장음표시 사용
91쪽
dominio liberati lumus Mesaide tum dicit.
Humanum dico, propter infirmitatem
Po iram ostem lit, quomodo debenuis peccata vitare,& quod non debemus precata obedire: laic, ut di batur ostendit quod debentus iiiilitiae seruire . Casca quod quatum tacit,s cadum quod qu tuor ratio
nibus probat linxnt via: nam primo probat hoc ex praecepti ficilitate. Securido, ex seruiendi simillitudini . Tertio probat hoe ex peccati damnatione. Qua irato ex iustitiar v litate. Sccunda ibi :cut enim exhi buist s. 3. blaum enim seruicite: is . abi Duc autem liberati. In prima parte intendit talem ration , Quaecuno praecepta sinit huniana, de non continent nivinam difficis talem claudunxilla praecepta debetis: tiure sed praecepta iustitiae, quae ego trado vobis, sui it huiusinodi: ergo secundum illa praecep ta iustoriae debetis set uti GDe irae autem ratione ponit vir tute medii,dicens, Humanum, idest aliquid leue di is eundum modum humanum dico,idin p riplo vo/bis propter infirmitatem carnis vestis, dest quia caro vestra infirma est, di non potest portare onerosi, ideo praecipio vobis aliquid leue di hunianuuiutunc ergo est stippienda ratio, auod cum praeceptis humanis releuibus sit obediendum, pr.eptis meis iustitiae, quae
sint huiusnodi, seruire de obedire citans. Deinde
Sicut enim exhibuistis membra vestra
seruire immundiciae ec iniquitati ad iniquitatem: ita nunc exhibete membra vestra
seruire iustitiae in sanctificationem.
Adducit serinidam rationem, quod debeamus str/ui rei uitiae,sumptain ex strinendi similitudine. λυmetur autem sietatio,Qui cui prius sint scimur tui qua talis,di postea est fatius seruus iustitiae, sicut pruis exhibuit membra sua struite immundit , di iniquitati ad iniquitatem ita postea debet exhibere membra sua serin re in iustificatione: xos fuistis huiusmodi : ergo debetis exhibete membra vestra seruire iuditi. De hac autem ratione ponit hoc sinule, in quo fim
datur intentio apostoli, videlicet quod licui romatii prius seruierunt iniquitati S in munditiae, ita nunc
Lutant iustitiae deo ait, sicut enim exhibui istu prius idest voluptate duce prisarastis mcnibra vestra seruire immunditiae quantum ad peccata carnalia, di in quitati quantum ad peccata spiritualia vel seruire immunditis quantum ad turpitudines exterius perpetratas, di iniquitati quantum ad nequitias intentu cogitatas, ad iniquitatem,supple, consiimmania 3 per tendam,quia ita, idest similiter nunc sitis liberati a Peccato,exhibete, idest praesarate membra vina seruire iustitiae ducenti in latiuificationem. quas dicat, qu sicut prius nullus timor vos coegit ad Ducas cum, sed voluntas libido vos induxit:nc modo adiustit vivendum non metus supplicii um urgeat, sed dilectio de charitas vos inducar Notandum etiam, *hse secunda ratio, est expositima rationis praecedet tis. Dixerat enim apostolus,quod propter infirmitate eatius dicere volebat, idest praecipere aliquid hum
num, idest aliquid leue,3 2iquid proportionatum
humanae infirmatati. ideo ait quod sicut exlv istis membra vestra seruire immunditiae & iniquitati, ita exhibete ad seruiendum iustitiae,quasi diceret plus deberetis seruire uillitiae qua iniquitati:d ego dcberem praeci te vob:s, quod plus deberetis seruire haee quam illi,sed ego propter itifim itatem carnis , divoleiis condulcedere iniicinitati vestis, volo quod sicut exhibuistis,ideli cli noti plus saltem, quantum eis huist: s membra vestra seruire immunditia ,eιhibeatis ea set re iustitis. Ueinde cum dicit.
cum enim serui essetis peccati, liberi
fuistis iustitiae. Quem ergo fructum habui stis tunc in illis, in quibus nunc erubesci tis Nam finis illorum,mors est.
Adducit tertiam rationem, quod dinemus seruire iustitiae non peccato, si impiani ex damriositate pre orati . Iulari cinini nobis peccatum tria damna. Nam prinio nos inseruitutem te aestit. Securido nos detur sat et inuit. Tertio pos ad mort pei ducit. PODiit autem ex quolibet tuorum formari una ratio: sed propter breuitatem cη omnibus his itibus mediis, licictor via a talis ratio. u:cquid nos inseruitutem redigit, iniicit re ad mortem perducit, non cu seruiendaei, sed eius opposito: peccatu autem est nul uim i, ergo non est laruiendum i eccato sed iustitiae eius opposita. De hac aut cin ratiotie ponit virtutent holum. trium nudiorum,videlicit * pcccatu nos iii struitu te redigi nos deturpat & inficit,& admoncm perdia .cit: ostes idit ergo primo quod peccatum nos in Liuitute ted sit,icens,Cuni enim strui essetis peccati, i in cum Peccatum Gimmarct ut vobis, & redigor et viri in seivitutem, filistis liberi iustitiae, idest tuiti liberati a domi illo iustitiae quia non laruictatis iustistiae. Peccariam ergo nos in seruitutem redigebat quia liberati a donianio iustitiae,peccato struiebamus. se cundo peccatum nos dctu irabat de inficiebat . ideo
subbit luetii ergo fructu habuistis tunc in iliis, in quiburnunc erubet citis: quasi dicerri quod nihil habetis de peccato nisi erit stetiana, icis nis turpitudinem, intectione,& imii viniuriam, iura de tal: bus qui in erubescataei tib pacatum uos ad morte perducit, ideo ait,nam filiis iliorum dest finis peccatorum, est mor sterna. tunc suppicnda est ratio, quod cum peccatum vos iii servitutem redigat, quia luistis serui Peccat cum edam vos uni uindet de inficiat, qina lautium imi tum inde habetis, iii iste rubescentiam, idest nisi iiii ctionem re immunditiam: cum etiam tertio vos ad mortem perducat, quia finis ilior uni mors est: nullo modo doctis scruire peccato, cum vobis tot damna instrati sed de cis seruire iustitiae tanquam eius op . posito Notandum autem, cum hoc sit esse strauum, carere ratione de stipuim nescire dirigere: peccatum per quod a ratione deuiamus, tinei ius nosipsos ditigere, nos in seruitutem redigit . ille crum ea naturaliter struus, qui nestiens stipsum dirigere,expedit ei, ut ab io diligatur. icquid eium ratioticin cacat impedit intellectu nostrum ne clare videat. qualiter attigendissimus: d. quia peccatum obnubilat intellectum, rediset vox in i itutem quia noti sinit nos videre qualiter nos ipso dirigere vescamus. Urinde cum escit.
Nunc vero liberati a peccato, serui au tem facti deo, habetis inictum vestrum in
sanctificationem, fi nem vero vita a terna
Stipendia enim reccati, morsi gratia autedei, vita sterna in christo Ictu domino
Adducit quartam S ultimam rationem sumptam
ex iustitiae volitate. Nam sicut peccatum tripliciter nos damnificat quia nos in servitute ni redigit, nox inficit, di nos ad mortem perducit: sic econtrario iusti tia,quitum ad pistris spectat, in nobis triplicem utilitatem asseit: quia primo,nos a peccati sti uitute liberat :&cunta,nos purificat , sanctificat:, tertii , nos ad vitam e ternam ordinatae ausa ergo breuitatis, ex omnibus his tribus medii continetur vita talis ratio ad propositum.Quicquid nos a peccato liberat, nos sancti hcat,& nos ad vitam sternam ordinari illi daemo
92쪽
mus nos isti re: iustitia est huiusin odi, ergo iusti/vς debemus nossermire.Deliae autem ratione pomi virtute medit,ostendens quod ona: ua ista laetat in nobis iustitia.ideo ait, Nunc autem per iustitiam .capple, liberati a peccato, serui lacti estis deo . quasi diceret, quod iustitia faciens vos seruos dei a peccati seruitus te vos liberat subdit, Habetis innae praesei iti vita fructum vestrum in sanctificationem, i st virtutum consumationem cluasi diceret quod iustitia non latuvos a peccato liberat, sed etiam cinctificat ac subdit,
finem,supple,habetis, vitam ς ernam,quia iustitia vos ad vitam sternam ordinat sequitur autem ad emi fir mationem dictorum, Stipenaa enim peccati , moria
quia illud,quod meremur habere pro peccato, morsis est enim mors eius malorum ted vita aeterna, in cnis bonorum . ideo subdit Gratia autem dei, idest ter gratiam dei iuste vivendo,uita Gerna, supple,da
itur vobis, hoc in christo Iesia domino nouto,idest rimi in Iesum dominum nostrum. tunc ergo est iupplenda ratioret eum iustitia sic nos a peccato liberet,ue nos sancti et, te nos ad vitam sternam ordisnet,ei debemus sentire. Notandum autem, quod ait stipendia peccati, ornitam stipedium est illud quod deuito redditum incitur enim ui pendrum, ut glola innuit,quasi ad stipitem pelidens. iunt enim stipendia ea quae dabantur militiuus,de publico ςrario: & quia pecunia illa militibus sic tradita non numerabatur,
i ponderabatur,ideo dicebatur stipendium,quasi in stipite ponderatum,ct ad stipitem pendens. una ergo stipenorum sit id quod debito reda tur,mors quae desbite redditur pro peccato, stipendia peccati uacitur. Sed vita stetita, quae nobis per dei gratiam tribuitur, a gratia nobis conterri dicitur. Dubitaret sorte aliquis de eo quod in litera die, tur, quod non debemus obedire .concupiscentiis, quod magister exponens, at, quod per hoc non prosilibet primos motus, quia illi non sunt in Dotinate nostra: sed prohibet delectationem & co sensum, quia non debemus delectari, nec consentire concupiscen
tio. Tune ergo arguo, Aut hie inhibetur peccatum mortale,aut venies: si veniale, tunc ergo inhibentur primi motus,cum et ibi possit esse veniale peccatum: u mortale ergo delectari est peccatu mortale. Sed cotta delectati pertinet ad rationem interiorem, colam tire ad superiorem ut satis innuit Aug. iacie Trinitare,cap. t aaeum ergo non sit peccatum mortale,nisi ratio superior comedat, non erit ibi peccatum mortale, nisi sit ibi eo sius. Dicendum quod,ut sit pra telis gimus,&sia mptum est ab Aug. ta in Trinitate, Cap. ta ait ut in incato primoris parentum filii serpem, mulier,&vir sic in nobis est sensualitas, quae lalia vlispenti ratio inlarior,quae se habet ut mulieriis ras. tio si perioriquae se habet vi vir. saggerere igitur pertinet ad senuialitatem: delectari ad rationem inferio rei conisti re de consumare opus. pertinet ad ratiosnem superiorem alam ibi serpens lunesit:mulier delectata dedit pomum vim vir iniqui satem consili uitan primis ergo nimibus.& poteit imputari sensualitati,mortale peccatum eis r non potest in delectatione etiam , quae solum imputatur rationi inferiori A non superiori , non est mortaleUccatum, quia tune damnaretur ratio inferior sine viperiori: quod esse non potestudeo merito dubitatur, quomodo in deleactatione,in qua dubitatur non solum peccare ratio inferior sine stiperiori, potest esse peccatum mortale.
