De immaculato Deiparae semper Virginis conceptu Caroli Passaglia commentarius

81쪽

videbimus lumen. Quia iuxta Iohannem, ipse est qui illuminat

omnem hominem venientem in liunc mundum. Cuius prosecto emissio uteri, supernorum civium omnium est paradisus. De isto namque ventris agro patriarcha Isaac longe odorans aiebat: ecce odor

filii mei sicut odor agri pleni cui benedixit Dominus: quamvis pu

tent parum intelligentes quod priores sancti minus de Christo iti-tellexerint mysterium incarnationis, cum et ipsi eadem salvati sint gratia . . Et ' infra: . Quoniam haec est hortus conclusus, sons si-guatuS, Pulcus aquarum viventium, ad quam nulli potuerunt doli irrumpere, nec praevaluit fraus inimici, sed permansit sancta mentect corpore multis donorum privilegiis sublimata. - Α quibus seiuncta nolim quae Matthaeus cantacuZenus docet, sive quum de Virginis pulcritu)ine 'ὶ ait: a Non cnim sicut ccterae virgines quae corporis pulcritudinem ostentant, ita et Virgo filia David exornata est; sed immaculata ipsius anima pulcritudinis loco virtutes possidebat . . Sive quum turris imaginem enarrans scribit: α Nominatim autem recensuit Virginis quoque collum esse instar turris Davidis aedificatae in Dialpioth. Porro malpioth est arx Bethleem, quae domus panis hebraeo sermone exponitur; panis autem est Salvator noster Iesus ut ipse dixit: ego sum panis qui de caelo descendi. Domus autem ipsius vocari poterit virgo Μaria; merito itaque Vi ginis collum turrim in Tlialpioth appellavit. Mille cirPeι pendent super eam, Omnia fortium missilia. Ρer haec non obscure ostendit, arcem in tuto fore undique munitione vallatam atque praesidio de-

82쪽

582 sensam, nec eam omnino hostium patere insidiis. Eiusmodi porro erat illa quoque sanctior universis mater virgo, quae nullis umquam suit exposita insidiis, atque ab omni prorsus subdola versuti illius fraude aliena perstitit. α Sive quum ' de Sponso ait: α Considerans autem ipsam totius prorsus labis expertem Dei param universalis suisse caussam salutis, ad ipsam divino succensus Spiritu exclamavit dicens: tota pulcra es proxima mea, et macula non est in te . . Sive demum quum inquit: . Omnis virtus et operatio sanctissimi Spiritus in beatin Virgine habitavit, quocirca propheta variis laudum nominibus ipsam celebravit, modo quidem appellans lectum , modo domum, et alibi aliter, heic vero Sponsam nominans dicit, oeni a L, bano sponsa. Quae videlicet a Deo generationem habuisti, et tota Dei essecta es atque divina . . 663. Ceterum omnia sere quae praemisimus, unus Complexus est Ephraemus, a quo Deipara nunc ' dicitur . Sponsa Dei, per quam ipsi reconciliati sumus, fons vivificus, pelagus inexhaustum divinarum secretarumque largitionum ac munerum . . Nunc qὶ dicitur u Hortus Conclusus, foras signatus, cuius rivi purissimi irrigant totum mundum . . Nunc ' dicitur a Pulcra natura, omnisque labis in Capax. . Nunc vero salutatur his verbis: α Salve canticum Che-

83쪽

rubi in , hymnusque angelorum: salve Pax et gaudium humani generis : salve paradisus deliciarum: Salve lignum vitae: salve murus fidelium, portus periclitantium: salve revocatio Adami: salve pretium redemptionis Evae: salve sons gratiae et immortalitatis, salve sancti Spiritus sons signatus : salve templum divinissimum : salve s des Dei: salve pura quae draconis nequissimi caput contrivisti et in abyssum proiecisti vinculis constrictum: salve perfugium afflictorum: salve maledictionis solutio, per quam laetitia mundo apparuit, immaculatissima Virgo ob tuum partum. a Quare nil mirum si Christum alloquetis alibi ') scripserit: . Video ut omnibus illam decorasti m dis, o matris tuae decus. Sponsa tibi data est antequam Venires. . 664. E quibus non exploratum dumtaxat est, quartum cantici caput suffragatione maiorum referri ad Virginem consuevisse; sed

