De immaculato Deiparae semper Virginis conceptu Caroli Passaglia commentarius

231쪽

cursu: quam Civitatem Deus adiuvabit ) multo mane et in ipso

ortu aurorae, hora tempestiva ac maturate. . 8o I. Praeter hanc autem significationem, quam ex Sese Verba

laudunt, quaeque ex serie ductuque psalmi Sua sponte dimanat, aliam eamdemque intimiorem et priore adumbratam patres , Scriptoresque ecclesiastici Proposuerunt. Testes namque sunt Titus ho-

strensis ', Basilius '), Theodori tus ) et ' venerabilis Beda, verbis

psalmi quae laudavimus, eam praemonstratam fuisse tutelam, qua Deus complexurus erat Ecclesiam, illique ita prospecturus ut invicta ipsa seret atque immota iugiter perseveraret. Dabo unius Bedae

verba, quae tum profert cum psalmi titulum in Anem sitis Core, pro arcanis, explanans inquit: . In em, Christum significat; siti core,

Christianos ex quorum persona psalmus iste cantatur; pro arcanis

vero adventum Domini significat Salvatoris, quem divinitatis suae mirabili secreto pro hominum salute disposuit. Filii Core, qui fideles debent intelligi Christiani, primo membro psalmi non se timere pro

fitentur conturbationes seculi, quia Deus refugium ρὶ eorum probatur et virtus: muta noster refugium. Secundo Christum dicunt apparere in medio Ecclesiae, qui eam in seipso tamquam in solidissima petra aedificavit: suminis impetus laetiscat. Tertio credentium turba generaliter invitatur ad divina miracula contuenda, dicentesit Agellius in eomin. ad h. l. ait: a Valle nua e ex habet. ei M. cisi . cultu suo, hoe est. Dum in medio sit et omnia in eonspeetu habeat. solo intuitu opem seret . aieuhi auxilio opus esse viderit. Hane interpretationem Augustinus sequiis

tur et ronianuin psalterium. Ambrosius utramque. Aquila vertit. τυ ιιι ν - , quum D tia auu Iuolum remit. s3mmaehus, τῶν ον, subessiticulum . in ipso ortu matutino. . Pleniora habet in adnotationibus corderius pag a. aerihens: a in praeeo pro mane diremti est Q. .edeciae urinna mana, idest. valde mane. Hieronymus vertit, vitiaeviabitur mi Deus in orta matuιIno. S1mmaehus m i V., . e rea diluetiItim. Aquila.

sionis Arnobius. Ambrosius, et de graeeis Cyrillus illamque a uitur Avetustinus. Cassiodorus. et psalterium romanum et Melesia in osseio divino eadem utitur. Complexus est utramque vendonem Apollia

ra aurora auxiliarem hahel pronidum oeulum. -- eua hie apprima quadrat in heatam virginem quae mane dimoto, seilleot ipso primo instanti quo eonis repta vitam habuit, divino est praesidio adiuta, ne ea. deret in originale Meratum. Alii enim , inquit. a. B naventiira. post easum erecti sunt, Vimo autem amat mis est ne ea res . Omitti postremo non debet in eatena apud cordεtium pag. 87s. Ipsum etiam ., hiberi ominem ut qui legerit, βοηθησaι mem e . adiutahil evim nul ti, et haee verba ita

esus mIeri uesinem, quum ab adrersariis impo/Itur

apud tam fistum Auetar. T. l. si Apud Corderium la eatena yp. graeeorum ad hune Psalmum. pag. 877. E. 4ὶ Ap. eumd. pag. 877. D. 5ὶ Apud eard. Thomasium M. est. pag. 166 s) Bine vetus Melesiae oratio a Tliomasio diseripta pag. log. a Perspieuum in imminenti tribuislatione refugium . miseri re Deus. sanetisea impetu aeratai numinis habita Jum eordia nostri, ut te Deo

virtutum nohiseum eooperante, terrena praelia Gusulamus. Per Dominum. .

