장음표시 사용
51쪽
ipsi amicitiae cati: sa est voluptatis. Sel. Olfium ad experietitiam pariter appri E-3. lantem audiamus. Nemo non in- quit , nos voluptatem ριπιpere ex imagine v. g. vet ιε quom protot1 o Do adeo mitem. deprehendimur , ut idem adesse existinemus . Neqve enim hic voluntas percipitur eae obncto , quod repraesentatue, veluti in pr/Ucnti casu ex uva, cum gemina vomitate non persundinur uvas conspicientes tiret earum nom probe conscii scimus , Judicantes quod uva sint ,
quas videmus. ' eque voLptai inde cit, quod ad imaginem propivr accedcntes Inoscamus , nos minime ex veritate Iudicasse , dum uvam pictam pro natura ibabebamum, cum taedio potius inciamur, quando certiores reddimur , iudicium no-
mon πον fefellige. Ideo igitur voluptasor. : η , quod similitudinis uvae pictae eum naturali nobis conscii μου , θ' ejus imde convincanrar , quod pictam cum natural eo fuderimus. Enim vero in similis
dine imaginis cum moto o per actio eius conssilia Quamobrem voluptas rata Ista est in eo, quod perffectionis imaginis tibi comsciur es, seu quia perinde es , eam ima vitive cognoscas Quos cognitio intuitisae mirabilis aria telini, cujusmodi est imago a leo sint lis exemplari, ut sus intuentium oculos fallat, ingentem parere valeat voluptatem, nullatenus mirandum est: humanisquidem animi ea indolies est, ut rebus pulcherrimis , ac mirabilibus oblectetur. Sed hinc inferre, quamlibet cc
xnhionem c modo certa sit a persectionis cujuslibet rer evira nos existentis, ad nos minime pertinentis, ne em-riri voluptatem parere L icurea gradum
persectionis illius . judicium, milhi praeceps videtur; aut saltem illius , qui in judiciis serendis mathematicam evide tiam non desidcret . Quaevis pulchritudo , venustas , artificium , dc concinna rei dispositio habet illiciAm. a leone ininitive perspecta animum per lain illa proclivem voluptate persundat . At non omnia , quorum persectionem cognoscimus, e em modo se hpbent.
Quantam enim eapimus voluptatem ex eo , quod noverimus E ex. gr. Sal
monem fuisse omnium sapi'ntissimum . . pulicherrimum , quod ae.lificavit lem plum ae summo consilio ordinatanγeiusdem Principis aulana 3 es , innuict olfius , haae minime intuemur, seu intuitivam cognitionem de his non habemus. Si hoc repon.it ille, psosecto ex sua voluptatis definitione nihil praesidii
referre poterit , ut demonstret , Coznitationem Dei quiritium vis persectissim . tu quoad cc imparari in hac vita poteit , necessario parere voluptatem. Nam impossibila est , inm/tum , seu intuitiaeami ei cognitionenγ, quamdiu in hac vi a lumus, nos consequi posse ; cum ha ein futura vita , seu Patria caelesti diligentibus Deum reservet ar , in qua Ti-dcbimur eum sicuti est , θ' facie ad faciem , uYm aut m per speculum kr aenigmata, solumque ex parte cognoscimus.
Alterutrum itaque Eligat sol fius ; aut cognitionem , en qua necessario fuit mor Dei, intuitiusm esse debere; aut alia niqetiam libet cognitionem , quam Schola-llici vocant abstractam , furuere ad am
rem necessario excitandum. . Hoc postremum asserere nequit , utpote e perientiae omnino contrarium: igitur prina unk eligat, u rcesis est: idque sortinctimuere voluit , dum addidit cividitio ne in illam. ; videlicet Dei cogniti nemnon solum certam, sed etiam vivam eta se d bcie ; dc dum remittit ad definiationem, a se traditam voluptatis. Verum si haec est ejus sentetitia, admittat etiam oportet, Dei intuitum. seu cognitionem
intuitivam non solum possibilein, este in hac vita , de ab ipia beatitudine posis sejungi qiiod tam ea communi sensui adversatur ; sed etiam naturalem h minis , tametsi vulgaris , & ex infima
plebe, facultatem non excedere ἱ cum ex lege naturali teneantur Omnes , d
singuli Deum super omnia diligere. Hii raulem si dixerit . simul asserat necesi est , omnem Dei eognitionem eo ipso quod certa sit, esse pariter visam, se in
iniuisivam et quod dc absurdum esse ne-m O. non videt, dc contra eundem Molfium probaret, en cognitione cacia, --v.i, dc intuitiva Dei amorem laticesiario
nan sequi , cum omnes illi , qui Dei Diqiligod by COOgla
52쪽
existentiam, ac persectiones certo cognoscunt, eum super Omnia non diligant:
si autem admirerit, ad ejusmodi cognitionem non necessario consenui am rem, tota ejus demonstratio concidit. Si
enim ex cognitione Dei , qualis haberi in hac vita potest sive inmitiva , sive
abstracta, seu quocunque vocetur nomine ) non necessario sequitur Dei dile clio , sed quamdiu in hac vita sumus, semper libere amatur; profecto ex Dei
cognitione perperam deminustrare contendit ejus amorem: sicut etiam ex debito cognoscendi Deum male colligitur obligatio illius super omnia diligendi .
