장음표시 사용
101쪽
nt medioerstitem esse in omnibus laudinda re remi uero tiee rem nee Iaudabilia: sed reprehensione digna.sunt etiam istarum plere. inominate. cognanda tamen est in his nomina fingeret sicut in pleris p aliis taeimus. ω hoc gratia declarationis intelligentie.α dictis philosophi in hoc loco duo notantur.primo per id quod dixit ut migis appareat & cetera notant aliqui q, philosophi intentio pr1ncipalis in hoc capitulo est manifestare per Cxempla in singulis uirtutibus ιν mediocritas eet lausunt circa uerborummac tuum comunionem
Sed in hoc differuntd una earum est circa uerum:alia circa delectabile dc hoc partim in ioco partim in cunctis que ad uitam pertinent. Igitur de his quoq; dicendum est ut appareat mediocritatem inoibus esse laudandam. S. trema uero uel recta neq; laudabilia:sed rephensione digna Sunt etiam istarum plere 3 in
nominat Conandum tame est ut in aliis no
mina fingere declarationis ec intelligetae gratia. Carea uerum igitur medius qua degrauis:& mediocritas ipa grauitas appellatur.Simulatio autem si excedat uanitas Si qui illa rutitur uanus de si destietat ironia dc qui illa utitur ironicus dicitur. Circa delectabile avitem in ioco melius est comis ix dispositi. O
comitas excessus uero scurrilitas dic qui ea utitur scurra.Deffectus autem iusticitas :&qui ea utitur rusticus. In reliquo aute delecta
bili quod in uita uersatur qui ut opportet i
cundus est: amicus mediocritas amicicaa.
Qui eraedit si nullius gratia lasciuus: si sui lucri causa facit hoc adulator. Qui autem deffu
cit:& in cunetis molestus est contensiosus de inhumanus uocatur. In asteectibus quoq; de
circa ipos mediocritates sunt. Nam uerecunale sic de ea hic & libro quarto consideramus. in qua ille qui excedit si nul Iius utilitat. tis gratia facit: laseivus dici tur. & iste proprie opponitur huic virtuti. si sul lucri causa facit: dicitur adulator. ed iste potius iustitie quam huic uirtuti opponitur .qui autede icit di in cuni his moIestus est: contentiosus Ac inhumanus uocatur. 6c ex h1s facia Ie est scire que sint diffinitiones istarum trium uirtutum.& suorum extremorum que etiam dicatur earum materia . ln affectibus quo ν. hec est ultima pars huius capituli in qua ut melius appareret φ mediocritas sit laudabilis cie extrema uituperabialia:exemplificat in affectibus qui uidetur esse laudabiles.& facit tria:primo loquitur de uerecundia. secundo se indignatione. 1bi Indignatio autem. tertio dicit de iustitiacte prudentia esse dicendum postea.1bi De iustitia uero. dicit ergo primo in affectibus quoin sunt mediocritates .no quidem per hoc φ secundu ratione fiant: sed ipi secudusea exppria specie habent . sint mediocritates .nam uerecund1a quide noenult -'-qrto demostrabitur: laudatur tame uerecundus. qm 1s. i.iste. s. uer udus dandat extrema uero uituperaesibi lixae reprehensione digna.
secundo noratur Φ gratia declarationis & intelligetie IIcitum sit nomii fingere. hoe 1dem po
nit in sexto polithice quasi in fine. Circa uerum igitur. exe
plificat. α primo de ea que e circa uerum: dicens circa veru igitur uerborum sciliret & opera medius quidem grauis medi critas 1pa grauitas appellatur, simulatio autem si excedit: uanitas. β: qui illa utitur uanus. S: fidemeit fronia.& qui illa utitur1ronicus dicitur. Circa deIec Labile. exemplificat de uirtuteque est eirca iocum dicens circa delectabile autem 1n ioco stiliiscet existens medius est comis. dispositio ipa comitas. excelsus Mero sturrilitas. qui ea utis scurra. deffectus autem rusticlatas.& qui ea utitur rusticus.1blIn reliquo autem. exempliniscat de alia dicens In reliquo autem delectabili quod uersatur iusta fere tota: si ut opportet lo- cudus est: amicus dicitur. 5e mediocri las amiciei a. sic dicta non ab effectu amandi: sed a decentic5uersatione. unde amici cie nome bifariam sumitur. uno moa
do ab effectu amandi. sic deamici cia itaetatur libro octauo di nono.alio modo dicitur a decenti couersatione hominum.
102쪽
cli cte In nullis aut paucis ueretur:impudens uocatur.aduertendu est hic ν illa que t ex uerecunctia uel ex aliquo altero affectu laudabili sunt bona ac laudabilia non qui de formaliter sed materialiter.per hoc sciIicet q, sunt similia his que secundu recistam fiunt ratione. formaliter qui de nihIl est bonum ac Iaudabile: nili quod actuali ter fit secundu recta ratione. Indignatio autem .prosequ1tur de indignatione. Δ: dicit indignatio autem media est inter 1nuidia de peruersu gaudium. uersatur aute circa uoluptate Je dolore prouenientem ex his que proximis scilieet hominibus continis gunt. natura eim omnis homo omni homini dicitur proximus. indignans eim mole Cte fert cum prosperitas est idest inest alicui homini indigno. dolet ita* indignans ea dia quidem uirtus no est. laudatur tame uerecundus quoniam is medius dicitur. Qui uero excedit re in cunctis ueretur:pauidus. Qui autem defficit impudens uocatur Indignatio autem media est inter inuidia dc peruersu gaudium Versatur aute circa uoluptate aut dolorem proueniente ex his que proximis con gunt.Indignans eim moleste fert cum indigano alicui prosperitasest inuidus nunc excedes in cunctis turbatur ac moleste fert. Perverse autem Oaudens non modo non dolet sed leta
tur Uerum de his alio loco dicendi lepus erit De iustitia uero quonia no simpliciter illa dicitur paulopost distinguentes de utraq; di
cemus quomodo mcdiocritates sunt: dc eode
modo de rationabilibus uirtutibus.