Sciendum, nuba non quaecumv delectatio est peccata mortale,sea delectatio si sit morosi,& si huiutinodi sine Dino delectetur in cogi ando turpia Nato quod
non cosentiat in opus,ut plane magister aeterminat pol esse peccatum mortale, di ibi non tam dicis turpeccare mulier , idest ratio inserior, sed vii idestiatio lamionnam cum viti sit cohibere uxorem ad A rationem partium superioria pertinet eohibere inferiorem ne effraenate delectetur cogitando turpia: ipsi ergo esse is delectatio imputatur viro & rarios ni superiori, inqaantum non cohibet inferiorem. Secunao imputatures,quia cum consentire ad ratione
superiorem pertineat icet efframis delectatio possiel se sine eonsensu in , non tamen potest ella sine eonscii suin delectatione :&quia hoc imputatur raotioni superiori,potest ibi esse peccatum mortale.
Vlterius forte dubitaret aliquis, eo quid in liistere dicitur videlicet quod serui estis eius,cui obeditis quos glosa exponensinit. indei quadam necesila te strui recogimur.Sed contra nullus cogitur ad peracandum,ergo dae. cendum, bd, ut innu:t philosophus m. a.Perihermenias,duplexest necessit axest enim
quaedam nectitias simpliciter,& est quidam necessistas conditionata sicut inime quod est quado est,necesse est esse.Sic ergo cum quis currit,dum currit, recesse est ut currat.sic cum quis obedit peccato,da ei obes di ecesse est ut ei seruiat. Unde Magister non ait, me mur ad sic seruiendum ex necellitate simpliciter,
a sedex necessitate quadam, idest ex necessitate condiotionata . Vel potest aliter distingui, quod duplex est
necessitas,uidelicet consequentis,At consequentiae: ut solem oriri,est necellarium necessitate consequentis: quia hoc consequens videlicet,oriri de necessuate, eis comitatur solem: sed hominem currentem necta est moueri, iton est de necessitate consequentix quia motus non de necessitate conuenit homini: sed est ibi necessuas consequemue, quia est ista consequetitia nescessaria,Si currit,mouetur.Sic 3e in proposito est ibi necessitas consequentiae: nam licet non se necessitate serviamus peccato,' non sit ibi necessitas consequentis; est tamen ibi necessitas consequentur, quia si obodimus,necesse est seruire. Potest re tertio modo distinguncum SAEPE propinquum sit ei, quod est is Pe C propter prUmqua talem ergo,quam habet eo
ruetudo ad necenitatem multotieiis ipsa consuetudo C est appellata necessu a re hae aute necessitate loqui δtur magister.Vnde ait,servi eius eris,idest ex quadam necessitate commini seruire, quam necessitatem inportat consuetudo.Tune non habet dubium quod inci. rur, quia licet non simpliciter tamen ex quadam consuetudine, aliqualiter necessitamur ad seruiendum
Vlterius forte dubitaret aliqui, de eo quod in libtera dicitur,Hunianum dico, idest aliquid leue piaecipio,vt glosa exponit. Sed contra: Angusta est via,quae ducit ad vitam a uisum sicut dicitur in Ethicis. Vir tus est circa bonum S dissici lexum ergo praecipit eis opera viriuosa, difficile aliquid olaecipieuat, non leve. cendum,quod duplex est iacite: simpliciter,&in re pectu:& duplex est iustitia,indulta, di consuma ta. Quantum ad iustitiam consumatani, pertinet plus seruire iustitiae post conuersionea D,quam ieruierimus iniquitati ante conuersi enutamen Apostolus vo/D lei condescelidere infirmitati eorum in Ligebat eis, S ad minus sic, idest tantum quantum exhibuerunt membra sua ad seruiendum iniquitati, ex hiseant ea ad serviendum iustitiae. Hoc ergo non tuit de iustitia consumata sed de indulta. Cum eωgo hoc onus sit leue respectu iustitiae consuma dicebat apostolus se
93쪽
CAP. VILN ignoratis fratres scienotibus enim leogem , loquor quia lex in hoo
mine dominastur quanto tempore vivit Na
mulier, vivente viro alligata est legi i si autem mortuus fuerit vit eius , soluta est
Vt dicebatur,intentio est apostoli inducere Romanos, ut ad se inuicem, re ad aeum pacem habere de
am:& quia peccatum hanc pacem evacuat, lex a tem molarea ad peccandum inducit S per constaquens ad hanc pacem euacuandam inducit & inclis nat: si ergo volumus in huiusmodi pace persistere, de bemus ei se a peccato liberati,&debemus esset lege absoluti. Igitur postquam apostolus ostendit, quod non debemus aci peccatum redire,&quia sumus a peccato liberatiun parte ista declarat,quomodo non emus ad peccatum redire,quia sumus a lege absoluti. Posset autem haec pars aliter introduci qubdeuinter Ronianos essent conuersi aliqui ex iuhisin qui ex gentibus sed inuicem pacem non habebat, ledad: nuicem litipabant. tum quia sibi inuic' peccata
imponebant tu quia ae lege Iudς gloriabaturme erago propter legem,de qua sudaei se exicuebant, non haberent ad inuicem pacem: ostendit apostolus quod sumus a peccato per legem gratis liberati: quod iactuni fuit in praecedenti capac quod per eandem legem sumus a lege molarca absolutu quod fiet in hoc capitulo,quod prsmanibus habemus.Λd culus eu dentiam sciendunt,quia aliqua sunt mala,& illa lant incusanda aliqua indifferentia,& illa sunt excusilida: aliqua sunt bona,& illa sunt commendanda . Vel si ter possumus distinguere,quod mala aliqua sunt incusanda: aliqua videmur mala di non sunt, di illa sunt excusvada: aliqua vero videntur mala, & non solum non sunt irrata ed etiam sunt bona;& illa non solum sunt exculanda, sed simi commendanda :huiuimodi
autem erat lex, quia eum occasionaliter inclinaret
ad peccandum,aliquam apparentiam habebat ut eo set mala.Verum quia lex non solum erat non ni a sed etiam erat bona,non solum erat excusanda, Ied etiam commendanda. Ideo tria facitanam priis,quomodo sumus a lege absoluti, declarat. Secundo, ne Deredatur lex esseniala, legem excusat.Tertio, ut ostendat legem esse bonam,eam laudat S commendat. SOeunda ibi . Quid ergo dicemus Tertia ibulex itas sancta. Circa primum tria iacit,ucundum quod ostes dat tripla lege euacuata esse. Na primo ostendit hoc per quantim similitudinem. Secundo ostendit per
veteris status damnificationem . Tertio, per noui stastus fiuct ficationem ecunda ibi,Cum enim essemus. Tettia ibi,Nunc autem soluti sumus. Ad euidentiam
primae partis sciendum, quod intentio apostoli est pridare per simile, quod sumus a lege Mosi a a loluti di quod sumus sub lege alterius, idest Lub lege christi collocat Ideo tria ficit, quia primo probat psimile quomodo sumus a lege Mosayca liberati. Seseundo probat per simile, quomodo sumus sub lege
altera collocati.Tertio hitiusmodi similitudines adaptat ad propositum.Secuda ibi gitur viarente viro Tertia tui, Ital fratrG. Circa primum duo fatil,seeundum qubd duplex simile adducit ad ostendendum nos esse a leὴe abloliato Nam primo probat hoe per legem Civilem Modo per legem maritalem ibi, diami sub viro. In prisma parte intendit talem rationem, sicut se habent esues ad legem ei vilem sub qua sunt sit se habebant habentes legem Mosaream ad illam legenisub qua erat:
sed lex civilis dominatur in homine quanto tempore vivit,idest quanto tempore habet vigorem S aucioritatem: ergo di lex molarea tamdiu dominata mi quamdiu vixit lex illa,idest quamdiu habuit vigorem di auctoritatem unc ergo supplendum est, eum ces, sauerit vigor & auctoritast iis per aduentum legis euangelics,sicut cessat fi ura per aduentum veritatis, non dominatur vobis ulterius lex , sed sumus a lege absolutia e hac autem ratione ponit virtute medii, dicens, vobis Romanis scientibus legem loquor, quia vos estis conditores legum ciuilint An ignoratis fratres, idest non debetis ignorare, sed debetis scire, in
