장음표시 사용
71쪽
ti si ni his subiugit minore alaestat pro sed uirtutes adquirimus operado prius. . per
operationes uirtutibuς priores.& hoc manifestat per simile in artibus opalluis dices ita est in uirtutibus que admodu in aliis artibus hoc est in aliis potet iis uel habitibus qui sui operati tueartestque ei in opportet facere postil vidiscerimus.1. postq docti fuerimustea idest illa adiscimus faciedos hoc est opando. hoc etia manifestat exeplo dicta ceu fibrica do: fabri intellige efficimul. ω cithara pulsando: cithariat efficimur. de cotinuo hec a plicat ad propositst dices sic ideli sim1II modo de holes agedo iusta operae 1usti efficintur ae modesta agedotmodesti emciutur.& fortia agedor effici utur fortes. Δ sic de aliis uirtutibus dicendu erit. sed cotra Iittera bifaria oppon1tur. primo contra id queadmodu in artibus di cetera. artes quide uirtutes sui intellective. erut 1gie per doctrina 1 no per opalloes
Non rim ex eo quia sepe aut eneretur scut plis in princ1pso uidimus lentum accapimus. ed contra hahia proposuit. lacndo arguitur con tes usi sumus no utentes habu1mFac virtutes
mus no fuit interio phi dicere cena uirtute intellectiva in toto neri ex doctrina: sed per hoc eius gnonem differrea gnone uir ruris moralis egi plurimu. 1 pro magna saltem parte gnonem haberet ex doctrina. at OPatiue quide artes pro magna sui parte flut ex doctrina. ad secundum diei
Oas aristoteles hic per iustalae modesta de tortia intelligit opera similia opibus lusi risi modestis ae fortibus .ilao opus uirtuos si hilaria sumit uno modo Pprie: de siel si dicu tur virtuosa illa opa que sive postg uirtutis habitu habemus .atio modo sumiatur exlesius at y smyprius: re sic no solu uirtuola d1cut ut ea opa que u1rtutis habitu sequutur:sed etia ea que precedui. eodeo modo alitinguendu uidetur de opibus iustatis ae modestis di fortibus 5: aliaru uirtutu .arguitur etia di probatur . ex Nationbchus precedetibus no fiat uirtus. causa cim perfectior ee debet qua effectus. uirtus uero est perfectior qua precederes operationes. cum si earum titiis ad hoc d1citur φ ostationes precedentes in quantu uirtut1s sunt causa effectivae perfectiores sunt quam Diritis. in genere uero cause finalis sunt minus perfecte. hoc eim modo no causa: sed esse chus uirtutis reperitatur. uel dic φ totalis uel principalis causa perfectior est quae eiusmo tame minus principalisl uel instrumetal1s. uirtutis qui de principalis causa est ratiot minus uero principalis operatio precedes. ratio aut perfectior est qua uirtus 5e hoe semp in genere cause effic1etis.nam in genere cause finalis c si ratio ad uittutem eluis operatione ordinatur melior erit uirtus qua ratio. sed dubitatur hic uistrum ex unica operatione uirtus moralis fieri posticidi uidetur Φ sicinam sicut dein, tellectu: sic uidetur esse de appetitu . in intellectu quide ex uuica demo stratione generatur scientia q est habitus. preterea tantu uidetur posse unica intensa opatior quatit plureu remisse. sed ex pluribus remissis uirtus geueratur:ergo ex unica intenta. i opopositu est res qui dixit morale uirtute fieri excolaetudine. consuetudo qu1de pIures Tequ1rit operationes ad hoc dicitur m uirtute morale ex unica opatione postibile est fieri: ut rationes 1lle annitebatur probare. hoc tame rarolaut nung cotingit. fit aute ex consuetudine plurimu.regule quide a pho de moribus tradite neut dictu est libro primo: plurimu sui uere. dubitatur etiam utru ex solis operibus interioribus sine exaterioribus possit fieri moralis u1rtus.ad hoc dicimus φ uirtute fieri ex solis operationibus Interioribus fine exterioribus e 1mpossibile. φ bifaria patet. pr1mo ex hoe qa uirtus est circa particularia. omis quide electio sne operatione exteriori est uniuersalis:qualem fere habent uniuersi homines. paucissimi tamen sunt qui in particulari re
72쪽
cte eligant. sicut enim sorma domus existens in intellectuluel cogitat sua quantumelisit particularis: semper est uniuersalis.eoq in infinitis materiis poterit imprimi. se Ne electio interior sine exteriori executione no adeo esse poterit particularis: quin semper sit uniuersalis .em, infinitis actibus poterit applieari. ut si quis in mente sua Instituat temperate comederettali loco tali in tepore at ν determinato modol determinata* cib1 qualitatelae ut uno uerbo oia coprehenda determinatis omnibus circustati 1s: nihilominus talis electio est uniuersalis. sub eadem eim forma eIectionis poterit1nnnities comedere.cum uero iam comederit: erit electio pure particuIaris lac sic deis terminata huius actus . no alterius. sicut forma domus tunc & no ante est pure parinticuIarizata:quado 1am materie exteriori fuerit impressa. est etiam illud ppter quod ex sola interiori electione u 1rtus causari no poterit. licui eim 1am patebit uirtus e circa difficile. nulla tame fere est difficultas 1n eligendo sine exteriori executione. cu uero in presentia obiecti al1qcle Ilgitur: ibi sinstularis ac maxima
occurrit diffscultas quodetiam experientia olum matre 1n no bis aperti Time fieri ut demta p.raemine eim uidimus citharistaneri per hoc in innities eleeat citharam pulsare. sic etiam de uberali fle magnifico ac uiro forti neri videmus. Deinde esi diiscit. Testetur id. manifestat id quod dixerat per sun tam dices quod fit 1n ciuitatibus testatur1dest probat id scilicet uirtutes
nobis inesse ex uoluntariis ope
continuo apperit quid sit illud quod 1n ciuitatibus set dicensinam legum latorest se intelline
efficiunt hoc est efficere inrem dunt clues bonos ataefaetendo hoc est per bonorum onerum assuetudines. qui cura uero ex illis scilicet legum latoribust aut ciuitatum gubernatoribus non bene a urit idest non bene ac recte agere intendunt hoc scilicet ciues bonos ac uirtuosos efficeis re aberrant. de inter bonam rem publicam hoc est rectam rei publice Rubernationem
