ut glose tangit hae est triplex liter amisereri, &misericordiam praestat cui disposuit missericordiam praestare: igitii r quia sic est,non est volentis supplo velle bonum meritorie & operari bene interius,nec currentis supplo est currere, idest operari bene exterius, sed hoc miserentis est dei.Tunc ergo est iuppletida ratio,* si & velle, di currere,& operiari bone exterius, totum . pendet ex dei misericordia et ex dei beneplacito; ergo nos eligimur,&in opere di rigimus secundum Suinam voluntatem, S udum eius beneplacitum. Notandum autem * circa electos S circa illos, quorum deus disposuit misereri, est tria considerare: primo,ut boni sint per gratiam: secundo, ut bene agant per opera meritotra: tertio, ut bona Moipiscantur per gloriam. Et quia omnia sunt in nobis secuncium diurnam dispositionem di secundum beneplacitum, ideo quod aliqui sint electi & approbati, ex diurna misericordia es eius beneplacito habeture D.Notandum etiam quod sicut per viam peruenitur ad termInum localem,ita per opera meritoria Polliis Vna litera habet excitaui te: Aia,reseruaui te:tema, suscitaui te. Erat autem Pharao in malitia sopitus, cistatus enim fuit per signa diuina;ille eum a beret fieri melior,tactus est peior 'induratum est cor eius, ouod ex iusto iudicio Mi sacrum fuit: nam qui in sora buseii, sordescat adhuc: iusto enim dei iudicio sit, quod Ap
qui non vult a sua malitia poenitere, et ex hoc in aliud Peccatum trahatur,& durior, & deletior fiat.Alia litatera habet,reseruaui te.Nam ipse Pharao non solum est a domino excitatus. quia erat in malitia sopitus: sed etiam a deo reseruatus, quia erat morte dignus: Deus enim,cum esset Pharao dignus molle,reseruau: tipsum ad vitam per aliquod tempus, ut ostendet et mc o,ex qua reseruatione,&cx quotu signosi a liba in eo,erum ostensione, cum deberet fieri ni elibi & deberet Poenitere, ipse non poenitendo inlid: t in aliud peccatum,&factus est peior,et durior quia peccato , quod per enitentiam non diluitqr, mox luo polidere in B Greg. super aliud trahatast etia tertia littera,suscitaui te.Sed hoe Decb. no. ιι.
127쪽
quasi in eadem sententiam incidit, quia resemare alis quem ad vitam,qui sit dignus molle, est quasi suscita re ipsum a morte. Notandum etiam φ si Pharao stat in dimisi: set populum,non fuissent tot signa Ruirtus diuina nb fuisset ita manifestata,& nome dei nofuisset sic annutiatu in uniuersi terra ergo ex induratione cordis Pharaonis, deus q novit ex malis bona eligere elicvit inde Nedulit hoc bonum, quod oste d. t iii Pharaone virtutem suam, & niagnificatum est
nomen eius in viii uersa terra. Deinde cum dicit.
Ergo cuius vult miseretur: Sc quem vult
conclud: t intentam conclusionem: ex antedicta enim i quietur haec conclusio. Formetur autem sic rabtio,iniicunt secundum suani dil positioneni A situm belli placitu in,quos vult eligit, gratiam inflaudendo gloriam praeparando, di opera da Ilgendo: er quo, vult reprobat, gratiani non inbuendo, ille est cuivi est misi reri, di indurare: deus est huiusmodi ut patet per habita, ergo deus cuius vult miseretur, di quem
vult indu rat . ideo ait,ergo supple quia sic et t. ii
deus sic approbat, di Ieprobat lacundum suam voluit. tatem, cuius vult mucietur eae graPadi gratuito, di quem vult indurat iusto iudicio . Notandum autem quod,ut Magister atranglosa & iuniptum est ab Au gustino ad Statum,si quaeramus memum obduratio
nis,dimisericordi obdurationis meritu invenimus,nii iuncordis vero meritum non inu inius: quia nul tum est misericordiae meritum, ne gratia evacuet unmeritum autem obdurationis est peccatum totius
nulla damnat . Quisquis ergo Obduratus est, nostre se obduratum deb:te: quisquis autem adiutus est,noscat se gratia adnitum . Norandum etiam p propteritialsam intectam ex qua nascimur, nestumus in ter sra prostrat udeus autem aliquos e nobis subleuat gratiam tribuento: alios non subleuat,eos in peccatis re linquendo,st gram non dando. Qui ergo saluantur, hoc est ex gratia qui vero damnantur, eit ex iussici Verum quia his dat gratiam,& no aliis: hoc est ex voluntate diuina. Et quia dando dicitur misereri si non dando dicitur indurare, cum hoc totum ex sua vo Iuntate dependeat ut in quoessionibus lucidiumstendetur ideo dictum est. Cuius vult miseretur di quem vult indurat. Deinde cum d cit.