sim conditores legum: betis enim lair quia lex dominatur in homine,& tenetur homo obseruare leo, quanto tempore illa Iex vivit,idest quanto tempore habet vigorem & auctoritatem. tunc ergo est supplεda ratio,quod eum quantum ad hoc fit simile de lege Mosarca di aliis legibus,sicut cessante vigore illarum legum sumus ab ipfis litibus absoluti: sic quia iam
per euangelium cessauit vigor Nauctoritas legis mo laycs,sumus a lege huiusinodi absoluti. Notandum autem,quod cum Principum sit leges condere, Romani,qui tunc dominabantur toti mundo, conditores legum dici merebantur: eorum ergo erat scirWlege Laeo apostolus lotauit ut eis tanquam stientibus leogem,ostendens per limite in aliis legibus, legem Mo Mycam euacuatam esse.Notandum autem . quod sotundum hunc modum exponendi quod dictum est,exponitur de lege ciuili potest tamen exponi , ut glosa tangit,ia lege Molayca,ut loquatur apostolus Iu is scientibus legem illam, dicens,Vobis enim Iudsis scietibus legem loquor, An ignoratu statres, uis non debens ignorare,quia lex illa Mosi a dominatur in homine,& homo tenetur ad obseruationem illius logis,quanto tempore lex illa vivit, idest Manto te pore habet vigorem S auctoritatem : sed quia nune cessauit,suppsi,vigor ille propter aduentum Euangelii Iumus a lege huiusnodi absoluti. Deinde eum dicit,Namque sub viro ostendit quod
simus 1 lege Molarca absoluti per simile quod vide
mus in lege maritali.formetur autem sic ratio, Sicut
se habet mulier existens sub viro ad legem viri, ita aenabebant existentes sub lege Mosaria ad legem illam sed mortuo viro soluta est mulier a lω viti: ergo a simili nb ulterius vivete lege,& no habete vigorem restatu,quod lactu est nue euangelii Absoluti sumus ab illa lege. Ideo ait a mulier,quae est sub viro, vive viro,alligata est legi viri: si autem mortuus fuerit vir eius,soluua e a lege vi N.Sic in proposito,supple, lege Molauca vi uete & nabete vigore S statu, alligabatur poculus iudaicus illi legi; sed illa lege eessante ct non bente vigore S statis,quod nunc factu est, non vitestius ad lege hinusinodi alligamur. ininde cum dicit.
Igitur vivente viro, vocabitur adultera si fuerit cum alio viror si autem suerit mortuus vir eius, liberata est a lege viri, ut non
fit adultera si fuerit cum alio viro. Ita 3 statres mei,& vos mortificati estis legi per corpus christi, ut sitis alterius qui ex mora
tuis resurrexit, ut stuctificetis Deo. Cum enim essemus in carne, passiones peccatoorum, qua per legem erant, operabantur in mem
94쪽
in membris nost is, ut stultificaret motii.
3 non solum stimus Iege Molatea absoluti sed etiam potamus eouocari sub lege alteri S si nus labis altera collocati: quod probat per umile quod vi mas in lege maritati,dicens Igmar vi uente viro, vocabitur mali et adaltera si ruent cumvro es: ero: sed si mortuus fuerit vir eius, liberata esta lege viri, ut mulier non sit adultera si fuerit eum
reto viro .qaia pa est alium vir uni accipere, rutta
illud. i. ad Corinth. Cap. . in Id si dormierit vir eius,liberata est a lege,ut cui vo . uerit, nubat tantam indoinino.Tunc ergo est supplenda ratio, Quod D
cut mortuo viro, .eit mallet al um virum accipes
te: sic lege Molavea non habente ulterius statam, nosolum sumus a toluti ab illa lege. sed etia possimus sub alia lege collocari,& sumus lab lege alia collocati,quia sub lege christia Deinde eum dicit. Itas fi atro. adaptat hoc ad propositum,dicem, Daidi supple,iuxta hanc similitus
d nem,ti acres mei, oc vos mortitieati estis legi,quia noulterius tenemini ad Duras S ad ceremonias illas: Sehoe per corpus christi, idest per mylterium incarnationa: vel per corpus christi,idia per completionem veritatis: nabuit enim se lex illa,sicut umbra: quia sicut adueniente corpore, cessu umbra: ita per corpus christi di per mi sterium incarnationis peradum tam cnmu celsiuit te . Et subdit, Ut sitis vos alte/rius dest ut sitis christi.quasi diceret non solum estis a lege absoluti, sed etiam estis sub altera lege collocati, quia collocati estis sub lege christi,qui resurrexit amortuism hoc ut fructi licetis deo,qui prrus Ductictabatis latorii, faciedo mortis opera. Notandum aut ilait, irat fratres mei quia licet conuersi essent adclaristum fratres exus, s taliter tamen ludsi propter coognationem carn s tratres elus erant: Si quia Iudaei specialiter tenebant ut ad obseruationem legis, ideo spes sei aliter eis loquitur,acetu, scacvliatres mei,Notans dum etiam, quod duo limi quς trahund ut velimus vivere sub lege alicuius domini, vel alicuius prineis pri primum eiu dominantis vel principantis dignitas nue vi Oritisqa. a quato maloris dignitatis S autoritatis est princeps ille, tanto minus dedignamur lubeo esse.becundum est, noster fructus di utilitas: quia quanto magis fructilicamur sub aliquo domino, Smaiorem utilitatem inde consequemur, tanto magistrahimur ut vel imas esse sub ili Apostolus ergo vos iens nos trahere ut velimus esse sub christo,di velimve militare sub lege eius, duo facit: nam primo tangitentisti dignitatem di auctorit item, eum ait, Rul ex mortuis resar reait:hoc enim fuit magne digititvu,ει auctoritatis, pol se a mortuis telargere. Secundo tan/git nostrum tructam dc utilitatem, cum subrangit, Vt Ductificetis deo.quasi diceret, bene debetis eue alto lsius,idea caristi, tum quia ipse est tants auctoritatis,quc a ex mortuis resurrexit,lum etiam quia inde nas bilis fructum de utilitatem, quia deo Ductificabitu. Deinde cum dicit, Cum enim essetnuso postquam probauit legem celial lacteuacuatam ese per similis radi nem,ostendit hoc idem per illius fructus damnifieationem .larmetur autem lic ratio, Per quemcuno statum augebantur piliones peccatorum in membria nostris, de tructificinamus morti,status ille per aduet tum gratiae,& per aduentum christi, debet esse euacuatus sed huiusnodi erat status legis: ergo erat per logem gratiae euacuandus. De hac autem ratione ponit virtu em medii,dicens, Cum elimi essemus in carne, idest eum tempore legis faceremus opera carnis, de ulueremas caritaliter passiones peccatorum, ideaeo
Op scentiae di contamus peccatorum, que Per legem, supple, erant cognatae re augmentatς, ilia passiones sic augmentatae per legem operabantur in membru
1 nostris,idest durebant membra nostra ad mala operavi Ductificarent morti,idest faceret opera digna morte sterna.tune ergo est sapplenda ratio quuci si per legem pessiones peccatorum sic operabantur,& ducebant membra nora,vi huiusnodii membra fructifica reiit morti,dignum erat qubd huiusmodi lex sie damnificans,sic nos mortificatis,cessaret adueniente vita, ct adueniente gratia.Notandunt autem quod volui eas ct appetitus mouent omnia membra ad actus suos
secun in ergo concupilaentias, de secundum passio nes anu Ne,quas habemus,mouentur membra ad agedum I quia per legem aug/itentabantur in nobis passiones peccatorum dcconcupiscentia peruerse .co sequens erat, quod concupiscenti e illae, & palsiones ulς operarentur in membris nostris. mouendo se M'cendo ea taliter, ut membra sic Gai Marint morte, idest agerent opera digna mortemeinde cum dicit.
Nunc autem soluti sumus a lege mortis, in qua detinebamuri ita ut serviamus in nouitate spiritus,& non in vetustate litterae.