auocunque se vertat wOlfius, ego sane non video, quo pacto tueri demonstrationem suam ut legitimam possit. At recte ne vero deducit ille naturale debitum cognoscendi Deum , op randi, ut certa nobis fit Dei eos illo Illud quidem demonstrare planum, atque expeditum vilebatur cum ad hominis persectionem procul dubio periineat cognoscere res suapte natura praestani is mas, praesertim Vero D. O. M. ipsius hominis conditorem. At via tam brevis, & trita giganteis Ollii gressibus minime congruebat. Quare ad de-I . b. et . monstrandum aggreditur, quemlibet bo- minem, Deum agnoscere debere , quia quilibet obligatur ad determinandum a ctiones suas per motiva ab attribu:is Diaminis desumpta. Nonne ordo ἰste praeclarus est Prius demonstrat debitum de terminandi actiones suas per motiva ab attributis divinis dejumma, dc inde debitum agnoscendi Deum : cum illiis fieri nullatenus possit, nisi Deus praecognoscatur Sed ordinem istum exigebat peri sectissima methodus matbemalica geometrica, dc sola scientifica, qua πolfius jussuum naturale digessiti quod quidem ,
inquit, tentarunt musti , perfecis nemo . Utinam vero ne ipsi quidem in men tem hoc unquam venisset et sic so lasse haberemus jus naturae minus hiulcum , atque rimosum . Dc de demonstrare ni- P, Pract. titur hominem obligari ad determinam
dum actioner liberas per mativa ab amtributis divivis desumpta, quia obfigatur dirigere actionss suas ad manifestationem Dei gloriae . ibat demonstratio nititur principio illo, quod falsum esse superitis ottendi; videlicet quot perfectio b Ι .LA D.
mivit consistat in aptitudine repraesentandi perfectionem Dei summam, seu mania festandi gloriam inius. Proinde hoc etiam ex capite concidit demonstratio vol- fana, qua scilicet ex propriae persectionis principio inferre nititur obligati nem diligendi Deum super omnia. Quid interim tibi videtur , optime Lector Arbitratus ne unquam suisses , 'Molfianas de rebus gravissimis demonstrationes tot, tantisque obnoxias esse dissicultatibus, rima Rite tot in partibus agri e tNonne supra praemonui, plerasque, demonstrationes sophissisas este magis, quam solidas; irrδtire polius, quam ita taminare; ac saepe demum iusta ausi mos abire Specimen habes , unde judicium ferre aliquatenus possis; & quo tibi persuadeas velim , magni etiam huius ac celeberrimi viri demonstrationes non sine justo eramine excipiendas: pr fertim postea quam etiam D. δε VatteI
in gallico libello, quem hac super recon ripsit , a eum in multis pravi
ratiocinii accusavit. Ceterum ego haec omnia mea peritorum judicio libenter submitto.
Si unicum ruris naturalis principἰum flat veredum fit, Me ceteris praeferendum
vid tur: naturalis ordo Iervandus est.
In custodia istius ordinis virtus proprio confiit. Renuitur Martinus Hubneriis, qui intrinsecam virtutis pustbrit dinem, amabilitatemque deriddi.
RAtio, cur hanc propositionem non
absolute , sed adjecta conditionestatuerim, ex capite sequente constabit. Nunc morem iis gerens, qui unicum , integrumque principium juris naturae Nature de M. Le Biton de Uvols a Berne. IDCCLXlI.
53쪽
46 De principiis Iuris Naturae
statuendum existimant, illud quod ceteris anteferendum mihi videtur , produco, videlicet: nat tralis ordo Ieν Pandus. auibus verbis significare id unum velim, quod omnes affectus, actusque nostros ita moderari debeamus, ut Ordo , qui naturaliter inest sive rebus, sive personis, circa quas versamur, integer, inviolatusque servetur. Ut vero rationem
ii rimi principii, seu primae, dc universalissimae lexis huic vindicem propositioni, duo mihi probanda sunt: primo,
verum adesse debitum servandi hujusmodi ordinem naturalem secundo, ex eodem ordine officia omnia , seu leges quaslibet peculiares derivari posse. Porro debitum servandi ordinem n turalem oritur ex duplici capite e primo eκ ipsa ordinis idea ; secundo eκ Dei naturae auctoris , supremique Legislatoris imperio, & voluntate. Quoad primum . Idea ordisis in se complectitur etiam ideam boni: etenim
bona omnia eκ ordine profluunt I qu madmodum & omnia mala ex ordinis perversione et ille rationi maxime conissentaneus est ; quum ad solam rati nem pertineat vel inducere ordinem , vel jam constit ut um agnoscere atque probare: neque ratio ipsa quidpiam melius ipso ordine reperit ἱ adeoque non potest non praecipere, ut ordo servetur. Haec omnia si ad insitas ideas , dc ad ea, quae in se quisque experitur , attendat, certa, explorataque sunt. Nullatenus igitur dubitandum , nos ad O
dinis custodiam obstringi r & sane quis
per se malum non judicet , ab ordine recedere Quis dignum vituperatione non ducat qui e uiuem violet, atque
At ne illud quidem revocari in dubium potest, quin Deus quod alterum
est, praecipuumque obligationis principium a nobis Iervari naturalem ordi. nem velit . Nam si Ductor exercitus nullatenus patitur turbari ordinem a se cynstitutum ; si aegre sert Artissκ, operis a se constructi dispositionem everti; s Architectus merito indignaretur in partes aedificii sui, puta statuas, colum n. s &ci si move e scipsas possent, cum locum ordinemque sibi constitutum desererent ἰ quanto magis censendus est Deus homini prohibere, ne ordinem sapientissime constitutum pessundent, vesaudeant ab illo recedere Quum itaque hoc per se notum & evidens videatur; solum reliquum est , ut ostendamus ,
omnia hominum officia ex ordine naturali posse deduci. Sed & labor iste ita nutilis serme videri potest , quum exploratum sit, in quovis ossicio ordinen
aliquem elucere i nullumque e Oppo sito crimen esse , in quo non appareat ordinis perversio . Majoris tamen clar tatis gratia ita rem explano.