Dicis ita mihi, Quid adhuc queritur
voluntati enim eius quis resistit
Ostenso quod deus miseretur de indurat prout vult; endit quod non competit,nec contingit de hoc disceptate, nec de hoc debent in cordibus nostris quaestion insurgere. Propter quod sciendum, quod tu cordibus humanis quia videtur hoc totum proced re ex dei voluntat riplex quaestio oriri potest . Vna i xitio est,qu non debemus studere elle bon ita, quod non debemus studere benefacere . Tertia, quod non , mus licta ad peccatum aliquid i putari: nam si totum est ex dei sterno proposito, di ex dei sterna dispositione, quare istudeo esse bo inmoriam si deus disposiait, bonus ero. I uisus, qua re studeo benefacere t nam qualiter Deus dispossuti, taliter operabor. Ulterius, quare Deus com quentur de homine di quare ei imputat aliquis ad Deccatum liam talis nomo est,qualem deus esse dispos uatiata carnales homines arguunt: ita iriter se diice
Pt tin disputat.Apostolus emo volens' inhibete hu/iusmodi disputationem di di sceptationem, duo iactu quia primo proponit quod intendit: secundo probat propositiani Vel primo ponit hiamsinodi dilacptationem: secundo quod nou di benius sic disceptare et sic disputate,adducit contrariam lationem, ibi,O homo
tu quis est. ontinuetur autem sie,dimini est φ deuacui vult miseretur,& quem vult indurat, & quod υnraeueniunt ficut disposuit: eum ergo ita sit, Dictai tam mihi,tu homo carnalis, Qtiid adhuc queri tui, idest,quare ab aliquo queritur, ut studeat benefacere Vel quid adhuc queritur. i. quare deus coliqueritur de nouiticum peccamus t & quare imputat iustis alis
quid ad peccatum stloc enim in ex voluntate sua, cui non pomamus resstere.Ideo ait, Voluntati enim eius
quis resistit quasi d:ceret,sic arguit homo eam alis, τquia voluntati jumς trullus potest resistere,& deus curus vult miseretur,& quem vult indurat: ideo quid, idest quare Mentiri,* homo si bonus, vel quod benefaciatim quare deus queritur de homine , et imputat ei aliquid ad peccatum quasi diceret, Non deberet.
O homo, tu quis es qui respondeas deosi Nunquid dicit tigmentum ei qui se finxit,
Quod non debemus sie disceptare adducit contrariam ration DFormetur autem ne ratio. Sicut se habbet figmentum ad figulum, ta nos habemus ad deum: sed figmentum non disceptat cum figulo,' 'ret ipsum tale Getit:ergo nec nos debemus nec ponunius disceptate cum deo,quare sic disposuerit, re ordinauent. Ideo ait,o homo tu quis es qui respondeas Deo Nun mi id dicit figmentum ei qui se finxit,ldest, ea a quo ita uni est,aiud me lacisti sic t ergo per locum a simili, nec tu debes dicere, Qti id me fecisti sic in quare sieotis dinasti Notandum autem quod, secundum Ambro sum ut habetur in glosa, magna indagnitas est, di prς
sumptio; hominem contradicere Deo, linquum ius sto, malum bono, inperitum perfecto, infirinum χυri ortalem immortali, seruum domino, creatorem
creatori. Notandum etiam qu secundum Rugui num in de verbis apostoli,de habetur in glosi, si loqui posset pecus & dicere dco, Quare me fecisti pecudcm, cum istum feceris hominem nonne tuta diceres,o pG s,tu quis es,qui respodeas deos Sic de in proposito,
si deus A gnatiam illisum a te,di a quoli t homure, tuae misit gratia subtrahi, tu quis es qui de dei iustistia conquerens mon possumus ergo de dco conqueri, nec deo respondere: attamen de his omnibus, in qua stionibus dii sius est tractandus iamni de cum dicit.
