De immaculato Deiparae semper Virginis conceptu Caroli Passaglia commentarius

61쪽

et quidquid singuli habuere sancti, tu sola possedisti. Lectulus es Salomonis , de quo in Canticis : en lectulum Salomonis septuaginta sortes ambiunt ex sortissimis Israel, omnes tenentes gladios et ad bella doctissimi. . Accedit Petrus Damiani inquiens: . Terribilis

ut castrorum acies ordinata, terribilis daemonibus, ordinata virtutibus, singularis timor malignorum Spirituum, specialis amor civium beatorum. Sequitur de cius conversatione: quae est ista qua ascendit per desertum sicut uirgula fumi eae aromatibus myrrha et thuris et universi pulveris pigmentarii st Ista est speciosa inter filias Hierusalem. Descrtum est vastitas huius mundi, ubi princeps ille nequissimus omni sortitudine principatur. In huius seculi vanitates omnes vel descendere vel cadere cognoscuntur, rarusque qui non vel descendat vel cadat in huius turbulentissimae profunditatis oceanum. Sola illa mater et silia creatoris nec descendit nec cecidit; sed de virtute in virtutem ascendens consummatione virtutum vestita est. . Quibus mox λὶ addit: α Caro enim Virginis ex Adam assumpta, maculas Adae non admisit; sed singularis continentiae puritas in candorem lucis aeternae conversa est. η Neque

mirum quando: . Universus pulvis pigmentarius in Virgine coniectus est, quia in ea virtutum conventus reverendum sibi thalamum Consecravit; et si octeris per piartes Spiritus adsuit, Mariae tamen tota plenitudo gratiae supervenit . . Accedit non uno in loco M) vulgatus Hildephonsus, qui adductis verbis, quae Est quae ascendit Perdesertumst subdit: α Admiratio illa angelica non de virginitate sola, quae suit singularis in Maria, sed de immensitate gratiae venit: quia universae Virtutes in ea respergebant ex inccndio divini amoris suavitatem odoris, ita ut in ca esset forma non solum Virginum, Verum etiam omnium ecclesiarum Dei. . Etenim ' . De propagine carnis nulla nobilior Dei matre refulsit, nulla splendidior ea processit, quam splendor paternae gloriae ineffabiliter divinitus illustravit. . Accedit tandem Matthacus cantacugenus, qui ') verbis,

62쪽

sellam fecit sibi ipsi reae Salomon eae lignis Libani, hunc subiungit 'in commentarium: . Ex radice David sibi ipsi genitam Dei filiam

paullo quidem ante Iectum et domum nominavit, heic autem seLIam. Ipsa enim novem mensium spatio Deum omnium portavit in utero, hominem Pro nobis iactum, ex ea carnem Sumere non de

dignatum. π

640. Itaque patribus christianisque scriptoribus non solum in more suit ut tertium Cantici caput de Virgine interpretarentur; verum etiam ut ex eo ad Virginem accommodato apertis repetitisque sententiis deducerent: Ι. summum esse Virginis candorem, penitus immaculatum, nullo infectum naevo, non opertum Superfluitate palearum, et quam prooetae ad candorem expressum lucis aeternae: ΙΙ. illius splendorem noυum esse et singularem, ipsosque Angelos in sui admirationem rapere: ΗΙ. tantam esse eius Iragrantiam ut suavitatem eaecedat omnium suaviter olentium, ipsumque Regem miria sce delectet: ΙV. omnes ossis eius esse pulcras atque semitas ita P ciscas, ut nec des o poplite umquam incesserit, neque primum gressum promooerit eae iniustitia ad iustitiam et eae maledictione ad benedictionem, sed ex seirtute in Mirtutem atque eae benedictione et gloria in benedictionem et gloriam: V. Omnibus ipsam gratia et sanctitare praeeminere, Praeeminere hominibus atque adeo esse Maia mitici generis ornamentum, et praeeminere angelis atque adeo solam inter Adae posteros illorum tutela non indigere: VI. a Deo sibimetipsi fuisse conditam, atque primum Dei sitam, alienamque ab

