장음표시 사용
121쪽
quia bonus uel maIus homo diestur per hoc φ actu bonum uel malum operatur. eleetione quidem 5e no opinioe actu bona at* mala agimus. ibi eligimus capere.ponit secunda ratione. Δ: patet quid dicat.No nimis .idest no directe aut no principaliter.1ta opinio magis eu circa reru quidditates ae causas qm circa agibilia cum igitur optanto sit circa 1 peculabilia simul de agibilia: mlnus tame c1rca agibilia electio aut econ atra. Et electio. hec est ratio tertia. que sumitur ex diuersitate perfectiois. alia namqi est perfectio electioisjalia opinionis. ω patet quid dicat.Et eligi imus heceratioqt ,
ta que etia de se est eui dens. Nec sane. hec est quinta ratio que plana est. Opinantur. no quide in particulari: sed 1n uniuersali. sicut ei libro sept1mo melius declarabitur ille qui male operatur poterit 1d quod est melius opinari uniuersaliter. ee tame in partieulari 1gnorat id quod est melius. Propter pra uitate. que no permittit eos cognoscere in particu Iaxi id q uod est melius: occecantur quide homines 1nterdu ex affectibus ae non unqua ex prauuate. Vtru aute. hic mouet dubitatione qua reliquit insolut 1. re patet quid di cat Virum . no dabitati uel sed diluetiue ponitur. Refert. idest differt. Λ: ueritas huius questionjs est:ς, opinio aut electione pcedit aut in electione est prius.
Quid isti f. hic ex premissis coneludit diffinitionem eleetionis re procedit interrogative cl1ces quid igitur est electio quantum
ad genus 5: quale quantu ad di . ferentia.cum n1hil sit illoru qttuor predictorus quasi dicat ex predictis uidetur satis manifestum quid 2 quale sit electio. costat quide ex prefactis electione esse uoluntar1u quod profecto electionis genus dicitur prediacatur eni de electone 1n quid fiein plus. 6: propter hoc dicit sed
habet: at pro sed: sed id tantum
cuius cpnsultatio antecellit. cosultatio 1lao est differentia que uoluntario addita constituit diffinitionem electionis
ut sit diffinitio elaetionis uoluntarium cuius consultatio antecellit. Id autem quod ad differentiam pertinet probat philosophus dicens ruam elect1o cum ratione. : idest ratiocinatioe ae cogitatione est. Δ: uidentur hec duo idem dicere. ut sit eolor interpretationis. ω consequenter 1d confirmat ex nominis significatione clicens: quoat a deliquam rem scilicet φ electio sit eum ratione di cogitatione nomen 1pm scilicet electionis significare uidetur. dicitur quidem electio quasi e multis unum legatur: idest cais platur. aut eligatur ex quibus patet φ electio sit actus uoluntatis simul Δ: 1ntellectus sed mag1s uoluntatis: cum ibi complementum recipiat. erit ita* electio operatio fas cultatis constitute ex intellectu simul de uoluntatis. at per hoc electio liberi arbitrat operatio consueuit appellari. facultas namo ex intellectu re uoluntate proprie liueorum arbitrium dicitur.
