Gasparis Contareni Primae philosophiae compendium

121쪽

CONTARE NI PHILOSO. PRI.

omisso interim an unum sint an plura primum scrutari conemur,quid no sint: deindeverb pro tenuitate ingenii nostrico quo poterimus pacto ictabimus leui significatione innuere quid sint. Princi- pium primu entium corpus esse non potest, multis de causis: nam corpuS OmnC . mobile est, mot' Vero generatIO queda, qua de quod a no esse teditur ad quoddaesse: a primo vero principio totius esse, maxime alienum est non esse. Amplius motus omnis actus est entis in potetia. Cu autem actus prior sit potentia qua- libet, ut superius comprobatum est,primo enti potentia conuenire non potest,quaobrem neque corpus esse. Praeter c a omne mobile a motore quodam mouetur,qui est prior &perfectior mobili:primum Vero a nullo mouetur neque ab ullo pendet: ergo principium no potest esse mobile,quare neque corpus. Amplius,omne corpus costat eX partibus,quarum quaevis saltem per se sumpta secundum rem a toto distinguitur: dependet igitur quodlibet corpus ab aliis a se: pri mum vero principium non potest pem

122쪽

LIBER A R T V s. II

dere ab alio a se: nasi depederct ab alio, non esset primum. non ergo primu principium corpus esse poterit. Ide quoque probari potest rationibus sumptis ab vho: na qua suis multitudine prius cst

Vnum, corpuS aute Omne maxime addictu est multitudini, multitudinemque prςcipue pre se fert:igitur corpus primit, locu in entibus nequaqua tenere potest. Minor propositio huius rationis adstrititur, ne quis dubitet, tu quia corpus omne multitudine,immo infinitatem quadam partiti habet: tum quia cum mobile sit de e sse quopia, ad aliud tendit, eoq, pacto quandam, ut ita dixerim , essendi multitudine secum defert. Quod sit ex ratione boni rem hanc scrutat' fueris, idem proculdubio tibi liquebit:illud elenim quod continuo quoda tenore sena per generatur,& nunquam est,ut inquit Plato in Thimeo, certe ex omni parte perfectum atque abselutum esse nequit: mobile aute omne, cui' ordinis est corpus, semper generas, quonia ex una essedi dispositione ad aliam tedit,simul eas omnes minime possidere potest: ergo

123쪽

mobile nullum perfecte atque absolute bonum potest csse. Item cum actus sit

perfectio potetiae,id quod aliquo pacto

est in potentia non potest esse omnino perfectum: sed omne corpus quia mobile est,est in potentia: motus namque est actus entis in potentia,igitur nullu corpus es absolute perfectu. Amplius corpus omne c5stat eX partibus: parteS autem habent esse deficiens, & esse in potentis:ergo ratione partiti, quavis alia dcesset,in quolibet corpore est holetiat quare nullum corpus cst absolute bonu. Ex veri etia natura idem colligitur: naverum id est quod est coforme suo principio . Primum ergo verum est id quod sibi ipsi tantum conforme est,& a nullo pedet: hoc enim modo'erit prima radix& prima origo Veritatis. Corpus auic in nullum rationibus iam eXpositis, apparet tale esse posse,ut sit omnino independens: neque igitur prima Veritatis origo seu fons esse potcrit. Ecce ergo quam luculenter probatum est primum entium

principium corpus esse no posse. nequitetia fieri ut primum principiu entium

124쪽

LIBER ME ARTUS.

sit forma aliqua corporea, seu materialis: nam huiusmodi forma duplex est, accidentalis inquam, & quae substanta a constituit. Exploratu cuicunque cst primum entium principium nulla ratione fieri posse ut sit accidetalis forma , quoniam accidens omne posterius es: substantia: primum vero principiu est omnium primum. Amplius accidens proprie no est, quia ipsum sit, scd quoniam

eo aliquid est effectu. Primum vero principium entiu maxime proprie est. Ite, ens posterius dicitur de accidete quam de substantia: at de primo principio, si-ctui maxime, ita primo ctiam dicitur, de aliis vero cratibus per habitudinem ad primum. Certiminis crgo rationibus constat, eujdentissiriusque argu-nnentis,primum principium no esse formam accidentalem .sed iacque natura. formae materialis quae substantiam constituit,ac propterea substantialis forma dici consueuit, primo principio conde nire potest: forma naque materialis de materia dependet, tanquam a causonsuo esse: sed primum principiu a nullo

125쪽

dependet: qui naque fieri posset ut esset

primum figitur forma materialis minime omniu erit. Praeterea omnis forma materialis habet este incompletum, ac

' propterea non est per se, neque etia dif- finiri intelligiue perfecte potest, nisi cumateria. At primo principio conuenit. esse maxime omnium perfectissimum, , igitur primum principium forma materialis esse non poterit. Amplius omnis forma materialis diuiditur, prout diuiditur etiam materia in qua est & a qua, in esse depedet. at diuisibilitas repugnat primo, sicuti etiam multitudo, quoniaest maxime unum, de cuius ratione est indiuisio . Amplius , quaecunque forma materialis est definitiua per materiam ad certum locum , certumque tempus: quamobrem actionem quoque definita Nin habet certoque loco , teportue accommodatam:sed primi principii actio

minime definita est, atque ad omnia pertinet. Ad hqc, omnis forma materialis est mobilis,atque ad subiecti mutatione immutatur . Sed primum principiu est Omnino expers mutationis, ut superius