Adami maculis exstitisse: VII. nihil in ea esse nisi nopi et stupendi, et Oerissimum Phoenicem merito eaeistimari: detiique VIII. ad illius pertinere dotes ut sit credaturque lectus Regis sanctissimus, purior te io, ex auro factus, prae Omnibus selectus et beneficiis dioinae reparationis decoratus , Dei atque Regis Mictoria, malorumque dain monum terror et gladius. Quae quidem aut his profecto non dissimilia auctori obversabantur tractatus Anselmo tributi de conceptione

Virginis, qui propterea ') scripsit: αΤe igitur, Domina, quam in

63쪽

563 tantum culmen praedestinavit et extulit divina potentia, quam tot praerogativis dotavit cuncta disponens Dei sapientia, quam sibi ma trem elegit ad mundo subveniendum ipsa omnium salvandorum ine sabilis misericordia, crediderim ne, quaeso, te morte Peccati quae per invidiam diaboli occupavit orbem terrarum, in tuo conceptu potuisse gravari Θ Me namque iterum atque iterum ipsas quas sup

rius comemmoravi rationes considerante, animus hoc credere vetat, intentio abhorret, lingua fateri non audet. .

ARTICULUS IV.

De iis quae quarto Cantici capite continentur: ecclesiastica eorumdem ad De aram accommodatior maiorum commentarii: atque eae illis ducta immaculati conceptus pnaeroinlisa.

656. Quod hoe in eapite primum occurrit, Commendatio est

plena admirationis qua Sponsae pulcritudo ) celebratur: quam ρει- Cra es amica mea, quam pulcra est Hanc universalem pulcritudinis commendationem altera excipit in partes ita tributa, ut singillatim laudentur Sponsae oculi, capilli, dentes, Iabia, genae, Cossum et ubera: Oculi tui columbarum, absque eo quod intrinsecus latet. Capilli tui sicut greges caprarum quae ascenderunt de monte Galaad. Dentes tui sicut greges tonsarum quae ascenderunt de lasea O, Omnes gemellis foetibus, et sterilis non est inter eas. Sicut Mitta coccinea, labia tua: et eloquium tuum dulce. Sicut fragmen mali punici, ita genae tuae absque eo quod intrinsecus latet. Sicut turris David eo lum tuum, quae aedificata est cum propugnaculis: mille cl ei pendent eae ea, Omnis αrmatura fortium. Duo Gera tua, sicut duo hinnuli capreae gemelli, qui ρascuntur in liliis. Sequitur praecedentium epilogus, et Sponsae omnibus expleta numeris pulcritudo negando aeque ac affirmando vindicatur: tota pulcra es amica mea,

64쪽

M et mncula non est in te. Invitatur ) deinde Suavissimo Sponsae nomine , atque coronanda perhibetur: veni de Libano sponsa mea, oeni de Libano, oeni: coronaberis de capite Amana, de Dertice Sanir et Hermon, de cubilibus leonum, de montibus pardorum. Tum Sponsus ' sistitur Sponsae pulcritudine vulneratus: Dulnerasti cor meum

soror mea sponsa, Mulnerasti cor meum in uno oculorum tuorum et

in uno crine colli tui. Hinc iteratis sponsae sororisque appellationibus , illius singularis venustas et fragrantia absolute non minus

quam comparate extollitur: quiam pulcrae sunt mammae tuae sinror mea sponsas pulcriora sunt ubera tua Dino, et Odor unguentorum tuorum Super omnia aromata. μυω distillans talia tua, Sponsa, mel et lac sub lingua tua: et Odor oratimentorum tuorum sicut odor

thuris. Novis deinde imaginibus exquisitisque metaphoris puritas

Sponsae eiusque suavitas ) describuntur: hortus conclutatis soror mea sponsa, hortus concluaus, fons signatus. Emissiones tuae paradisus malarum Punicorum cum pomorum fructibuta. CXPri cum nardo: nam dias et crocus, Astula et cinnamomum cum unioresis lignis Libani, myrrha et aloe cum Omnibus primis unguentis. Ipsa tandem Spousa

