장음표시 사용
152쪽
Et Gentium. L. ila XI. Cap. VIII. Id
serps tuo g ira tricae usu dori- de prienda ut demonstrata. Hinc ni θ vatur in multos , quodque & alii me- go vehementer fallor , Schol allici utili- moramini, ee ipse in ali nitibus a serva- tates geometricae methodi habent om vi. Id ropcis vim in eo edit, quod .i ple- nes. Datenus v 'ro non ita g ometrimi inque cui tali arte labini methodo , cae m thodi co retantur i ste, ut unam ad disciplinas amoeniore stylo d ac las teneantur demonstrationem alia immorite percipi a s tardiores , dc ad diis'- diate deari orti ratione excipere, quenta. rendum, quum opus saerit, de i s iss*, modum Geometrae praefla: e contu ve- qtiae didicere, nainus expediti, inimium- mini; tum naturalem materiae, qua deque aridi evadant. agunt, Ditem ae ordin'm sequi valent Haec me a consilio Iliris naturalis geos accuratissime tum illa sim propositam metrica conscribendi meth o quod pluribris cons rivare rationum momen- post aliorum l. 3,orfis & eγemnia distari- tis atque praetes ea ornare erit 'itione te non suillset revocarunt senarer, It - multiplici; ac demum obiectionum qu n-que in ea quam iamdu sunt imi, bfrana, qu', s quae sit rint memoratu dignae , sententia me confirmarunt . ait iplinae re tolutione firmiorem clatioremqur c se huic, dc sori si e celeris quiluiscunque , scere. iam vis enim objecti γnes, se-
exceptis imathematicis , trad cndis com- mel pol ta thereos de monil ratione , sua modio em Octo, utiliore iraque Si bolas i- sponte concidant dc evanescant; negari eam methodum , seu eam , couis huc uia Um en non potati , carum dissipationeque ppud Scholarum dochor-ς usus pem nubscithrruna novam veluti induci lu- petiui ς fuit , aut san' fccqu' tissimus . cmira . mentenaque hoc eve citii genere fiet enim qua parte ad I 'inetricam me- roborari magis , reddique evi' ditiore in thodii in sitis prope accedit, omnia e- ad promptius in sina ilibus ratiocinandi ina, jusdem commoJa participare alum devi- ac disserendum : ut omittam , eandem
detur; qua vero parte nonnihil ab ea quandoque thesim in aliqu bus discipli
reccdit , eius incommodis aut nullate- nis ferme videri aequalibus cum firmanias aut non adso ob nox a eli . Accciiit ri, tum impu Inari rationum momen- enim primo Schol.isti .t methodus ad me- tis ac demoni rationibus : quarum quii thodum se om trica n, quatcnus prGtatio- dem ait rutrae non nisi apparentes Genes suas seu rationum momenta syllo- valent; sed eo ipso potiorem conssidera-g stica forma plerumque p OPonit ἰ cu- tionem exposcunt, ut eariana adimaturius si moderatus si usus, nihil eise va- spectus, dotegaturque fillacia. let ad obtinendam rci clati as m & e- D mum M laoliti a Metodus multo 'lentiam a conanao at ius. M linat prae- maiorem , quam G om 2 trioa , vertet aterea Schol allici q: aestionis propos zae re- teni eucipit, Oinat utrique. Nam qui eam solutioni, quoties id opus esse vi leatur, cons c intur, quidquid eruditi iris ad u- nonnulla pr.enoto idorum nomine prae- nam aliquam quantionem spcciat, cot
mili re quibus sternunt tibi viam ad perere in praenotandis commode valent, eam magis dilucide cnucleandam vi- dc quae dicunt omnia, compto, nitido- 'delicet rei, qua de agitur de si itionem , que fiylo digerere. M ano enim in er- statu sie quae Sionis, si paullo obscurior rore versantur qui has b. ariem seu inculsit, accuratam evolica iratam , principia tum , hi .piduinque dicenti g nus indi- quoque aut evidentia per te, aut aliun- viduam Seba Vticae metirali ai seruiri eia
ium est. r L fetro Driis Ni nre . parte II. inconesulione operis d. XX. P. 446. Iis-
153쪽