operatione assimillatur uirtuti sicut igitur 1lla uirtuosa 5e cuncta que sint de genere honorum fine caritate uel gratia no sunt meritoria: sic 1n proposito nihil est formallis ter bonum nisi quod ratione regulatur.dicuntur tame aliqui affectus mediocritates ac laudabiles mater Ialiter .que si rationis forma induantur: eriant profecto mediocrItates ac laudab1les formaliter. hoc aute erit quando illa eadem q fiunt ex aliquo Iauis dabili affectu nant ex ratione rei ha dirigente. De 1ustitia uero. in qua dic1t de 1ust tia esse dicendum postea ac etiam de uirtutibus rationalibus. dicit de 1 ustitia uero quonia illa no dicitur simpliciter. 1. uni voce. 1mo equi voce. est ei m 1 ustitia altera lega11s de alia particularis. 5: particularis alia est comutativa alia distributiva in quibus aliter de aliter mediocritas accipitur. quonia inqua Ita est nos distinguetes iustitiam paulo post. Llibro qu1ntoidicemus de utra iustit 1a. f.quomodo sint mediocritates uatrius ν iustitie uel die . est figura exalace. quonia numerus pro numero posuit sciliiscet plurale pro singulari. eode modo idest item dicemus paulo post scilicet libro sexto . de u1rtutibus rationabilibus.cuiusmodi est prudelia de cetere q in ratione ponsituraduh1tatur hie de prefactis uirtutibus: cardinales dicatur. ad hoc comuniter dici consueuit φ sint ille quattuor. s. prudelia iustitΙa fortitudo teperatia cuius causa laesidii aliquos assignatiquia ille importat quosda modos generales in o1 uirtute cocurretes in es quide uirtute cocurrit rectitudo ronis.& equitas queda inquatsi appetitus ron coformatur. cocurrit ecla animi firmitas. a oim circustantiaru eomen1uratio uel P portiois queda equalitas. primu uidetur 1mportare prudelia. secundu lustitia.tertia
quide fortitudo. quarta aut teperatia. alii dicut φ pro lato dictitur cardinaIes:ga hec quattuor ceteras tans genera spes cotinet. ut dicam os sub Prudelia bene cointreetia uidet malos prosperari. iuidus
autem hunc excedens. turbaturae moleste fert in cunctis prosa peritatibus hominu malorum ut re bonorsi. peruerse autem gaudens in tantu deffecit ab indignante: ut no modo. i. no Bis
Iumodo no doleat de malorum prosperitate: sed etiam leteturi uerum de his di di tempus. ia oeus opportunus erit alio locose1l1cet secundo rhethoricorss. quod aute diximus de uerecuna
indignsis ei in per hoc laudaturm talia facit que ratio 1pa facetaret. hoc ei habet rario qν de main lorum prosperitate dolet. nulis
Ius ita in affectus secunda φ hu1usmodi e laudabilis: sed per id
solum in uirtuti similis est. eocleo modo dico de mediocr1tate. 1 tantia eim affectus mediocritas dicitur in quantu 111effectu siue
103쪽
mesta, huiusmodi.& sub sustula uero ut dicunt)sunt liberalitas grauitas amictacta 5: similes . fortitudo aute pred1catur de magnanimitate magn1ficentia ex talibus. sub teperantia quide contineri uidetur comitas. S: sique alie fuerint similes. et quidealia queda tertia opinio quoruda qui ab his parii differre uidentur. dicunt eun isti φ1lle quattuor uirtutes cardinales dicuntur no tanq sint genera de aliis predicata. sed ut dicunt ea de causa sic dicuntur quia cetere ad eas tanqua ad principales reducatur Vt mihi quide uidetur nulla istaru oppin1onu cum aristotele satis couenire poterit. de prima re secunda patet per hoc aristoteles Dirtutes distinguit no per modos sed per obiecta que inter se sunt diuer1a nec unum sub alio continetur. qualis igitur est ordo inter oblectat talis inter uirtutes esse debet. tertia quot opinione ego ercle non intelligo. cum per 1 ouem aio satis aperte uidere quea ad quam illarsi quas dicunt cardinales cetere reducatur. 8e presertim de magnanimitate: potius eiin fortitudo sub ipat qua ipa sub foristitudine contineri uidetur. 1lli igitur qui quasda ad alias ut riutes reducere cognatur mihi ui adent aristotele magis obfuscare qua declarare. sed de his satis. Ed cum tres sint. hic incipit tractatus tertius de oppositione uirtutis de moru uiciorum alui de quibusda clocumetis per que homo uirtuolus fiet ri possit. 6: continet iste tracta tus capitula duo. primu capituo Ium est de oppositione uirtutis de uicioru in quo tria facit. primo ostendit In his duplice es contrarietate. una quide uicioru adinvice. alla aut uictorii ad uirtute. secundo ostedit maiore esse oppositione extremoria adinvice qua extremoru ad n ediu ibi Que cu ita sint.tertio ostendit φ unsi extremoria magis opponatur uirtuti qua aliud. ibi Sed medio. circa primu tria facit primo intentia proponit secundo probat proposi tu ibi Vieini equale. tertio ex dictis infert quodda corolariti. ibi ita s extremi dicit ergo prio: sed cs tres snt dispositiones: dueqiaide ulcioru in excessu de demetu intellige cosisteres: una uirtutis que medJocritas esticum hec tres inqua sint: onis adinvice opponuntur quod amodo. i. modo aliquo. extreme quide dispositiones opponutur 5e illi dispoiastioni que media est:& sibi ipis inter se contraria sunt. media aut extremis contrariatur. medii ita in dupplex crit oppositio: sicut etia extremi. Ut e1m equale probat pispositu. 5: quonia de extremis erat satis manifestu in inter se essent cotraria eoq, uidetur esse maxime distantia: de medio ast uidebatur magis dubiu: cu ab extremis no maxime distet: hinc est φ plis solum probat de medio in extremis opponatur. 