An non habet potestatem figulus Iuli ex eadem massa sacere aliud quidem vas in
honorem,aliud vero in contumeliam.
Ostento quod .non licet nobis de hoc disceptare, probat quod licet deo sic disponere di sic facere. Foto metur autem sic ratio,Sicut te habet lutum ad ligulu, sic nos habemus ad deum: sed licet Hulo ex eadem malia luti facere aliud vas in honorem, aliud in eo
tumeliani: ergo licet Deo ex ea&m massa humana alium eligere,& alium reprobare. De hac ratione ponti virtutem medii,dicens, An non habet pote itatem
figulus luti deit, qui operatur de luto, nonne licet Dbi in habet iustam potestatem ex eadem nulla luti faseere aliud vas quod est in honorem,aliud in cootuineliam ergo et a Gili, miram potestatem habet deus ex eadem malia humana alium cligere,& alium reprobaremotandunt autem quod si deus secundum suum beneplacitum operatur,oc licet ei sic facere, ergo non est iniquus . Tota ergo haec lectio est probatio eius quod in principio proponebatur,videlicet, quod noest iniquus deus unum eligendo,di alium reprobando. Notandum etiam quod exemplum apostoli valde descens est ex parte materiae lutose, de qua proponitur figulus operari a sit cut lutu totu e is au de infectio one habet a is non a figulo sic tota massa humani genestis ist insecta,ct infectionem illam nis habet a deo, sed
128쪽
ex novitici est eorrupta Sisi si luteonsideraret uli Aratem luti,iuste omnia vati ex eo facta laceret in eonti etiam: sic considerata infectione humnae. mas,se,iuite on sim pol set reprobare. Quod ergo aliouos
approbet, 3e eligat, hoc est ex eius benignitatem μ. dum etiam quas hoc simile non solum est ad propositum ex parte niateriae, sed etiam eae parte op:hH. Nam si ut qubd figulus caciat aliqua vasa in honor bdi aliqua in contumeliini ex diadem malla, potis in an ratio in uniuersali,sed in pateticulari ut ace
hiatur non est aliqua rario , mu voluntas amficis: sic et in proposito,qubd aliqui approbentur, & alia qui reprobemur,potest assi Inari ratio in uniuersali, ira in particulam,quare hi,& non illi, pense noli assignatur ratio, nisi voluntas opificis. Notandum
etiam quod hie ellant aliqua dubitanda, sed propter prolixitatem expositionis textustilla usa in finem cas uti duietem
tentiam suam, luststinuit in multa patientia vasa irae astpta in interitum, ut ostenderet diui.
tias gloriae suae in vasa misericordiae, quae V
Soluta pruna quaestione, quomodo in tam arduati excellenti materia,quamum ad personas praedesti εnatas, potest reddi causa vel ratio, ut considerentur varticularite C quia in talibus debemus ametirare ea iam ct rationem,diuinam voluntatem, dicentes qubdeuius vult miseretur, & quem vult indurat . In parte ista vult soluere secundam quaestionem, quomodo possunius assignare rationem et causam,quantum ad personas prae inata Myrout uniuersaliter accipium tur: quia huiusmodi rationem di causim asi ignare possumus diuinae iustitiae S misericordiae mani abis litatem: uniuetialiter enim loquendo, quare aliquidamnantur,ct aliqui saluantur,est, ut manifestetur disuma iustitia,& Mendatur eius misericordia. Sed in particulari,quare hi A non illi,non est eausa directe,