praeterea liquet Ι. ipsam exhiberi atque describi uti pulcram, pulcherrimam , Omnium pulcherrimam, totam pulcram, pulcr- abortu usque in Mem, pulcram interma, Pulcram eaterius, Pulcram corpore, pulcram animo, pulcram natura, pulcram in concePlion , siquidem eo consilio effectam ut Dei templum foret, et propterea sororem stularam camdemque cvnominem fratris pulcri. Liquet II. describi atque exhiberi Dei param Meluti immaculatam, immaculatissimam, illius insciam culpae quam fraus serpentis inveait, naturae eriem latis et eo usque a quolibet integram naeses, ut ob Perfectionem puritatis ad Deum quam proxime accesserit et in creata natura puritatem increatae naturae praesetulerit. Liquet ΙΙΙ. describi atque exhiberi Deiparam tamquam Deo dilectam, dilectissimam, dilectarum dilectissimam, solam quae illius animum rapuerit, qua que illi tantopere placuerit, ut ime eae ea carnem suscisteret. Liquet IV. describi atque exhiberi Deiparam veluti turrim undique communitam et ad ratis quam inWisibilis a ersarius nihil umquam profecerit: Meluti turrim quae inimico numquam patuerit, et de qua expugnanda Satanas demerarit: peluti turrim quae ipsum semper despeaeerit inimicum, cuius conatus represserit, et cuius machinationes in eius caput retorserit. Liquet V. describi atque exhiberi Dei pa-

84쪽

ram nunc υeluti montem adeo celsum ac firmum, ut illum hostilesi eius nec quatere, immo ne attingere quiliam valuerint: et nunc veluti arcem sollicitis Sponsi curis ita protectam ut iacula contra ipsam contorta in irritum numquam non cesserint. Liquet VI. describi atque exhiberi Dei param ceu paradisum, paradisum delictarum, paradisum Patris, novum paradisum, Paradisum caelestem, novam plantationem quam Deus plantauit, hortum alterum primo feliciorem atque ita conclusum, ut nullis insidiarum fraudibus violari nullisque dolorum technis potuerit corrumpi. Liquet VII. describi atque e

hiberi Deiparam non secus ac terram benedictam, terram pere sanctam, terram nonnisi suauissimis soribus ridentem, et agrum cui

benedixit Dominus. Liquet VIII. describi atque exhiberi Deiparam

uti sorem intactum, exterius interiusque venustum: uti germen via tac PerPetuae, germen semper Mirens, solum ea Adami propamne inMiolatum, et solum quod in foliis inscu*tam praetulerit non mortis sed libertatis legem. Liquet IX. describi atque exhiberi Dei param instar fontis a Trinitate obsignati, in quem nulli potuerint irrumpere doli, quemque nullae turbidi luti reliquiae contaminarint. Liquet X. describi atque exhiberi Deiparam tamquam M efectis liaberam Orionalis praesearicationis, liberam a lege carnis, liberam a vanitate cogitationum, liberam a culpis oenialibus prorsus Omnibus, et liberam a maledicto quo Deus protoparentes mulctaseis. Liquet XI. describi atque exhiberi Deiparam uti Sponsam cum Sponso, qui est

in itae sanctitatis abyssus, communione naturae cohaerentem. Liuquet XII. Deiparae conceptionem repraesentari ceu initium domus ad exquisitissimam n Ormam aediscatae, et ceu inchoationem ariventus Dei ad homines. Liquet XIII. Deiparae pilam asseri natura ρOtiorem, ut te quae non sibi ipsi Derit genita, sed ut instrumentum esset idoneum humanae reparationis, et purissimum disinae Oeconomiae sacrarium. Liquet XIV. Deiparam sisti ut quae non minus animo quam corpore Virgo fuerit, neque minus corpore inaccessa fuerit Miro, quam animo culpis omnibus, omnibusque spiritalibus nequitiis imperoia. Tandem liquet XV. exhiberi Deum auctorem inimicitiae inter Mariam et serpentem, Mariae autem deferri quod

serpentis caput contriserit. Iamvero me plane fugit, an Vel una ex recensitis descriptionibus talis sit qua Deiparae summum creatae puritatis fastigium non asscratur, qua Omuis culpae naevus ab ea longiSSime non amandetur, et qua eiusdem conceptus immaculatus