1 illud probat a simili. deinde inducit exempla. unde intelligendu q, mediu utroq; participat extremo.at per hoc uno participat alteri contrariatur econtra. per hoc etiam habet φfacilius a medio in extrema qua ab extremo in extremu fiat transitus. dicit ergo ut ei equale scilicet in quantitate quod equaliter distat'ab utroqa extremotu coparatum ad minus: est malus. re comparatum ad maius: dicitur minus. e idest simili modo medii habitus deffectus 1 pos excedunt excessibus aute 1dest ab excessibus auic defficiunt. de hoc tam in affectibus quam in actibus exterioribus.& hoc manifestat exemplis dices fortis eim si ad timidum comparetur: ferox videbitur. si ad fortem: timidus. item temperatus si ad insensatum compareturi intemperans uidebitur. si ad intemperantem: 1nsensatus. liberalis quoui si ad auarum comparetur:prodigus uidebitur. si ad procli, gum auarus. Itaq; extremi. infert ex dictis corolarium. de dicit ita* extremi medisi
reiciunt ita ut alter ad alterum medium reiciat. unde homo timidus hominem sorte
Ed eum tres sint dispositiones. due
dem uic1orti 1 cxcessu&deflectu Una uirtus que mediocritas est onas ad inuice quodamodo opponuntur Strenae quide dc illi qmcdia e de sibi ipis inter se cottarie sui: media at extremis. Ut eni equale ad nim' mai' ad maius minus e: sic medii habitus: deffect9 exced ut excessibus aut defficitat: 1 affectibus de in actibus fortis en1 si ad timidu:comparetur ferox videbitur: si ad seroce timidus Item
teperatus: si ad incensatu coparetur inteperassi ad inteperante:incensitus. Liberalis quos
si ad auaru coparetur prodigus. si ad prodigu
auarus uidebitur. Itaqν extremi reicitat me
104쪽
uocat serocem. ferox uero fortem homine appelIat timidii. eodem: modo inaremis. s. ae mediis. Que cum ita sint. hec est secunda pars huius capituli 1n quo os tedit φ maior sit oppolitio extremoru ad inuice quam extremorum aci medium. circa quod duas ponte rationes. quarum prima talis est que magis distant sunt magis cotrariatatam contrarietas ut patet ex decimo methaphice est quedam aistantia. magis auiatem distant extrema aclinuicem quam a stipis. sis ut magnus a paruo tu paruus a magno magis distat quam utri in ab equali. huius rationis plis solum ponit an inorem cum ejus probatione. re hoc est quod plis dicit que. s. mediu de extrema cu lint 1 ta. s. φ oia Inter se opponantur: maior contrarictas est 1nter extrema ad inuice qua ad medium. nam longius distant inter se quam a medio. ut magnus a paruo cic paruus a magno ict
dium alter ad alterum. Tamid' sortem uocat
ferocem: ferox uero timidum Vocat. Eodemq;
modo i aliis. Que cum ita sint maior cotrametas est niter extrema adinvice s ad me diu. Nam logius distat inter seq a mediomi magis DUS a paruo paruus a magno Sc uterq; ab equali. Est insuper extremas:qu1bus da ad meduum similitudo ut ferocie ad fortitudine dc μdigalitatis ad liberalitate Ipis uero extremis 1 ter se:plurima dissimilitudo est Que uero plurimum inter se distant: cotraria diffiniuntur Itaq; magiS contraria q magis distant. Sed medio in quibus da cxcc D: 1i abus da defeest' magis oppon 3 ciui ccce fortitudini side no serocia i e excis 19 sed timidatas q e dciccst' o
ponitur Teperantie autem non insensibilitas
que est defectus: sed inteperatia que e cxces
mediu qua adinvice 5e presertim qnorudam extremorsi. huius rationis plis solum porali minore cii eius probatione dices: insuper quibusda extremas aci meritu cis simili, istudo. ut ferocie ad Drtitudine re prodigalitatis ad liberalitate. ipis uero extremas Iratcr se est dissimilitudo plurima. 1 maxima. que uero inter se distant plurimu 1.maxiomer contrar1a diffiniuntur libro decimo methaplalce. 5: si ita est Φ contraria maximet distant rilla que magis distant erui magis cotraria.& hoc e quod ptis d1cit: 1 racp magis cotrarieq magis distant. Sed medio in quibusda. hec est ultima huius capituli pars iniqua ostedit φ unu extremoru uirtuti magis cotrarietur qua aliud. α primo ql in tedlipponit. secudo eius ronem assignat. ibi Accidit aut. dicit primo in quibulci 1 uirtutibus medio uirtutis magis excessus: de in quibusdam deffectus magis opponituro ut ecce fort1tudini quidem non ferocia que est excessus: sed timiditas que e detrectus magis opponitur:temperantie autem magis opponitur no insensibilitas que est clcifectus: sed intemperantia que est excessius. Accidit autem. hic duas assignat rationes eius quod dixerat quarum una sumitur ex ipa uirtutis de uicioru natura secunda suis mitur ex parte nostr1. ibi Alia ex nobis. dicit ergo primo: hoc LP unu eΚtremoria magis opponatur medio quam aliud taccidit duabus de causis. primo ex ipa re. quaclo ei alterum extremorum proprius.1. propiΠquius di similius est medio: non 1pm sed aliis ud extremum magis uirtuti opponitur. ueluti qm fortitudini similior β: propiquion uidetur esse ferocia:dissimilior uero timiditas:quonia1nqua ita est. hanc scilicet
miditatem dicimus magis oppositam fortitudini qua feroc1a. que cim idest que quDdem magis absunt idest distant a medio:ea uidentur magis contraria medio:* 1gi Lucilius diltat: qua uterin ab equalisicit quide equalis ille u equat edistat a magno cic Paruo. uel dicis, per equale intelligit medium inter magnu de paruit. magis ergo opponitdur uicia ad inuicem qua ad uirtute.-loquitur hic piis de ea oppositioe u est inter excessu de aciraetur in Q ulrtus extrema collacra sur ut qua alitates queda. ino aut loquit cleco trarietare q est inter borat de mala. qm sic magis opponis uartus uicio qm ipa uicaa 1nter ici