cuiusmodi est regnum at p optimatum principatus' cle malam hoc est rei publice Iahem qualis est tirrannis Δ: paucorum principatus 1d interest idest ea differentia est: scilicet quia in bona repubIlea legislator lati rei publice gubernator Intendit ciues honos efficerebit mala uero de hoc non est cura. inrelligendum circa hoe in scut nais tellex secundo polithice legislatores se habent bifariam. sunt enim aliqui ferentes
Ita es: no tamen rem publicam aliquam gubernantes At hi apud latinos uocabi lo uis statissimo dicuntur iurisconsulti. quales fuerunt apud grecos soloni Mato. 5: alii cim plures de apud romanos papinianusi ulpinianus Δ alii non pauci. alii uero sunt leis gum latores de cum hoc etiam rei publice gubernatores: qualis fuerat iustinianus tertii; romani imperatores ante eos consales t ac senatores. taleet etiam esse ut dentur hodie reges cuiuscuntv prouincie . aristoteles Nero de utrisin testisIatoribus loqui uidetur. 6e enim istorum utris p non parua est cura ut ciues hoNos efriciant. quod tamen esset frustra si uirtutes nobis 1nessent a natura. Insurer omisnis uirtus. hec est tertia pars hutns capituli: in qua ostendit . uirtus se ut ex opibus generatur: sic etiam ex operibus cprrupatur & primo facit hocliseudo infertex distis queda corolaria.ibi.itase uidedum.dicit ergo prio insuper omnis uirtus at p
ristatur id quod fit in ciuitatibus. Nam
latores legum assuefaciendo cives bonos effiaciunt. Et propositum quod omnis legis latruxis hoc est. Quicunt uero ex illis non bene a gunt aberrant. Id s inter bonam rem publica malas interesti Insuper omnis uirtus at ars cx hisdem atq; per eadem fit corrumpiturq; Expullatione elin cythare boni re mali filat i redireodemi modo comediαfabri 5 alii omnes bene fabricando boni erunt fabri male autem mali. Quod nisi sic essed doctore non indigerent sed omnes boni aut mali ecsent.Sicesin uirtutibus res se habet. Agendo enim que in commertiis hominum uersantur
73쪽
ars fit 3c eorrupitur ex eisdem ae per eade: intellige eisdem ac eadem no quidem spe
cie sed genere. fit emi uirtus ex operationibus: corrupitur etiam ex operibus, sed ecbonis qui de operibus nil ex malis uere cottupitur. bona aut de mala rut idem genere cum utram sint opera. hoc est ita* aristotelis institutui quod primo in artibus manifestat dices ex pulsatione eim cithare ae boni de mali nut citharedi. eode* modo comea di. i. comediaru recitatores ita* ex reeitatione coviediaru nut de boni re mali come di 2 etiam fabri fiunt de boni de mali ex fabricatura. eodein modo se habent alii omst artifices. quo aut modo id fiat declarat dicens. bene quide fabricado: boni erut.1. boani fient fabri. male aut fabricado: mali erut fabr1. eodem modo esse intellige in cithais
redigiae comedist& similibus.quod idest que res nisi esset sic. s. φ ex bonis bonit de ex
riculis dc cosueti metuere aut fidere fortes uel
timidi sum' imili modo in his que circa crucupiscentia dc in his que circa iram alii temperati . Leiles alii intepetati oc iracundi prout hoc uel illo modo in allis fit At ut uno comis. prehenda uerbo in similibus actibus habitus faunt. Itaq; uidendu eli quales actus edam Na qles illi sui: tales habim subsequiit. NSparu igitur sed plurimu ymo totu refert hoc uel illo modo statim ab adolescetia assuescere-Um igitur presens opus no est latio
nis illa fiat queadmodu dc cci a no esin
his operibus que sunt circa coneupiscentiam que est circi tactus uoluptates. similitiam modo se habet in his operibus que sunt circa iram. alii quidem homines fiunt temperati εe facilestidest mites:alii intemperat1 de iracundi. intellige hec referendo, singula singulis. scilicet temperatos re intemperatos ad concupiscentiam: uel ad ea opera que sunt circa concupiscentiam iracundos autem de faciles ad irami uel ad ea oae pera que sunt circa iram quo autem modo id fiat pnilosophus declarat dicensi prout hec scilicet temperati de facilestae intemperati de iracundi fiunt in illis idest ab illis scilicet operibus que sunt circa concupiscentiam de irani. ex modo illo scilicet bene. rmale operari. st subdit ac ut uno uerbo comprahenda mi ex similibus actibus fiunt habitus.11itellige similes. 1 ta* ex bonis boni: ex mal1s uero actibus mali fiunt habitus. patet igitur ex bis i uirtus ex eisdem fiat de corrumpatur. cum ex operibus fiat ex o peribus quo P corrumpatur. ex bonis quidem fit ex malis autem corrumpitur. Deliis de cum dicit: Ita uidendum .concludit ex premissis duo corolaria. secundum ibi. non parum .dicit primo ita P uidendum idest sumopere prouidendum est quales acatus edamus idest faciamus: utrum scilicet bonos urniatos . nam quales illi scil1cet a tus sunt: teles habitus subsequutur. ita γ ut dictum est ex bonis boni: ex malis uero actibus mali sequutur habitus. ibi. non parum . infert aliud corolarium dicensi igitur assuescere hoc est assuetudinem habere statim ab adolescentia idest a iuuentuteturpisericia hoe uel illo modo scilicet bonis nel malis operibus: refert idest differ non tum sed plurimumlimo totum idest totalis differentia scilicet uite humane 1nde dea
pendet que eim in iuuentute nobis imprimuntur: firmius retinentur. est quidem inetate illa natura tenerat ratione cuius facIlius ae profundius fit in ea rerum impres fio: natura uero continue magis eficatur atili durescit.at per hoc prius impressa: Bris,
V m igitur. hoc est secundu eapim in quo principath intedit ostendere qles niat operationes ille ea quibus uirtus i nobis caulas. circa ql tria facit.primo ondit
malis quide operibus fiant maisti artifices: no indigeret doctois
re scilicet 1n huiuini odi operi bus docentela dirigente: sed
quocunm modo operarentur omnes boni aut mali essent aristifices. 5: sicut in artibus: sie 6e1n uirtutibus res se habet.agendo enim que 1n comerciis idest comutationibus hominu uersaturi uel iustii uel iniusti euadi, mus id est efficimur. 1ta piuste comulado: iusti euadimus 11niuste uerotiniusti efficimur. & a gendo in periculis consueti metuere aut fidere: fortes uel timidi sumus scilicet effecti. Ita. bene agendo illa: fortes efficimur male uero ea agendo: sumus tiamidi.& simili modo se habet in
74쪽
neeeaetatem presentis inquisitionis. Reundo ponit modum inquirendi de talibust.