85쪽

sCRIPIT EDU AD VI GL EM ACCOMMODATIO

585 non ostendatur. Sed prorsus scio neque iungi simul illas posse, neque copulatas spectari, quin immaculata Virginis primordia com

sensione maiorum tradita videantur.

ARTICULUS V.

De iis qtinae quinto Cantici capite habentur: ecclesiasticus eorumdem de Virgine usus: maiorum conspiratio et Omortunae enαrnation e Prmen inlisa immaculati conceptus quae his omnibus con matur.

665. Pauciora sunt quae in hoc capite ad SponSam pertinent,

ueque ab iis admodum dissimilia quae superiori comprehensa ena ravimus. Fas igitur nobis erit brevitati obsequi, nosque illis contiuere quae et novitate se ali lii a commendent, et uberiorem aliquam lucem tractationi assundant. Principio itaque ) Sponsa appellatur homtus qui sponsum mirifice delectet, et in quo ipse suavissime conquiescat : Oeniat dilectus metis in hortum suum, et comedat fructum morum suorum. Dulcissimae horti appellationi altera ) succedit,

qua Sponsa tum soror et amica, tum columia et immaculata nuncupatur: voae dilecti mei pulsantis: aperi mihi soror mea, amica mea, columba mea, immaculata mea. Eadem vero φὶ semel atque iterum tamquam pulcherrima mulierum laudatur: qualis est dilectus tuus eae dilecto, o pulcherrima mulserumst otio abiit dilectus tuus, o pulcherrima mulierumst Cuiusinodi autem illius sit pulcritudo, non aliunde Evidentius resplendet quam ex collatis comparatisque coloribus, quibus Sponsae Sponsique venustas excitatur. Sunt enim A) pro

1 cant. v. i. I morem potius pomorum Umrum , ne si vox duratur a recto pomum non pomus, hie exstet sensus, eomessati, vettim fruetvum suorum. He Malea est dulcedines, desielaor penes Al xandrinos . ., 43 υ ,: et apud Symmaehum et Aquilam a M Cant. V. I. Pro immeulata mea textus habet mn . Porro tar inleurum valet dum me mei trilimitur, dum animo itis ume opponitur enim aliquando maneo et elaudo vel more, aliquando improbo. Est ergo generatim mi nihil Mest seu per Mettim i Alexandrini hese habent enim, . alibi vis. μ idem quamquam negationa expressum. Ilane ne gantem signiseationem praetulit vulgatus, dum Suis lamitidem dixit immoetiti am, atque ita meti iam posuit pro quo inque defectu. M Cantu v. s- 7. miserea tuus eae inlecto idiotismus est Nohrasorum , qui quum gradibus e-- parationia eareant. illos varie ei mloquuntur. Ilio est unus modus e mulus. st prae quo latine diis retur rerum earissimus. Simit in idiotismum profiserunt sequentia, quae in textu ale habent, pulcrata mulieribus, xωλ. ει γυ-s, , ut ad verbum Ale. Iandrini interpretantur. Ceterum hie obtinet sadom

86쪽

sus gemini, et unam eamdemque imaginem absolutissimae venustatis repraesenturit.