Opponatur .imo In ea contrarici
exce1ius cic delfectus non oppo nutur. Causit elin ambo sub alte
ro cotrarietaris exti Cmo. f. sub malo uirtus aute ita bul 1 o. f. bo
no. Est Inlup. hic pon1c secuis da ronem q raiis c u i ut magas similia in manus coeraria. Latia eiiii minus tui dat antra. maior aut est ii militudo extremoru ad
105쪽
unum extremorum estTemper medio simil1us ac prop1nquius. de hec causa sumitur ex ipa re. Alla ex nobis 1p1s.ponit secundam rationem que sumitur ex nobis 1pis. de dic1t alia causa sumie ex nois bis spis propter quam unum extremoru magis opponitur u1ris tuti quam aliud. virtus quidem ad hoe est: ut ulcia a nobis prolapellat. 1IIa 1g1tur uicia uidetur magis contraria medio uirtutis ad que mans natura sumus in clinati. uetiti cum 1pi pron1oaxes natura simus ad uoluptates scilicet tactus at*ex eo idest ex ea causa sumus procliniores.1. mob1llores ad Iuxuriam quam ad continentiamAdest immoderatam abstinentiam. intell1gltita per eontinentiam aut in sensibil1tatem que est deffectus temperantie:aut immoderatam abstinentia eius uoluptatis que1n coitu consistit quia 1nquam Ita est eam scilicet luxuriam dicimus medio temperantie esse magis contrar1am quam contianetiamt scilicet immoderatam. ad quam stilicet luxurJam maagis ni inclinatio. uel construe se at p ex eo procliuiores suamus ad luxur1am ad quam luxuriam magis fit inclinat1o quam ad continentiam.quia ita inqm est de cetera. 5e ob 1d 1ntempeis rantia qne est excessus magis c5traria est temperantie quam 1 nsensibilitas que e destietus ro
Accidit autem hoc duabus de causis, Pra mo ex ipa re quando alterum extremum pro
prius de similius est medio dc ideo no ipm sed magis aliud opponitur. Ueluti quoniam forutitudini similior esse: uidetur serocia de propinquior. Dissimilior uero timiditas. Hanc magis oppositam dicimus. Que eni magis absunt a mediorea magis contraria uidetur esse Hec igitur una est causa ex ipa re. Alia ex nobis ipas Ad que eam magis natura inclina ti sumusrea magis contrara a medio uidentur. Ueluti cum api proniores natura sumus ad uoluptates:ati ex eo procliuiores ad luxuriam: Q ad continentiam eam magis contrariam du
cimus ad q inclinatio magis fit: de ob id intea perantia que est excessus magis contraria est
Uod igitur uirtus moralis medioc iatas sit& quomodo dc se duorum uicio
rum mediocritas alterius secundum excessum:alterius secundu defetu:& q, talis o Ppter com ectura medii in affectibus atq; acti satisdictu e. Q obre opγ' est studiosu existere Nam in capiedo mediu: tota uis cosistit
qua ad deffectu sumus. 1ntell1gMu e hic q, ad inteperfitIa de tim1ditate de hu1usmodi uicia q u1rtuti magis opponutur heses sui natura pniores alui ex eo Dcliuiores colater 8e pro maiori Pterpol in hoc 1n al1quo demeere. esse ei poterit . alias sit nata magis pronus ad isesbilitate uel audatia: qm ad 1nteperatia uel timid1tate. 2 i tali holera uicta esset magis cotraria uirtuti: q coiter 2 plur1mu minus uirtuti opponuntur Uod 1gis uirtus.hoc e secud si capym In quo ostedit plis quaili homo possit uirtute adquirere. circa qd' tr1a facit.pr1mo ostedit esse diffieile holem fieri uirtuosuseeudo ondit qualla possit ho pueire ad medi si inuentu. 1bi Quo circa opportet. tertioofidit quali mediu uirtutis determ te .sb1 Arduu certe circa primu duo facit.prio resumit qttuor suplus dicta dices. 1gie satis dictu est et, moralis uirtus sit mediocritas. ωetia est dictu quo fit med1ocritas. s. q, sit mediocritas quo ad nos no at sim re diximus uom uirtute ee mediocritate no certe iter honu de mala: sed duoru ulcioru alterius m excessu 3e alitius sim deffecta. fuerat etia d1etu φ uirtus sit talis. s. mediocritas Pp medii e51ectura.f. qa med1u G1eerat. eu.ssuenledo de eligedo i affectibus cie actibusι instobre opus. Me seeudo coeludit ex pmissis sit diiBelle studiosu ee re dicit qin re .ppi qm re. sila uirtus e mediocr1tas opus. 1. oposu atin difficile e holem ex1stere studio1u ulrtuosuma i cap1edo med1o tota uis cosistit. Leius ql e re aut fieri uirtutosura ut coprehedere circuli mediu no e cuiustus sed im scietis. s. geometre.deuia re quide
106쪽
trum circuli fit 1gnotum: inuenitur per duas lineas circulum serantes quarum una allam secet per medium de equalia. punctus itaui medius illius linee que aliam Reae per medium & equalia necessario est centrum circuIi. modo planum est Φ hoe facereno est eu lusicum: sed tantum hominis scientis. Re 1gltur 1rasci ae peccunia dare facile est &euluset: sed ira set uel dare cui opportet di quantum quomodo Δ quaobrem: id quide no amplius cuius. est nec facile. 1tam recte facere rarum cie laudabile Ae preis elarum est. Quo circa opportet hec est secunda pars huius capituli 111 qua ostendit qualiter homo possit ad medium 1nuetum peruenire. circa quod tria ponit documenta. secundum ponit ibi Considerandu est. tertium ibi In omnibus maxime. dicit ergo primo quo circa inlicet quia medium tuentre est diffici Ie: quando aliquis mediu a equi vult: ante omia opportet abire idest recedere a magis contrario uirtuti sicut si ais
Atm ut circuli medium comprehendere no cu
ius est sed tantum scientis. Sic irasci Ac pecu