ita secum ipsa loqui' perhibetur: surge aquila, ct veni auater, Persa hortum meum, et suant aromata illius. 65 I. Iam vero haec sunt eiusmodi quae simul iuncta omnem excludunt Iabcm, nullamque maculam patiuntur. omnem excludunt labem ingeminatae affirmationes de pulcritudine omnimoda, de venustato persecta, deque fragrantia quae nihil nisi suave spiret. Nul

lam vero patiuntur maculam sive diserta verba, et macula non est

ei omne ιuum. Pro ius uente nomina maeula, he Malea haritur m T , Masee Eat autem α per uneopen factum ex ta rara quod signifest alia tu In malam part mr nam Targum tonstant esuritituit aut eamdem meem eum desitione ehat latea . aut quidquam , Eupple mali vel utini. Graeel μώia . quidquid Linrerum est. ae deinde perellare unguentum vorarunt odoris grauaiami quod et non esset aliquid admixtum. Et post a lignum ex quo liquor hie manat. Paulus Ephes. V 27. hune Deum Melesias aeremmodans non tam graece redodidit quam εxplanavit, dum Iliam dixit μου laetisti,

4 Cant. IV. A. Liret in usitatis editionibus haheatur m eum, nihilominus veteres legisserens, ostendunt interpretes alexandriui, vulga. tus . Wrus et aratis. I) cant. Iv. s. Verhis nulnerasti eor meum respondet in textu , quod aleuti Theodori istas roddidit ἐπ 34. vulneratus sum et ...ea-λ. -τMe m lupefecisti me, ita tres patres vertunt ιc 42ex ινιυ --ιι is ιυι desiderium auraris I a) Cant. Iv. io-ii.

vulgatus reddit hortum , ex vi originis valet aestum . ut adiunetum partiel plum trustra videatur .ae si quis direret elatisreum elausum. Verumtamsti quia hortus eireum plus est duplietur . vel modie gem aut marem, vel altior et ne de Illa hele sum retur, additum est , quod non iam eone usum quam obseratum aut oppessulatum signiseat.1 Cant. iv. 16.

65쪽

in te, sive quae de singulari custodia, eximiaque tutela, memorantur. Quare venerabilis Beda quum incisum, tota pulcra es, amica mea, et mαcula non est in te, ad Ecclesiam 3ὶ retulit, principio scripsit: α Non in eximioribus tantum membris electorum quae SpeCiatim enumeravi, pulcra es; verum etiam in illis qui pusilli

videntur et fragiles et decore refulges virtutum, et Vitiorum In cula cares. Benedixit enim omnes timentes 'in Dominum, pusillos cum

maioribus. Unde in Apocalypsi sua de superna eiusdem Ecclesiae patria dicit ) Iohannes: nec intrabit in eam aliquid coinquinatum et faciens abominationem et mendacium, nisi qui scripti sunt tu libro vitae Agni. . Tum continuo ' adiecit: . Haec autem dicta Sunt, non quod ita hac vita sanctorum quispiam vel a culpis Omnibus immunis , Vel perfectus possit esse Virtutibus; quum veraciter scriptum sit, quia non est homo in terra iustus qui iaciat bonum et non peccet: Sed quod Ecclesia sancta, an quantum Ecclesia Christi, et side recta et munda sit opero. Si quid vero eam immunditiae Vel pravitatis attigerit, non hoc ad eam pertineat, sed ab ea sit celerius

Eliat extraneum omni conatu expurgandum. Cui simile est illud ')beati Iohannis, omnis qui natus cst ex Deo, Peccatum non DCit, quin uiam semen ipsius in eo manet et non potest peccare quando ex Deo natus est. Iu quantum enim semen gratiae Dei qua renati sunt, in tantum Peccare non Possunt. In quantum autem peccant, in tautum eos gratia renascens ad tempus dimiserat, ut quid de seipsis sint agnoscant, qui per ipsam iuste vivebant. Quae videlicet eos post hanc vitam ab omni malo mundos et intcgra pulcritudine renitentes, in illam introducet civitatem in qua nihil, ut dictum est, potest introire pollutum: et tunc in amica Sponsi veraciter implebitur hoc ad quod ipsa nunc toto virtutis nisu conatur, ut sit tota

Pulcra et macula in ea non sit ulla. .