ordo naturalis , quem homines pro norma habere in suis operationibus de beat, vel ipsis inest hominibus, veI par tibiis, que is constant , vel actionibus ,
quas exercent, vel denique rebus, quibus utuntur. Quoad primum , si qui oculos in hamine in ipsum coniiciat, statim intelliget , tundem ad tria referrν posse, primo at Deum rerum omnium auctorem; secundo ad alios homines ejusdem naturae consortes; tertio ad seipsum. Hinc tripleκ ordo restillat, primus inferioris ad superiorem, secundus aequalis ad alioς aequales ; tertiuς fui ad se sum; nam & hic ultimus or. lo admitti debet , quum homo copita Itones
suas resso fere in seipsum posiit , sibique sive bona, sive mala cCnsciscere . Et ni rem clarius, licet minus latine ,
explicemus, primum Vocare placet ordinem infortoritatis , alterum aequit 'Itatis, tertium identitatis: neque enim voπmihi aptior suppetit ad hunc po tremum
Ex hoe triplici ordine triplex ossiciorum genus exurgit ; scilicet eκ ordine inferioritatis qui est ad Deum , deduci
tur submissio, reverentia , cultusque , quae illi debentur: aequalitatis ordo exigit , ne alteri jaciamus , quod nolumus fieri nobis; adeoque ne proximum ullo modo laedamus. Denique ordo identitarit, peculiarem erga se ipsum amorem
postulat , suique conservandi ac pertaciendi curam, studuimque. Huie triplici ossiciorum generi moderando trys praecipuae , vel ex praecipuis
54쪽
Et Gentium. Lib. VII. Cap. VI.
virtutibus, incumbunt; nempe religio, quae circa Dei cultum versatur e justi tia, quae sequalitatem servat, unicuique quod suum est, tribuendγ : dc temperantia, quae interiores animi affectus ,
usumque rerum moderando , uniuscuiusque conservationi bonoque statui pronicit . At quia potest contingere , quod
omines malorum impendentium sor- . midine a recto ordinis tramite avocentatur; virtus sortitudinis addenda est, quae contra ejusmodi dissicultates erigat animum , atque corroboret . Postremo ut
virtutes singulae propriis muneribus tuto, & sine errore fungantur, opus habent aliquo dirigente, nimirum virtute
prudentiae; cujus proprium est dictare , atque praescribere, quid in qualibet circumstantia recto ordini sit consentaneum . Igitur vel eκ hoc capite habemus vim tutes quinque praecipuas , scilicet religionύm , & quatuor cardInaur, ut v cant, nem pe prudentiam, JHritiam, remperant am, dc fortitudinem, quae humana quaevis ossicia i suo ambitu complectuntur. Irim vero quum istae Omnes ,
singulae in ordinis custodiam in eum-bant ; inde oritur generalis idea Virturis , quod nempe in ordinis ustodia proprie consitat , quen ad modiim vitium in ordinis pervertiolae. Quamvis autem virtutes omnes , Omniaque ossicia derivari postini ex ordine, qui resultat ex cujusque ad se , vel ad alios homines comparatione; nihilo secius praetereundi non sunt & alii ordines, qui saepe concurrunt ad idem praescribendum ossicium; praesertim quum saepe promptiorOccurrat unus, quam alter; qui proinde facilius pro actionum norma arripi potest. Horum itaque peculiarium ordinum seriem ita paucis expedio. Quum homo diversis partibus constet, variisque instructus sit facultatibus, ex quibus aliae aliis sunt praestantiores; inde nascitur ordo, quem praeferibili raris appello: vi cu)us magis excolere , major ue habere in pretio debemus animam , quam corpus, rationem, quam sensus; dc ex quo plurima erga nos ot
ficia definiri facile possunt. Ordo, qui actionibus naturalibus , rebusque , quiabus utimur, inest, solum est ordo m dii as finem . Quandoquidem humana ratio hujusmodi actiones expendens , occum illarum effectibus comparans , δε- cde intelligit, easdem reserri ad certos aliquos fines: ratio pariter dictat , servandum hunc ordinem esse, proindeque malum esse, & homine indignum , eraedictis actionibus ad alios fines veluti extraneos abuti. Hi ne plura determinari possent ossicia, quae ad virtutem tem perantiae pertinent; actiones nimirum, quibus vel propagatur genus humanum , vel vita cujusque individui per cibum, potumque servatur. Ex his vero eonfici posse videtur, nullum hominis ossicium esse, quod ex ordinis idea derivari, definirique non possit: idque secundo loco demonstrandum erat , ut quadinitio capitis tanquam universale laris naturalis principium proposuimus, vindicaretur. Nunc alia nonnulla, quae a
nimadvertenda supersunt, breviter per
I. ordo cum juris naturalis, tum E-rbices universae si placeat, Ethicam a jure naturali distinguere tanquam universale principium haberi merito p test: quum Ethica omnis versetur circa virtutes di vitia; virtus autem in ordinis custodia consistat, ut supra dictum est; & vitium in ipsius ordinis pervemsione. At quemadmodum in aliquo ex. gr. aedificio alius est ordo , sine quo illud consistere nullatenus potest, alius vero qui ad solam pertinet persectionem
dc ornamentum illius; ita de ordo naturalis, quem virtutes respiciunt, alius omnino est homini necessarius, cuius nempe perversio in detrimentum cedit, atque perniciem vel universae speciei ,
vel alicujus individui ; alius vero qui
auget tantummodo vel privatam vel communem hominis persectionem. Prior ille, cujus custodiam lex naturalis prae
scribit, 'o juris naturalis principio statui merito potest ; secundus est Ethicae
relinquendus, si tamen fas est, alterum ab altera separare: quid enim prohibet, unicam ex utroque disciplinam conflari, quam sive Ethicam, seu Moralem , sive Ivs naturale appellare placuerit ἰ eamque
55쪽
que pro diversa ordinis gravitate graviorem , levioremque obligationem injicere, seu continere , dicamus Certe Doctor Angelicus omnem talis ordinis custodiam referre videtur ad jus natura-I . . . te, dum ait: omnes actus virtutum, sunt de lege . naturali: dictat enim hoc naturaliter unicuique propria ratio , ut vi tuose Mat.