niam dare facile est:& cuius .Sed cui dE qu tum & quomodo:& quaobre id quide no amplius cuiusq; e neq; facile. Ital recte facere rarum & laudabile & preclarum est. Quo circa opportet cum quis mediu assequi vult:an...te omia longius abire a magis cotrario. Ut calipso monebat. dicens extra fumu: de suetum
naue adage Nam extremoria alteria magisrah. teriam misius peccat Cum itaq; mediu assequi
sume difficile sit ql seeundo loeo est minima
malorum capi da siti. Hec aut fit maxime per huc modii que diximus. Cosiderandu est ei ad que nos proniores si unus. Nam alii ad alia natura feruntur: id intelligetur ex uoluptaterdium assequi sume difficile fittea plenda sunt minima maiora idest mala. quod . i. queres est secudo loco in primo quidem loco est capere medium si possis. si autem no possis: capieda lanr minima malorum. hoc autem scilicet minima malorum capere quod est secudo loco ni maxime per modum hunc quem diximus: scilicet a magis contra orio recedendo atq; et inherendo quod uirtuti minus opponitur. & utebatur aristote Ies in hoc loco clupplici parentesi. primo 1bi ut calipso. secundo ibi quod secundo lotis eo. Confiderandum est. ponit secundum documentum dicens considerandum esteim idest eonfiderandum quidem est ad que scilicet uicia nos simus proniores.Nam ais 1ii ad alia scilicet ulcia natura feruntur idest ineIinantur. 1d scilicet ad que uicia fismus proniores intelligetur ex uoluptate de molestia que nobis prouenit . ea enim adque maiorem habemus inclinationem cum maiori facimus uoluptate. debemus aurit em nosmetipos retrahere ac reniti in contrarium eius uicii ad quod natura uel consuetudine magis inclinamur.longe eim secedentes a delinquendo: idest ab eo delicto 1n quo magis ac frequentius delinquere solemus: medium inueniemus. hoc est ad medium ueniemus. instar 1dest ad similitudinem eorum qui flexa ligna reetincant. coninsueuerunt ei m 1lli qui flexa ligna rectineant huiusmodi I na in contrariam partem secteret ut inde ueniant in rectitudinem. ω hoc aristotelicum documentum loco mhabet pro maiori partet in aliquo tameno esset sanct consilium immediate declinare in partem contraria. hoc eim modo prio pirent qm in mediu ueiret. sicut etia cotini. it esse circa aliqua ligna fiexa: que si in contraria partem reducantur:ante Brangunt liquis uel et ad medium fortitudinis peruenirer debet fumopere studium adibere ut magis a
timiditate recedat que fortitu adini magis opponitur: quam audatia . nam ut dictum est extreis morum alterum mastis alterum
minus peccat: hoc est a medio cte uirtute deuiat. & huius rei po nit exemptu cuiusdam poete ais ut naute qui cal ipso appellaba..tur. oportet ita. reced ere a magis contrar1o uirtuti ut calipta monebat: hoc est facientes ad similitudine eius quod monebat cali pila dicens extra sumsit scilicet nebularia de undam ridest ocellam nauem adige: id est in allani partem age aut moue. m n bat ei cal ipso nauigantes ut max1me cauerent maxima periculaque sunt procelle subuertentes
nauem:& nebule uisum naut rum impedientes. cum itain me
107쪽
tur quk 1n medisi rectitudinis perueniat: in tali lateram sensus consillum esset paulatim a uic1o magis contrario recedere: quam subito in contrarium secedere. quando autem sic aut sic fieri debeat: relinqui debet iudicio prudentis. eodem. modo eiusde arbitrio relinquitur quantum a magis contrario sit recededum. ex dictis philosophi in hae parte duo notantur.primo φ sit licitum malum aliquod agere ut inde honum perueniat. patet per hoc φ dixit in contrarium autem nosmetipos retrahere ac reniati debemus. dictum autem erat supra utrito extremorum esse malu ac uituperabileι mihi quidem uidetur m declinatio in extremu minus contrarium sit uiciosa materialiter solum: formaliter quidem sit uirtuosa. N: hoc quandosit secundum rectam rationem. quod eim fit secundu rectam ratione profecto formaliter ω absolute bonum dicitur.materialiter autem 5e secundu quid est malum. iliret in quantu est simile illis rebus que a uicio procedunt secundo notatur φ ea uicia q sui minus uoluntaria modo aliquo deteriora dicatur. patet hoc. ga
ad illa u1ela ad q magis sumus
proni t magis natura ducimur. at per hoc minus uolutarie. mihi quidem uidetur φ talia uicia ad que nos magis sumus proni ab aristotele dicantur deteriora 1 dest frequentiora uel insanabi
lia 1ta. uicia ad que magis suismus proni sunt minus uoluntaria at per hoc minus culpabilia qua ea ad que natura sumus mixtus proni. sed in quantum illa frequentius contingunt ac tarad1us sanantur a philosopho diis
euntur deteriora. Inomibus max1me. ponit tertium documentsi dicens in omnibus rebus maxime.1. diligenterea uendum est a uoluptate 5c presert1m ab ea q est 1ia cibo potu de coitu. cu eim naturale habeamus inclinatione ad uolupraterfacile uoIuptat1s uicio corrupimur.& hoc e qaephs dicit fio eim incorrupti imo sepe corrupti iudicamus .i. iudicare cosuevimus despa uoluptate. qct 1gitur sensores troiani passi mi erga helena dicetes helena esse abicienda a tro1a & redenda esse grecisa hoc pati nos couenit erga uoluptate:& illoru senioru per ola. i. penitus dicere uom. s. uoluptate esse a nobis lare penitus abic1endamnam sie illa. s. uoluptate transmitteres. i. repellentes' minus errabimus. ω consequenter epilogat dicens. Hec igitur. scilicet prefacta documeta facientes ut sumatim dicam: maxime ualebimus adipisci mediu. intelligedu est hic φ seniores cie 1 uniores tro1an1 fuersit discordes in consilio erga helena. nam seniores ut dicut 1udicabat eam re reddenda grecis iun1ores aut contrarisi dicebat. Arduu cerre. hec est tertia pars capituli huius .in qua ostendit qualiter iit medium determinandu circa quod tria facit primo ostendit huius difficultatem. se do ostendit quid sufficiat ad mediu determbinandu .ihi Sed qui.tertio respddet tacite questioni. ibi Sed quatum. dicit ergo primo arduum 1dest difficile certe est hoc: scilicet medium adipisci: re precipue 1n singulis fidest singularibus est quidem difficile in uniuersali essed precipue in singularibus. nec eim facile imo difficile est determinare quomodo Λe aduersus quos de pro quibus rei