se proprietatem . Eum sciliccot hi respi cii fiat juxta illana tant ut nim .do speci in , quam ei pro conditione trempor una atque iccinum , rudos qui doni Schi tallici indid runt. At talem non esse nativam, proprianaque vultus eius fornaam, taleiadunt alii, qui multo cultiore , elegantio eque dicendi genere eam exhibuerunt; qui etiam Tu iano penicillo pulcherrime exornarunt: ut prae ceteris celeberrimus Melchior Canus Or. Pr. Episcopiis c aliariensis , qui in suo illo incomi arabili opere de Locis Theologicis planum secit , fieri omnino poste , ut scholasticus sebo istice simul dc tu iane loquatur; quemadmodum ipse praestitit, dignus propterea qui Cicero scholasticus appelletur. His irgo de causiis in disciplinis tradendis , ac praesertim jure naturali Methodum scho istieam , se a mo-dcratam, sed cullam , t d cruditam praeserendam arbitror Idomestricie ; quin &alteri, quae continenti oratione, absque celta proposit onum , rationum, Ob cli
numque teri e dc dispositi ne rem digerit ac proponit . Haec enim in tholus , si tam n methodus dici potust . licet plus dignitatis Zc gravitatis P se serre videtur ἔ quum tamen dola tu accuratae di-dinctionis minus habeat cla litoris: dis en tium, ac praesertim Tyronti in proscctui minus est accommodata. Sed de his, qu .e parerga videri possunt, jam satis. Nunc
eo, unde digrcssa est oratio revertatur. Qui veram adimunt tribus moralibus certitudinem , nituntur praescit imantiquorum quoi xindam Philosophoium, ac imprimis Aristotelis autoritate I tum sumina non modo Philosophorum , sed citam integrarum civitatum ac Gentium circa quarumlibet serme actionum honestatem sive reclitudinem dissensione: qui enim, inquiunt, scri potest, ut ea ceria snt , in quibus certitudinem non a
gnovere Philosophi pcritissimi , & circa quae cum iidem, tu in integri populi &i .liones omnino ditientium 3 Sunt vero etiam qui moralis disciplinae incertitudin ira sequente ratiocinio probari putent. Di monitiation Os locum habere non posse nisi in inai cma n recisa a , exploratumella non cli vero materia disciplinae moralis ias cessaria, sed olane contingens. mutabilis, & varia actio lassn'm p. humanae dc bona 'κt rna demonstrationes ergo i
cit noe, habμnt in disci lina Morali. Verum ad haec prompta ei i& expedita responsio.
Et quidem quoad Arithotelem sp et at,
etiamsi constaret , eum nobis esse contrarium , nullatenus commoveremur ;nam dc veritati ipse adversaretur e ob eam ergo solummodo rationem illius hic mentem explicandam assumimus , ut qualecunque fallitatis patrocinium, licet non nisi apud imperitos valere possit , eme .lio tollatur. Verba , C:iae praesertim difficultatem ingerunt, haec sunt: Non sta E le. v 1ssa, de quilinus civilis seu Mo alis 'i disci lina considerat, tantam habent d 1'. S'r' 'renti.tinis errorem, ut legesolum, Or non natura talia sise T deantur .... Contenti
qu- t .ia e tur , ut fieri solot in seisint iis in ithei naticis: & h c de re an itores praemoret suos, ne disciplinis mathcina lics assueti , e..n lom in hac q.: ire di- i
ergo docendi , disterendique modiim di sciplinis tribuit Math n ..ticis, non ve romajorem piae Moralibus certitudinem ein quibus craFo quid m modo ac pingui , ut vjunt , minerva veritas Osenditur ἔ ostenditur tamen , non utcunque indiratur , aut innuitur . Oscnditur vero quodammodo τυπνί me, aut simulacro; quia non ea claritate perspicuitate ac evidentia , ut in mathematicis disciplinis, in quibus nullus relinquitur aut dubitationi, aut contrariae sententiae locus, eo quod nihil in iis invenire est, quod claritatem aut
videntiam imminuat id vero exinde oritur, quod nihil in illis sit , quod attentionem impediat , mentern ve erga Di ilir es by Oo le
154쪽
Et Gentium. Lib. XI. Cap. VIII. I s