ibi. illud prius a nobis. tertio ostendit quales sint operationes ille ex quibus uirtus in nobis causef. ibi primu igisticirca primu duo facit prio ondit necessiitate presetis Dquisitiois: se do onditrid oporteat hic supponere. ibl. opportere 1gi f. circa primu ectsideradu q, si hec scia eet speculatiat satis eet de uirtute scire sid Milae q eet eius causaga in hec scia no solu intedit uirtute cognoscere: sed etia ea i nobis causare: inde e qlno sufficit scire q, ex opibus causeti sed ca hoc et 1a opportet scire ex sibus Rat opibus si ei uirtute adipisci uolumus: scire opportet determiate qles fini opacios ex qbus uirtus causessae qles etia ex sibus corrupatur. dicit ergo cu igis preses opus 1. preses sciano fiat. i. no sit gfa cotepIatiois.1.cognitiois queadmotu sui cetera opa q siit pha coteptat lola: qtis e phtficat mathematicalae theologia: no et pscruciantur. i. pinructari 1 n imus ut sciamus o sit uirtus: sed ut boni. Luirtuosi simus.& huius rone assignat dices. na sici intellige uirtutem
cognoscere aut scire: nula. 1. parua ibret utilitas eius .f. presetis opis: Gaitae coeluditi necessiar iam e uidere. 1. tractare ueI costis derare de actibus .f. aliter oportet ii Ios agere. na ut ostedimus L. in captb preccdetei illis. Lacis:
tibus eo sistitqles sint hitus n cessariu e ita I determiate scire qles sint actus ex illius boni Ninant hilus. sed opponis cotra 1llud nulla elus foret utilitas. nai libro sexto dieit φ prudelia eet expetibilis:et1a ut n5 eet opatia hec uero scia pars Cprudelis ut cocle libro cxplicabis. ad hoc dicimus in hec scia & qcun. alia pratica sciaco fideratur bifaria uno modo ut est intellectus psectio aliq: β: sic erit expetibilis etiati nunqopetur de hoc modo intelligit id Iibri sexti .alio modo colideras in quarum e praticii & opatia: re hoc modo sine ope erit uana re inutilis cu id uanu dicat: ν finem no attingit. de hoc modo loqbatur hic piis. uel dico aristoteles hic usus e colore illo
si ipbolo uel latie Luplato dicis. 1 pius ude scie pratice e duplex finis i unus irelatius pari. primus uero sine secudo e paru utilis. ut tuis plis illud expissius significaret nodixit parua: sed nulla. ita ir nulla b parua posuit. aeinde cu dicit. Oportere igitiosita dito oporteat supponeret hac inquisitoedi ponitur ibi illa dictio igitur no illative
sed replective. 5: dicitos riere igitur agere secunda ratione recta a. prudelemi uel clie rationem rectam 1dest prudentiam reli comune principium in hac scientia.& existat nobis presuppositum .hee cim de principiis libro pollexiorum traditur doctrinarς supponi aeno probari debent.alias esset ab1re in infinitum. que autem sit recta ratiot& quomodo ad alias se habeat uirtutes:dicetur postea scilicet Iibro sexto. ubi tractatur de uirtute intellectival& principaliter de prudelia que hic de in aliis locis no paucis a philosopho ratio recta appellatur. 1 ta* a philosopho ratio recta aliquando Iumitur pro intellectu prudente:allundo pro 1pa prudcntia: de uniuersal1ter pro omni habitu intellectum regulante: ut sit ratio recta quasi rationem regulans omnis ita o uirtus intellectiva nonu nil a philosopho ratio recta dicitur. hic tamen de ratiorae prudentelaut prudentia iiitelligit. intelligenda sunt hic duo pr1mo φ licet illud pricipium in ciuili scientia sit primum ac indem os rabile: per Luperiorem tamen scienotiam sic demostrabitur:quod est natura superius debet regere ac gubernare ea q sunt natura inferiora. ratio uero in homine est natura suppremum: oportebit igitur appetitum de alia cuneta 1n homine secundum rationem agere. alias esset actio preter Da. turam: nullum autem preter naturam bonum esse poterit. secundo notandum qi 1l- Iud principium est tante uirtutis ac fecunditatis: ut ex eo cuncta fere scaturiant mo
xalia ac lesalia. moralia quidem per u1am consequentie: legalia uero in parte per consequetia: led plurimit per uiam deteriat1onis . oes fere cosuetudies ac leges nate sutrtit illud pricipiu determinet. cu et opati oes sint circa singlaria: si uniuer 1alis pceptro no determinetur per parti clares leges ac Pceptiones: nuna perueniret in executionc
ut sesamus qd sit uir na sic nulla edi foret u
tilitas sed ut boni simus pserutamur necessa itu e deae ibse uidere qliter agere illos oportet Da in illis cosistit qles sint habitus ut ostedimus. Oportere igitur secundum rectam rationem agere Comune est dc presuppositum nobis existat. que autem recta sit ratio re quo..