di per se loquendo nisi voluntas artificis, ut quia deus sic voluit,& das uni. Declarat ergo quomodo aliis Dgnanda vi ratio in uniuertat. Circa quod duo taciti quia primo ruit quod est d secundo ne conquetamur de nil sericordia dei, diuinam misericordiam eommendat & laudat. Vel missumus uniuersaliter dirare di quasi in ide reddit,dieties; Apostolus in hae Orte duo facit: iuia primo ostedit*deus antroii vita scdo Φ agit misericorditer,ibi, os & vocavit. In prima parte intedit tale tone, Sicunm aliquos reprobat,& aliquos elimi ut in reprobis oludat suu iradi suam iustitiam n eleuis vero ostendat suam gloriolam misericordiam, ille rationabiliter agit: deus est huiusnodi,ergo M . Ideo ait. Quod si At tia inple aliquos reprobat, volens ouendere iram uiamidei sterna poena quς iuste redditur malis;& volens notam facere potentiam suam in electis, si istinuit in multa patientia vasa iis apta in intentum, idest, mastios dignos morte, ut ostenderet aeuitias gloriae, id copimam ct gloridi immisericordiam suam, in varamis Peordiae,idest,in electi xquae vasa, idest,quos elottos preparauit in gloriam . Notandum autem quod ipsi mali ordinantur ad bonum electorum: nam qinscumv malus est vel ideo substinetur, secundum Augusstinum,ut conigatur:vel ut per eu bonus exerceatur. Ipsa erio vasa itae apta in intentum,tdest,ipsi mali cuessent statim digni morte, si istinentur tamen in mulota patientia propter electos, ut electi per psos malos, ct in hoe seculo it magis exercitatudi in luturo, e Paratione illorum,magis appareant gloriosi. Notan dum etiam quod ex hoc potest patere expositio lex stumam deus sustinet irratos propter elet os duplicis tePPrimo,ut per malos ostendat potentiam suam urvasa sericordiae,&hoe inpi senti seculo, ubi per malos,bonos purgat , in quo maxillae declaratur dis uina possibilia:qui nouit malis uti ad bonum, ut ad purgaIionem bonorum . secundo deus sustinet rmalos, non solum ut ostendat potentiam suam in pissenti per raratos purgando bonos,sed ut otardat diuitias
gloriae Laae in futuro,iaciendo apparere ad comparationem malorum bonos esse amplius gloriosos . Nos tandum etiam quod ait Deum sub: littere in multa raotientia vasa aptam interitum, in quo niaxilite re get diuina tui uti amam si mali aegni interitu reseruantur ut inmiteant & no pen: tent,magis apparet quod in laturo'ostea damnantur iuste . Notandum etiam
quod ut pesepius dictum est in uniuersali possimus assignare rationem & eausi quare aliqui reprobantur,aliqui eliguntur: quod ut dicebatur deo cotingit,ut nranifestetur diuina iuvitia in reerobis, & diuina misericordia in Mediis. Quantum ad rc probos, duplex iustitia:ma quae erit in iaculo, quia deus ibi irant ostendet:alia in praesenti , quia deus hos malos in multa patietia sustineti iusirus enim damnabitur in futuro,qui sustinetur in multa patientia in pnesentias te etiam erga bonos tangitur duplex misericordia: unam praesiniti, ubi ostendetur poenitentiam suani, per malos purgaudo bonos:& alia in futuro,ubi ostista diuitias gloriae cit, faciendo bonos copiosius reperamplius gloriosos.Vtroq; enim modo dirus mise Neorditer agit citra electonet quia hic vult ostendo epotetitiam suam, spurgando: &quia in tuturo vult Oilendere diuitias uias,eos glor: Mando. Deinde cum dicit.