Adducit tertiam ratione,quod lex celsauerit, sum optam ex nouitate statu di ex fiuv.ficatione huius status,m quo sumus. formetur autem sic, Qui cunia servuiunt di stust ficant in nouitate spiritus, ac non in vo
iustare liters, illi sunt a lege absoluti , nos sumus h iusmodi:erso sumus a lege absoluti adeo ait,nunc soluti sumus a lege mortis, idest alege Mosaica, quae est causa mortis, de quς est causa peccati, m qua lege
deciliebantur prius: ita ut serviamus in nou tare spiritus,non in vetustate littersquasi d:ceret,quod causa, quare sic sumus absoluti a lege illa, est quia seruimus in nouitate spiritus. Quod ergo sumus a lege absol ti hoc se habet ut conclusio. Secundum quod seru mus in nouitate spiritus hoc se habet quasi illius conclusionis causi de ratio.Formetur autem ratio ista ,si: eut antea forniabatur.Notalidum autem quod ait,si luti sumus a lege mortis,in qua detinebamur; qaraeut proprium est captiuorum detineri; ita populusill vivens sub lege Mosaica, quasi captiuus tenebM
tem peccati.Notandum autem,quod seruire in noua rate spiritus non in vestutare litterae, dupliciter po testea poni Stim, sic, ut serviamus in nouitate spiro
spiritum quia spicit haliter debemus struire inbus christi,qui dicitur nouus homomon autem serui re debemus in vetustate litterς,idest iii operibus vel ris legis. Secundo potest expolii, & quasi in idem tradit.debenias seruire in nouitate spiritus, idest in nos uitate spiritualis intelligenti uon in vetuitare litte/rae, dest vetustate literatis obseruantiae . Nolaudum
etiam, quod lex Mostica cessauit, de non cessauit: αν est vetusta,&nou Nam quantum ad es remonias, is eundum litteralem obseruaritiam, ut quod deberent sic offerre agnum, re quod deberent agnum sic comes dere quantum ad talia. lex Mosayca ea vetusta, decesiuit: sed quantum ad se: titualem intelligentiam, ut quantum ad illud quoa intelligebatur per illum agnu,nuia ex hoc dabatur intelligi Christus: di quanatum adulte lectum secundum alias caeremonias, ex quibus spiritualiter figurabatur in lege Moia ea lex noua,non cessauit, immo hoc modo dicitur semper noua, quia dabat intelligere noua legem. Bene ergo dico quod dictum est, quod debemus seruire in nouistate spiritus,tded in nouitate spiritualis intelligetica non autem in vetustate literae, idest in vetuitae caeremonialis S litteratis obseruantiae, iuxta illud ad Corinth. 3 . litteraemni occidit, spiritur
95쪽
LECTIO. XXII. Avid ergo dicemus
lex peccatum est absit . sed peccatum non cognoui, nisi per legem: nam coocupiscentiam' ne.
pisces. Occasione autem accepta, peccatu per madatum operatum est in in omnem concupiscentiam. Sine lege enim cca. tum mortuum erat. Ego autem vivebam si h ne lege aliquando. Sed cum venisset mano
datum, peccatum reuixit. Ego autem mor
tuus sum: Sc inuentum est, mihi manda olum,quod erat ad vitam, hoc esse ad moro
rem. Nam peccatum, occasione accepta
per mandatum, seduxit me i & per illud
ostenso legem euaeuatam esse, quia ex hoe videtur
lex esse mala: ne tarte ec hoc erederetur mala esse, ideo,ut dicebatur,hie legem excusat, Meridens eam non esse peccatum nec ede malam. Ad curus euidensitam, sciendum, quod non excusatur rationabiliter,
nisi quod forte potest videri ct reddi malum esse,non tamen est malum. Sunt autem sex, quae glosa dissule ct Cintricate tangit, propter quae lex videtur esse mala, quia per accidens propterilla lex videtur quod pecocatum inducalmon tamen est mala,quia propter illa per se peccatum non inducit,sed magis Aetata refrenat .Primo enim, lex videtur inducere ad peccatum
.peccati ostensionem. Nam eo ipis quod
dit tibi quid est peccatum ante conspe in tuum, di facit tibi imaginationem ,& memoriam de peccato,qua facta,propter eorruptionem appetitus nostri,iacilius ad peccandum inclinamur. Nain sicut ex ostensione mulieris, vel ex ostensione alicuius eo eup: scibili facillus inclinamur ad concupiscedum
ex osterilione peccati,& facta imaginatione de peccato, propter corruptionem nostram incitamur ad
peccandui Sed lex ostendendo pectatum licet laeestet malum per accident, faciebat tamen bonum perse,quia docebat peccatum vitare, eum malum non opolin vitari nisi cognitum. Secundo lex videbatur Ucausere peccatum,propter peccatorum debile reris nationem nam ipsς cocuplicentiae peccatorum si intquasi qui dia impetus, quidam motus animi. Vide mus enim in implaia S in motu aque,quod si aqua habeat liberum cursum noti ita a naat, sieut si habet aliquod DPum,& aliquod retinaculum: nam cum aliqua aqua retinetur,si id retinaculum sit debile inummi aqua,& instatur,& tra it retinaculum illud. N eo ficit malus damnii quam n libem in cursum haberet. Sic, ut glosa tagit,homo ante legem libere peccabat,& nlotus N impetus di concupiscentiae animi quasi habebant liberum cursum; sed veniente leae, quasi posisto obice,inceperunt abundare concupisceti in quia ex ille di restium illud, quod lex dabat, non erat perfecte essitatis,quia lex gratiam non praebebat: volendo se homo Destringere, inceperunt concup. scenstiae abundare,&fracto freno & retinaculo, maior cm laesuram inferebant quam ante:sed hoc licet esset malum per accidens propter eorruptionem nosti a frattamen bonum per se,quia ponere obicem contra cocupiscentias,bonum est.Tertio videtur lex inducere peccatum propter orsuaricationis additionem: nam
ante legem homo limpliciter precabat, sed poli lege homo malum faciendo,non solum peccauit, sed etiapeccato pr aricationem addidit, quia lacit contra legem qua peccatum proh buit: sed hoc licet sit mashani per accidens,in tamen bonum per se,quia bonaea probibere meata . Quarto lex videtur caulare
peccatum propter conatum nostrum propter legis inhibitionem:quia,vi Auginti & habetur in glosa, ta lis est carnalitas nostra .ut ardentias desideret prohiμbita.Quod sorte duplici de causa contingit : primo quia homo habet animum generosum, & naturaliter istanae in aliquid excellens di arduum: & quia alis quid eo toso quod est prohibitum, videtur aliquomodo arduum & excellens,ardentius contrayrohibita amratur.Vel forte hoc cotingit, quia, ut dicitur secundo Rhet eoru Concupistentia est eius quod abest.Et quia eo ipso quod aliquid prohibetur, vide tur abesse N elongari a nobis,ideo nimis concupiscis tur. Sed hoc licet sit malum saeundum accidens, quia propter corruptionem nostram, ex illa inhibitione incitamur ad iocandum: est tamen Donum per se, quia bonum est inhibere peccatum.Quintb lex vide tui causare peccatum,propter peccati reputati olli, quia homines ante ii em&si peccatum cognos Ouant, tamen parum aut nihil peccatum apprieciebantur vel reyutabant, quia no credebant precatum p mendu esse:E3 adueniet e lege, di prolii De te peccatu, ho magis peccare timuit di magis reputauit peccMOm. Secundum hoc ergo posset dici lex causare petacata,quia causavit S fecit, quod homo appradiciare tur di reputaret peccatum : sed hoc non in malum immo est bonii, quod homo peccare timeat, di quod credat S reputet quod peccare sit magnum malum. Sexto lex videbatur in cere peccatum, propter diaboli insidiationem: nam,ut ait Ambrosius & nabetur in glosa, Diabolus videns legem in hominis auxilium datam ella,magis institit' magis insidiatus est ei. Lex ergo bona erat,licet per accidens ex insidiatione Diaboli pol set inducere nominem ad peccandum. Cum ergo omnibus ius causis sex, lex viaeatur mala,& non sit mala: quantum ad omnia ista indiget excus tone. Verum quia aliquam istarum causarum Apostolus Videtur simul conectere, diuidemus hanc partem,ubi legem excusat,in paries quatuon quia primo excusat legem quantum ad peccati ostensionem: si cundo e cuin eam,quantum ad peccatorum refraeliationem, Squantum ad praeuaricationis additionem: tertio quantum ad conatum nostrum contra legis inhibitionem: qua tib & vstimo quantum ad diaboli insidationem.Secunda ibi, Occasione autem accepta. Tertia ibi,Sine lege enim. Quarta ibi At inuetum est milii. In prima parte intendit talem rationem, quicquid facit cognoscere peccatum,ct ostendit peccatum, liiscet latre faciat malum per accidens,illud tamen non est malum,nec est peccatum,imo est bonum, quia do cet vitare peccatum lex est huiusmodi, ergo lex non est mala.De hac autem ratione ponit virtutem nredii,
videlicet quod lex non est peccatum: sed docet coognoscere,& ostencht yeccatum.Ideo ait,quid ergo domi lex Deccatuin est absitacd peccatum nonicognoscitur nisi per legem Sex ergo non est peccatum, sed ostendit S iacit cognoscere peccatum. Quod autem
lex saciat cognoscere peccatum, patet. Nam concu piscentiam nesciebam esse peccatiam ; S non credebael se peccatum tam graue,nisi lex dicerct, Non concupisce Nota diim autem, quod,ut dicitur in glosa,adorobadum per legem cognosci peccatum,elegit apocius quod est generale Peccatum Moncupit tia,
96쪽