666. Haec autem si pro nativa quam reserunt significatione sumantur, neque in dissitos alienosque detorta sensus labefactentur, cani exhibent Sponsae formam eumque sistunt Characterem in quo nihil sit absoni, nihil indecori, nihil non ad venustatem expressum, nihil quo Sponsa reliquis omnibus non anteponatur, et nihil quo ipsa veluti exquisitissimus Sponsi ectypus non demonstretur Fac igitur haec eadem ad Virginem apte referri, atque adeo lac his ipsis speciem Virginis adumbrari, puritatem venustatemque depingi; quid, quaeso te, evidentius quam Virginem nullo exhiberi insectam naevo, nulla labe sordescentem, Sed totam puram, totam immaculatam, totam Splendidam, atque numeris omnibus ita persectam ut in sese nitorem puritatemque Sponsi repraesentet 8 Atqui sunsragio romanae ecclesiae quae praesens Cantici caput de Virgine 'ὶ plus semel usurpat, edocemur, apte illud ad Virginem referri, et quae eo Continentur ad Virginem sapientissime accommodari. 667. Neque vero ab ecclesia romana dimidet graeca, quin satius cum illa mirifice conspirat. Et conspirat quidem in Menaeis, in quibus ' nunc legimus: a Divinarum puellarum choruS te, o Dei para domina, divinissime celebrat mulierum Pulcherrimam, speciosam pulcritudine divinitatis ; Verbum enim pulcritudinis auctorem supra omnem sandi potestatem peperisti. a Nunc legimus: . Pratum divinitus consitum , hortus suave spirans divinitus Productus, o Virgo, ostensa es quum florem immortalitatis edideris; idcirco tibi uno ore acclamamus, ave: ave Principium gaudii: a Vesons dulcedinis . . Nunc j legimus: a Puram columbam in utero Anna

In melo Conrept. in prima meturno, phonis ad Laudes freti septem dolorum. die XIX. Augusti infra oet Assumpt., et in Aut,

87쪽

Concipiens, gaudio spiritali vere replebatur. . Et nunc 'ὶ legimus: a Sponsa persecte immaculata, et mater eius in quo sibi Deus placet , a Deo praedestinata in suum inconsusae unitionis habitaculum, hodie inviolatam animam Creatori et Deo committit, quam incorporeae Virtutes decenter excipiunt, et ad vitam tranSsertur quae Vere mater est vitae, quae est lampas lucis inaccessae, salus fidelium, et Spes nostrarum animarum. a Conspirat 'in in Anthologio, in quo haec habentur: . Novus immortalitatis virens paradisus et omnino speciosus apparuisti, o Dei para, quae divinissima ratione genuisti et peperisti lignum vitae in te consitum atque instillans spem vivificam omnibus qui de te fideliter sentiunt. . Hinc in Sophronii Tri dio de Virgine dicitur: . Tu sola inter mulieres speciosa enituisti , o admirabilissima, o innocens, quae speciosissimum peperiSti Verbum quod super omnes mortales speciosum apparuit . . Atque hinc in Coptorum hymnis semel ac rursum q) celebratur his verbis: . Salomon in Canticis canticorum de ipsa ait, soror mea et amica

mea, mea urbs vera IeruSalem. a

668. Quare ubi in ecclesiasticis orientalium libris laudes Vir

ginis ci seruntur, non modo ad quintum cantici caput frequenter alluditur; verum etiam occasione ex illis sumpta quae in eo continentur, Virgo dicitur Ι. consitum dioinitus pratum, hortus dioinitus Pro Ctus, noMuaque immortalitatis virens paradisus et omnino mcciosus. Dicitur II. pura columba, et quae uti pura columba concepta

fuerit. Dicitur ΙΙΙ. Sponsa perfecte immaculata, quippe quae div

88쪽

nitus praedestinata ut esset inconfusae unitionis habitaculum. Dicitur G. anima ino lata, qu eque vir nitatem non minus animae quam corporis sincerissimam cratorierit. Dicitur V. mulierum pulcherrima et Aulcra pulcritudine Unigeniti quem carne oratisit. Dicitur tandem VI. sola inter mulieres speciosa, quod veciosum super omnes mortales in lucem ediderit. Haec autem quemadmodum defercndam Virgini ostendunt pulcritudinem intaminatam, pulcritudinem Persectissimam , quaeque apicem creatae pulcritudinis attigerit; sic illam non minus a ceteris mortalibus seiungunt, quam cum Sponso et Filio pulcritudine et puritate coniunctissimam demonstrant. 669. Eodem reseruntur maiorum commentarii ac sententiae. Et eodem inprimis reseruntur quae de Virgine Proclus testatur inquiens: . Haec primogenita illa iugi cxpers ac ruta vitula, cuius )cinis, Domini scilicet corpus ex ea assumptum, inquinatos ab omni