modo ad alias se habet uirtutes postea dicetur
75쪽
de prio quatu ad uniuersalia is quatu ad singularia ibi eti* hoe dieit prio illud pti, us existat nobis. i. a nobis cosessu.1. presupotitu. L. Ois de rebus agedis sermo tractari debet qΩ p fistura: hoc e plano modo ac p empla: 5: no p discussione. 1. demostratione exacta. i. exu ta ac subtile. hec e argumetallois ppositu qa sie probas alti ga ut diximus ab initio. s.1n prologo sermoes sut exlgedi. 1.petedi-materia hoc e materie coditione aut qIitate uel dispositioue. hec est ypolitiois approbato .cui adiunt assuptione dices at in rebus agedis utilibus. de qhus intellige hee scietia conderat nihil est firmu.1.no est al1qd Urmu nec stabile. s. tanu necessarintquasi dicat in rebus agendis di utilibus nulla uel admotu pauca sui necessaria. probatione istius subdit a rumili dicens ut etiam nec i sanis hoc est i sanitate de rebus adnis
nitate prinet thus. variatur qui ede sana ex uarietate sexustelatu Iocoru ac teporu. de licet in Us nobis ni manifestius: cle tamenno minustimo magis sui uarie bilia honesta 5e utilia. n5 eni so u modis prefatis uarianti uera etia aliis qua pluribus. ut pote ex diuersitate status de officis de de honestis quide dubiu no est: de utilibus etia e plus qm manifestu res de instrumeta re uni uistilia:q alteri officio sui penitus
inutilia. his in modis sana non uariatur aut salten5 tatu qntu honesta de utilla. ex diuerlitate etiam temporis citius ac maiore uarietatem in se recinunt honesta Ae utilla quam fana. concludamus ergo sicut in prohemio Φ nos loquentes de rebus tam uaria eslibus satis erit plano modo ae ueluti per figuram ueritatem ostendere: de secundum ea que plurimum fieri solent de huiusmodi rebus transigere. sed opponitur contra 1lludiat in rebus agendis de cetera. sunt eim in hac scientia preceptiones alique necessarie de nusqua defficientes: ut es illa opportere agere secundum rectam ratione. de illa eluedum esse medium: extrema uero abicienda. quibus at 1a infalibilia quoui sequuturi seut uiuendum esse temperate malaete ac iustel& al1a similia. ad hoc est dicendum φaristote es hic ut mih1 quidem u1detur sporbolice aut superIatiue loquitur. ut enim signinearet maxima 1n rebus agendis de utilibus uariabilitate e dixit nihil firmu nec stabile. si tamen sine figura siue colore locutus fuisset: dixisset in rebus agendisi utili, huis pauca admodum sunt firma de stab1I1 a. utitur etiam colore interpretationis.1de eis est dicere firma Ac dicere stabilia.ibi. Cuno hoc. ostendit modum procedendi quantum ad singularia.dicit ergo Ae cum in rebus agendis de utilibus uniuersum geonus idest un1 uersalis ac generalis sermo habeat hoc: scilicet φ sit uariabilistac no omnino firmus stabilistae certus: multo magis de rebus singulis idest singularibus nula Ia certitudo tradi potest cum nec sub artet nec sub prosellione 1dest 1cientia aliqua cadant 1 dest cadere possint. sicut eis quinto thopicoru cic etiam secundo priora tradiaturi singularia cum extra sensum fiunt incerta sunt. tandiu ita de socrate sedente eerti sumus:quadiu eum sedere videmus .ae adde qd' singularia infinita sunt: intellectus autem humanus distincte infinita cognoscere nequit singularia igitur relinque da sunt iudicio u1ri prudentis.&hoc est φphs dicit: sed opus est ut ii adest illi qui ais sunt scilicet singular1a considerent idest respiciant ad tempus idest temporis oppora tunitatem .sub tepore quide cunctas particulares circunstantias intelligit. in singularibus itaqν negociis operandu est secundu exigentia personetIocii temporist 5e alioruhuiusmodi. 5: hoc exemplo facit illustrius dicensi ceu in medecina. re nauigatioe. tuis dicio itaq; medici fle gubernatoris reliquutur huiusmodi particularia: ci scripo tradit
no fuit possibile.sed quaqua sit ita. s. de particiaribus no sit ars nec sciat de uniuer
Illud prius a nobis cosessu existati oes de
reb' agedis sermo quasi p figura quada dg no
per exacta discussione tractari debet Quia ut ab inteio diximus secundu materiam sermo nes sunt exigendi at in rebus agendis utili
nihil firmu nes stabile est ut etiam nec in
finis. Cuns hoc habeat uniuersum genus multo magis de singulis rebus nulla Certiti. do trada potest Cum neq; sub arte nos subsessa e aliqua cadat.Sed opus e ut hi qagiat se ad ips cosideret.Ceu a medicia dc i naui
gatisie sed ta 1ta sit in conadu e auxiliu ferre.