II. Ordo inferioritatis ad Deum plane immutabilis est; secus ordo aequalitatis, qui inter homines intercedit. Nomper mutuas Dactiones, atque contractus induci inter nomines potest superioritas, Ac Inferioritas, salva aequaliti te naturq; quemadmodum nemo nescit, re ipsa invecta haec fuisse in statu civili . Ordj-nem , qui ex hae inaequalitate subori tur, inductum in humani generis utilitatem, ab unoquoque servandum , hu- 2l a ratio dictat , atque praescribit .
Hii .c debitum subjectionis , di obedientiae Principibus. Magistratibus &c. Praeter superioritatem , quae inducitur per mutuas pactiones, ipsa etiam natura aliquam tribuit superio itatem parentibus 3n filios eo ipso, quod eorum sunt caussa, atque principium . Hinc ordo inserioritatis istorum ad illos. Ex parte Parentum servatur hujusmodi ordo per amorem di curam erga filios : ex parte vero filiorum per obedientiam, dc pietatem erga parentes.
III. Praeter aequalitatem inter homi nes, extat etiam inter eos relatio similitudinis eum in natura, tum in rati ne effectus ejusdem cauilae partis ejusdem totius; servitutis ad eundem D minum, ac demum ordinationisad eundem finem. Nam homines omnes habent de ea dem naturam, dccaussam, eundem D minum, & finem ultimurn , videlicet Deum. Iam vero hare multiplex sini-litudo exigit, & quantum in se est ingen rat cipa alios amorem, di quidem simium ilii, quo quisque amat seipsim : & inde prate pium naturale amandi proximum ficut seipsum . Immo hujusmodi debitum vel ex ipsa inclin i ne hominis naturali colligi potest, ut suo loco dicemus. Quoad amorem ve-
ro erga seipsum , quum sit plane necessarius, solummodo , ut recte ordin tur, nobis enitendum est . Ordinabitur autem, si & rerum & actionum naturalium servetur ordo, ut dictum est a-
principium revocari possunt , seu per illud explicari aliquς propositiones, quea quibusdam statuuntur primi principii loco; cuiusmodi sunt prςsertim hedue:
in omnibtra vitam age cons maneam rati ni: eonvenienter naturae tuae vive: nam neque ducitur vita consentanea rationi, neque conveniens humanae naturae, nisi quatenus rectus ordo servatur. S. Th mas tanquam juris naturalis principium , seu primum praeceptum legis naturae hanc , statuit propositionem: bonum es faciem s . a.' .dum, ἐθη prosequendum , malum vitandum. Deinde subdit r fuer brefandantur omnia alia praecepta legis naturae, ut scilicet o mita alia facienda pertineant ad praecepta legu naturAE , quα ratio practica naturaliter avrebendis , esse bina humana . Quibus verbis aperte concinit nostrae sententiae : nam ratio apprehendere ncquit ut bona tam ana, quae ordine careant, seu in quibus prost quendis non servetur debit iis ordo;
quin ex ipso ordine habent, quod proprie sint nominis bona ; quum sine eo Dona solum animalia, sive brutalia so-rent. Quocirca, ut idem subdit Ange- In me nlicus, omnes inclinationes quarumcunque A. partium naturae humanae , puta concupiscibuis, vel irascibilis eatenus pertinent
ia leges natura, quatenus regu antur να-
rione, seu qualenus ratio debitum in illis ordinem videt, dictatque, illum esse servandum ; subdit enim : ratio est ordinativa omnium, quae ad homines De-λint:=secundum hoc sub lege rationis
continentur omnia ea, quae ratione regu
lari possunt. Ratione autem regulantur omnia, s ordo servetur. Ex mente igitur S. Thomae bonum, quod .s jaciendum is prosequendum, ceu primum Iegis naturalis praeceptum, est bonum ordinatum , ut perinde sit dicere hoc sensu, bonum esse jaciendum , ac ordinem esse servandum. Satis igitur congrue haec
56쪽
propositio pro primo juris naturalis principio a nobis constit uit ur . At quia virtutis mentionem fruimus, statuimusque, in ordinis custodia positam esse, non abs re, ut arbitror, erit ,in ejus iadea enucleanda paullulum immorari .Q rere praesertim hoc tempore.solent nonnulli, in quo proprie consistat pulchritudo Virtutis, quam tantopere commendarunt antiqui Philosophi; adeout pronunciaverit Plato, quod si videri oculis posset, om-mium in se amorem converteret. Nobi-aiores veterum Philosophorum, & maxime Stoici ratum habuere , pulchritudirem intrinsecam esse virtuti; adeoque in se & propter seipsam amandam, expetendamque praecisa qualibet utilitate, emolumento, Vel commodo, quod profluat, sit distinctum ab illa; quamvis nemo unquam dubitaverit, vel dubitare queat, eam summae utilitatis esse, maxim tread felicitatem nostram conferre. Ex recentioribus vero non pauci, praesertimnui excolendo juri natui ae post Grotium Tu dedidere, contendunt, nullam virtuti per se , di proprie pulchritudinem ,
vel amabilitatem inesse ; adeoque non alia de caussa expetendam , atque eκ-co'endam, nisi quia ad felicitatem no
stram & quidem praesentis vitae ) per