illius generis veritates mimis reditat an rectitudinem , v. g. singularis comestio- sectam; ac praeterea Mathematica Theo- nis temperantiam demonstrare non po-remata per figi iras vividius exhibentur, test, tum 'ilia demonstrationes non sunt ac veluti oculis subiici iantur . At clari- de singularibus ς tum quia talia in pra- tas , quae in Veritatibus moralibus elu- vi accidentia occurrunt , ob quae certiret, licet tanta sit, quae parere certitu- saltem Plerumque este nequimus, num dinem valeat; nan ost tamen eiusmodi, singulatis aliqua actio honestate debita quae nebulis eκ imo cordis hominum praedita sit. Sic, tam risi quid temperan ascendentibus obnubilari non possit; sive tia a nobis exigat , agnoscamus , eam potius tanta non est , ut ipsa mentis que pro virili servare velimus ; tame iacies ab ea percipienda retrahi non va- persaepe certi esse non possumus , nutu ., leat , impedirique . H κ sane discrimen reipsa debitam mensuram , adeoque tem - i indicare . Aristoti 'r videtur, dum ait : perantiam in cibo, potuque per iecte ad- Honesta autem Ox iusta tantam habent va- hibuerimus . Pari ferme modo Moralis. νietatem ἐν errorem, non utique in se , disciplina incerta est quoad assecutionem ut addit perperam PHendor ut sed finis, seu felicitatis in hae vita : quan- quoad hominum, populorumque opinio- quam enim tradat api issima ad eam asinem ς adeo ut si haec spectitur opinio- sequendam media . nempe vitam bouenum diversita , ea lege tantAmm do, non stam, ustam . dc docoram, seu virtutum natura talia esse videant se. Isideantur au- omnium exercitium; ipsa tamen felici-tem , inquit, non uisat: nam justa & ho- tas pluribus acciuentibus impediri valet, nesta esse hujusmodi suapte natura , nun- & reipsa tapissime impeditur; quod ex quam dubitavit ille , ut eκ aliis Cius perietitia ipsi maniscitum est. Porro. θι operum locis, quae post alios colligit stotelem, si quidpiam incertitudinis disci λζ'.I' Ses ora ut , certum est . Quae quidem plinae morali adscripsit, ad hae e duo ea eius sententia vel sola, satis arrumento pita respexisse , illu l primo esse argu tat, ipsum ab ea ab horritisse opinione quae mento p test, quod tr.ictata Oliem ordia- inccrta uitania in Moralibus pronunciat: tur suam ab ea propositione: Omnis ars, ignorare enim non poterat ille, ea quae omni fuc doctrina , similiterque auio ba natura sunt , quum sint necessarta , .inctio bonlim quoddam expiltere videtur ;poste dotaronstrationem recinere . & deinde de seli ita te tanquam de fine Quod si hare vero ad Philosophum ultimo data opera disserit: arit ergo ilia hunc a tanto errore vindicandum satis te de Aseraci, prout est quaedam conse esse alicui non videantur , & ab eo ni- quendae fclicitatis ars , a quo fine haud lallos scius discipli iratri nio talem sui Ie- rno aberrat, ut dixi. S: cundo , ut ractam eise incertitudini conicia dere perti- tionem reddat eiusdem incertitudinis , naciter velit, ulterius ipse non relucta- hanc addit rationem : talem porro erro-hor ; sed addam , illum ita ei se expli- rem habent etiam bona , propterea quod candum , ut non quoad principia , & .multis receidunt detrimenta ex lasie: Iam theoremata. seu generales propositiones enim aliqui perierant propter divitias ire. inde deductis inccrtitudinem admisisse alii pro ter fortitudinam . Locum porro censeatur; sed quoad direct onem singil- nullum saabet haec ratio , nisi incertitulatium actionum , in quoad consecutio- do illa sumatur ratione habita ad con-nc in ejusdem finis, qui cli stilicitas hu- secutionem felicitatis. Tertio, exigit Moajus vitae juxta ipsum Aristore iam . Sci- ratis disciplinae auditorem , qui non sit licet doctrina Moralis, licet suas habeat re M Juvenis, interes vero nihil, ut sub dentonstrationes quoad veritatem gene- dis, Ju enis ne aetate , au moribus νιαροι ralium propositionum demonstrat enim adolescentior fit quia hic expers es ea Lx. gr. , elum , qui debitam mensura n rum, quae in vita sunt, actionum, ac res servat in ciborum qiranti tale, & quali- se diuum confectator est, de secundum se tale, esse temperatum , adeoque hone- ct aut vivit: quod ineptum plane foret 1lum ) ; attamen lingularium act. onuin nisi Moralem disciplinam conlideraret fa
155쪽
tione ad praxim habita; adeoque ad singulares actiones, de quibus non possunt demonstrationes fieri. Sed demente Aristotelis plusquam satis.