Quos A vocavit, non solum ex Iudaeis,
Ostenso quod deut Nit rationabiliter et declarat νagit misericorditer, ostendens quod nullus potest oedei misericordia conqueri nullus potest dei miseneordiam accucre. Sunt autem sex, quantum ad piaesentspectat, propter quae aliquis conqueritur de miseriscordia eius,& pr ter quae quis retrabitur, ne ad mi/sericordiam illa accedat. Primu est, si nata illa sit particular: rata et contracta,m non se extendat, et non sit parata extendere se ad omnes.Secundo , si miserie /cta illa non sit larga & sufficiens, di non sit parata eratendere se ad inimicos, di odientes aertio, si no sit m nisula, no sit patens,& euidens.Quarto, si sit ardua, et dura,& non te flectat ad personas viles, & dcbiles. Quinto,si multa requirat,di noli fit ad habendum fisellis, sed sit multas 1ssicultates continens. Sexto, si suremissa et non se auxilia praebens Ipostolus ergo volens diuinam misericordiani osteridere, di volens clautare ora loquelitium, ne de diurna misericordia consquerant unostendit quod diuina misericordia , est gesneralis, sufficiens,est patent, , est nobis eoiadeste dens est tacilitatem continens, S est auxilia praebens. Tria autem istoriim inducimturyropter Getiles: reliqua vero propter Iahos. V:debamur enim gentiles a deo esse remoti, dea cile inii mei μ do ei se ignari. Ne ergo pruno gentiles se excusaretit, quod nollent ara
129쪽
eedere ad dei miserie diam propter remotione, dc propter distantia ostendit Α olus diuinam ni sericordi am et se generalem, & quod tarata est sit extendere ad qa1nturmino remoto S ad omnes. Secudo,
. ne gentiles se emultiat propter inimicitiam, dicentes, Nos furnu inimici dei, non poterimus laticordiam mus consequi: ostendat secundo quod inisericordiala est larga, ct sufficiens,& parata est se ex tetide re ad inimcos odienetes.Tettici negeti lexse excusarent propter ignorantiam, dicentes quod de serie diam non possiimus commui , quia huiusi di misericora dia non est nota Neuidetis: ostendit apostolus quod dimina misericottaa est nota, di patens. Sic etiam &Iudaei tripliciter se pollient exculare: pruno propter eorum imbecillitate:secundo propter legis dissicumtem: tertio, propter auxilli carentiam,&defecta litarent Possent enim dicere Iudo Maioris nostri, Pontis fices,te Pharisti e tradicunt Euangelio: nos qui reo qui mur&si vix residat .sumus debiles, vales, no terimus huiusinodi misericordiam consequi. Ad hane tollendam obiectionem, ait Apostolus quos diuina misericordia est flexibilis uso ad telumias, est vis ad personas viles condescendens. Secula se nollenteraicusarelahi propter lagis dissicultatem, Dentes, mi ipsam legem Moiat eam obseruare non poteratu pro Her dissicultate ideo folle dicerent quod nec euangelieam legem obseruare possent . Adhoc autem tola landum,ait Apostolus quod miseraeordia christi,& doctrina euangelica , et quid abreuiant,& quid facilii Mum haben Tertio se sorte excusarent Iu*i propter auxilii carentiam.& defectibilitatem . Ad remouerida ergo haue obiectionem, ostendit quod misericordia christi est prompta,relinquens nobis semen, & auxiliavr m.Ideo apostoliis Dei nusericordiam sex modis laudat,& commendat: tripliciter propter Gentilex.&tripliciter propter Iudsos. Nam pruno ostendit quod huiusmodi miliaricordia est generalis, Aest parata se extendere ad remotos,& ad omnes . Gundo quod est larga,& sulficiem, , parata se extendere ad itum os, & odi mites ertio mod est manifesta,& patens, & p rata se extendere ad ignorantes.Quarto, quod est in MLabilis' flexibilis,¶ta se extemineia personas relictas, Simpotentes. into quod huiusnodi sericora a. di doctritia claristisa abrevians, di fitilitatem habens.Sexto& vltimis,qubd est prompta, ct a a ilia pr ens. Secunda, ibi, sicut in OM dieitur. Tertia,ibi,ia erit in loco. aieta ibi a talas autem clamat. Quinta ibi,Verbum enuneon ans. Sexta,
ibi, Et sicut pisdixit Isaias. In prima ergo parte i tendit ostendete quod misericordia dei est generalis,
ct est parata se extendere ad remotos,& ad omne Formetur autem sic ratio. Funo misericordia vocat non solum Iudios, eaetiam Gentes, illa misericordia est generalisinest parata se extendere ad remotos, Nad omnes: oe vina inisericordia est huiusnodi , ergo M. De hac autem ratione ponit virtutem medita Continuet ut autem Dictum est quod deus vasa miseriscordiae, idest, electos pisparauit in Moriam: c quo0 scilicet electos,& secundani sitam muricordiam, S uocauit,rum solum ex Iudsis,sed etiam ex Gentibus.Τuc ergo est sippienda ratio, quod si des misericordia est parata se extendere,noni olum ad I sos sed etiam ad Gentes,ergo est generalis,quia se extendit ad remotos,di parata est se ei tendere ad omnesmotandum autem quod nusericordia dei secundum essicientiam est generalis, quantum ad genera singulorum: sed qua tum ad su iicienti an est generalis etiam, quantum ad singulos generum cienter enim se extendit huius, modi mi isticordia ad genera singulorum quia de quolibet genere, di quolibet ritu, aliqui salui fiunt. Sed secundum lassicientiani est generalis,quantum ad onmes,di quantum ad singulos ne rumuiam licet om
x nes non effetantur salui, sericordia tamen des sum
eiens est ad saluandum omnes, ct quantum est deis, parata est ad omnes se extendere . Deinde cum dicit.