bus 5e quouis irascendum est. hoc aurem ostendit per signum dicens nam dc nos coismuniter loquendo quandovi laudamus eos qui non irascuntur: de quando* eos qui irascuntur. 1: illos qui non irascuntur mittes: re hos qui irascuntur fortes vocamussunde patet . no sit facile dererminare medium circa tram. eodem P modo se habet 1n ceter1s affectibus de actibus. Sed qui paru. hic onuit quid se viciat ad deterra1nadu medium uirtutis. 5: dicit sed qui parum excedit scilicet mediam in alterutram parte scilicet i excessum aut i deffectum: no uituperatur.qui uero multum excedit: is idest
dc molestia que nobis prouenit. In cotrarium autem nosinetipos retrahere ac reniti debem'
longe erm a delinquendo se cedentes medium Inuenimus.Instat eorum qui sexa ligna rectificant, In omnibus maxime cauendum est a Voluptate. Non eam incorrupti de illa iudiea
mus. Quod igitur seniores populi passi sui er
ga Helena hoc pati nos eouenit: erga uoluptate: dc illoru dicere voce. Na sic illa trasmittentes minus errabimus. Hec igiis secietes ut
sumatim dica maxime ualebim mediu adipiscti Arduum certe hoc dc precipue in singlialis. Hec sacile. determinare quomodo :& ada
108쪽
ste ultuperatur.euIus eausa est quia iste qui multu illi a medio recedit non pStest lateare 1 dest ignorare: scilicet q, a medio recesserit. paruus itaΘ recessius a medio uidetve esse si ite culpa aut saltem non ultuperabilis ae uenia dignus. uidetur eim esse per u a norantiam inuincibilem.eo ν melium cognoscere sit sume difficile. ignorantia quiadem inuiel bilis ut dieetur libro tertio hominem excutat a peccato ae culpa. magnus uero recessus a medio per ignorantiam excusari non poter1t. cum sit facile cognost queat at per hoc culpabilis ato u1tuperabilis dicitur. 2 hec doctrina aristotelica noramolicum ualet ad cognoscendum que de peccatis sint uenialia de que mortalia. uentalia quide ea dicuntur que a m dio 111sensibiliter differunt. in Ila quidem sunt que ex ignorant1a Inuincibili prouenluc. cum uero quis a medio sensibilite
deuiati mortaliter peeeat.tali sitim uoluntarie peccat: cum apinperte cognoscat aut cognoscere possit se a medio atin lege cic ratiatione de ulare. Seci quantum.
hie respondet tacite questioni. posset elm aliquis querere quantus sit ille recessus a medio qua ustuperatur: hule igitur questiooni respondens dicat. sed qui recessit sensibiliter a med1o: quantum 2 quouis idest pro quan
to recessu de q uanto termino recessus a med1o. uel die 5e mel1us quantum de quouis.1.quato u ruperio 5e quato tepore sit uita
peradus no e facile diffinire. iis
determinare uerbo. 5 appellatione uerbi ueniunt etiam scripta. ut intelligamus uetho. I. doctrina aliqua coniunt mensura quide uituperii ege debet fim qualitate recessus a medio. quatus aut fuerit ille recessus no est facile determinare uerbo. sicut nec
etiam aliud quieu sensibillu: hoc est silvulariu sensu cognosc1biliv.iudiciu aut horuscilicet quantu de quouis a medio quis recesserit at per hoc quantu de quouis sit ultuperabilis: est. 1 consistit in singulis. i. singularibus de sensu. 1tain nemo reete iudicare poterit quantu de quoussin sit uituperadus ille qui a medio sensibiliter recesser1t n, si sensu cognouerit que sit persona re qua occasione deliquer1t. de his imo singular1bus q ut dicitur quinto thopicotu de secudo prioru quado extra sensu fide icerta sue nullus nisi qui ea sensu cognouerit recte iudicare poterit.at P hoc ut hic 1gnu1t phs relinqueda sut huiusmodi iudicio uiri prudetis.qu1 cu ea sensu cognouerar: recte dee1sde iudicabit: potest tame de huiusmodi singularibus tradi aliqua cois doctrinali qntu 1n aliquo comuni participat.& hoc est pus dicit illud dutaxat claru e: P medius habitus i cuctis laudae. β: q, declinare opportet qndo* ad excessuqndo* ad cleffectana sic. s. declinado ad excessu uel deffectu sim mouu prius determinatu: facili me medium adipiscemur.& 1 his finis liber secudus. de ea multa ex dicedis ex ante dictis salix Intelligi poterui: lte qa nec late explicatio nec littere ordinatio uides t oi loco necessaria: hae 1glt de causa aliet relinques prudetie simul de sapie lectoru:1ntedo in libris subsequetibus breuius procedere.modus ita* procedeat erit iste: libros ut prius diauida in tractatus. ω tractatus i capta.& capta in paragraphos .i quibus qndo filia fuerit obscura:ea explicabo.qndo uero fuerit planardica sitia patet uel e plana. litteram quo* si fuerit aliquari intricata costrua.alias dica littera patet aut v tetera e plana-uocabula aut:q fuerint obscuriora in Oi loco expona.& siq fuerit notada: notabo. dubia etia q occurrerit pro mei intellectus facultatre enodare cognabor.& sicubi opiniones sint contrarie:cum opus fuerit recitabimus. hoqital modo octo Iibros sequentes exponere alui explicare intendimus.