bona aliqua eκ virtutis exercitio sueniatia & ab eadem distincta conducit. Hine P endosus statuit, excolendam esse virtutem , praesertim justitiae , ob societa tis tranquillitatem serVandam ἔ Thom Fur eo quod vitam nostram felici minam, ac suavissimam reddit; molfius, quia nos, statumque nostrum perficit animae,& corporis, dc fortunae bonis, ex qui hus voluntas exurgit humanam felicita tem const:tuens. Ita & alii sere omnes, qui postremis hisce temporibus jus na
turae excoluere, quantumvis diversara tione loquantur. Hos ego Omnes virtutis ideam corrumpere , ac de medio
tollere arbitror; immo & indignos esse, qui Philosophorum moralium numerohab antur. Propugno itaque, pulchritudinem, amabilitatem, praestantiam , decusque virtutis distingui & separari de here a quavis utilit ite, emolumento , vel commodo inde manantibus; &quae Tom. II.
solius utilitatis gratia expetitur, & exercetur, veram Virtutem non esse , sed Epicuream, sed Hobboianam, sed fleam, sive umbram & smii lacrum virtutis: nam dc Epicurei, de Hobboiani , de Spinonomiae, dc alii, si qui sunt, pejoris notae Philosophi, immo & agrestes, di barbari omnes fatebuntur, Virtutes esse colendas ob utilitatem&commodum, quod inde pro manat. Horum tamen omnium caussam perorandam suscepit paucis ab hinc annis Martinus Hubnerus, publicus Hasniensis in Dania Iuris Prosestar, in Decimine Historiae I ris naturalis gallire scripto , qui non modo negat, sed & deridet intrinsecam
pulchritudinem, amabilitatemque virtutis: asserere, inquit, virtutem habere ex se Ufa intrinsecam pulebritudinem , quie da Desit nor ad iliam exercendam impellat ; is emtra , vitium sua turnitudius Ualidam ii. in nobis fui aversisnem excitare, non es aliud, nisi tantummodo asserere , rationem sumetere nobis aliquam virtutem ut vitio praeferamus, si modo in mora em disciplinam qualitatet occultar Jamdudum e
Thesea Hectas revocare non velimus, ac virtuti, vitioque tribuere arcanam quaredam vim fascinandi homin s. Si quis boetelis, is Me saltem tempore, quo ma reis ineantationibus fides omnis abrogata es, qui suam amplectatur opinionem, inveniet neminem r Sic ille , quem de re hac eκ animo locutum fuisse, satis constat eκ ipsa loquendi ratione. Verum argumenta, quae congerit in suae probationem sententiae, nullius roboris sunt, semel admissa virtutis idca , quam supra exhibuimus. iod ut planum fiat, argumenta ipsitis Hubneri verbis latine redditis a seram, & refellam. Ait itaque: cum nihil sit absque ratione Dorciente , oportetit m extare rationem fuscieηtem , cur virtus fit amabilis . Natio vero ista πι-
cesse est, ut fit val in ima virtute per
mentem se iuncta a quacunqua relationι ἰaut extra iliam in ea relatione, quam
habet ad naturam hominis, eliusque Liam. Hic sistamus paulisper: dico, rationem sussicientem , cur virtus amanda sit , ipsinet inesse virtuti. Verum ut hae G ra
57쪽
ratio lassiciens censeatur inesse virtuti , falsum est, a quacunque relatione feransendam esse, si haec intime , & suapte
natura virtuti conveniat: sed ea solum seiungenda est a quolit, et bono, vel utilitate, vel commotio , quod licet eκ illa profluat, est tamen ab illa ii istinctum: proin se fallum est, rationem sus-ficientem, cur amanda sit virtus, esse extra Virtutem ipsam, si ratio sussiciens posita sit in ea retitione quam ipsa babet cu/n natura, is fini hominis : n. m ilia relatio eo ipso , quod virtutis eli , est ei intrinseca; quum virtus, qua Virtus, prae piso quovis effre u , seu bono eam conlequente, est conveniens & proportionata naturae, & fini ipsius hominis , ut satis constat ex dictis, & clarius ex diccndis infra constabit. Interi in audiam uet rursiis Hubn Irum: ratio , inquit , I sciant esse non potes in ipsa virtutd , quia nihiI aliud in ea reperitur, nisi ad summum quidpiam ignotum, occultum, seu, ut vulgo dicitur, unum nescio quid
giendum esset. At nos non confugimus ad aliquid occultum, sive ad illud nescio quid ; sed ex hactenus tradita virtutis idea intrinsecam ejus pulchritudinem , honitatemque faciliter explicamus , aD serentes, ordinem ipsum, quem Virtus in sui idea complectitur, intimam ejus pulchritudinem , dc bonitatem constituere: nam pulchri: udo, dc bonitas vel est ipsemet ordo, vel ex ordine necessatio consurgit . Qua in re provocamus ad ideas omnibus insitas : quidquid enim ordinatum est, illud omnes ut pulchrum, bonumque concipiunt. En igitur rationem sincientem, cur virtus amabilis strhaec autem ratio tantum intranea virtuti censenta est, quantum est intrinsecus ordo , in cujus custodia consistit essentia virtutis. En igitur illud, quod, secluso alio quolibet bono ab ipsa vi tute disti iacto, determinare hominem p test ad exercitium illius: quandoquidem
servate oruinem rerum , eX. gr. pluris
aestimare quae majore in pietio habenda
sunt, puta praeferre animum corpori ,
honcitat in utilitati , lucro justitiam , quemadmodum per se bonum, dc pulchrum est, ita & amore dc laude dc praemio dignum, adeoque per seipsumidonoum ad appetitum hominis rationalem determinandum ad sui ipsius prosecutionem . Mirum sane, quot Hubverus, alioqui vir doctus, dc orudens, ista