vii Ze omnia mala veniunt.Bona ergo est lex seruit da Aug.que dum conrupiscentiam prohibet, nia mala pron: D 't.Notandum autem quod cum ait cone piaeentiam nesciebam: hoc non ait in persona sua,
Et pro se: sed quia agit generalem causam, loqui
- tur enim in persona cui ubcunt, ut in glosa innuitur. Deinde cum dicit. Occasione autem accepta. excu/sat legem quantum ad peccatorum reses nationem, v quantum ad primaricationis add: tionem: ideo duplitet legitur haec liter a.mantum ergo ad primum nici dum formabitur sic ratiorer cuiuscunt mandatum, siue per cuiuscunt rest nationem, peccatum, acce ita occasione, Operatur omne coneupiscentia,illud bonu:ergo lex licet iaciat malu per accidens, tamen est bona per se, quia inhibet& rest enat peceata. De hae autem ratione ponit virtutem medii . Repetatur
ergo quaestio prius iacta,& legatur sic littera,Quid ergo dicemus lex est peccatum Absitata per mandat si, supple legis,quod scilicet inhibet & refrenat peccata,
occasione aecepta,idest occasionaliter Sper accides, peccatum operatum est in me omnem concupiscens tiam, idest multitudinem & cumulationem omnium eoncupiscentiarum Lex ergo bona est, quia mandat eauere peccat assed occasionaliter & per accidens malum facit, uia ex hoc mult plicantur concupiscen iit.Notandum autem secundum hane expositionem per omnem conrupiscentiam intelligimus multit nem eoncupisceliciarum, ut dicamus sicut superius
dicebamus qubd sicut aqua propter oppositum obieem non habens liberum cursum, magis inflatur, &multiplicaturi sic propter mandatum letis,quasi pro pter quendam obicem oppositum, volens se homo restringere a concupiscentiis,niagis fiunt concupisteriae multiplicatae:ergo heccatum idest fomes peccati,& inclinatio ad peccandum ut glosa exponit,occasione accepta propter mandatum legis, o asi propter quendam odicem,& quasi propter quo m fisnum
oppositum,steratum est in omnem concupiscentia, multitia amem concupiscentiarum.tunc est lapis pienda ratio: quia mandat & docet cauendas,& refronandas esse eoncupiscentias, Per accidens tamen est malum, quia ex hoc occanonaliter concupiscenstiae augmentantur. Secundo modo potest legi nare littera quantum ad praeuaricationis additionem,ut etii glosa tangit. auia ante legem non erat omius cone piscentia, ideat non erat omne peccatum quia non erat peccatum quantum ad praeuaricationem legis:
ergo propter hoc factum est , quod propter mandas
tum linis, operabantur homines onmem concupiscetiam . idest,omne peccatum: quia non solum operabatur in se peccata, sed etiam operabantur peccata prς uaricationis,quia legem praeuaricabaiit. Secuniti imhoc ergo formabitur sic ratio, Per cuiuscuno mandatum, fomes peccati vel inclinatio ad opeccat
dum Oseratur praeuaricationem. & per consequens videt ut operari omnem concupiscentiani, illud licet faciat malum occason aliter & per accidens, per se tamen est bonum quia peccata prohibet: sed mandatu legis S per pro arbitionem ei qs,peccatum occasione accepta, eratur ptaevaricationem,& videtur operari omnem concupiscentiam: ergo lex licet videatur operari malum occasionaliter di per accidens, per se tamen est bona, rapeccara pronibet. De hac autem ratione ponit virtute medii alitera legatur ut prius.
Notandum autem,qub stitia legalis, ut vult ilosophus. saethicorum, qadammodo est omnis vir tus,quia lex pnaecipit omnem virtutem. Praeciaticari ergo legem est quasi committere omne peccatum, Ioperati omnem concupistentiam Lex ergo bona est,
quia prohibet omne peccatum; sed occasionaliter Geit malum,in quantum per mandatum eius, peccatu,
idest, fomes peccati operatur, idest di omi&incti
. tiat ad operandam omnem praeuarieatiotiem, di per consequem omnem coli cupiscentiam. Desude eum dicit, sine lege enim. excusat legem quantum ad conatum nostrum contra legis inhibitionem N etiam quantum ad peccati reputationem . Se eundium hoc autem dupliciter legetur littera. secura dum ergo primum modu sic fortabitur ratio, Illud, ouod prohibendo facit reuiuis ere peccatum,& occisdit,licet iaciat malum per accidens, est tamen quid bonum perst, quia peccatas obibet: lex est huiu unodi,ergo est bona secundum ita in hae autem ratione ponit virtutem medii,videlicet quo omo ante logem non ita pec ibat, sicut post legein sed lege adues mente,& peccatum 'rohibente, peccatum t tu utat.& hom o mortuus eudex ergo bona erat,quia peccastum inhibebat: sed per accidens sitiebat malum,inquantum per inhibitionem legis homo incitabatur ad peccandum, re moriebatur, idest peccabat mortas
liter. Repetatur quaestio superinsposita,& legatur sie, littera, bd ergo dicemus lex est peccatum Absit.
immo siue lege enim peccatum mortuum erat, idest non ita vivebat peccatum sine lege,tdest ante legem,
sicut post legemin se qui tui Ago aut ali i sine lege,ut
ante legem viveba,idcst non eram ita mortuus nec ita
peccabam mortaliter,sicut post legem: sed cum venio et mandatum legis, quod,supple, peccata prohibe/bat, peccatum reuiuixit,idcst augmetatuni est: ego autem mortuus sum idest magis mortaliter peccauia
Tune ergo est supplenda ratio, quod cum mandatum legis veniens, yeccata prohibeat: lex est bona per se licet faciat malum per accideris,quia conamur contra legis inhibitionem:& peccatum reui ut scit 5 augmentatur: di mortui sumus magis quam essemus tempore ante legem. Secundo modo potest exponi haec litte/ra,quantum ad precati reputationem . Tune forme tur sic ratio,in cquid facit reputare peccatum,tllud est bonum per ie,licet videatur facere malum per ac eidens sed lex ficit reputare peccatum,ergo lex est bona per se,licet videatur ficere malum per accidens. Denac autem ratione ponit virtutem medii, videliseet quod ante legem non reputabatur peccatum, re homines non citabant nec appLectabantur peccM tum eise tantam oratisini, quanta erat: ideo ait quod fine lege enam peccatum mortuum erat, idest non res putabatur :ego autalicii sine lege,idest aliquo tepoterante legem vivebam, lain cre am me viueie, quia non reputabam peccatum sed cum venili et mali tu legis placatum leuixit, idest coepit peccatum apparere. c ccepit peccatum reputari: ego autem mortuus sum,ideli cognoui me mortuum eue. Et tunc est sutoplenda ratio liud quod facit reputari peccatum liseet videatur malum,tame per se bonum eit, quia prohibet peccata cauere: lex eu huiusmodi,eigo licet ma lavideatur, secundi in se bona est. Deinde cum dicit At inuentum est mihi. excusat Ierem quantum ad diaboli insidiatione, propter quod sciendum, bd lex fuit quidam gladius datus nobis,p que debebamus bellare cotra ara tu sed diabolus per illum eundem gladatim bellauit contra nos,u oracidit nos .formetur autem sic ratio, Quicquid nobis datur ad detendendam vitam nostram, lato quod illato male utamur,& iliud sit nobis ad mortem,licet illa lud sic malum per accidens est tamen bonum per se: lex est huiushurat, ergo lea per se est bona. De hac a
tem ratione ponit virtutem medii: repetatur ergo
qMettio iapetius posita A legatur sic littera, Quid ersvo dicemus lex peccatum in /Absit.sed & mandatum legis, quod erat mihi ad vitam. inuentum est hoc esse adnio item.N.i in peccatum,ldest Diabolus, ut glos exponit,occasione accepta, sedurit me, re per illud mandatum occidit me. quasi diςeret,quod mandatum
97쪽
dam,&siuit mihi datum quasi quidam 'lad us, cum quo debebam pugnare cum diabolo: sed diabolus aecepit mihi illum eundem gladium, per quem riebame tueri, occidit me: ct inuentum est mini ess e datum ad mortem,quod erat mihi datum ad vitam. Notans dum autem quod per peccatum possumus intelligere illam malam operationem, quam agimus :& illud quod inducit nos ad peccandum.Rursus illud, quod inducit nos ad peccandum, est tam fomes peccati quam diabolus.Vnde,quod superius dicebatur, peracatum operatum est in me omnem concupistentiam; di quod hie dicitur,peccatum, occasione accepta, seidit me: possumus intelligere tam de fomite, quam de diabolo,ut exponit glin: nam vitia noe oseratur
in nobis concupiscentias vir uno occidit nos. Tamen si volumus distinῖuere inter hoc dictum, di illud, competentius tari videtur, ut illud per peccatum, quod operatur in nobis omnem concupiscentiam intelligamus fomitem:& hoc qub per peccatum occidit nos intelligamus diabolum . Notandum quod hoc quod ultimo d: citur,ri per illud seduxit mo potest dupliciter exponi: primo ut hoc qd dico illud taeteratur ad mandatum, ut dicebatur in exponendo literam ut sit sensiis, per illud idem mandatum, per quod debeba me tueri irabolus occidit me . Vel hoe quod dico illud potest referri ad seductionem: ut sit sensus peccatum,idest, diabolus seduxit me,& perila Iud,idest per illam eandem seductionem, occidit me, Notandum etiam, quod hoc per peccatum recte vis detur intelligere diabolum,quia seducat proprie est rei insidiatis,& uitelligentis: Unde diabolus nos seduxit,quia intelligens vias nostras,insidiatur nobis. Sed fomes peccati operatur in nobis concupiscentiam, quia a s rite onisiis concupiscentia ortum sumit.