76쪽
salistis quide n3 omnino stina nec stabilis coenadu est tame ferre. 1. tradere intellige iuxta rei possibilitate auciliu hoc est disciplina aliquas qua in opando ho1es clirigatur. Δ: hoc intellige ut dictu est. s. modo planolac ueluti per Mur1 N: sim ea q plurimu fieri solet. ex dictis phi in hoc loco queda alla Intelligutur. primo Φ nd modica
erraret qui uel et leges cuiusp ciuitatis easde ac impmutatas pmanere. hoc profecto er1t iniquut ni fi ciuitas sub eade qd raro cotingit semp maneat dispositione. secundos nitur φ no minus erraret qui uniuersas geres sub eisde Iegibus velet gubernat . pro diu et litate quide locorsi de natura-moribus holes differunt. de adde Φ aliq imo. multa uni ciuitati expedivitq alter1 sut nociva.tertio sequisui non eque linio inique romani uniuersas getes sub eis de Iegibus teneri cognabatur quarto sequis no te mirandu fi in lege christi ea q ad
mores pertinent rapud diuersos diuersimode exerceant sed OP a
ponte. am in libro sexto dicit prudet1ae de pticularibus: hec uero scia ut ibi de dicet est pars prudet te. erit tuis scia de parti aesaribus. ad hoc dicimus . hec scia est de universalibus tanqm de obieeto: ci: de particular1bus qui de tanqm de fine. oes quideuniuersales preceptiolae in haustia traddite ad hoc nate sui: Ut circa singularia facilius homo
recte opetur. ut si cotingat . ex pedere debeamus tales aliquas 1ingulares pecunias pro loco dicipore ceteris P aliis determina
tis: no modicu auxiliane nobis 1lle uniuersales preceptiota ab aristotele ae aliis de liberalitate tradite. hec 1ta. scia eise de particularibus dicierin quatu e 1Po
Primia 1gitur illud cosiderandia est φ isto..
ru ca natura est ut destietu excessuq; corrupantur ceu in uirib' ac sanitate u1demus oportet cim pro obscuris clara Gepta inducere Ex L sus eim ac demetus laboru uires corrupunt.
eode modo cibi dc potus nimis magni aut nimis parui sanitate corrupunt moderati faciutauget c5seruat sic igimr a fortitudine ac temp
antia Sc aliis uirtutibus qui cucta fugit ac formidat de nulli resistit timidus est qui ueto ni
hil omnino formidat sed aduersus omnia ua diraemerarius. Item qui omni uoluptate pititur iacis ulla se abstinet intemperas est- iuero omnes fugit instar aggrestium insensibilis quide est.Corrupitur ei te antia de sortitudo ab excessu ec deffectu a medio at seruas
rii regula. Primu Igitur. hea est tertia pars huius eapituli in qua ostedit quales sint opationes ille ex quibus uirtutes i nobis fiui. de primo facit hoc secudo ostedit φ uirtus producat operationes similes eis ex quibus generatur ibi. nec solu . in princip1o prime partis ponit plis illam coiunctione 1gitur que no illative: sed replective ponitur .aduertendu ite ιν phs hic ut turea specie argumetationis q dicitur exemplai. 6c pr1mo 1ntentu premittit. secundo :subiungit exemplare probatione.ibi ceu in uiribus tertio concludit.ibi sic igis. dicit ergo considerandu est igitur primu .i: primo illud. LP istoru 1.lstaru reru. s. uirtutui.talis natura est: ut excessu ci deffectu. 1 per excessure deffectu corrupantur. cie intellige medietate quidem generentur.ceu idest sicut in uiribus sellicet corporis ac sanitate esse uidemus.opportet eim pro obscuris scilicet probandis 1nducere clara meis a. que uero sunt corporis nobis sunt manifestiora quam ea que sunt animi. de conistinuo manifestat id quod dixerat de uiribus ac sanitate corpori si de posset hoc dici ratationis confirmatiol& dicitiexcessus cim ac deffectus laborum idest exerci cichum coris rumpunt uires corporis excessus quidem uires debilitat. deffectus uero eas molest cichebetes t ac inabiles reddit. eodem modo cibi nimis magni t aut nimis parui sanitiatem corrumpunt. moderati uero faciunt sanitatem augent & conseruant. post hac uoro phs eoncludit dicens igitur sie idest fimili modo est in fortitudine ac teperantia de aliis animi uirtutibus habet se quide uirtutes ad animia sicut uires ac sanitas au corapus. 1lle igitur qui cucta fugiti atq, formidati de null1 resistit: timidus est idest efficitur qui uero nihil omnino formidati sed aduersus omnia vadit e temerarius efficitur. Item qui omi uoluptate potiturine ab ulla se abstinet: intemperans est 1clest efficitur qui uero omnes uoluptates fugit instar agrestium idest rusticoru in agro nutritorum
77쪽
reperatia. et fortitudo ab excelsulae deffectura medietate aut saluas alia littera habet seruia. et utra. in mia idem dicit. sed obiceret almuis de uirginitate et uoto perpotu e cotinentiet ac de aliis huiusmodi que uident esse extrema: non tame sut ulcia.ad hoc dicimns . prout inferius apertius dices:*s melare adequas no extremu sed mea diu erit. prima uero mesura agibiliu est recta ratio.quia uis uirginitas et huiustiora flut fini recta r5nem: no extremat sed media dicunLDeinde dicit. Nec sol u.ostia dit φ uirtus genita producat opationes simiIes eis ex quibus generas. et ycedit Mut prius excplati modo.dicit ergolnec sol si mones et augmetalet corruptiota uirtutum But ex eis de et ab eisde rebus fiuit ueruetia opationes. s. uirtutu generataru erunt in eisde rebus.1tain uirtutu gnones laugmeta et corrupti s ac ratu effectus sui rede res genere. oia quide prefacta sunt in genere opationis. probat aut
plis ql proposuit dicesina de in
aliis q nobis sut euidentiora.1 manifestiora.ide accidit s. eoru gnones & effectus sui ide ac genere limilia. ueluti t. sicut est
nobis euidens in uiribus .f. corporis . nut ei utres ex capacitate multi cibi ac ex tollerantia multorulaboria.& robustus s. effectus potest maxime facere hoc.f.
multu cibi capere ac multos lais bores tolerare. re quia ita est e5cluctit dices sic i. simili modo e in uirtutibus. abstinedo ei a uoluptatibus: temPati efficimur. facti aut L temPati: maxime possumus abstinere a uoluptatibus
eodein modo i fortitudine se hahet. cosueti. i. consuescedo rim
res Piculosas contemnereleasui subire: fortes efficimur. facti aute fortes: maxime poterimus subire. f. res periculosast de eas cotemnere. quelibet ita pres post
qua eis genita ac psecta id maxime facere potest ex qno ipa est facta. sieut ignis qui ex calefactioe ginitur: factus sidepotest maxime calefacere.