232쪽

omnipotentem Deum arma nequitiae confringere, bclla removere, et tristitiam fidelium in aeterna gaudia commutare. Venite et Didete opera Domini. a8Oa. Porro Cognatione rerum, usuque Vulgatissimo, quo Virgo ciuitas Dei atque Dei talernaculum appellari consuevit, factum est ut verba quae proaeime ad Ierusalem et mediate ad Ecclesiam spcctarent, ad ipsam quoque Dei param Protenderentur. Cuius quidem sive amplificationis sive accommodationis testes suppetunt neque Pauci, Deque obscuri. In prinais enim testis est ' graeca ecclesia tibi canit:. Ave sanctificatum divinumque Altissimi tabernaculum; per te enim, o Dei para, gaudium collatum est exclamantibus, tu es inter mulieres benedicta, o Domina omni ex parte immaculata . . Quibus haec omnino ''ὶ respondent: u Tabernaculum sanctum, Caelisque amplius, utpote quac receperis Verbum Dei quod ab universa creatura comprehcndi non potest: tu sola Semper Virgo apparuisti. π8o3. Testis deinde est ' Iohannes euhoeensis praesul, qui conceptam Virginem celebrans inquit: a Cantate et exsultate et psallite. Ecce enim devictus est diabolus qui naturam nostram sub suam tyranni dona redegerat. Ecce solium cherubico admirabilius adoria tur in torra, de quo scriptum est, Deus in medio eius et non commouebitur. Ipsa enim est thronus et sedes et domicilium Emmanuelis atque universorum regis Christi . . Testis et Germanus constantinO-

politanus episcopus, qui ut q) probet inter Virginis titulos eum etiam

numerandum esse, quo ipsa uti Dei civitas salutatur, scribit: . Ain

233쪽

pellatur civitas, gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei. Flumianis impetus laetificant civitatem Dei, Deus in medio eius et non

commooebitur. a Et testes sunt Iohannes damascenus atque Andreas

cretensis, quorum ille 'ὶ post exquisitissima encoinia Virgini delata, eamdem alloquens pergit: a Tota thalamus Spiritus, tota ) civitas Dei vivi quam laetificant fluminis impetus, sancti inquam Spiritus gratiarum fluctus. Tota pulcra, tota Deo propinqua: haec enim Cherubim Superans et super seraphim evecta, Proxima Deo exstitit.

Tum exclamat: α Ο miraculum omnibus miraculis excellentius lSileat sapientissimus Salomon, nec iam nihil sub sole novum esse 'as firmet. O virgo divinis gratiis affluens, templum Dei Sanctum, quod spiritalis Salomon, ille princeps pacis ab se constructum inhabitavit. . Porro ) ΑDdreas cretensis, relata ') Gabrielis salutatione, benedicta tu inter mulieres, et benedictus fructus sentris tui, Subdit, . Ac vere quidem henedicta, nam benedixit te Deus q) suum tabe naculum , quando paterna gloria eximio plenum hominem Christum Iesum eumdemque Deum, ex quibus et in quibus perfectus constat

naturis, incomprehensa ratione utero gestaSti . .

8O4. Accedunt hinc quidem Pseudo-Athanasius, qui et ipse verba sancti auit tabernaculum suum Altissimus, de Virgine 'intelligit, deque eximia eiusdem innocentia interpretatur; inde autem q) Theodotus ancyranus qui adversarios refellens divinae ma-

234쪽

3lternitatis qua maxima Virginis gloria continetur, scribit: . Cedo igitur percontantibus nobis, utrum ne vel sensu iudaico, ut virum ita et Adae coniugem intemeratis opificis manibus conditam, dicenti legi divinae assentiris 8 Et siquidem negaveris, nonne propalani a nobis et Scripturis extraneus exsistis Θ Sin autem affirmaveris, quid stulte a veritate dissentis, Deique placitum ita sanctissima Virgine ad communem salutem provide dispositum detrectas atque rotiuis p Qui enim antiquam illam virginem sine probro condidit, ipse et secundam sine noxa et crimine fabricatus est: quique quod est deforis, pulcre secit, etiam quod intus est ad domicilium animae sancte perornavit. E quibus 'ὶ infert: α Quod itaque suavissimum et inprimis delectabit c Deo visum est, quid tu iudaicae vanitatis sermonibus ceu turpissimum, universorum ipse multo turpiMime, subvertere praesumis λ Sane vero, o attonite atque insipientissime, tu ) quis es, qui respondeas Deo 8. Hinc ad sermonis caput summam

que regressus pergit: α Nam si etiam decori Deo est ut finxerit, quemadmodum ut et in proprio sigmento inhabitarit, sicut tu dicis;

235쪽

etiam suerit quod manere visus sit. Quamquam quod spectat adfictionem, complectuntur et tradunt divinae Scripturae. Nihil quippe quod Deo sit amicum, ignominiam aut probrum habet. Apage; com eum ' enim et magnificentia divinum eius et laudatissimum opus.