Alterum adversariorum momentum sequentia diruunt. Primo dissensu in hu-hi modi plus aequo exaggerant lar o-nici; di non pauca, quae de contraria populorum circa licitas , honestasque actiones persuasione reserunt, quum nullo fulciantur historicorum testimonio, fabulis accensenda sunt. Certe nunc multo minorem esse hujuscemodi dissensum , ex certis itinerantium relationibus exploratum est. Ubi enim nunc ulla gens, quae licitum honestumque filii ex. gr. Emi, cum matre concubitum pronunciet Hine Lib. ii. secundo , falsidiimum est quod .ait Monc p. XII. tagnius , ne unam quidem naturae legem extare, cui non una sola natio, sed plures non contraditant. Est ne enim natio ulla, quae honestum asserat, benevolum patrem , vel innoxium , obsequentem que filium trucidare; pro re empta pretium non solvere &c. Huc facit illud
Tu ii: Quae autem natio non comitatem, non benignitatem , non gratum animum ,
eap. xl. is beneficii memorem diligit uvaesuperbos, maleficor , quae crvdeler , quae ingratos non aspernatur, non odit e Tertio , dissensus populorum illud unum:
evincit, non omnes homines ratione uti
prout possunt, ac debent I & plerasque
veritates morales non ita fulgere atque splendescere, ut ab iis etiam percipi valeant , qui mentem gerunt pravis affectibus, educationis, diutumaeque consuetudinis praejudiciis obtenebraiam ; vel qui ut suis indulgeant cupiditatibus, omni conatu totisque Viribus earum certitudinem impugnant: qui demum data opera oculos mentis vel alio divertunt, vel prorsus claudunt, vel certe, ut par est in eam minime figunt, intenduntque . Quarto , ex hoe di sensu ut summum concluditur , non ipsam per se naturam veritates morales primime padite facere, sed ad eas detegendas, seu ex principiis eruendas , ac velut ex semimibus excludendas opus esse ratiocin tione recte instituta ; quod vertissimum
.est. Scilicet Natura, ut ait Seneca, mmina nobis hujus scientis d ait, scientiam L p. -- non dedis . Quod si hujusmodi omina n gligantur, quid mirum, si scientiae geomen in lucem non edant Ac si ratio minime consulitur, quid mirum, si quas illa dactat , veritates revocentur in dubium . aut penitus ignorentur At vero qualis quantusque semper apud plera L que nationes fuit moralis disciplinae neglectus Sane Socrates suo tempore de- Apud M. plorabat , cum plena essent eo ita eorum , qui artes quaslibet edocerent ; sin i,. is aut ipse discere , ut ficium semunx- cap. 1ν. ve, quod iustum fit, edocere velit eum , quo pergam, non habere: &. Tullius plurimum mirabatur , corporis quidem cu- o-s. randi, tuendique caussa quaesitam esse artem , atqus eius uti itatem Deorum se mortalStim inventioni consecratam : animi autem medicinam nec tam demeratam e se , antequam inTeuta , nec tam cultam poste.*vam cognita est , nee tam mollirgratam , probatam , pluribus etiam
suspectam O inlisam. En unde demum ortum habuit dissensus iste circa Moralia, & ignoratio, aut certe dubietas circa plerasque hujusce disciplinae verita
Ratiocinatio denique , qua disciplinae
hujus incertitudinem confici putant no si ulli Aristotelis interpretes , quamque ab ipso traditam censent, nullius est roboris . Neque enim Moralis de actionibus hominum agit, quatenus sunt quidpiam physicum , & quoad existentiam eontingens ; sed quatenus subjiciuntur
rationis regulae : qua ratione subiectum esse valent propositionum universalium di necessariarum , non minus quam illae, quae in aliis scientiis proponuntur.& demonstrantur: V. gr. Amo, quasuum cuique tribuitur, es iusta: comesio, quae debitam servat mensuram in ciborum qum
litate . qualitate, bonesta .est in.
156쪽
Et Gent um Lib. XI. Cap. IX. I 47
Iuris naturalit praece a generatim adeo clara funi, seu cognitu facilia, ut nemo possit eorum ignoratione excusari.
MUltiplex hujusce propositionis ra
quidem , Deus creavit omnes homines ut selices essent; vult idcirco, ut vitam exigant ad rationis praescripta e ad ejus ergo providentiam spectit , ut ea quae ad felicitatem conserunt , neque obscula essent, neque adeo cognitu difficilia, ut generatim a cujusvis conditionis ac status hominibus cognosci non possint. Secundo. Iuris naturalis praecepta sunt
praecepta rationis: omnes ergo, qui ratione praediti sunt, ejusque usu minime carent ut carent infantes, & amentes ea nativo mentis lumine detegere valent ἔ praesert im quum ad Jd quod rectum est, vel ipso naturali instinctu , si
pravis ille affectibus obrius non fuerit, aut diuturna contraria consuetudine non sit retulus, seratuς quisque.