Sicut in Osee dicit, vocabo non pleoi bem meam, plebem meam: te no dilectam, dilecta mi de non misericordiam consecuta, misericordiam consecutam.
Ostendit quod huiusnodii sericordia est Iarga &sumtam paratast extendere ad inimicosn odientes. Formetur autem sie ratio, Per quanc uno misericora diam non plebs dei voeatur plem dei uet plebs non dio lecta vocatur dilecta,&plebs noli mi aericordiam consecuta voeatur misericordiam consecuta, illa truseris
eordia est larga ct lassiciens,& extendit se ad inimicos di ad odientes : misericordia dei est huiusmodi,ergo
M. hae autem ratione ponit virtutem medii νι tinuetur sic liter Bene dico,quod misericordia Li se extendit usq; ad gentes & usi ad eos qui erant inimici iustitiae vii non appreheiulaban haue iustitiam, sicut dicitur in Osee ut nabetur Osee. r. vocabo non preMmeam,plebe meam:& noli dilecta meam,dilecta meam
ct non misericordiam consecutam,miam consecuta.
Tunc ergo est Lapplenda sic ratio, quod si huiusmodiis,misericordia est latra & lassiciens,& extendit se aditum: cos&odientes. Notandum autem quod tributearebant Gentiles in statu gentilitaris, quς coinci ii Lint per miserieordiam dei: nam pruno non erant plebs mi,quia carebant fide ecundo non et arat plebs dilest, quia carebat charitate:tertio no erant plebri
quae elletnnsericordiam consecuta,quia non ordina
trantur ad gloriam, A secundum quod huiusmodi eas rebant spe eternae hςreditatisadeo ait, Non plebem meam ictu Gentes quae prius non cognoscebant me' per fidem. voeabo plebem meam ut per fidem me tognoscant: μ non dilectam mean dest, gentilitatem IV carebat charitate Mino dilectam mea Out excitate a dilectionei eruiat: Inon miseritordiam eonticulam devientilitatem, quae non ordinaba batur ut conseveretur misericordiam gloriae aeter i δε non habebat spem cleriis hς reditatis,ordinabio tur, ut consequatur nulericordiam sternae gloriae. Deinde eum dicit.
Et eritiin loco ubi dictum est eis, Non plebs mea vost ibi vocabuntur filii dei
Adducit tertiam rationem, ostendens quod mirusericordia dei est patens & euidens, bd extendit se
ad imorantes.Λa cuius euidentiam sciendum, qubdillud est patentet & euidenter tale,vel quod est uniurii sui ter tale, vel quod est tale in loeo contrario: ut tune ignis, vel quodcunt aliud corpus esset
tenter calidum, quando calefaceret uniuersaliter, vel quando calefaceret in loco contrario & in loco tingi do: eum ergo Gentiles uniuersaliter in toto mundo, disti sint ora cordiam consecuti. vel etiam in loco contrario xt in Iudea sic sunt appellati, manilata di patens est misericordia dei erga Gentes, & h uilinodi militimidia se extendit vis ad ignorante idest ει ad Gentes,quae ignorabant deumFormetur autem M ratio,Per .ranc in misericordiam Gensies ignorantes deum uniuersiliter in toto mundo, v ti in loco contrario ut in Iudςa appellati sint misericordiam consecuti,&vocati filii dei,illa misericordia, per suam sit vocati fiunt est euissim Spatens,& extendit se vis ad ignorantes: nuiusmodi aut est misericor
dia dei etiam erga gentes ergo M . in hae autem in One ponit virtutem meail dicens. Et erit in loco, idest,in toto mundo uniuerialiter . vi exponit glosumem in loco contrario vivi Iuosa bi vocaiantur Gentiles Cap. a.