non viderat. Mi u .n, quod neqne viderint Pufeodo ani, Tha.nasiani , dissol ni, aliique chri iani Philosophi id quot plerosque gentilium Philosophorum non
latuit: nam homo suapte nati a sertur in bonum, honcstum , sc pulchrum , uno verbo in virtutem, dc quidem ut virtus est; unde illam admiramur , atque suspicimus etiam in aliis, tametsi nullum inde commodum, vel emolumentum in nos redundet. Et sane quam humiles animos, propriisque utilitatibu-
addictos esse oportet, qui virtutis in seis psa spectatae non sentiunt illicium
quam hebetes oculos, qui vemistatem ejus, decusque non vident, & opus habent late litio alicujus emolumenii , vel
commodi, ut eandem amore dignana
existimenti Hi sane non minus indigiti
sunt virtutis amore, quam indignus e taset pulchera imae sponsae amplexibiisqΑi eam nonnisi phaleratam, &auro, gemmisque circumdatam sibi esse diligendam
arbitraretur. Verum haec dissfrens novas Hubneri obiectiones pene a me verto. Eum itaque piaeeuntem sequamur. Atiunde, inquit Hubnerus, Tirtus absque ulla relatrone spectata non est nisi
ab racta quaedam idea, qzoe, quum re . Iis non evadat nisi in concreto, non potest
talem effectAm producere, eussu cai est obligatio. Sed jam piaemonui, ideam vir tutis ab omni relatione sejungi non posse, solumque ab omni uralitate , emolumento vel commoJo ix illius exercit io manante, ab eaque distim toponse praescindi. Ceterum naui solis intelligo, quid stirificare velit Hiibi erus nomine ideae abstrassie, quae nonnisi in concreto realis evadit. Idea virtutis per ipsum exercitium, seu per actus virtutis fit realis . Falsum est au ei a , i leam virtutis caussare non posse rea; una obligationis effectu in , ani in unique ad sui prosecutionem allicere : nam bonum mente perceptum excitat ad amora m a
58쪽
& desiderium sui; proinde & volunt .atem movet, atque determinat ad illulagendum, quod necessarium est ad boni consecutionem . Ut itaque virtus realen parere obligationem pissit, sitis est, illius ideam mente percipere e nam intima bonitas , ac pulchritudo virtutis pertrahit animum recte dispositiim in sui amorem ac deflerium : idque exprurientia, licet non ad 'o frequens quum pauci sint, qui moveantur solo virtutis amore satis ostendit. Sed iterum audiamus Hubnerum ita caussam suam pers
Secundo , baee doctrina asserens, Tirtutem habere in seipsa rationem fuscien-
rem cur amanda sit , adversatur natur. heminis , es usque udi untatis , qVoc qi .ununquam determinet me , nis grGrat in Ob hovum, velle nou potest virtutem, v fi quia aliquod est bonum, θ' quia eam Diraum ae noscit ἔ quis de hoc dubitaverit,' exinde sequitur, rationem sussct π- rem, cur virtut fit pulebra, b amabi is, esse debere extra iiDm. N s contra I na flentimus , rationem sufiicientem illi intime ineste. At in quo tandem consiliit haec ratio lassiciens In relatione , inquit Hubnerus, sive proportione, qIam habet cum natura , Θ De hominis. Sed ista relatio, repono ego, sive convenientia, sive proportio cum natura & fine
hominis ineli virtuti in seipsa mechatae, di seiunctae a quolibst bono distincto ab ipsa fluente. Quomoso igitur haec ratio
suila ciens censenda est extra virtutem ZIinrobandum Iubnero manet, solum bonum extrinsecum , & a viri ut e distinctum eandem amabilem reddere , ex. gr. sobrietatem ea solum de caussa expetendam , quod sanitatem vel restituat, vel servet; justitiam ob solam tranquillitatem iocietatis, quam fovet ; Iiberalitatem nonnisi ratione amicorum,quns ac dirit, amandas esse, atque colendas. At mosita dc hanc ipsam bonitatem virtuti intrinsecam esse contendit I nec prorsus immerito e nam cibim deratus usus suapte natura sanitatem
saxat; jultitia tranquillitatem , liberaliatas amicitiam &c. Sed bonitas ista, sive intrinseca, sive extrinseca virtuti dicatur, solum molo physica est, non moralis, nec propria virtutis, quatenus vir
tus est ; ut alibi demonstravimus. Sed hoc praeterna isso, certum mihi videtur, haud levem virtuti injuriam inferre quia serit , ut asserere videtur Hωbuerus ,
eam quitem dc pulchram, & amabilem esse, ted pulchritudine tantum extrinseca , adstititia, & aliunte quae lita ; scilic t instar illius pulchritudinis , quamice mina de se iiivenusta sbi extrinsecus
comparat ascit itiis ornamentis , ac sucis. Hocne loco habenda pulchritudo , decorque virtutis At regerit ille, vanum est, quoad hominem attinet, velle abstrahere ab omni utilitate. Cur quaeso Quia, sit bdit, bo-
j b .l in volantatis, is spes obtiniandi aria. q. a b isum est unicam incitam nium , quo iHa moveri potest, ac se dia termin ro ad qui. Jam a teri 'raeferendum . Sistes ista praeerdatur H in mi , o vinit it a. imite r im v Iur ad agendum. omni poliatur actis late , is ad indiderentiam
reducitur; quo fri non polost quin de
leuatur. Sed hae r inaniter regeruntur .