Tertio. Nulla praeclusa est virtus ait Seneca: est quisquam gentis ullius,
qui ducem naturam nactus , ad virtutem
pervenire non possit, ut habet Cicero, cui non modo ceteri quique Pialosophi, consentiunt; sed etiam communis omnium
sensus, quin de experientia ipsa in infiniae conditionis hominibus ac mulierculis suis agatur . Oportet ergo , ut juris naturalis praecepta , quibus virtus quaelibet continetur , satis perspecta habere
Quarto. Si prima dc universalia juris
naturalis principia . . unde officia cetera nullo serme negotio. reduci valent, vel leviter expendantur, luce clarius pate-bit, potius rectitudi ne cordis, quam singulari mentis acumine Opus esse , tum ad ea detegenda, tum. ad potissma consectaria inde deducenda . Quam exigua enim consideratione' opus est, ut quis intelligat , Deo amorem , cultum , ac reverentiam deberi, adeoque neque m ierandum, neque injuriosa in ipsum verba proserendat Et ne vero profundam ditatio adhibenda, ut generalis illius prae cepti: mod tibi non vis fieri, alteri nafeceris, notitia aequiratur. Quam facile vero exinde percipiet, a quibus temperandum sibi sit erga alios ; satis enim suerit , si abs se ipso exqairat , utrum vellet , aut libenter serret , eadem sibi fieri. Demum de illud in oculos facile principium inoirrit , rebus naturalibus non esse utendum emtra finem a natura , seu Atictore naturae intentum ἰῆθ' generatim natura em ordinem esse servansim : unde sponte fluit, esse tem
perate , caste , uia ite verbo , honeste vivendum . Non est igitur dubitandum , Iuris naturae praecepta esse gene-τatim adeo clara, cognituque facilia, ut nemo eorum ignoratione valeat excusari, quod demonstranduin inpropositi
At, si ita res est , inquies , undenam difficultas tanta in quaestionibus moralibus definiendis ,' Unde Auchorum , qui de licitis , illicitisque actionibus agunt, in unaquaque serme re dissidia Fidenter respondeo , id non ex rei dissicultate , sed eκ inquirentium oriri vitio, ac culpa . scilicet vel ex defectu attentionis debitique examinis; vel ex praejudiciis, vel ex pravis assectibus de partium studio; vel eκ novitatis, & singularitatis amore; vel demum ex nimia subtilitate, Ac immoderata evidentiae dc claritatis perquisitione . Ut de postremo hoc vitio pauca dicam nam de ceteris somtasse satis dictum est capite praeceden- te nimiam subtilitatem, immoderatamque in rem propositam perquisitionem
multum, praesertim in Moralibus, o ficere detegendae veritati arbitror : nam inde mens semetipsa quodammodo irretitur,. pertitubaturque, ac suis propriis oppugnationibius defatigatur; adeoque auia
stultandae rationi tardior si & ineptior. Hinc plane fit, ut viri illiterati ac sima plices, sed aequi , rectique amatores facilius saepenumero, quam Philosophi deqqi in eorum ver lati sunt libris , veritatem in Moralibus detegant : ii nempe, quum & mentem habeant a subtilio ibus dc intricatioribus ratiociniis liberam , ct cor a pravis assectionibus im
157쪽
48 De Principiis Iuris Naturae,
mune, rationem dictantem quod reo umest, attentius & docilius, ut ita dicam, audiunt , & rc hos ipsius naturae instinctus percini imi eisque alacrius obsequuntur & promptius. H nc ait optime Christianur Tullius , nempe Lach ntius :IVulgur interdum stlar Doli ; quia quantum opus est . sapit : idque experientia ipsa planum facit ; nam Rustico um non tantum mores, sed & moralia .logmata saepe cum vera Philosophia magis congruunt, quam ipsorum Philosophoi iam. Haec, quae huciisque de olaritate p aeceptorum juris naturae disputavi imis , ostendunt , quam vana sit & ridii illa nonnullorum Protestantium Iuri larum jactantia. qui duetrinam moralem via uti alte desciss1na abs se in lucem tandem se produxi iste gloriani ur . Ergone tam
facilis & ipsismet Rusticis dummodo
sani sensus sint, pervia doctrina tam liuin profundo delituerit, & non modo v tuitos Philosophos, sed & Sanctos Patres quod Barboyracus contendere audetὶ escinnumeros, eosque doctissimos, sanctissimosque viros , adeoque ab omni detegendae veritatis impedimento plane liberos & immunes disciplina haec sue rit, latueritque Nescio, an aequo animo possit a quoquam ferri arrogantia
Ceterum hic probe animadvertenda limitatio est, qua assertionem positam circumscripsimus. Videlicet tametsi merito dubitari non possit, Iuris naturalis praecepi a GENERATI xl adeo clara esse. c gnituque facilia , ut nemo eorundem ignoratione valeat excusari; non est tamen absolute negandum , circa aliquod praeceptum a principiis valde remotum , sive potius circa peculiarem generalium regularum applicationem alicui peculiari actioni variis circumstantiis affectae &implexae, pendentique ex pluribus principiis inculpatam ignorantiam posse, raro tamen, contingere. Hoc sane. humanae imbecillitati concedendum videtur ;& si quidem non quoad omnes ,. quoad illos saltem, qui mediocri tantum mentis acie pollent : quos etiam in Morali-.bus absque animi vitio errare posse , plusqua in verisimile est, praeseiti in posteaquam Auctorum de Morum disciplina agentium subtilitates, disputationeiaque rem hanc magis implexam effecere; ut pene dixerim , abs sanae mentis rectique sensus homine sicilius dc verius quaml: bet eiusmodi quaellionem finiri posse, si litigiosos id generis auctores legerit nullos, quam posteaquam diu suerit in eorundem lectione versat us. Ita enim comparati sunt eorum plerique . At quum dubitari non pollit , eorum quoque aliquos, & optimo mentis acumine, dc animo ab asscctibus acu O ium-miuas discutere quaestiones, & . in diversas nihilo ecius abire sententias; quis negit . id demum eκ rei dissicultate proficisci ; atque adeo a quibusda in veritatem posse ignor.iri innoxie Z Α vetitate ita rite aberrare ii censindi sunt, qui velut impos ibile suament , ut quid pia lavabsque culpa ignoretur in ovaeitioitibus
Iulis naturae quanquam neminem Puto sibi adeo posse de hujuscemodi inculpata ignorantia blandiri, quin de aliquo occulto vitio non sit sibi pertimescendum : quum enim moralis velitas rationis vires non excedat ; si quis eam non detegit , vi κ certuς esse valet Omnino, sese rccte usum esse ratione, scia ejus Iuminis claritati sive ex tet aligintia , sive ex pravo aliquo ais ctu nihil obitaculi apposuisse.