Bene ergo dictum est, quod superius,ubi fit mentio de speccato quod operatur concupiscentias, debemus intelligere tonutem: hic autem, ubi traii: tur de peccasto quod nos sedarit, congrue diabolus designari potest. Dubitaret forte aliquis de eo quod in littera pties cedentis lectionis dicebatur. Lex dominatur in homine quanto tempore vivit, idest quanto tempore hasbet statum quod glosa exponit de lege naturae. Sed lex natu ne est limineret ubit,di semper habet statum suum: ergo non Limus a lege per christum liberati. Dicendum,quod ad legem naturae pertinere possunt rima principia ibi su,quae lamper sunt in suo ro ore,, semper in suo statu, sicut est hoc principium, Quod tibi non vis, alii ne feceris: istud enim primcipiti in a bilibus, est illud, ad quod omnia alia reducuntur.Videtur ergo se hoc habere in agibilibus, meut in speculabilibus se habet,in quolibet affirmatio vel negatio, vera est. ergo fiant sic principia agis
hillum, nunquam mutantur,ti sunt semper & ubim is conclusiones, quae eliciuntur ex his principiis, licet pro maiori parte veritatem habeant, in eam tamen mutari potuint.Unde ad legem naturalem pertinet,
ut depositum sit reddendum.& tamen in casu, ut puta sititiosius deposiaesset gladium,non deberet libi reddi gladius ille,tempore tiariae micemus ergo quod ad legem naturalem perimit principia agibilium , di con clusiones de riuus ab illis princiPus:& licet principia
maneant in suo rigore, conclusiones tamen in casu
mutari pol sunt.V ude quod hic d: eitur de lege natus rati, quod durat quandiu habet statum, intestigemia est non de principiis agibilium, sed de eo lusioniblis,
quae eliciuntur ex bis principiis: ut hoc principiti mi od tibi non vis,alii ne laceris non mutatur. Sed si ea hoc principio eliceretur his concinsio, in debet deposivum reddi, quia velles tu, quod tibi tuum depositum redderetur, potest hoc mutati, quia inc sui non semper est reddendum.
Α Vlterius sorte dubitaret aliquis,qubd glosi loques
de lege naturali, ait quod non per omnes sui partes ab omnibus recipitur & obseruatur. Sed contra: si naturale est,quod est semper & ubit, oportet quod ab omnibus observetur, vel ab omnibus iudicetur obseruandum: nam sicut ignis semper conburit & ubiq;: itati quod est de lege naturali eu semper di v bud , ut imnuit philosophus. sa thlcorum Uicendum,quod, ut itinuit philosophus in eodem libro, licet sit naturale
homini esse dextrum, sunt tamen aliqui homines a destruunde postumus dicere,qubd non omnia sui it naturaliter vii: formia, quia aliter est naturale homi ni habere cor,& aliter est naturale esse dextrum: nam nullus reperitur homo sine corde: reperiuntur tamen
plures homines abdeuri. Quod ergo est naturale, vel est sim per Subro simplicuer de absolute,quia semper S ubi. ignis comburit:vel naturale est non sinis, pliciter abso te, sed per relationem ad causam, ut plantam pullulare,homiliem esse dextrum,est narii tale, non tamen semper , ubio simpliciter di absolute, sed per relationem ad alias causas: nam causa pullulati s nisi impediatur, planta pullulat: Nnisi sit alio quod impedimemum in homine, semper est dexter. Sicut ergo distinguimus de aliis rebus naturalibus, quod aliqua sunt naturalia semper & ubi, simplicister S absolute, aliqua vero seinper & ubtia ira nis sit i liciter di absolute, sed per relationem aa alias cau/M:& quae sunt sic naturaia possunt impediti; sic loci aliquς sunt de iure natural in sunt remp ti ubi inpliciter di absolute, ut ills quae immediate fundantur in principiis agibilium: ut si lex diceret deum es, se colendum vel si tibi cliceret, quod tibi non vis, alitne feceris: hoc esset tenendum temper & ubit simplis citer & absolute,quia haec simi principia nostrarum
acti a uin ex his regulari des clat omnes actiones nos
strae.Sed aliquς l pes sunt de iure naturali,disint sim per & ubit, non simpliciter & absolute, sed p relati
nem ad causani:sicut sunt leges, quae non immediate fundatur in principiis agibilium, sed tantantur in conclusionibus,quae ex illis principiis habent ortum: talia enim sunt semper re ubi tmon simplici rer di abs solute, sed per relationcmaa causam. Vnde proopter rationale impedimentum causae, potest det karilegibus huiusmodi,& in casu tales lues tenendae non sint:immo propter alia I alia in dii positione pam pol sunt in aliis & aliis partibus, leges contrariae prosmilgati. Ideo ait Magister in glosa, A sumpta in ab Amorosio,quod licet lex generalis sit,non tamen per omnes sis partes ab omnibus recipitur,& obstruatur. Secundum hoc ergo est intentio apostoli, quod sicut lex naturalis potin aliquando non habere statum ti vigore,& tuc tauti sunt homines a lege illo lex mosaica dominabatur homini Apollini una populo iudaico qua, u iiiit in suo vigore N in suo statu:sta adyueniente lege euangelica cessauit lex illa habere statu igorem: propter quod rationabiliter nit sol ut populus, a lege illa. Interius forte dubitaret aliquis,de eo quod in littera dicitur,qubd Passiones peccarorum erant augmentat ut glina supplet.Sed contra unum contratiotu non augmentat aliud: sed lex contrariatur peccato,
quia lex est sancta,&mandatum legis in lanctum, di iustiam,&bonum,ut in sequenti lecti inie dicetur: ergo lex non auget peccatum Dicendum quod unum constrariorum non augmentat iud per te, sed per acet. detixvidemus enim qubd a ba calefacta citius congelatur: sed hoc nis est per i sed per accidens,in quatit pcalefactione aqua rarefit,qua caleficta,citius lubitratfrigus ibit' citius congelatumsicut etiam di in hyeme sunt caiiaiores ventres,quam mare,quia restrictis poris propter frigus extrins cus,calor naturalis interius fortius congi atur: ct apertis pons in aestate proartet calorem Cap. I.
98쪽
Pterea lorem extrinserum,na imi stator ex alat,vznon sit ita potens ad dirare ruina cit in . per acciccus 'ergo unum contrariorum operatur a lud,sicut selgas comburit vitreas,& calor fac t ad congelatione aquo Sic de lex per accident conrii pilaentias augmentabar:
sed perie eas inhibebat,ut patet ex illis sex causis sape. Musa: lignatis.
Circa pri-ntem lectionem contingit dubitare, Nptimo de eo quod in littera d citur Moncupiscetiam
nesciebam esse peccatum,nisi lex inceret, Non colic pisces Sed cotra: Philos. in . a. Politicorum vult, quod refrenandae stulit concupistentiae vitior uni di in terti Ethicorum vitta rans Concupiscentiam,ait. Insatias
bilis est concup: Icent .ae appetitus. ni ergo ipse fuerit gentilis,&non vixerit tuu lege Molayca: absole hecognouit concupiscentiaincite peccatum. Dicet sum quod ante legem cognoscebatur, concupis et tiam esse peccatum.Unde Philos. a. pol:t . reprehenν. dit politiam Socratis ordinantis ciuitaten , ut omnes . mulieres communes essent: dicebat enim quod si mus lieres communes essent,essent S communes filii: Θυnes ergo iuniores Iligeret antiquiores ut patres: &, antiquiores si vitiores ut filios, ct esset niaxima unitas&inaximus amor in ciuitate. Verum quia si quilibet accedebat ad quamlibet,accidebat quod filius Mee, i bat ad matrem suam, quod erat valde turpe Se vere horribile;ordinauit Socrates, qRod Rector ciuitatis. diligentem curam haberet, ne filii ad matres accedes. x z. non tamen indicando eis quod ille elliat matres eorum, ne speciali amore d: ligerent illas plusquam alias; sed solum inhiberet eis, ne ad illas accederent: suod Arist. reprEaendit dicensqnod in tal:bus non solum est repraehendendus actustatis,sed etiam mala. coli cupiscentia.Cum ergo no indicaretur filiis quod illorum matres essent,licet impediretur, ne cum illis male agerent,non tamen impediebatur, ne eas cor eupiscerent. re cogimur ad dicendum, ipsam con. eueiscentiam malam cognitam laisse, esse peccatum
abit lege: propter quod possumus hanc quaestionenissiluere,sicut soluebamus iuperius quaestionem de pre
cato: irain sicut lex init cognoscere peccatum, non quod nullum peccatum cognosceretur ante legem, .lud quia lex multa peccata fecit cognita, quae a rea erant incuncta: vel fecit ea graviora reput ri, quam antea reputabantur: sic ἐκ plures concupisiscentiae reputatae sunt per legem eise peccata: &reputata simi esse grauiora peccata,quam ante repM
. . Vitenus sorte dubitaret aliquis, quomodo pece
tum, casione accepta per mandatum, operatum est omnem concupiscentianti Dicendum oeut in exposutione litterae tangebatur, quemadmoda iustitia legalis potest dici omnis virtus, quia lex praecipit omnem virtut/:sic tra resio legis Pol dici omne vitis. qa omne vitiu legi cotrariaturau ergo per madatu legis,eo quod prohibitio concupiscentiam augeat,& eo quod semper nitamur In vetitum,& incitamur per huiusnodi mandatum ad quamlibet transgressionem legis , de per consequens occasionaliter ad quodlibet peccatu, di ad quamlibet concupiscentiam,inde di a est, νweatum idest fomes peccati, occasione accepta per mandatum legis, operatum est in me omnem colici, pistentiam.