126쪽

demonstratum est: fieri ergo. Πullo modo potest, ut primu principiti sit form materialis. Est praeter istas ratio Aristotelis in octauo Physicorum: na ratio

nibus physicis satis ei philosopho proba

tum esse videbatur, motum aeternum esse, atque continuum; ex quo colligi putabat virtutem mouentem no esse virtute

in corpore, sed indivisibilem .virtus nanque omnis diuisibilis tepore finito mouet, infinito aute minime: est enim Virtus quaecunque diuisibilis, quae ite corporea e n corpore finito: nequit enim corpus aliquod infinitu esse. virtus vero corporea finiti corporis est finit actionis . nam eius pars,quia esse desciens habet,in minori tempore mouebit, quam tota virtus: eo namque modo res ququis agit quo est: ergo pol s tepore finito mouebit. At tota virtus ea proportione qua partem excedit, maiori quoque icpore mouebit: quamobrem colligitur eam etiam finito tempore moturam esse, non autem infinito: na infiniti ad finitulepus,quo pars mouet nulla est proportio,nullaque comparatio, quam tamen

127쪽

animet consistere inter ea quae penitus indivisibilia sunt,& ea quae penitus sunt diuisibilia,corporea inquam:ac propterea Virorumque naturam referre,Vt scilicet indivisibili suo attingat ea que indiuisibilia sunt anim que natura prςstani liora: diuisibili vero item suo attingat corporea diuisibilia; quibus couenire ea oportet,vtpote quae eoru sit forma. Praeterea Omnis anima,quia est actus corporis , non agit in exteriora, praeterquam i Vtens corpore cuius est forma,tanquam instrumento actionis:& idcirco no agit

nisi per motum. Omnis verb huiusmodi actio definita ac terminata est,neque se exted cre potest ad omnia entia: ideo primum entium principium anima esse non potest verum neque etiam est intellectus purus silerior anima, is scilicet qui secundum proprietatem, & no eminentia quadam dici debeat intellectus seu intelligentia sna secundum quanda eminentiam principium entium esse &dici intellectum infra ostendemus) in eo etenim qui proprie inleslectus est, quavis omnia sint,attamen definito de-

128쪽

co M TARENI PHILO s o. PRI.

terminatoque modo sunt; ratione scilicet intelligibili, eius quoque intellectus esse, ad certam quandam natura dete minatum est, intelligetiς inqua seu intelligibilitatis,ut ita dica: quaobrem in eo ipsum esse est secundum quandam essen

di participatione. At id quod est quada

essendi participatione,primum entium esse non potest, sed necesse est ut ab eo pendeat, in quo sit esse perfectum,quinimo quod sit ipsum esse per se existes, no

contractum ad quampiam naturam essenti mue. Praeterea omne ages in quo natura aliqua existit secundum partici pationem non potest eando natura alteri impertiri,nisi foueatur a superiori agete, in quo eade natura eminentiori modo fuerit. nam clim in ipso natura ea sit participatione quada,ipsum nequit esse causa per se illius natur sed a superiori agente, quod sit per se causa illius naturae, utatur necesse est. Hoc expcrimcto ita esse comprehendimus in agentiabus hisce inferiorib' uni uocis: ignis na-que igne minime generaret, nequc Plata planta, aut animal animat,nisi a cor-

129쪽

poribus cclestibus fouerentur,in quibus formae omnes hae inferiores & corruptibiles existut eminentiori modo . Agensigit ut reuertamur unde digressi sumus, in quo est aliqua natura secundum participatione,non potest esse omnino primum, sed superiori indiget,in quo ea natura sit eminentius: si ergo in intellectu puro esse ipsum participatione quadam est,intellectus utique primum principiuentium esse non poterit, immo is intellectus erit a primo , quod ipsum eo esse impertiit. Amplius ubi est diffinitio & contractio essendi,ibi est multitudo atq, imperfectio:primum verb, ut ostedim', cuiusque imperfectionis est expers Mactenus satis explicatu ac rationibus co- probatum esse videtur, quid non sit primum principiu entium. Nunc Vero tentandum nobis duco,idque verecunde si quo modo pro ingenii nostri imbecilli late possumus attingere quidna sit. Tentabimus hoc equidem,ea praefatione ta, men, Vt nobis id constet id quod ipsum in se est,effugere & superegredi omnem intelligentia ac cuiuscuque cognitione.

130쪽

sed primum principium entium a nullo pendet,igitur esse participatu seu conaractum ipsi conuenire non potest. est

igitur ipsum esse per se subsistes. Ampibus omne id in quo esse contractum cst, quandam multitudinem prae se fert,ipsius scilicet naturae cuius cst atque ipsius esse, quod cotractum definitumque est ad eam naturaemultitudine vero quan- 1 quam prior est unitas, ideo necesse est ut hoc in quo apparet multitudo, no sit omnium primum. Praeterea ubi est contractio,ibi non est absoluta atque omnibus modis completa perfectio seu bonitas : imperfectum vero quodlibet a perfecto pendet: dicitur naque imperfectu secundum diminutionem perfecti: ergo in primo principio entium nulla esse potest essedi contractio. Erit igitur ipsum esse per se existens, ad nullaque natura contractum, sed omnem perfectionem essendi in se continens nost hoc id etiaasserimus,primum rerum omniu principium esse ipsam unum atque ipsum bonum ipsumque verum .Clim autem dicimus primu principium esse ipsum vnu,