Duorum igitur alterutrum necesse est, aut velut qui Evae a Deo formationem prompte probeque confitearis, etiam quae de illo sapientissime dicta est, ex Virgine incarnationem, Piorum more Suscipe et adora, si modo illorum vis esse particeps: aut tibi ipse

iudaei et infidelis, velut qui illis accensearis, nomen impone. Nam Christiani, quippe Deo morigeri obaudiunt divinitus inspiratas prophetarum praedictiones ita ubique 'in de laudatissima Virgine et,

mantes: sancti a se talernaculum suum altissimus; Deus in medio eius, non commouebitur. Et ) iterum: homo natus est in ea, et

ipse fundavit eam AltissimuS. n8o5. Denique Methodius ' eorum omnium, quorum hucusque meminimus, antiquissimus, celebratis Unigeniti laudibus, ad Deipa-

a) De symeone et Anna s. IX. pam. 8la. D-Ε. et 814. H. apud Gallandium T. ID.

reapieit Matthaeus eantaevranus . ubi explanans ver

σει αὐτου, timuit inea svri Ioriemus tibi eum pumelia viventela, donee rea fuerit is se hiati mo,

- -υ -δυι. Umam in Hieel eι aureum utiri misium, es omnia aurea argenteaqua easa eo aram tam in tabernaculo Datimoni , quam in De Omploah lam viedificare; ea namque omnia simul urinas et Iorae praeea iterum Perae Dei areae Veritate autem aeredente . non iam γε ris o tis eras; disia enim, donee rex fuerit in reeuhitu suo, hoe est. Me terminus ipse meae prop/esiae expleatur, o omnium rea Christus Sat Ior in ipso Hrgivis r

sanetortim habuiι domicilium. ti pota Dei vitutio δ erbi purissimum tabernaculum.

236쪽

36ram continuo progressus inquit: α Ad te vero quid dicam, o mater virgo, et virgo mater 8 Cuius enim opus non humanum est, eius et laudatio hominem excedit. Quamobrem paupertatis hei meae obscuritatem tuis a Spiritu honoribus donisque illustrabo, tuaque tibi osserens e pratis immortalibus tuum sacrum et a Deo coronatum caput dilaudabo. Patriis te canticis, filia David, materque Domini et Dei David, salutabo. Turpe enim suerit, atque adeo inauspicatum, ut alienis orneris quae propria gloria praecellas. Accipe igitur, benignissima, dona protiosa tibi soli convenietitia, o cunctis celsior generationibus, quaeque inter creata omnia tum visibilia tum invisibilia inultis numeris honoratior enituisti. Felix radix Iesse, et beatissima domus David in qua germinasti. Deus in medio tui, et non commoreberis; sanctificaseis enim tabernaculum suum Altissimus. In te enim ad patres nostros testamenta iuramentaque Dei finem gloriosissimum acceperunt; quia per te D minus factus est Deus virtutum nobis uin . . Hinc commemoratis magno numero 'ὶ typis, quibus Virgo praemonstrata suit, orationem absolvit ' his verbis: a omnia namquc cesserunt, tuaeque illi divitiae imagini exprimendae imparia succubuerunt. π8o6. Aperta igitur testificatione maiorum compertum eSt, referri ad Virginem deque Virgine intelligi ea psalmi verba consue Vi SSe, quibus eadem nuncupatur tum civitas Dei quam suminis impetus laetificant, quuin tabernaculum quod Altissimus sanctifica-oit et a ceteris omnibus ita secrevit, ut in eius medio persans et primo statim diluculo sura illud ope defendens , non tulit ut pelhrovissimo temporis interuallo commoreretur. Haec autem non obscure demonstrant quid ipsi de Virginis originibus existimarint. Existimarunt nimirum tribui illas Deo oportere, qui Virgini a primo Statim exortu praesto fuerit, illamque utpote exstituram Unigeniti

237쪽

tabernaculum sanctificaverit, ac nullatenus siverit ut hostium impetu Commota labefactaretur. Atque huc sane redeunt quae suis enarratiωDibus complectuntur: quae I. complectuntur quum docent, in ipso Mariae conceptu adornatum fuisse solium cherulico admirabilius: quum II. docent, Mariam primum exstitisse veluti templum a vir tali Salomone aediscatum, et veluti cisitatem cui Deus suo numine adfuit ne oppugnata commooeretur: quum III. docent, apparuisse