Quando an aliqua actio fit naturali,
LIcet haec as rito ad celeberrimam
dam suscipimus : bievissime , inquam ,
nam supervacane uni exilii naamus, quaestione in sustus pertractare , de qua tot j.im integia conscripta sitiri volumina ;praesertim quum Protestantcs Iuris naturalis periti , quibusciura praecipue impresen-
158쪽
presentia nobis res est , non tantum a
nobis hae in parte minime disIideant , sed ipsum Prob. bilymum tanquam Iurinaturae contrarium sua sponte agn scant, execrentilrque. In eo potius e
rum plerique immaniter errant , quod illum Ecclesiae Ro/n.ivae adscribere & ex probrare non vereantur . Quod quidern quam immerito , quantaque injuria faciant, post pauca demonstrabimus. Interim nos jure naturae ad tringi , quoties
certitudo haberi non potest, ad id, quod probabilius tutiusque est, seligendum sequendumque, ita paucis evincimus.
Primo. Recta ratio dictat, nobis inense debere veram sinceramque ex6 quendi quidquid naturae lege praescribitur ivoluntatem. Inficias hoc terit sanae mentis nemo : qua enim lege praescribitur actio, eadem & sincera actionem illam eκercendi voluntas indicitur . At vero quis dixerit , eum veram habere sinceramqtie legem implendi voluntatem ,
qui quod ipse probabilius censet esse le-
e praeceptum non eligit , non ample ctitur Quinimmo veram stinc voluntatem habere receJendi a lege , ut suae bis faciat cupiditati , probant exempla plura: quae afferri possunt. Quem enim ad fidem sibi habendam inducet iter arens, qui sese re ipsa Romam Velle proficisci dicat , si eam eligat e duabus viam , cui insistendo Roma se lota ius recessurum probabilius cognoverit Fac enim eum plane vel longius ab ea Vrbe recedere ; quid aliud in eum finem agere posset, si per duarum alterutram ipsi necessario iter agendum esset , nisi eam omnino arripere , qua probabilius putet, sese longius abduci Eodem plane modo pugnat sincera legem impleniadi voluntas cum ejus partis electione , quae probabilius censetur ab eadem lege abhorrere. Quum ergo an quidpiam
sit praeceptum , vel prohibitum , haberi certitudo ncin potest, illud seligendum,
amplectendumque, quod probabilius, tutiusque videtur. Secundo. Clarius ita se gerendi debitum elucet , si leges naturae ut leges sunt Creatoris , considerentur . Annon enim putandum est , Deum a M. habere jnjuriae loco , homines , creaturas
suas, innumeris ipsi beneficiis devinctos adeo parum de ipsius mandatis implendis ede sollicitos, ut qu)d probabilius censent ab eo esse prohibitum, id ipsum ,
ne aut levi afficiantur incommodo, aut parvula Caroant voluptate , facere non vereantur 3 si quis dith:tat hac de re, serio abs se exquirat, an aequo ferret animo inofficiosum servum , qui sese ex usare contenderet de sibi imnosito op te non expleto ita aipndo: Sibi quidem pro-b.ibilius visum esse, id .rbharo fuisse r.ecπtum at quum etiam probabile videreis tur Osin tum, s. itfud n 'ex sse , ut laborem fugeret, velut ludo vacaret 3 auod
terrenus vero Dominus merito non serret in servulo , id ne , Deum in creatura sua aequanimiter laturum putandum Abhorret hoc certe a sano rectoque sensu. Tertio. H adhuc fulgentius apparet , si haec addatur praecedentibus considera tio. uisquis animo constituit, sese tOti s velle quod magis libuerit agere , quoties non omnimoda certitudine quidpiam a Deo vetitum esse cognoscat , etiamsi id sbi videatur pecibabilius; jain, quum ignorare mon possit , se sin sem p 'r, frequentius taltem quia a Deo v
titum est facturum quod enim piobabilius videtur , id quoque censetur frequentius contingere eo ipso in hujata
modi divino um praeceptorum transgressiones consentiat, oportet. Id ne vero a
Dei offensa vacare credendum est Quarto . Quum homines in negotiis quibuscunque, ac praesertim alicuius momenti , quae optant feliciter sibi cedere, peragendis, quod probabilius putant, complectantur; jam non nisi absurdissime censeri poteli, justum esse, honestumque
aliter se gerere , quoties agitur de naturalis, ac divinae legis observantia.