uersus quos:& pro quibus ae quous 3 irascen
du m est Namhnos quandoq; eos:qui no irascuntur laudamus:quando: p eos qui irascutur Et illos mites:hos feroces uoramus. Sed uparum excedit in alterutram partem no uitia peratur.qui uero multum:is latere no potest.
Sed quantum de quous p uituperandus sit non facile eli diffinire uerbo nec aliud quicqsensibilium Horum autem in singulis iudicium est de in sensu.Illud dumtaxat clarum est: medius habitus in cuctis laudatur. Et declinare oportet quando ad excessum et quan .
docti ad deffectum Sic enim facilime medium
109쪽
Incipit liber tertius Gitur cum uirtus circa. hic incipit liber terr Ius qui est de quibusdam priniscipiis uirtutum re actuum moralium. de de fortitudine alio temperantia.&Continet tractatus quattuor.quoru primus est de uoluntario de inuolutario de de eIectione consilio de uoluntate de continet hic tractatus octo cap1tula priuisi capitulum de tu uoluntario per uiolentiam. Λ continet quattuor partes.in prima ostendit . ad presentem doctrinam pertineat determinare de uoluntario Ae inuoluntario.in Lecunda diuidit inuoluntar1u deseribit quo* uiolentum.ibi Videne a item inuoluuiaria esse. in tertia mouet 6e soluit unam dubitatione.1bi Que uero ter.in quarta exclud1t quorudam errore. ibi q, si quis. circa primu duasyonit ratioes quarum gr1ma talis est: cum uirtus uersetur circa affectus&aetusat. 1 affectibus ae
Ineipit liber tertius. Gitur cum uirtus circa asse'Ismaetus uersetur:ac in his que uoluntaria sunt laudes S uituperationes In hisque uero in uoluntaria uenia:& interdu misericordia locis habeant necessariu forsan est de Virtute traetantibus uoluntariu: re inuolutarium diffinire. Utile etiam legumlatoriabus ad prcmia penas'; constituendas. ULdentur autem inuoluntaria esse illa que per uim uel ignorantiam perpetrantura
cum causative dicitur. actus. exteriores intellige.ae in his .Laffectibus 8e actibusino Iuniaria. si bona sint laudes hahetato ad uirtute pertinet. si uero sint maIa' ultu pabilia at ν uiciosa dicunti inuolutaria bona quide nec laude nec uituperiu hiat, mala uoro remittunt interdu ueia 2 interdu mia uera quide qndo i parte mla uero qndo 1 toto remittunt uel die uela qndo ex iudicio ronis: mia undo ex affectu remittunt. uela ablativus est 6e etia misericordia. ut sit sensus se uenia: interdu p misericordia loeum habeatii remittantur. necessariu illatie ponitur. forsa coplective dicitur. uel dic φ1dposuit ut modu sapientu teneret quoru est ut secudo dicis rhethori eoru etia in certis dubie loqui. dimnirc. i. consederare uel determinate tractare. Vtile aut. hic ponit secunda ronem q talis est: qd' est utile legislatoribus ad premia pena sis constitue , das consederandu est ab his qui tractat de uirtutibus: uoluntariu de etia inuolutariuest huiusmodi. 1gitur de cetera. huius ronis maiore subintelligit. minore expresse ponit. que tenere uides per hoc φ ad eam sciam que tractat de ulrrutibus pertinet conis siderare de legislatoribus de his rebus que ad eos perti uent. idem enim est finis ciuialis selentie S: legumlatorum. utile. scilicet uoluntarium dc inuoluntarium. legumIa toribus.nomine quidem legislatoris uentu ut no solum iurisconsulti: sed etiam uia1 uersi ciuitatum gubernatores qui sumopere aduertere debent qua uolutate qu1is bona aut mala operetur. Videtur autem. hec est secunda pars huius capituli i qua ponit primo diuisionem inuoluntarii. secundo diffinitionem uiolenti. ibi Violentu Ldicit primo inuoluntar1um esse clupplex:1cilicet per uiolentiam de per ignorantiam.