Mariam ceu rem sub sole noνam, ceu miraculum miraculariam, ceu

gratiis a luentem, proindeque totam Pulcram et totam Deo propinquam: quum IV. docent, non aliter a Deo conditam fuisse Mariam, ac eae t olliatis eius manuus prior Eoa prodierit: quum V. docent, nullum propterea dedecus eae procreata Maria in Deum dimanasse, quod ea tamquam opus ipsius Dei amicum condita fuerit: quum tandem VI. docent, initia triumphi de Satana per Christum plenissime referendi, una cum Mariae Originibus atque primordiis incepisse. Neque enim horum doctrinae capitum vel unum est, quod aut cum sacto originalis culpae quam Virgo contraxerit, Componi utcumque possit, aut ab ipsa Virgine factum contractae originalis culpae non longissime amandet. 8O7. Ut enim ex sententia maiorum de Unigenito loquens scribit beatus Petrus Damiani: a Antequam nasceretur, talem Crea vit eam, ut ipse digne nasci potuisset ex ea, de qua propheta David inulto ante praedixerat, mater Sion dicet, homo, et homo factus est ex ea, et ipse fundaoit eam Altissimus. a Quod praeclare explanat 'in Eckbertus quum de typis agens Virginem Praemonstrantibus, inter cetera ait: α Arca quoque testamenti typum tenet sanctae Dei genitricis. Illam iacit Bezeleel, istam condidit Emmanuel. BeZeleel oliab in opere socium habuit; et Virgo virginum quoque condita, Praeelecta, pracservata, Praeparata et ornata per Spiritum sanctum et eius Omnipotentem Filium suit. Bezeleel interpretatur umbra Dei, Oliab protectio mea: prior ille Spiritus sancti , iste vero typum tenet Filii. BeZeleel ergo cum socio arcam testamenti labricavit; fiancta quoque Trinitas Virginem sibi sanctificavit ac templum sanctis-Simum consecravit, hospitiumque mundissimum sibi praeparavit, thalamum quoque de quo sponsus prae filiis hominum speciosus ad

238쪽

publicum procederet, decenter praeornavit. Pater ergo in consecratione Virginis exhibuit claritatem , Filius humilitatem , Spiritus sanctus caritatem. Pater exhibuit potentiam, Filius sapientiam, Spi

ritus sanctus omnium virtutum gratiam. Pater auctoritatem contra

peccatum, Filius humilitatem contra mundum, Spiritus sanctUs caritatem erga Deum et proximum. Haec dicens, opera vel dona Trinitatis non divido, sed fideliter inseperabilia assero. Sicut enim inessentia unitas, ita in operatione identitas. Legit ergo maiorum

vestigia ') Petrus Montius, quum de verbis ') psalmi, sancti avit tabernaculum suum Altissimus, scripsit: . Ubi David dicit, fluminis impetus laetificat civitatem Dei, videtur quod de Domina nostra loquatur; et ad hunc finem in Officio ct solemnibus vel commemorationibus beatae Mariae canit Ecclesia: suminis impetus laetiniacat ciuitasem Dei, sancti cavit tabernaculum suum Altissimus. Deus in medio eius, non comm ebitur; adiuoabit eam Deus mane dilucula. Et principio dixerat, quod cum velocitate eam laetificaverit; quam si prius labi sivisset, quamvis denuo adiuvaret, non Velociter nec tempestive, sed nimium sero exstitisset. n8O8. Cum his aute in rerum ac prope etiam verborum affinitate cohaerent, quae veteres christiani scriptores de verbis psalmi, re lebimur in honis domus tuae; sanctum est templum tuum, mim-bile in aequitate, litteris consignarunt. Quisquis enim illorum opera inspexerit, duo tacite animadvertet: et principio quidem non omnino paucos reperiri, qui verba , sanctum ) est templum tuum, mirabile in aequitate, ad Virginem accommodarint: deinde vero haec eadem verba ad Virginem accommodata sic enarrari atque exponi, ut illius puritas numquam laesa, et illius innocentia Dum quam maculata significetur. Sane quemadmodum verba de quibus loquimur, ad Virginem reserunt Eckardus, Anselmus, Matthaeus cauta uZenus, Iohannes damascenus, Modestus et Hesychius hie-rOSolymitani, Basilitis seleuciensis, vulgatus Epiphanius et Cyrillus

al De unius tostis verilata lib. eap. LXXIll. J Pa. Lxiv. με. Ah hae inelsorum distinetiona si eoniunctione . quam praeserunt editiones alexandrina et vulgata . nonnihil distat hebrateus uisatur qui ale habet: replebimur in bonitati domus ti . sane ita tis D li mi. Mirabiliter is aequitati exaudi nos noua mutaria noster. 4ὶ Idest. sanetum . maiestatis plenum ae r ligionis e t templum tuum : mirabile ae venerethila in aequilata. in eo enim illustria signa et admirabilia indieia aequitatis. iustitial , elementiaeque tuae ere tiro edidisti Commentariua Herael potae apud Corde. rium pag. 26 . est huiusmodi: -------

ptam sanctitate plenum es , Itiam e lustitiam peroraevia itia eos Meet qui aeredunt.