130쪽
Centiles filii Mi.Tune ergo est supplenda ratio, qu H Α tinet,quantum debet:nam moralia complet,laerem si in toto mundo vocabatur Gratiles non pleos dei, ni alia resecat. Notandum etiam quoa hic tangitur
et postea ibi, dest,in toto mundo vocati sunt filii dei, - -
vel in toto eontrario ut in Iudςa, ubi gentiles voca' triplex causa farilitatis ter x Euangelics,ti per oppositum tangitur triplex ea ita difficultatis lepis MosaicpNam lex Mosaica est difficilis ad sustinendunt. N ad raeiendum quae iubebat,primo ratione impertactionis, quia ut pol semas iacere quae lubebat,aua ilium Ne grastiam non praelabat.Secundo erat diisti ilis ratione remoris.quia quicunt ex timore aliquid facit, illud diis Militer toleratur.Τertio erat dissicilis ratione prolis xi datis,quia praecepta ceremonialia grauia di impoυtabilia iubebat. Lex autem euangelii pr. moest facilis, quia est consumans ratione periectionis: est enim haec lex consumans S perfecta, praebetat auxilia, ut possi mus implere quae imperat. udo huiusmodi lex e facilis,qula est abbrevians ratione d lectimus: in dile ctione enim iccum breuiter continetur quod in Euan
gelio mandatur: de quia haec lex est lex aniorix,&ina dei .ergo M. De hac autem ratione ponit vitra ii amore breuiter comprehenditur ideo dicitur Lacilis, i medria ontinuetur autem sic liteaa,lic commis quia dissicilia & fere impossibilia, facilia oe dulcia fiscit amotata enim onus amore suaue δε iugum dilectione leve. Tertio huiusmodi let inficilis, quia est αν quans ratione resecarion:s est enim hoc vel bum squais,non prolixum; resecant ut enim in Evangelio onis nes ills prolim tales, ct omnes illae caeremoniae, quae erant onera grauia. N importabilia ideo lex eualiseolii est sicilis, quia reducit omnia ad squalitatem,la onera grauia de importabilia tollit, & resecat . N tandum etiam quod dominus antequam fieret homo, dedit verbum prolixum ut legem Molaicam: sed do/mmus veniens super terram, factus homo,quia ea fuit homo factus,super terram venit, a tunc tu ter ris visus est S cum hominibus conuersatus est doni inus
ergo sic super terram veniens, is it verbu abbreviatu quia dedit verbum legem euangelicam, quς est verbub intur non plebs dei, bi, idea, in eodem loco vocatilant pollea filii dei Ut quia sic', m .ilium est euidens,&niant testa,m sericorsia Der.Deinde cum dicit.
Elatas autem clamat pro Israel, Si fuerit numerus filiorum Israel liquam arena ma ris,reliquiae saluae fient.
Adducit quartam rationem ostendens quod mi soricota a dei eii plicabilis 3t flexibilis de flectit seu Coad reliquias Iu horam, idest, v d ad petistias paucas, divites .Formetur autem sic ratio, chi uno miserio cordia extendit se ad reliquias filiorum Israel , idest, vso ad personas paucas ct debiles, illa misericordia est plicabilis 3c flexibilis:huiusmodi autem est miser
clauimus per tres rationes pn illas mi se icordia dei quantum ad gentiles ; restit ergo commendare eani ouantum ad Iuhos,quam pol imus commendare austoritate Esais. Ideo ait, Esaias autem clamat pro Israel,si metit numerus filiorum Israel tanquam are/na maris .i.licet silit filii Vt aes tanquam arena maris,
reliqui idestalli qui relinquuntur ab aliis, qui sunt viles A pauci: vel reliqui idest, illi qui relinquentur circa finem mundi, salus fient. Tune ergo est uapplenda ratio, liba multum est plicabilis di nexibilis in istari cordia aei,eum ad personas huiusmodi se extendat. Notandum autem quos maiores Iudsonam, ut Setisbae,& Pharisei, maxime Laiit aversi a misericordia dei:& quia maiores sunt aversi, & etiam quia maior pars est sie auersa,ideo illi qui relinquuntur, dicuntur esse uites&pauci.Notandum etiam quod filii inaes coiis c consa malis , aequatis, di abbrevians. Deinde cum parantur arciis maris,ut glosa tangit, quia sunt stetis dicit Iesa gratia fidei 'castuctu boni operis. Deinde cum
Verbum enim costimans, 5c abbrevians in aequitate:quia verbum breuiatum faciet dominus super terram.