Veterem Exuit tunicam, lavitque legales pedes, et Sponsum immo talem in suo ipsius thalamo reverenter suscepit. Eodem reseruD-tur quae Cyrillus alexandrinus scribit: a Salvo Maria res totius orbis pretiosissima: salve Maria ') columba inviolata: salve blaria Lampas inexstinguibilis. Ex te enim natus est sol iustitiae. Salve Maria locus eius qui loco non capitur . . Eodem haec reseruntur in ex Iohanno damasceno: α Αvo proprie et vere Deipara, tremenda hominibus cum Deo copula, per quam coniuncta terrenis caelestia

H Orat. n. de Deiparae laudihus s. XVII. pag. 645. B-C. apod Gallandium T. IX

89쪽

589 et humana Deo, vicissimque homini rependens divina. Ave thalamus virginitatis pulcritudinibus illi exstructus qui ) in canticis di

cit: introisi in hortum meum, soror mea sponsa. . Et rursum de

assumpta loquens Dei para ') ait: α Hodie Eden novi Adami rati nalem paradisum suscipit, in quo soluta est condemnatio, in quo plantatum est lignum vitae, in quo operta fuit nostra nuditas. Non enim amplius sumus nudi et Vestibus carentes, tamquam divinae imaginis splendore destituti, uber rimaque Spiritus gratia spoliati. Non iam veterem nuditatem deplorantes ) dicemus: exspoliavi motunica mea, quomodo ea induar λ In hunc enim paradisum serpenti aditus noti patuit; cuius salsae divinitatis cupiditate flagrantes ) iumentis sumus comparati. Ipse enim unigenitus Dei Filius, quum Deus esset eiusdemque ac Pater substantiae, ex hac virgine ac pura terra seipsum in hominem sormavit: atque ego quidem qui homo eram, deitatem accepi, et qui mortalis eram, immortalitate sum donatus, pelliceasque tunicas exui : abiecta siquidem corruptione , incorruptione indutus sum , accepto deificationis integu

mento. N

67o. Quibus haec respondent quae hi Tarasius tribuit Zachariae

90쪽

Dei param excipienti: . Sacerdos ut Dei propheta, quique tenens sancta sanctorum particeps Dei erat, intuens in Virgine oris elegatitiam, formae pulcritudinem, linguae modestiam, animi nobilitatem, vitae inculpatum decus, pedum incessum, compositam ingenii indolem, decentiam habitus, afflatu sancti Spiritus Concepto exclamavit: o puella immaculata, o virgo impolluta, o adoles e tuta venustissima, o mulierum ornamentum, filiarum splendor, o mater virgo sancta, tu benedicta inter mulieres, tu celebrata propter innocentiam , tu obsignata propter virginitatem, tu maledictionis Adam expiatio, tu debiti Evae solutio. . Atque haec item respondent quae ')Iohannes euhoeensis scribit: . Vere beati ac ter beati Ioachim et Anna; sed infinite beatior neptis et filia David, quae e semore et sinu vestro prodiit. Vos enim terra estis, haec autem Caelum: Vos terreni, per ipsam vero terreni sunt caelestes. Beati vere ) vos quia vidistis quod videre Moyses non potuit: desideravit pulcritudinem filiae vestrae. π De qua pulcritudine Matthaeus cantacugenus enarrans )verba, veri mihi soror mea, Propinqua mea, Columba mea, mrD-cta mea, scribit: a Tamquam ex persona unigeniti Filii dicit, aperi

mihi soror mea, propinqua mea, quae me Videlicet secundum carnem parios. Columba mea, perfecta mea, purissimum meum persectissimumque vehiculum . n67 a. Quarc auctor liomiliae de beatae Virginis nativitate, siveis sucrit Alculnus angius, sive ) Paulus diaconus cognomento Winfridus, sive alius quivis non tamem seculo Octavo recentior, Deiparam alloquens scripsit: α Et recte quidem aurorae implesti os