65a. Illorum igitur quae quarto Cautici capite continentur, ea vis est atque insilui potestas ut non modo puritatem reserant nullius consciam labis, verum etiam pulcritudinem omnibus expletam cumulatamque numeris demonstrant. Quare si quo fide digno testimonio compertum sit, illa ad Dei param rite accommodari ac merito

66쪽

de Dei para sumi, spectari ipsa haud aliter poterit ac ut pulcra,

supra admirationem pulcra, undique pulcra, tota pulcra, Omni ex parte Malidissime communita, nulli pomis culpae nulloque naeos maculata. Suppetit autem quod quaerimus dignum fide testimonium, praesto namque est auctoritas Ecclesiae quae in publicis solemnibusque ossiciis quartum Cantici caput de Dei para usurpat, illoque utitur ut suam mentem suamque fidem de innocentia deque pulcritudine Virginis splendidissime aperiat. Ecquam igitur esse Virginem existimabimus Θ pulcram nimirum, pulcherrimam, totam pulcram, eximio Studio protectam, singulari cura Obsignatam, et omnino eiusmodi quae sola Sponsi animum sua Nenustate rapuerit. Ne quem Vero CommoVerent aut pervagatissimum adagium, in omni facie est

runt; non satis Sponso suit dicere, tota pulcra es, sed e vestigio subi cit, et macula non est in ter qua propositione negante affirmantem illi connexam ab exceptione vindicavit, et ambarum ope Mariae vultum, ut animae imaginem, a communi aliorum omnium lege

atque miseria apertissime exemit.

653. Dc qua exceptione et insuscata numquam Virginis pulcritudine multo constabit evidentius, si consiguata maiorum commentariis librisque ecclesiasticis recolantur. Ut enim ab his ordiamur, in Menaeis ' legimus: α Tota, o Virgo, tota es pulcra, tota lucis speciem exhibes, lucifera et dei sera, sola quoque tota es Splendida ; propterea oculos cordis mci illumina, ut qui tuam, o Domina, gloriam instar aurae exhalo, et desiderio tuae gloriae sum vulneratus . . Legimus deinde: a Te totam, o Dei mater, columbam persectam omnique ex parte pulcram, et splendidum lilium, floremque convallium quum invenisset spiritalis Sponsus, in te inhabi-

παγιαλον, και 'λαυγὲς ευμν κρίνον, καὶ κοιλαδ- ανθος, ω Θεομητον, o νυμφιος ονοητος ἐν σοὶ κατεσκηνωσεν. Integrum eaput Iegitur dia XVIII. Augu- ptem dolorum ad Iaudes

ti insta octavam Assumptioni x in primo noeturno. M Ps. XIll mil. Lll. 4. at Rom. III. 23. et nonnulla ex eo deeerpta leguntur in omela M.

67쪽

56 tavit. . Tum ρὶ legimus: α Dominus qui impollutum incoluit sinum tuum, te totam puram et resulgentem demonstravit . . Quibus haec ex Anthologio respondent: a Misericordia motus creator ex tuo Puro sanguine efficitur parvulus, te totam innocentem se vat post partum puram, et insectam imaginem repurgat: idcirco ad tui formam fingitur factus natura mortalis qui natura est Deus. . Atque haec item quae ' subdimus: α Te murum atque robur, o Domina, te praesidium non sallax, te turrim immotam fideliter numquam non Possidens, spero per te compotem fore salutis. Ecce Virgo clamat ad omnium Dominum et filium: pulcher es Sponse mi, ecce pulcheres atque venustus: in odorem unguenti tui post te sollicite curram. venustus Sponsus, o Virgo domina, deligens e mortalium genere ad dexteram suam splendide collocavit, veni, tibi dicens, Sponsa mea a Libano, veni Sponsa mea et mater. Neque dissimilia sunt