Ignificatio autem habituum. hoc est tertium capitulo in quo philosophus in
dit ostendere aut materiam aut uirtutis signum. ω facit tria. primo Premittit intentum. secundo ponit eius rationem. ibi. circa uoluptates ei m. tertio ponit rationis confirmationem. ibi. nam propter.circa primu considerandum quod inter operati
nes precedentes de sequentes uirtutis habitum hoc interest:qula precedentes sui modo aliquo cum molestia ac doloretque uero sequuturi cum uoluptate de gaudio fiunt.& intelli ait philosophus per uoluptates actus appetitus insurgentes ex opinatis bonis tam presentibus quam futuris . per dolores uero intelligit actus appetitus nascentes ex opinatis malis tam futuris quam presentibus. dicit ergo i 1agnificatio idest num habituum generatorum tam bonorum quam malorum conuenit deprehendi ec uoluptate aut molestia. que scilicet uoluptas aut molestia sequitur faeta adest opera. cie hoc declarat ex lo dices ille teperas et hoc e teperatie habicu het si abstinct a volu tatibus corporis. f. potust cibi Δe coitus litellige mordiatis ili Muciet hoc lpo s. abstinedo ab huiu1 modi corporis inordinatis uoluptatibus.& fi ubitanere ab huiusmod1 u Iuptatibus fert. i. patitur moleste itellige maxime inteperas est. I. inteperatie habitu
habet.lte qui pericula. f. besica subit itellige fimirone a gaudςt aut certe no desec for
, Nec solu generatioes Sc augmem dc corrup
tiones ex eis de re ab eis de flut:ueruetia opera. tiones in eis deaerui. Nam in aliis q euideliora sui ide accidit ueluti in uiribus fui eim uires
ex capacatate multi cibi ac extolleratia multisoru laboru-hoc maxime lacere robustus prutes Sie dc in uirtutibus abs inendo aut auruluptatibus teperati efficimur laeti aut maxie possumus abstinere eodet modo in fortitudine cosueti res paticuloses cotemnere east subire fortes efficimur laeti autem maxime pote.
rimus subire. nifieatio aut habitus ex uoluptate aut molestia que laeta sequis deprehedi
uenit.qui abstinet a corporis uoluptatibus
si ob hoc ipm gaudet teperans est Sin moleste fert inteperas ite a picula subit dc gaudet aut
certe no dolet fortis e qui uero dolet timidus.
78쪽
tis est.qui uero eu subIt pleuIa dolet intellige maxime: timidus et .s: qilla fortis subit maxime dolorosa q cu gaudio fieri nequeuit 1nde e φ plis dixerit gaudet
aut sterte no dolet. sed opponitur.1lle ei homo qui nussu habet habitu bonu nec maeislsi seu abstinet a uoluptatibus corporis doleti ac moleste fert:& tame ille no est inteperas.idem etia accidit: si pericula subeat. ξου tame no erit timidus. cu nultu habeat lini ditatis habitu. ad hoc dicimus φ 1lla nota inteperasiti timidus negative intelligiatur ut sit sensus inteperas. l. no temperans te timidas. i. no fortis. uel dic & melius Q illi uerbo dolet addendu est adverbiu maxime itam ille qui no habet habitu: dolet ac moleste ferin5 tame maxime. ille quide qui malu habet habitur maxime dolet l maxime praeseste fert.Deinde est dicit. Circa uoluptates. assignat ratione de diciti causa quial de cur signineatio habituu ex
Cirra uoluptates ei & dolores uisse mora uoluptate aut molestia deprehe
consistit. Nam propter uoluptate Improba direx uoluptates re dolores ficiis N ppter molestia bii facere si ei m uirtus moralis circa uota
luptates de dolores uersatur qua ei rex materia 5e obiectu: ed est quo* ut 1am patebit uoluptatis effecticia: sequitur uoluptate aut molestia sienu esse habitus geniti. stam bona boni. mala uero mali erit siqnu. dubitatur hic utru uoluptas 5e dolor sint obiectu βου materia moraliu uirtutii Et arquitur primo Pno. uoluptas est finis uirtutis: igiturno erit materia uirtutum ιalsu sed patet ex libro septimo. 1te illud uidetur eme materia uirtutis circa qs impo nil mediu ac modu rationis .iustitia uero de liberalitas uidetur hoc ficere no circa uoIuptatest sed circa opationes in oppofitu uidetur esse piis in hoc captb.ci: in Iibro septimo ubi ostendes m ad elui te pertineat co fiderare de uoluptate: id ni far11 ostedit. primo quia uoluptas e nnis secudo qa circa uoluptate uirtus negociathir. est aut plus qmnianifestum si uoluptas esset fini 'no materia uirtutis: ille no esset rones distinete quas ohs ibi ut distinias ponita ad hac questione mihi quide uidetur dicendui uoluptates dolores bifaria cosideratur. uno modo absistute de sic sui materia moraliu uirtutu: alio modo cosideratur prout bene flut:& sic erut finis. itam bene gaudere de doIere est tinis uirtutis. sicut dare& accipe pecunias fui materia liberalitatis . clare tamedi accipe sm popportetno materia: sed liberalitatis finis diculur simili igitur moto dicendu uidetur de uoluptate 3e dolore at per hoc lacile e respddere ad rones i oppostu . ad prima est dicendu q, n5 est inco ueniesq, ide diuersimode coli deratu sit male oria fle finis eiusde habitus ad secundu clieenhu in iustitial liberalitas de quecunui alia moralis uirtus primo Ae principalla imponit medisi ae modu ronis circa interiores af, sectiones. cudario uero atin minus principalla id facit circa externas opationes. ita pprimo animul seculario manu regulare inredit uirtus motalis. no est profecto uirtusq no uersetur circa interiora simul re exteriora. de iustitia tame de liberalitate ae qui inbutali aliis