Ulterius sorte dubitaret aliquis de eo quod in litaterad citur, quod sine lege, idest te legem nior tuum erat peccatum.Sed contra est quod dicebatur supra. s.Vlo ad legem enim erat peccatum in murado Dicendum quod ante legem placatum vivebat, Nerat mortu uim aliter tamen ει aliter . Uluebat enim tunc peccatum,quia homines tune liberius peccabat; sed erat mortuum, quia homines tunc non resut
A bat metatu:vivebat ergo peccatu in se, sed erat mortuum quantum ad reputationem hominum. Vel alis ter,ante legem peccatum vivebat simpliciter, sed erat mortuum in re ictu;quia cum lex augmentasset concupistentiam,&augmentasset occasonaliter peccastum, videbatur peccatum maga regnare post legem quam ante legem.
XXIII. lex qui dem sancta, Mmandatum sanoctum et iustum
Quod ergo bonum est , mihi factum est motas Absit.
Postquam apostolus excusauit superius legem quod non in mala,in parte ista comendat eam quod est bona.Circa quod tria facit: quia primo pricinittit legis commendationem: secundo circa bonitatem legis mouet quandam quaestionem tertio ad osteri nidum legem bonam esse,adducit multiplicem rationem. Secunda ibi Quod ergo bonum. Tertia ibi, Sed pece tum ut appareat. Continuetur sic ,ut patet per hab:-ta ex est ad vitam orta nata, na iubet .mata prolisbe fecit peccatum agnoscere. tam qu: a sic est lex, est
quidem sancta, idest sancta de honesta docenti vel est sancta,idest sanam doctraliam exhibens: & mandatum legi, est sanctum iustum N bonum. Notandum autem quod mandatum legis est sanctum in se; est iussu, id
iustifican in comparatione ad nos: est bonum, idest utile ad vitam Gemam in comparatione ad nnem, quem intendimus. Uel possumus dicere,qiabd in tere C quaedam erant pracepta cieremonialia, sicut de elu ni,de immolatione turturum S columbarum: qusciam erant iudacialia, ut oculum pro oculo, dentem pro dentCquaedam erant praecepta moralia , ut non occides, non moechaberis Mandata ergo legis erant sancta quantum ad c emonias, que tincta lignificMbant: erant iusta quantum ad iudicialia quae iustitiam ct vigore iuris pnetendebant: erant bona quantum ad moralia, quia nos in bonis moribus instruebant. Ves quia sanctitas sumitur errat te sui: iustitia in rest spectu ad aliud: bonitas in ora ne ad deum,a quo omnis bonitas procedit. Mandatum legis erat salictum, prout ordinabat hominem in se; erat iustum . prout ordinabat hominem ad proximum : sed erat bonum prout ordinabat hominem ad deum.1, Deinde cum dicit. Quod ergo bonum est. Circa bonitatem legis mouet quandam qtustionem .dice ,
quod ergo bonum deit lex quae est quoddam bonu,
umeuntihi mors Absit. quasi dicat, hoc bonum, quod est lex non operatur mihi mortem. Notandum autem quod lex per se docet cognoscere peccatum,ct pronibere peccatum: sed peccatum, dc si tomes peccati,ex hac inhibitione occasione accepta, inclinat iros ad peccaudum:ergo fomes peccati operatur in nobis mortem: lex nouo ratur eam iri si occasionaliter diper accidens. Er hoc potest solui coiitrouersia, quae apparet in textu: quia videtur al: quando velle operar in nobis mortem; hic autem videt ui hoc negare: quod utrunt verum est,itam cauDli rudi per se non
operatur mortem,lmmo operatur ad vitam: occasio
naliter autem di per accidens videtur operari ad mortem. Notandum etiam quod utrunm dici poteit,vide icer,legem operari ad mortem,ti no operata .Si que ii ii
99쪽
ratur quid hora verius Piplana est responsio. ni ea
per se operetur ad vitani & non ad mortem, per accidens vero x occasionaliter operetur ad mortem tanto verius est legem n o. operari ad mortem cloperari quia M est per potius eo quod ea per acci MLimmo abs Mute tisimpliciter dici potest legem no operari ad moricis aut operetur ad mor/te,no est sic simpliciter cocedendum. Dei inde ea dicit
Sed peccatum ut appareat peccatum. per bonu operatum est mihi morte, ut fiat supra modum peccans peccatum per man
Praemissa legis commentatione,diei rea bonitatem legis mota quaestione quada,in parte ita,ad probata lege esse bona, adducit multi puce ratione Circa qd duo iacit quia primo facit auo dictuni est: seeuudo, quia mentionem fererat de lege eatilis,&de lege men ltis,ostendit quomodo ille duae leges se ad inuicem habeant,ibl.Video autem aliam legem. Circa primum sex facit secundum quod sex rationes adducit ad stendetidum legem ei se bonam,&comendanda . Nun primo probatae messe bonam. ex eo quod peccastum cognoscere doceat, & ostendat . Secundo ex eo quod est x spiritu cincta, & nos spiritualiter nutrit. Tertio ostendit legem esse bonam, quia cum lete ra/tionis concordat.Quarib,ex eo quod a lege seni ualiotatis , stordat.Quinto,quod nos volentes benefac
re,iuuat. Sexto et vltimo ex eo quod spiritualiter
nos delectat. Secunda ibt,icimus enim quod lex Tertia ibi;Quad enim operor. Quarta ibi ,hune aut iam non ego. Quinta ibia Inuenio ergo Sexta ibi, Condelectorem m). In prima parte intendit talem ratio
nem,Quicqv d facit nobis peccatum apparere, S do cet nos peccatu cognoscere,illud est boitu, at sic quid coperatur in nobis morte Illud est matu: sed lex Mitn is apparere bonu,& iacit nos peccatu cognosce. re; fomes aut peccati ea illa notitia operatur in nobis
mortem; ergo lex est bona,sed lames peccati est quid
malo.De hac aut ratione ponit virtute medita orat nuetur aut sic littera/bnt,quod lex iaciat in nobi a
morte sed per bona idest per iegem, qus est quid bo nu:supple,quς lex data est ut appareat idea cognos
statur,eccatum sic ergo perlege,&ex hac ergo notitia,quam dabat lex per mi data ,idest per legem siemata lite & sic praecipiente, peccata idest fomes preeat: fiat sit pra modum peccam 'dest faciens nos peratareaunc ergo est supplenda ratio, quod lex bona est,que facit nobis pectatu apparere; sed lomes precansit quid malum; qui ex mandato legis , occasione accepta,facit nos iupra modum peccare, idest augmetat peccatam nostrum,&Operatur in nobis mortem .
Notandum aut,* id quod dicitur in litera ut appas 'reat potest referri ad legem,quς fecit apparere peracatum,ut tangebatur in expositione I:tters:vel potest referri ad fomitem precati:ut sit sensus,quod lex non operatur mortem; ted peccatum idest f-s pecesti, ut appareat peccatum , idest ut appareat causi
peccatis per bonum, idest pet legem operatum est mihi mortem ,&hoc ut per mandatum idest dit
legem mandati tem& praecipientem, peccatum),iuest fomes peccati fiat supra modum peccans .idest
ei ad se pra ni ociam peccare.Quocunt modo expo/natur littera,patet quod lex noti est mala, cum ipsa non operetur mortem: sed fomes peccati est malus, qui occasione accepta per legem, mortem operatur. Deiride cum dicit.
Scimus enim quia lex spiritualis est,
ego autem carnalis sum , vae nundatus' peccato.