quae apud Syros, Coptosque frequentantur; apud illos quidem q) his

verbis: α Salve Dei templum et thronus crystallinus, salve Moysis velum, salve Salomonis hortus, salve civitas filii Iesse . , Penes Coptos vero qui ' canunt. . Virgo Maria, sapiens Dei para, hortus incensi,

sons sanctus aquae Vitae. . Merito igitur et prorsus ex Ecclesiae

τηριας τυχειν.

et Theoloe . tetrast. III. pag. 324.

68쪽

5sqsententia antiquus auctor operis de corona Virginis scripsit: a Tu, Domina, semper suisti Clara et Serena, sincera, mundissima et amoena. Tu enim semper tota pulcra, tota sermosa, tota immaculata et tota speciosa. Macula nulla suscaris, nulla Sorde macularis, omni gratia illustraris . . Et merito in antiphonis ossicii de Conceptione suffragio Sixsti IV. comprobata canebatur, tota pulcra es, et macula or cinalis non est in te. 654. Huic enim stabiliendae doctrinae mirum dictu est quam perspicue maiorum commentarii editaeque ab iis interpretationes

Maria omnibus coucupiscibilis, quia tota pulcra, omnibus Venerabilis quia plena gratia: Singulos quidem odore unguentorum suorum ad amorem suum trahit Virgo singularis. Sola sufficit omnibus, ut species quaedam Salutaris quae sine aliarum admixtione speci crum ossicacissima est ad conficiendum humanae salutis unguentum: huic speci ci si admiscetur alia, aliquid ei videbitur subtrahere odoris, nihil vero conserre vigoris: sola placuit Deo Patri, ut Filii sui mater fieri mereretur: sola siue exemplo placuit Christo, ut ex ea nasceretur: ct Spiritui sancto ut eius templum fieretot eo repleretur: sola non immerito nostrae Saluti sumi ciens, ex qua pro nobis Salvator nasci dignatus est . . Conducit commentarius

Ruperti tuiti ensis, qui relatis ) Cautici Vcrbis, mox pergit: α Οpulcritudo admirabilis, quam sic admiratur et collaudat pulcherrimus auctor ipse pulcritudinis septena praeconiis. Consideravit oculos, capillos, dentes, labia, genas, collum et ubera, et pro singulis dilectus singula decantavit dignae collaudationis capitula. Quid in te, o dilectissima dilectarum, Virgo virginum , laudatur a dilecto Iaudabili, quem laudat omni chorus angelorum 2 Laudatur simplicitas, munditia, innocentia, doctrina, verecundia, humilitas, menistis et carnis integritas, sive incorrupta virginitas. a Quae dum singulatim persequitur, inter cetera subdit: α Quam pulcher ordo Primum oculi, et post oculos capilli, post capillos dentes laudantur innocui. Respicite, amici, ad Sinistram, considerate Evam, mulie-

69쪽

rem odiosam huic dilectae oppositam et oculis et capillis et dentibus et labiis et genis et collo et uberibus infaustis . . Et ) infra r. o qualis haec turris, qualia propugnaculat Ex ea mille clupei

pendent, omnis armatura sortium. Ita collum tuum, immo et ultra quam turris illa, collum tuum, idest, humilitas tua quae sedet vel patet in collo tuo non extento, aedificata est cum propugnaculis. Nihil enim deest illic omnium quae continentur in Scripturis veritatis, et neque invisibilis diabolus, neque visibilis homo haereticus e contra potuit umquam vel poterit. o Et ' rursum: α Haec auscultantes toties de mammis et uberibus tuis et de ceteris instrumentis tuae