239쪽

cilexandrinus; ita de ea Virginis invocentia deque ea sanctitate interpretantur, quae ad ipsas quoque eiusdem origines primumque conceptum se inet porrigat. 8o9. Quae quidem ne a nobis temere dicta atque inconsulto affirmata videantur, dignus est qui omnium primus audiatur Eckardus scribens: α Iain ergo uterum tuum, Domina, velut sacratissimum 'i Dei vivi templum totus mundus veneratur, quia in eo Salus mundi initiata est, ibi decorem indutus est Dei Filius, ac praeelectae sponsae suae Ecclesiae formosus in stola candida exsultanter occurrit, desideratum diu osculum Porrexit, ac praedestinatas a seculo nuptias virgo cum virgine praelibavit. Ibi ruptus est paries inimicitiarum, quem inter caelum et terram protoplastorum triobedientia construxerat. Ibi confoederata sunt terrenis caelestia. Ibi divini consilii providentia inescatus est hamus, qui ad extrahendum serpentem antiquum in hoc mare magnum de caelo traicctus est. Inde egressa est armilla aurea , ut Personaretur maxilla Leviathan , ut EVO meret mortuos nou suos, quos ab origine mundi secure deglutiverat . . Dignus est qui deinde audiatur ') Anselmus in precibus ad Dei param susis exclamatis: a O intemerata et in aeternum benedicta , specialis et incomparabilis virgo Dei gcnitrix Maria, gratissimum ) Dei templum, Spiritus sancti sacrarium, ianua regni

Caelorum, Per quam Post Deum totus vivit orbis terrarum. . Et 'rursum: . O beata Dei genitrix virgo Maria, templum Dei vivi, aula regis aeterni, sacrarium Spiritus sancti. Tu virga de radice Iesse, tu cedrus de Libano, tu rosa purpurea in Iericho, tu cypressus in monte Sion, quae singulari privilegio sicut nescis in omnibus comparationem , ita nihilo minus et angelicam superas dignitatem . . 8IO. Cum utroque consentiens ') Matthacus Cantacu Zeuus in cantici commentario sic habet: α Iudaeorum quidem populus ut im

240쪽

mundus a Deo est reprobatus; Virgo autem omni ex parte labis experS, tamquam Puri Mimum templum, in ipsius electa est domicilium, ad quam dicit: veni tu columba mea in tegmine petrae, i ta propugnaculum; ruidelicet vetat ut tu me Carne vestias, quo perinde sim ac ceteri particeps irreprehensibilium passionum. n Eadem perspicuitate Iohannes damascenus nunc quidem verba psalmi ad Virginem nude refert, nunc vero ' non citra adiectum Commentarium scribit: α Ave templum, purissime labricata domus Domini, de qua David ' ait, sanctum est templum tuum miratile iniustitiae ex qua si hi Christus corporis templum exstruens, templa Dei vivi mortales essecit. n811. Succedit ') Modestus qui Virginis ornamenta recensens ait: α Ave multum Deo desiderabilis, vivum incomprehensibilis Altissimi templum, in quo increata et subsistens Sapientia Dei Patris inhabitavit, suique corporis templum Christus Deus aedificavit, qui suam in te requiem ad universalem salutem invenit, teque sibi complacuit ad aeternam et gloriosissimam sui requiem assumere. πHesychius vero hierosolymitarius presbyter haec Gabrieli Virginem alloquenti verba tribuit: . Quia mutida es a concubitu nuptiali, quia templum incorruptum , et tabernaculum ab omni labe integrum Conservasti; et Pater hospitatur apud te, ct Spiritus sanctus

obumbrat, et assumpta carne Unigenitus ex te nascitur. η Neque

aliter 'in Basilius seleuci ensis qui archangeli ') salutationem, Domia

Orat. I. in Deiparae dormit. s. XIl. p. fisa Pa. LXIV. 1.Ε. ubi ad Virginem eoniunetim aeeommodat quae te a e. I. 18guntur in Psalmis XLΠ1. I. LXlv. 5- , et LXVII. r.