Nam si virtus in se bona & pulchra est,
ut supra probavimus, & amplius probabitur infra lib. VIII. cap. IV. jam addist in ipsa virtute bonum , Ob cujus
conseculionem voluntas se moveat , &od agendum determinet . Neque ani-In advellit IIubvenias dum haec scribit se, ut ajunt, pouere quot est in quae-llione, & quod a nobis negatur, nempe virtutem in se pulchram, & bonam
non esse, ut exinde concludat, eam amari a voluntate non posse, nisi ob aliquod bonum eidem extrinsecum . Haec ratiocinandi ratio minime decere videtur virum sapientem ; sed magis adlinc dedecet, quod deinde innuit, ratumque videtur habere, videlicet in rerum natura aliud bonum non dira , nisi quod utile est, seii quos aliquod emolumentum , Oblectationem , vel commodum pariat. Quam ero sentetulam Philos pho indignam exilii 'o, & vix in rudioribus tolerandam ; eamque profligavi supra, lib. v I. cap. IV. Asserere ve- ro, quod homo non misit ab omni uti-
59쪽
state abstrahere de tout interet videtur humano generi iniuriosum , ipsi ueexperientiae contrarium: nam dc amicus amico si v re talis sit & sponsus sponsae, de sil us quandonve parentibus, dc qui sublimiore sane itate praesulgent , Deo inserviunt solo caritatis impulsu, nullius gratia utilitatis , I Usaticus interet. Verum dum dico , nuclius gratia utilitatis, hoc nomen stricte sumo, nimirum pro bono ab actione ,& objecto, circa quod versatur , dc ab
iis , quae ipsis intrinseca sunt distincto
atque diverso : nam si nomine utilitalis omne omnino bonum , atque ipsius etiam boni amati fruitionem intelligas;
quis neget, nos omnes, ac semper utilitatis gratia operari Nam quilibet d terminatur ad agendum ratione boni , ut saepius dictum est: exemplis rem illustio. Servus Domino famulatur ob pactam sibi mercedem ; is servire dicitur caussa utilitatis pour interet quia servit ob bonum a Domino suo , ct a
propria actione distincti. m. Amicus aut tim servit amico, & sponsus sponsae, eisque benefaciunt, nulla ratione habita ad mercedem vel praemium ab obj cto , quod amant, diversum; hi amare Ac operari dicuntur gratis , amore, ut scri commune proloquium ; & tamen nec ipsi agunt, nisi ob aliquod bonum; quia scilicet amare amicum, vel
sponsam propter seipsos, iisque gratuuto inservire est bonum conveniens amantis immo ipsam et servitus grata ,& sucunda iisdem eli, seu ex ipso servitutis actu gaudium purissimum hauriunt, Ortiim ex eo, quod sit consormis inclinationi naturae rationalis, ade
que intime sentiunt, se recta honest que rigere, dum rationi obsequuntur . Et sane si operari juxta naturalem sensuum inclinationem voluptate dc delectatione non caret; qui fierν poterit, ut agere juxta praescripta rationis , qtiae hominem proprie constituit , & rati nati inclinationi parere nullam adserat voluptatem En itaque intimam pulchritudinem, amabilitate inque virtutis: en rationems cientem eide m intraneam,
ob quam diligatur, se a diligi debeat ren denique bonum virtutis proprium . Juo voluntas ad ejus amorem pr tere ipsam determinatur. Neque enim puritati amoris illius ossicit voluptas ct gaudium, quod eκ illa percipitur . dc quod allicit ad exercitium virtutis; quum talis voIuptas profluat ex ipsa virtute, quatenus virtus est; sicut paritati am ris Dei non in est, quod aliquis ex eo capiat voluptatem , Deumque possidere se gaudeat, eoque persecte se ut desideret: impurus utique amor esset , si di Iigeretur Deus ob aliquod bonum ab ipso distinctum atque diversum . Quamobrem qui sub puritatis praeteκtu vult etiam, ut ab ipsa se ultione rei amat arabitrahatur, & a delectatione , qtia: ex tali amore percipitur; ille vult purita tem chimericam, & amorem sibi q)s
repugnantem: vult ex. gr. quod atri iciis erga amicum, &sponius erga sponsam , dc qui amore Dei flagrat , erga eundem indifferenter se habeant ; quod perinde est, ac amorem ipsum destruere; quum alias quilibet necessario dele- tctur de eo, quod amat, Verum latrasentio , me ultra id , quod postulabant IIulineri objectio, excurrisse: nec tamen omnino me poenitet I quod haud pauia cis haeret aqua, dum explicare Tolunt, quid sit diligere aliquem amore puro, sive illum propter seipsum amare. Ceterum eκ doctrina hactenus tradita corruit 3c aliud Hubneri argumentum ,
quod quidem primo loco ille proponit;
sed opportunius nos ceu huie loco reservandum existimavimus. Opponit it