pulcritudinis, de oculis, de capillis, de dentibus et labiis, tot voces Dilecti gratulantis non fastidiunt, quoniam amici sunt, imo gaudio gaudent Propter vocem Sponsi lactantis iuxta 'in illud: laetabitur Dominus in operibus suis. Voces istae, voces laetitiae noStrae sunt, laetitiae Patris et Filii et Spiritus sancti in istis operibus nostris, in mammis sive uberibus tuis. Haec enim egregia sunt opera Tri-

dicentis : saciamus hominem ad imaginem et simili tradinem nostram, plasmautis de terra Adam, et labricantis de costa eius Evam . . Ubi autem insequentia ' expendit cantici verba , sic ' habet: α Ecce novus paradisus, novae plantationes, quas plantavit unus idemque antiqui paradisi plantator Dominus Deus. Ρlantaverat autem Dominus Deus, ait Τὶ Scriptura, paradisum voluptatis a principio, in quo posuit hominem quem formaverat, lignum etiam vitae in medio paradisi , lignumque scientiae boni et mali. Ille est paradisus antiquus, paradisus terrenus: iste est paradisus novus paradisus caelestis . Utriusque plantator est unus idemque Dominus Deus. In illo posuit hominem quem formaverat, in isto sormavit hominem qui apud ipsum in principio erat. De ista humo produxit omne lignum pulcrum visu et aa vescendum suave: lignum etiam vitae in medio paradisi: istam humum, istam terram suam benedixit, et ex ea cunctarum germina gratiarum, et cunctarum exemplaria virtutum produxit: ipsum quoque lignum vitae Christum, Deum et hominem, Dominum paradisi caelestis . . Quanta vero suerit huius novi caelestisque para-

70쪽

disi sincerissima puritas, dcclarat inquiens: . Uterus tuus nulli viro, nulli carnali commercio accessibilis; et mens tua nulli vitio, nulli spirituali nequitiae fuit umquam penetrabilis. a Neque penetrabilis esse poterat, eodem namque ') auctore: . Sicut in initio sons ascendebat e terra irrigans universam superficiem terrae, sicut inquam fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum; sic ex te, o amica, o terra bcnedicta, sotis ille ascendit qui apud Deum erat, et vera lux erat, sicut ' scriptum est: quinniam apud te est sons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen. . Quare enarrans =ὶ Verba, surge aquilo et Meni auater, persa hortum

meum, et suent aromata illius, interrogando q) scribit: . Quis ille est aquilo Z Ille nimirum qui dixit, sedebo in monte testamenti, in lateribus aquilonis: illo de quo dictum est ') pcr prophetam, ab

aquilone pandetur malum super omnem terram. Ipse est serpens a

liquus, qui vocatur diabolus et satanas. Unde ille talis aquilo surget Z Quomodo surget Θ Surget de occultis insidiis ubi iacebat olim et serpebat lubricus anguis , quando Primam mulierem decepit, quemadmodum illa 'i dixit: serpens decepit me et comedi. Non ibi Surrexit ut impugnaret, sed serpendo sibilavit ut deciperet. Vires quippe non habebat prius quam consensum voluntarium praeberet ei mulier, quam Deus innocentem secerat. Inter te et illum, soror mea Sponsa, Dcus inimicitias posuit, et idcirco de te omnino desperavit, imo de fraude sua, de dolo suo sive artibus suis adve sum te nihil habet spei ut decipere possit. π655. Ab his autem sane praeclarissimis nullatenus dissident quae Philippus bonae spei abbas in suis commentariis frequenter lucubcat. Et ea inprimis non dissidoni quibus ' ait: α Innuitur quod et muIta est Virginis pulcritudo, et ei)em pulcritudini nulla inest suNdola turpitudo: absque eo, ait, quod intrinsecus latet. Sunt nonnulli quibus praesto est pulcritudo exterior, pulcra superficies et ovina, intrinsecus autem lupi rapacitas et fraudulentia serpentina. Sunt alii qui etsi non dealbantur foris hypocrisi fraudulenta, etsi eos intrinsecus non inficit assiduitas virulenta; tamen dum tenentur