Ostendit quod misericordia facta per thristum non solum est plieabilis&flexibilis, sed etiam facilis si dis
ficultate tollens. Formetur autem sic latio, Quscunq; doctrina,&quscunt misericordia, est abbreulam,consumans,& aequans, illa est ficilis N dissicultatem tol/lenxsed vectum dei,doctrina euangeliea,misericordia det,el liurusmodi, ergo est ficilis Se dissicultatem tolaiensContinuetur autem sic litera, ne dico quod te ii qui filiorum Israel filiis fientire quia licet eos Ira non posset saluare, latu abit tamen eos verbum Euans gelii,quae est misericordia chriae. Ideo ait, Verbum
Et sicut praedixit Esaias, Nisi dominus Ia. i. e. sabbaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti ellemus, id sicut Gona orthasio
Adducit sextam rationem, quod misericordia desnon est remissa, sed est auxilia prςbens, quia perii rusinodi misericordiam datum est nobis sente, in quo
est maxima virtus,lonen enim est maximum virtute, liere sit minimum quantitate: hoc aut i sis ii est ii christus, vel est iplum euangelium, vel sunt ipsi apostoli, ut ea ponit Glola: ista enim sunt magna auxilia adnlutem.Formetur autem sic rario, dei qua acui it missericordiam relinquitur & datur nies is tamen per Osaluamur, illa non est remisse,sed est maeua auxilia prςbem: huiusmodi autem est misericor ita dei, ergo .De hac autem ratione ponti virtutem medii. Conidest verbu euangelii consuman0 idest, legem perii, o tinuetur autem sit, M stricordia de non talum ei
ciens, ' abbreuias jacst,omnia ad christum,&dilectionem terminans, faciet supple dominus,lii aequitate
idest in squalitate invia dominus idei stir s siperterram existens faciet verbum abbreviataeqni nata dei nune est facilis, & difficultate remouens . Notadu aut quod verbum euangelii est consumam ratione perofectioni Cest abreuians ratione dilectionis: est in inquitate tone resecationis blamase rone perfectiois, quia per euangelium lex consumatur & adimpletur. Abbrevians est ratione dilectionis, quia in Evangelio nihil aliud quam Milectio raditaliter prpiritu tanon potest esse breuius verbum,nec breuior doctrina qua ea quae in uno verbo, deii, in dilectione completur. Rutius huiusmodi verbum est in squatate, ratione res Mationis: quia lex fuit verbum prolixum, quia concinebat non solum moralia, sed etiam cieremonialia: ted Euangelium est verbum tauum, quia tantum conplicabilis& nobis condescendens, notriolum est a ureuians & di ultatem tollens, sed etiam est proi pta N auxilia prebens, sicut predixit Isti as,ut habetur sui l: b. cap. 1 .Nisi dominus labbaoth. ideu, dominus exercituum reliqui isti nobis semen,idest,euangelium: vel reliquisset nobis semen idest,christum, qui tiustum vitae protuli vel nisi reliquisse nobis scirin, t destini si reliquisset nobis rei: quias Iudaeortini saluandas,
ut apostolos, & alios bonos, per quos quasi per semen crevit seges christi: sicut Sodoma iis emus, o sicut Comorrha missemus similes, nasi nobis tanta auxilia data essent unc ergo est sippienda ratio,ocum tot auxilia dentur nobis per misericors diam dei, sequitur; huiusmodi mi a non sit rem: osa, sed auxIlia praebens. Notandum autem quod Sodoma interpretatur muta,& significat peccatum e ita legem , per quod sumus muti ad coufitendum nomen