Quinto . At nihil magis thesim hane nostram confirmat , quam inanes illae subtilitates, queis adversarii satagunt probabili sinum sua serine sponte ruentem
fulcire . Ajunt scilicet primo , damnari non posse , qui quidpiam agunt proba-
159쪽
bili opinione suffulti , quum hac ratione prudenter agant: probabilis siquid cinopinio ea est , quae iis munitur rati
num momentis, quae prudentem valeant
assensum obtinereia Sed quae haec prudentia , as ago , assensum piaebere ob
graves rationes in conspfctu graviorum, quae contiati m firmant sententiam ,
suadentque t Quin neque est id cuiqziam postibile , nisi oculos data opera a contrariis rationibus avertat: quod idipsum est iniquum . Deinde quum ad prudentiam pertineat ideonea ad finis consectitionem media seligere , qui id negligit quod probabilius putat ad observantiam legis conducere , est prosecto imprude tissimus, si quidem eam implere velit ἔλ vero velit , jam hoc ipso iniquus
est. Ajunt secundo, legem ignorari, cuius certitudo non habetur; praesertim vero, quum eius eκtantia aequalibus rati num momentis & adstruitur & impugnatur : neminem autem Iege ignorata
adstringi posse. At quam immerito ignorari dicatur quod gravioribus noscitur rationum momentis fulciri , sapientes judicent. Nec etiam , ni verborum signi ficationes invertantur, dici potest, igia rari quod utrinnue noscitur aequalibus roborari rationibus; sed id dicendum est dubium. In dubio vero prudens quisque ab ea parte recedat oportet, ex qua imminere tibi videt errandi periculum . Hinc ille , eui vere cordi est divinam non violare legem , ab actione cujus rectitudinem in dubio versari videt , non minus se continebit , quam sese abstineat mercator ab itinere ea pessendo per ea loca. , in quibus merces suas a prae donibus diripiendas timet, vel dubitat . . Prosecto ., quisquis rem quamlibet periculo exponit , is illius rei curam non habere, eam aue flocci facere , aut saltem minus, quam par est, amare con vincitur. Satis ergo Dei legem non amat, qui stante dubio , seu aequali utrinque probabilitate , ejus violandae discrimini se exponit: exploratumque videtur, eum plus suam cupiditatem , quam divinam
legem diligere , qui sibi apparentibus
non minoribus pro Dei lege, quam pro sua tu Llitate rationibus , eam partem ampi istitur, quae favet cupiditati. Hinc vero concludas, in praeceptis naturalibus non id tantunx quod probabilius est, sore eligendum I verum etiam in dubio , seu quum aequale puenant utrinque rationes, eam. esse partam amplectendam, in qua non violari lcgem, certum est :quod pariter adductae rationes, si recte expendantur, satis evincunt. Αjunt tertio , nimium homines gravari , si adstricti assierantur non tantum ad leges , quae certo innotescunt , implendas; sed ad eas quoque , de quibus certitudo nulla, sed tantummodo probabilitas , quantumvis major , habeatur ;illudque plane intolerabile fieri . si alliges. quoque dubiasia seu aequalibus lata sultas, impugnatasque rationibus , obligatio hujuscemodi extendatur 2 inde enim consequens foret, . adstringi nos ad plurima , quae reipsa nec praecipiuntur lege naturali , neque vetantur . Concipiunt nempe illi legem naturalem velut grave quoddam onus , . quod quum eis sit invisum, nullum non movent lapidem, ut levius utcunque efficiant; eoque omnem cogitationem &. studia sua convertunt, quo sperant posse imminui: quasi vero Deus eo uno fine naturales condi disset leges, ut diu manam libertatem. amctaret, . durisque veluti catenis , . compedibusque vinciret; aut quasi Deus homini voluptates quasdam invideret: quum tamen certum sit , naturalibus legibus cum peculiarium hominum , tum maxime totius humani generis selicitatem contineri ; dc in hunc etiam finem eas esse a Deo sancitas . Videant vero qui ita argumentantur, an bonus, an Deo gratus , an laude dignus sit iste eorum conatus, ut naturalium legum.onus, .sive pondus, quod vocant, pro virili imminuant. At praesertim serio. animoque ab assinibus. vacuo perpendant , utrume κ. his duobus rationabiliter ac merito
magis exosum esse homini debeat , aut periculum.agendi aliqua , quae lege divina praescripta non Hint , aut patrandi plura , quae lege divina sint vetita . Si
160쪽
Et Gentium . Lib. XI. Cap. X. i s r
Deum vere diligunt, eiusque legem , hoe sane posterius magi horrebunt: pre-1enim quum non aequale .utrinque periculum sit, sed hoc posterius multo latius pateat altero, si quidem verum sit, quod hi contendunt , iustum esse hone mimque, propriae cupiditati indulgere , ietiam quum valde probabilius est , cid. de quo deliberatur , divinae legi adversari . Cogitent vero velim qui ita sibi
legum matiiralium .onus imminuere coisnantur an hominem , qui quidpiam in .eos deliberate moliretur , quo probabilius putaret , ipsis damnum injuriam ve irrogari, vel de hoc saltem iure dubi-;taret, aequanimiter ferrente Non puto.