videntur non dubie sed asserti eponitur ita ut ius faciat. vim. idest uiolctiam aut α hationem. perpetrantur.non de honis sed de malis proprie dicitur. iu his enim pro aprie cadit inuoluntarium.notanda sunt hic tria.primo φ uoluntarium dicit motum uoluntatis in honum cognitu.cum iram inuoluntariu uoluntario priuatie opponati exit duplex inuoluntari v. Lex priuatide motus uolutatis cic ex priuatione cognitio Mnis.unde patet φ inuoluntarium dicat rem smplice: uoluntar1um uero compositam
Secundo notandum φ inuoluntariu trifaria fumi poterit: scilicet contradictorie pri ..uatiue ae contrarie. hic uero a pho inuoluntarium dicis contradictoriea utpriuatiue actibus illa que funt uolutaria Iaudes habeant β: vituperatio ines que uero sunt inuolutariaueia 2 1nterdu misericordia locum habeantaeum ita inquast necessariu est tractatibus de uirtute diffinire se determiare noluntariu de inuoluntari u. consequentia per hoc tenet: φ uoluntariu Δ inuoluntariu sunt principia uirtutis laudis ato ultu pationis. ueni equo p at mi Geticordie. de quibus hec profero ciuilis scia considerat. constructio qdem littere e satis plana. litur
ut quibusda pIacet italla: sed ut mihi uidetur replectie ponitur
110쪽
non autem eontrarie. quoii Iam sie foem differentiam quam poni ues intarium πυvat inuoluntarium. 1tam se ut uoluntarium duo poniti sic inuoluntar1um contrar1esuntu duo priuat. tertio notandu q, inuoluntaria ut aliqui uolui uni uoce dieitur deutro. 1nuoluntario .alii uero dicunt O analoglceata ν primo de eo quod est per ulo Ientia: nsequeter de inuolutario per ignorantia. e hoe uerius uidetur. nam ut ex
dictis phi iam patebit nunqua aliquid per ignorantia erit inuoluntar1u: nisi penitia
dosequatur. uel dic φ inuoluntariu cdtradictorie dictur uniuo de utroeti predican si tame sumatur priuatlue: no equaliter de utro* dicitur.inuoluntar1u e 1 directe u detur priuare no scientia aut cognitione: sed uolutatis motu. Violentu aut.hle ponit diffinitione uiolenti. 5: patet sentetia.ab extra. 1 extrinsecu. cu eim uoluntarium
fit a uoluntate q est principiu intrinsscsstnecesse est in uiolenta et fere oppontum sit a principio extrinsico. in quo. Dprincipio aut uloIento.& uidetur φ hec particula rapta
Violentu est euius principiti ab extra tale existit in quo agens uel patiens nihil conferta uti si uentus tulerit aliquo uel homines p
Potentes' Que uero propter metu maioris
mali:uel ppter bonu aliquod tant:ut puta sitiranus turpe aliquid iubeat habes in potestate paretesαliberos:& si pareat i seruenit: si no
an inuolutaria sint dicenda. Tale aliquid aceidit in iactibus qui propter tempestatem sti
cum hoc ella est necesse quod sit omo 'eontra inclinationem 5e uoluntate eius qui mouetur si quidem ab alto moueretur ipo uolentemo uiolentus: sed uoluntarius dleeretur talis motus.tulerit. 1. portauerit. al1quo I ad aliquem locum uel loci partem. prei potentes. dicuntur potentiores.1lla quidem prepositio pre alicui componia excellenis elam significat. erit ita F uiolentus motus isi;homines prepotentes alium minus potiatem contra elus uoluntatem aliquo tui Ierint notanda sunt hic duo. pr1mo φ hle apli Iosopho n5 accipitur uiolentu ut opponitur naturali: sed tanta ut opponitur volun itario. secundo notanda Φ uoluntas cogitur ac uiolentia patitur quantu ad aetus exteriores qui a uoluntate no eliciti sed imperati dicuntur. quantu uero ad actum 1nter orem proprium ac a uoluntate elicitum uoluntas semper libera manet. ita nec eos ne uiolentiam pati poterit. Que uero propter metum . hec est tertia pars capitullo. habet hec pars tres partes. In prima mouet dubitationem. 1n secunda solu1t. 1bl-
Mixti 1g1tur. in tertia solutionem manifestat. 1bi In huiusmod1.1n pr1ma parte ponit dubitationem eam ν manifestat per duo exempla dicens dubitatur uero utrum ea uoluntaria an 1nuoluntar1a sint dicenda que fiunt propter metum maloris mali:i quolscilicet timemus incurrere aut propter aliquod bonum. L. no Perdendum aut forte ectsequendum ut puta si tiranus aliquis habens in potestate sua parentes & Iiberos tuis beat aliquid turpe de fi pareatur precepto suo: ruentur. 5e si no pareatur: inderficia antur tale aliquid accidit in lactibus. s. mercium in mare qu1 iactus fiunt propterimaris tempestatem.& φ in h1s de huiusmodi sit causa dubitadi patet: quia nemo sane me . tis lactat sponte. f. uoluntarie: sed id facere uidetur pro salute sua de ceterorum: scilicet in naui existentium ab ea 1tal parte ut puta usui ad eam interficiantur estiparen, tesis. Mixti simi. hic soluit prefactam dubitationem. pro cuius intellectu sunt duo cosideranda .primo φ medium ab eo extremo nomen recipit quo magis participat. sicut medius color albus dicitur quando ad album magis quam ad nigrum declinat. hoc uidetur philosophus dicere sexto phisicorum ubi tenonis opinionem reprobata secundo consideradum . finis de uoluntas cuius ν talia iudicfida sunt qualia fuerint tunc cum operatur. ita. si cum Operatur malum habeat finem malam* uesunt nat illam particula tale. agensa cilcitur in quanta perluiolentia aliquid agit. patiens uero insintum uiolentia patitur. ur diem alique uiolenter moueri stat dus liciter: primo cum unus ab aisio aliqu1d agere cogitur. Item
alio modo eum nihil astere: sestantu patis constringit. primcltangit per hoc . di x1t agens. sccundu uero per id q, patiens dIxerit nihil.1.nullam inelinationem alit uolsitate. vel die nihilo nulla adluctorid ad hoe et mmotus sit ut olentus no sufficit Φ sit a principio extrinsieo: sea