est nobis manifestius esse circa exteriores opationes: qm circa animi affectiones. in te persitia uero de fortitudine uidetur notius φ sint circa animi affectiones eqm circa opationes. ω hac de causa 1 noleuit dici i, iustitia fir circa opationes: alie ueis ro uirtutes sint circa animi perturbatioes.quis in dubitabit q, teperatia sit no solii nacirca Interiores animi perturbatioes: sed etia circa cibos lac potus de coitus quoru qae Iibet in exteriotibus eo sistit eode* modo fortitudo no solu habet m regulet interio a res audatias di timores: sed etia exteriores periculoru aggressus. distinctione ita ν illa aliqui amgn1t inter lustitia de alias uirtutes per hoc ci, iustitia est circa opationes 1 e nero circa animi perturbatioes ego ercle no intelligo. cu aristoteles uniuersas uirtutes circa uoIuptates de doIores esse dixerit. at per hoc circa animi perturbati oes aut affecti oes. Deinde in dicit. Na Ppter uoluptate de c. ponit ronis confirmatione. et prio ea conrmat ronibus suptis ex his qotinet ad uirtute. secudo ex his q ptinet adhorem uirtuosu. secuda ibi probat etia illud. circa primu quattuor ponit rones. secuis da ponitur ibi preterea aetertia ibi ostedunt hoc. quarta ibi preterea ut. dicit ergo pri 'mol moralis uirtus consistat circa uoluptates se dolores patetritam propter uoluptatem que nos ad se alicit non Linqua facimus improba de propter molestia que. s. est i Iahoribus honestis aliquado beniscere fimitimus ita γ uoluptas nos ad mala trahit molestia uero a bono retrahit. fuit igitur necessarie uirtus q nec mitteret Ppter uolupotate 1 ba comitterς nec Pps molestia a bono recedere.ilao ut plato insit ab lpa ado
79쪽
Iescentia eo uenit holas en institutos. i. instruerest ut pro quibus oporret gaudeamus
ac doleamus. hoc eim est recta iuuenu disciplina. s.s taliter instituatur ut pro quibus oportet gaudere gaudeat: ae pro quibus dolere opportet doleat. ae poterit quide illa positio pro teneri pro in. uel melius sicut iacet pro causa. 1b1. Preterea si uirtutes. ponit secunda ronem:dices preterea quia uirtutes sui circa actus. s. exteriores e affectus quide interiores:oem uero actu de affectu intellige plurimu sequitur uoluptas aut dolor:quia in in ita est: circa uoluptates de dolores erit uirtus. intelligeda sut liteduolpri mn q, sicut supra dicebamus Ois uirtus simul est circa affectus de actus exteriores. primo tame de principalli circa affectus secundario uero circa actus exteriores. seculo notandu φ oem actu de affectu sequitur uoluptas aut dolor. Intellige hoc y ma fori parte poterit quide esse aciatus ut affectus i quo nec sit gauis diu nec molestia. hoc tame rarocotingit. Deinde cu dieit. Ostendiit hoc. ponit tertia atione dices pene. 1. pugnitiones. L clauilesq inquutur Ppterea hoc est ypter uirtutes restituendas:
uel dic ypterea. 1.ypter uolup rates & dolores. s. inordinatas: ostendut hoc. C q, uirtutes si1It circa uoIuptates de dolores .cuisius ratio est ua pene ciuiles sat
medee1 ne queda. s. curares antis
mi uicia q sui eius morbi. medecinaru aut est ea natura: ut per ebtraria fiat ut replectio:euacuatione de calida: frigidis curans pene igitur q propter uicta in 1ligutur erui uirtuo . unde patet Q uirtus fit circa dolores cuuirtus similia faciat his exquii
bus generatur. si quide e trisca dolores ut hic a plio probatie rit etia cerea uoluptates. cum
1 de habitus circa cotraria uersetur. Deide cu dicit. Pretereaut. ponit quarta ratione. Λ primo facit hoc. esido insert ex predictis causa opinios, stoicoru. ibi quappter. 5: dicit preterea ut supra diximus Ois habitus habet natura qs uersetur ad illi ae circa illa q talia sui ut illu efficiat melioret aut deteriore. 1. bonua ut malu. sed holes fui praui per uoluptates de dolores. s. tequedo de fugi edo uolupitates uel quas no oportet: uel quado no oportet: uel quoties talia a rat1one perscribratur.1. determinetur aliter 1ntelligeum holes perseqntur aut fugiat. si itain ex uolupi. talibus ae doloribus fisit habitus: circa uoluptates ac dolores erut habitus.Deinde.cudicit. Quapplet. lnfer ex picdictis causa opionis stoicoru. ω primo facit hoc.secundo hanc stoleorsi orionem improbat ibi. no tame. terrio cocludit princ1Pale in intum 1N. subest igitur. dicit pr1mo quaypter. s. quia a pter uoluptates dolores heses fiui praui: uirtutes diffiniui.Lstoici traquillitates quassia de quietes. hoc aut dicut credetItes φ uirtutas omo expelleret lac penitus euelleret animi comotionesi quas dicut proprio nola animi perturbati es esse dicedas.1b1. No tame. reprobat plas istoria senteria dicesino tame bene distini ut uirtutes traquillitates de quietes. error qui de eoru evsula uirtutes dicut quie Ae simplr. 1: totali uel dic simpl&.1.ahsblute: α non dicunt eas quiescere ut opportet du qua lae alia quodcuΦ.1. quecu. alie circu1tant1e adiuna gutur. 1. adiungi debet. uirtus 1 ta* dicit appetitus uel animi quiete no absolutet sed qua do opportctiae ublici: cerara. intelligecla sui bie duo. primo i stoici quoru princia
pes fuere aeno , crisipus duas scut de peripatetici pondi animi Partes. 1. ronis parri
ipa adolescetis institutos esse couenit ut Plato inquit ut pro quibus oportet gaude'mus ec doleamus hec eim recta est disciplina.