Qui ergo id sibi erga Deum licere pu-
tabunt Videant igitur di aliquando animadvertant , probabilismum suum -vel ipsa generalissima Iustitiae regula , quod tibi non mis fieri, alteri ne feceris, damnari, improbarique. Commenta cetera probabilistarum , ac praesertim vanissimum illud ac per ridiculum de possessime, flante dubio, libemtatis contra luem nequidem digna censeo, quae hic commemorentur. Qui ea. Omnia accurate recensita & profligata ,
.lGta inque hane quaestionem doctissime discussam videre desiderat , adeat egregium opus, quod non ita pridem in lu-
. cem edidit P. I M. Vincentius Patuleti , O. a P. inscriptum , De Reaeula Proxima
In hoc eodem opere extant plurima, quibus Probabilismi nota Romanae &Catholicae .Ecclesiae a Protestantibus inusta efficacissime dispellitur. In eo nanque evincitur , Romanam Ecclesiam ab ea semper abhorruisse sententia. Etenim &Romani ipsi Pontifices usum Probabili Lmi multis in casibus vetuerunt: & ipsum
sn omnino exerte , certe 4mplisite , ut unt , in variis scilicet necessario cum .eo connexis propositionibus condemnarunt : dc plurimarum: Ecclesiarum Epi scopi tum pastoralibus literis, tum Synodalibus decretis a suis Diaeeesbus eliminarunt i & celebriores Catholicae Academiae proscripserunt : & plurimi semper Scriptores eatholici impugnarunt: &.demum .ium etiam quum probabilismus latius vigere videbatur , nunquam sitit ad moderandas conscientias a Palloribus generaliter adhibitus; nunquam ullo EGelesiastico decreto probatus; nunquam sis delibus tanquam legitima humanarum actionum regula propoetitus ἱ nunquam Catechismis animarum directioni inservientibus insertus . Qua ergo ratione , immo qua fronte Romanae Catholicaeque Ecclesiae adscribi poteli de Anne ae quum est , aliquorum , ac Iulgarium plerumque Auctorum doctrinam toti Ee clesiae adscribere Verum non in hac solummodo re , sed & in aliis multis aequitatem in Protestantibus desderamus. Qui quod hie duntaxat . innuo fuse clarissimeque demonstratiim videre . desde-
Hoc unum hic addo , minime prosecto mirandum , s Catholica Ecclesia , Catholicique Doctores praecipui, .& ips
Protestantes semper a Probabilismo ab horruerint, & abhorreant ; cum essam Gentiles Philosophi hanc certissime vi--derint veritatem , dc apertissime tradiderint: tanta scilicet est ejus claritas, atque perspicuitas. Duos tantum sed omni
exceptione majores hic appello, groecum unum, Iatinum alterum; nempe Platonem, & Tullium. Porro Plato in Phaedone ita Simiam loquentem inducit : me vero unum es elaborandum, ut aut diserimus quomodo haec se habeant , .aut inveniamus: aut si boe fieri non potest, huma
Iimeque refutari possit, delecta , ei quo
in eamus, aut illa tanquam rate et Zm , vitae sius serieula difficultatesque. enavia gemus, nis , quis mini, certiore tutioreque modo, firmiore videlicet vehiculo divino quodam verbo, traduci, atque transmitti: Tullius autem . Libro I. de ossiciis cap. IX. Bene , inquit , praecipiunt, qui ve . Naim ΗMrant , quidquam agere quod dubitet , ae- quum sit, an iniquum : quanto magis si
probabilius putes esse iniquum Huc se cit , quod ait Libro II. Cap. XIV. ejusdem operis: Iudicis es semper in causis Num. verum sequi an non vel ut caussa quaedam apitur, cum de actionis alicujus aequitate vel iniquitate .collatis utrinque