que: quamnam ideam sibi quis efformare potest da pulcbνitudine virtutis , er dad 1Ormitate vitii. de proportione, is coa vcnientia illius, de improportione, tu pitudine alterius, si non inru us referatur ad ipsum hominem , ad ejus pejectionem, is aufelicitatZm, ad quam desinatus es e Fateor, virtutem idem qum de vitio, servata proportione, dicendum, ad hominem reserri debere, dc ast perisectionem , da felicitatem illius. At ii stra hie quaestio est, utrum virtus in sedc per seipsam habeat cum homine convenientiam , ejusque periectionem , de felicitatem ex seipsa promoveat; vel pc
60쪽
Et Gentium. Lib. VII. Cap. VI, s 3
tius id habeat ratione boni , quod profluat quidem ex illa, sed tamen sit ab illa diversum, eique extrinsecum. Hoc posterius affirmat, vel assirin Me videtur Hubnerus non enim mentem suam satis luculenter patefacit ; nos primum asserimus, & quomodo illud verum sit, pro nostri ingenii modulo explicavimus. Quamobrem frustra regerit ille: desiderium propriae felicitatis, Utad nempe de- fiderium adeo firmum, ἐν naturata bomini, id sum tandem Ese de Di, quod obis
rigationem producat conformandi actiones nostras regulis incommutabilibus, quas eiadem dicta ratio; siquidem non minus h mo moveri potest eκ propriae felicitatis desiderio ad amandam virtutem propter
seipsam quippe quam in se bonam, &pulchram, di amabilem esse cognoscit, ct cujus exercitium eidem sapit , dc obicistationem parit quam moveatur ex eodem felicitatis suae desiderio ad prosequendum , expetendumque a I iudeuodcunque bonum . Cur enim desiderium propriae felicitatis i inclinet hominis voluntatem ad corporis bona, Puta ad sanitatem, ad delectationem sensibilem ; dc non inclinet ad bona animi, atque rationis, cuiusmodi e:l virtus spectata in seipsa e Toties igitur homo ob propriam agit felicitatem , quoties b rum aliquod , cujuscunque generis sit , amplectitur: quum enim humana felicitas ex bonorum omnium, quorum ille s t capax, aggregatione consurgat, &compleatur ; ideo quodlibet bonum est veluti pars humanae selicitatis: proinde propitae selicitatis amor includitur in more cujuslibet boni. Ita qua qui virtutem in se , ac propter se diligit, pr priam diligit felicitatem, quia diligit illud, quod bonum sibi est, ut supra explicavimus . Non negaverim tamen , posse etiam amari , & quidem recte , Virtutem ob bonos, qui inde consequuntur , enectus, seu propter bona cistincta, quae adfert, ex quibus pariter pr movet felicitatem humanam ; eκ. gr. sobrietas recte diligitur etiam ob val tudinem cortinis, justitia ob tranquillutatem M. At eoiere sobrietatem, justutiam δα. hac tantum de carissa, nuli que amore virtutis in seipsa spectatae cieri, hoc Spino icum ceniso, hoc Hob- .hsanum, hoc Epicureum: nam hoc pacto virtutes habentur, ut olim habebaatur ab Epicureis, ceu meri satδPites v luptatis, seu, quod in idem recidit, selicitatis : & quod pejus est, saepe ansa praebetur deserendae virtutis, quum scilicet ut aliquando contingit separata cognoscitur ab emolumento , Vel commodo, quod solet alias adferre; & dum vitium virtute utilius videtur; quod haud infrequens est. Accidit etiam saepe si pius , exercendae virtutis caussa nedum plures tolerandos esse labores, sed &odia malorum, & nersecutiones identidem sustinendas. Tunc, amabo, quid saciat , aut quo pacto se gerat qui alte imbiberit animo , nullam per se inesse virtuti intimam pulchritudinem , dc a niabilitatem; sed a bono tantum ext rinseco ex illa manante , atque diverso amabilitatem mutuari suam , solumque bonum ilhud extrinsecum ad felicitatem
conferre 3 Nonne cum Bruta moriente dicturus est, non in re, seu in verbo ef 'se virtutem ὶ nonne vitium pro virtute amplectetur ' En quo tandem ducat haec
de virtutis pulchritudine, dc amabilitate doctrina , quae tantopere arridet hodiernis de jure naturae scriptoribus. maxime Thomasianis , sed dc ipsis Irim Mnis, tametsi quod alii vocant eκtrins cum, isti dicant intrinsecum: vel potius quod virtuosae actioni in esse phys .co intrinsecum est , intrinsecam virtutis bonit Atem . vocent eo modo, quo supra explicavi . Sed hac de re hoc loco ne Ilura, praesertim quum doctrinae a n is hactenus traditae, sine qua totum
jus naturae vacillat, iterum confirmania idae opportuna recurret Occasio, nimirum
Lib. VIII. Cap. IV., ubi de fine juria naturae contra re fano disseremus.