Preterea si uirtutes sui circa actus dc affetatus Oem uero actu ec affectu sequitur volup.ras aut dolor uirtus circa uoluptates dc dolo.
res erit. Ostendut hoc pene que 4 pterea instigiatur Sut cim medicine queda. Medicina
riu aut ea natura e ut per Cotraria fiati Preterea ut supra diximus Ois habitus animi ad
illa de eirea illa natura habet que talia sui ut illa meliore aut dcteriore efficiat. Sed per uo. luptates 8c dolores praui fui sequedo dc fug1
endo uel quas no oportet uel, qndo no oportet uel quotiens aliter a ratione talia pscribatur.
1 pter uirtutes diffini ut traallitates qs da de quietes. No in bene simpla dieunt sed nout oportet & qnμquocul alia adiugae
80쪽
ci l& altera tonis expertes petitu. 1n hac quide animi parte r5nis experte illeune
esse quattuor animi plurbatiora: duas quidem respecitu bonitalias uero duas respectumat 1. faturi quide boni est libidolpresentis uero est letitia gesties. respectu uero mali futur1 ut dictit est metus:pressitis aue est egritudo uel doIor. 1n ea uero animi parte qest rationis particeps dicut esse tres costantias quas traquilutates et qu1etes animi diis cut. prima est uolutasqest respectu boni futuri secula resperen boni presetis e gavisi diu. tertia est cautio q est respectu mali futuri. presetis uero mali nulla dicsit esse constantia q dolori opponaseo. 1n sap1ete nihli potest cadere de quo doleat. has uero cci stantias cie illas animi Pturbatiota parilutur 1n alias plures.ossis tame sub his colineis i dleut fecudo notandu q, stoici de peripatetici quoru aristoteles prinreps dicitiqu1- tu attinet ad ypost tu bifariam
te ubest igitur uirtutem esse circa uolupta in
& dolores optimorii operatrice ulci aut . morales ac uicta esse dicut in ea
tra. Probat etia illud ql cu tria ad capte animi parte q est rcinis exps.f.
leuoluptariu Et tria his cotraria turpe Inuta tionis particeps. f. in intellectule inolestu Bonus quidem hec omnia rei te ulcia quide esse put1t 1n appetis equitur malus uero aberrat,Sed precipuc cirea uoluptatem Hec enim comunis est an1man is malos ac prauos. de hac de catibus ic cunctaque in electione cadui subsed- uia putat holem n5 esse uirtuo
tur. Nam dc honestumae utile iocundu videε Ira stadita
tetici uero huiusniodi motus appetitus nec malos nec bonos esse absolute d1cunt. Itaui sicut comedere de se nec hortestu nec inhonestu dicitur: sed si quide nat Fm recta ronem erit honesta ac bonu. simi preter ronem nati 1nhonestu ac malu erit. lic 1gitur pipatetici de motibus appet tus esse dicut. itaq; audere timeret cuperet de huiu1modi absolute nee bona nec mala sute sed indifferetia ad utru*.Fm ronem qui de facta bona sui:preter ronem uero mala erui. in hac qui de eotrouersia mihi quide u1detur m stoici i hoc in uirtutes re uicta ponut in diuer fis animi partibus satis aperte errauere. 1nihoc uero . diceb1t motus 1 plus appetitus esse malos: no est faelle eos impugnare. si eim alique animi perturbantio s sit de se male:est uer 1 simile Φ cetere sint huiusmodi. sui aut alique tales. ut maia liu letia inu 1dia de huiusmodi sed de his attenus. Subest 1g1tur. concludit 1ntenta principale dices igitur subest. l. sequitur. Lex prefatis quattuor ronibus uirtute esse circa uoluptates de doloresiopatrice optimoru .ulciu aut corra. l. per cotrartu. Loperatrice pessimora circa uoluptates de dolores.cofirmata est 1 tam argumetallois ratio tuor ronibus suptis ex his q ad uirtute pertinet. 5: est aduertenau . 1h1 csi dicit optimoru operatrice utitur plis 1perbole.no iam quelibet utrius opatur absolute optima tame opatur talia q sut ualde bona. Probat et 1a 1llud. 1nducit ad 11 positu al1as qttuor rones sumptas ex parte hois cui uirtus ac uoluptas inest. secuda ponitur. 1hl. cuniactis etia. tertia ibi. regimus aut quarta 1b1.1nsuper difficilius. ω posset tota hec pars
dici argumerationis exornatio. argumetatione .nain per xones prefatas satis conrmata: lapadditur hec pars hones adelac locuplectarie cauta. dicit ergo primoletia illud.sm uirtus sit circa uoluptates cte dolores probat: subaudi hoc sequest quia cu tria perth. neat ad capiendu conlillulae tria ad repudiandur hoc est tria cosillo cap1uturi tria uorocosilio repudiaturicipi utut quide colitio: honestui utilet re uoluptarisidiae tr1a uerbhis cotraria eo filio repudiatur. 1 turpet 1nut1 Ie de molestsi: homo quid bonus omnia hec recte cosequitur. 1. recte eo fideralleligit ac repudiat: malus uero circa oia prefaciata aberrat: sed precipue e1rca uoluptate aberrat.quia 1g1ξ 1ta est: er1t uirtus precipue circa uolia prate.cu uirtus circa ea precipue sit in quibus frequetius contingit errareo. circa uoluptate aut cotinuit errare frequetius ypter eius comunitate. est et comunis tactis animatibus ite cucta q 1n electione cactui subsequitur. na de honestu cte etiam
ut1le iocundu uidetur.1ntelli a sui h1c dno.primo φ ea comunitas uoluptatis qua