ΛMacit seeundam rationem quod lex sit bona,
sunt pram ex eo quod sit a spiritu lancto, re nos spim
tualiter nutriat . Formetur autem sit. Quicquid est in tuale, idest quicquid est a spiritu sancto & nos spiritualiter iiutrit, illud est bonum,&ab illo non procedit peccatum, quod autem est carnale, ab eo peccatum procedit : Lindier est spiritualis, idest aspis titulancto est,&nos spiritualiter nutrit, ego autem carnalis iam de peccato usnundatus: erso lex est b, nais a lege non procedit peccatum,sed a me,qui carnalis sum, peccatum procedere dicitur. De hac autem ratione ponit virtute medii dicem,Scimus, quod lex
spirit lis est . idest a spirituiancto data est: vel est φωritualis quia nos spiritualiter nutrit; ego autem uim
carnalis dest habeo fomitem & concupiscentiam ex carne contractam Iropter quam sum impotens revstere diabolo, propter quod sum vamandatis me eat Tunc ergo est supplenda ratio , quod eum lex sic sit spiritualis, ego autem carnalis S peccata v nundatus, non procedit peccatum a lege, quae spiritualis est, sed a me,quli sum carnalia. Nota cum amem quba, ut o a ait, exculpa primi ho/m: ius, qui pro delectatione cibi vetiti se & omnes a lios vendidit, omnes sumus peccato venditi, ut non possimus peceato resistere . Notandum etiam, qu possumus aestingi re triplitem statum, videlicet,
tum Innocentis:statum Naturae eorruptae: & statum Naturς per gratiam reparat s. Instat uilin ense, homo non erat venditus peccato, quia poterat on nia peccata vitare. In statu naturς corrupis donec reparatus per gratiam christi, aeritur homo peccat civ nudatus, sia uniuerialiter omnia peccata vitare nopotest. Quis ergo liberabit nos de corpore mortunulus t nos simus a peccato redempn, ut possim Omnia peccata vitare. εἰ etiam ut pommus in boonum pei sistere gratia i per dominum nostriam Iessumenristum,ut circa finem lectionis habctitur. Notandum etiam, quM magister totam hane lectionem legit dupliciter, videlicet. de homine peccatore, at de homine iusto: ut quod dicit apostolus, Ego autem earnalis sum possit intelligi de nomine peccatore re iusto,ita quba apostolus in vectis illius, nutus vel ibitus set sonam induat . Sed quid interiit inter hane lectionem Si illam , in disputationibus dicetur: subficiat autem nune litteram exponere. Deinde cum dicita
Quod enim operor, non intelligo i non
enim quod volo bonum hoc ago, sed quod odi malum, illud facio. Si autem quod nolo, illud iacio i consentio legi quoniam
Adducit tertiam ratione quM lex sit bona, sum plani ex eo quM INi rationis concordat,vel ex eo quM i lege rationis comendatur. formetur autem L, tequid non approbat opera contraria legis, illud legi concordat & legem comendat: sed ratioves lex rationis non approbat opera eontraria logi erroratio legi concordat,& legem comendat. re dicit legem eue bonam . De hae autem ratione ponit virtutem medii: quod enim operor secutis
dum hominem lupple exteriorem . Vel quod peror supple contrarium legi, non intelligo,
non approbo supple secundum hominem ira tenorem . Non enim quod volo hoc ago sed ma/lum quod odo illud facio. quasi ineat qubi agendo contra legem, di operando secundum hominem extoriorem
100쪽
Qin est aute tota viri medii vi cet quod si ratio no vult opus quod est tegi ςontrariis. ud est
ficere bonum opus Notanlium autem iit unci Ambrosium, & habe ut in glosa, quod bona sunt
ucundumnoimnern exteriorein eo ipso approbatie quae iubet lex adeo ut vere quilibet amet.& velitia hin illa sed deest virtu perficiendiacitandum secunq, .dum eundem, quod bonio ideo est prςstat domina.
potestati eius resistere. Mandum esiam secundum glosam,&lampta e ad Ambro ripi est velle velula vitii,quod potest diei velle sensi alitatu : velle mitionis quod potest dici velle natum N velle gratia. Velle autem natur siue velle rationis per se impo tens est, nec palmam meretur, immo vincitur,a, trahitur avelle vini sivelle gratiae si eniat, quae velle vitii fugat, di velle latuis liberat. Incimtio erago est apostoli , quodlicet secundum naturam &. M ic uin inlo,ul licet lcuuialitas ct ratio, vel est ibi
duplex 'est egelle rationis& velle sensi itat insensialitas dicitur lio exterioritatio homo iniuriot: homo metior cuius velle dicitur velle seustialitatu pronus in quitu est de se Ot inclinetur ad viti uim homo intonor cuius velle dicitur veste rationis,vel veste nature quantu est de se videtur veste bona, d impotens vivi nu Licia vel in bono proficiat, nisi mr gratiam a tuetur Ergo apostol M volens comendare lege Nostendere legem esse bonam, aliqsi induit perso L,
nimis c in iis & h minis tui otia dic is ira rudi i go in apostoli, quodiicet lacundum n tam & r Veio A ponem bonum velitor non tamen operatur illud induit personam rationi . vel hominis interiori, bc quia diuusim da veste ei adiacet, idest uxta earnem iure ope r seri contra legem non in sacer,& quiescit,α impotens ea per se sti re ad M. Viii : desti approbo lexundum rationem rescii, ne operandum:&qui aut veste sicciperatur 1 cat.
- -- ---ν--. M a se, iactein impariens, ideo subdit, Perficere autem
bovum non inuellio: quasi dicat per istud velle non inuenio quod possim in bonum proficeremisi sim astatia adiuuatur ade cum dicit.
.: Non enim quod volo bonum Voc A. cibi se id quod 'olo maltim , hoc ago. Si autem quod milo, illud facior iam non ego operor illud, sed quod habitat in me
peccatum. Ostendit quod veste natuis trahitur a veste vitii su
cam non nem interio m. Notandam etiam quod eo ipso quod ratio ho intelligit di non approbat opera contraria sis ,& non Vult ea sed odit ilia , ex hoc inso concorda cum leo, t commendat eant& consi histaeo, uomam bona o Octyn dicit, vii
, a Nunc aurem iam non ego operor illuc'. m quod habitat in me peccat . .
posit quartam rationem quod lex si bona. sim piam ex eo iviod dso dat i peccato idest a i lite peccati in a i e viti icirca quod duo facit,quia poni, Deit quod dictum est secundo quod supposuerat. Probat, bi,s . a. In prima patre intendit talem ra Ostendit quod veste naturu trahitur a veste vitii sutionem, n operatur contra pecorum dilo c opu malium, dicen , Non enim fuso h l hum. in vitii , illud est bonum ; ted lex operatiar contra quod volo, supple , secundum velle natui sed Peccatum dilegem vitiiaergo est quid bonum. Deliae supple,superatus a veste vitii,ves supe iis . tunt
inirem ratione Donat.1rtur m mpsit A rori. piscentiati alamite Io hoc malum quod nolo.
dicit , Si autem quod heso ostendit reatum di legem vitii ergo est quid O num Me LM inirem ratione ponit virtutem medii,dicens, Nunc autem iam non operor illudfupple quod est contra te. rem, sed peccatum, idest fomes peccati, vel lex ear viqves lex vitii, quod habitat tu me, supple, o ra/tur illud. Tunc ergo est sippienda ratio, quod cum Ueatum operetur contra legem,illudquod opera ἰ peccatum, est quid bonum,sequitiit ergost lex sit quid bo numines eum dicit, .' i
stio enim quia non habitat in me pecocatum, hoc est, in carne meat bonum. Nam velle adiacet mihi, perficere autem
Quoddam,quod Lipposuerat, probandixerat enim quod non agit bonum quod villis secundum velle ra
possit hoc contingere,quod ipse vesit bonum.& t inen non possit illud bonum poscere. Circa quod tria facit:quia primis ostende quod veste naturae vel veste rationis, non possit perficere opus bonum. S eundo declarat quod nullismossi veste , trahitura veste vitii in opus malum. Τemo mani&stat quod
quod huiusnodi malum in quod trahitur lion est proprie a veste naturi: sed magis est a velle intui&a peccato dicens, si autem quod nolo, illud iacio; iam non No operor llud, supple, sed veste naturae secundum quod habitat in me peccatum, idest sontes
peccati;ves carnalis concupiscentia operatur scilicet illud orandumquM, ut dieitur in tertio de Anis nis In nobis fiant appetitus contrarii,& si aut in nobis motores eos trarii sensus & ratio, & mium in uet alium sicut sphera sphercuit , vel sicut rota ro tam: est enim animae motus secundi im Platonem, ut recitatur in primo se anima, quas emi motus . Sis
odit secundum tale .este res, fi cte concupiscentiis trahit. . ad nisin aliquo toto plura concurrunt semperto: uni consgruentius montinatur a superiori pane,&congruεtius dicit ut quod totum sit Mis superior a inseriore
opus malum. iii quod trahitur, non est proprie a ves/is natur sed magis est a veste vitii & a peccato. seo cuncti ibi, Non enim quod volo. Tettia ibἰ, si autem quod nolo. ontinuetur autem sic: bene Seo quM non ago quod voloat quia per veste meum,non siam perscere opus bonum, quia ego scio m no his, istin me,hoc est,in ear ne mea) idest in meo homine siluit,vel in mea sensualitate ponum idest bonus habitus, per que inclinetur ad bonum: nam veste mihi adiacet, perficere autem bonum non inuenio. ut quia .Papa est superior in ecclesia, quo Deit Pa pa dicitur tota ecclesia facere: & quia an homine is perior pars ea satellectus,homo magis dieitur intes lectus quam Pisus:& quia ratio in superior sensualistate agis dicitur homo ratio, quam sensualitas. Se Onesim hoc ergo potest exponi dithim apostoli quod magis se nominat intellectum si sensum. Id oeum bonum placeat rationi.qyla semper ad optima deprecatur ratto,ut dicitur.3AEthl.& cum malum trationi displiceat, apostolus induens personam rati nis e querens de eo quod stiperatur ivelle vitii. ait Non enim quod volo bonum ioc facio ; sed maJum H iii