Ed utrum .hie incipit determinare de cJ I1o. 5: 1n hoc capitulo quinto inretio est ostedere de quibus rebus sit cosiliu cie de quibus no ae primo premittu Inro tum. secundo piosequitur ibi De eternis in prima parte duo fac1t. nam primo Proponit questionem principalem quam hic determinare 1ntendit. secundo tangat aut bitandi causam. ibi xorsam. dicit primo sed est dubium utrum omnia cadunt e
Et eleetio laudas magis quia quod opus
elegeritre quia rectu et gerit.Opinio aut Pseter ueritate laudatur. Et eligimus que magiβscimus bona esse. inamur aut que no mul tum scimus. Nec sane ide uidetur eligere optima dc opinari.Sed opinatur quida mclius AtmPpter prauitate deteriora eligunt. Utruuero antecedat electione opinio an magis sesetur nihil refert: nes ena id querimus. Ded an
i de electio est quod opinio queda. Quid 1gae
aut quale est electio cu predactoria n1hil lit: uoluntar1u quide esse constat. Sed n5 Osee uoluntariu lectione habet. At id tantu cuius cusultatio antecedit. Nam electio cum ratioe re
cogitatione est quod α nome ipm significari: uidetur quasi e quibusdam propositis: unum aliquod legatur adest capiat
Ed utru oia an consultatione cadant an
quadam sunt in quibP cosultatio locu
122쪽
1dest eadere possint in consultationemran sunt quedam in quibus consultatio Ioeumno habet. vor fitam. tangit dubitationis eausa dicens forsam dicendu est inconsuutatione uenire no id de quo infipiens aut fatuus: sed id de quo aliquis sane mentis eo sultaret:idest deliberaret.est eim consulto frequentatiust de consulo. de 1nde consuliatus qui interrogatus respondet. 5: iuriscontaleus qui interrogatus de iure respodet. consultatio itam est de rebus agendis deliberatio. qu1x igitur 1d no uenit in consultatione de quo insipiens aut fatuus: sed id tantum de quo nomo sane mentis c5sultaret rationabiliter dubitatu est: utrum de bibus fit eonsultatio. 6e illud adverbiu Forsam uidetur coplective tener1.aduertendu est hic φ hec littera ab aliis aliter intelligitur
sunt eni qui dicut hec fit prefacte quest1onis generalis solutio .alii uero dscue Φ sit dicte questionis expositio.mihi quide uidetur ν sit dubitacli ratio. nec tame ad propositum multu differt-sse aut aliter dicatur. De eterni a. ille psequitur ostendes de qu1bus ste consiliu .ci: primo faeie hoe di tinguedo res Firi causas. secvdod1stMuεdo eas Fin artes 1b1 Cleea manifestas tertio distingue ado east 1 parum xersi coditioones ibi Gonsultatio aut e. circa
primu tria facit. primo ostedit de quibus n5 fit eonfit1d. secundo effetudit de quibus sit 1b1 At 1lla tertio ostendit id sequi exissmissis 1b1 Sunt aut. ei a primia ponit quino de quibus non esteon filiu .seeundst ponit ibi Sesnec. tertiu ibi Nec de his. quaris tu ibi Nee de his. quitu ibi Sed nee .constructio simul de sento. tia 1storv quino est satis plana.
ponamus. De eternis. idest perpetuis.1ntelligit ei per eterna perpetua que sine motu confistunt: uel quantum ad diffinitione ut mathematicat uel quantum ad esse. utlinte 11genile ae mundus qui licet secundu partes moueatur : tame seeundu se 1mmobilis smanet. nec enim localiter mouetur nec alteratone nec alla specte motus. nullo igitur
modo mundus qusitum ad esse 5e substantiam secundii se totus mouebitur. de mundo ultur aliis. rebus eternis est inqui filio sc1entifica ut patet ex octauo ph1licorum: notame de eis esse poterit inquisitio consultatiua ut ille dieitur. De diametro. scilicet Pdrati. diameter enim Δe latus quadrati sunt 1ncomensurabilia.no est enim 1porum ais liqua comunis mensura.de d1ametro igitur de latere est questio scientinea quia1dest qua causa sint incomensurabilia: no tame de eis esse poterit inquisitio ut questio con illativa. talis enim inquisitio solum 1n his rebus locum habet que a nobis agi debet Eodemo modo intelligatur de uniuersis que hie ponit philosophus. in cunctis enim his locum habet questio siue inquisitio scientifica In qua de rerum ueritate queriture1n e1s tamen questio at* inqu1 filio deliberativa nec est nec esse poterit. Conuersione. 1dest motu quo fimul sidera uertuntur. 5: omnium quidem prefatorum causia uidetur necessitas. que est causa eorum que nunquam defficiunt.Alias. idest aliquando. siclinistes quidem que fiunt tempore statis di imbres tempore hiemis Ilcet plurimum uno modo contingant: aliquando tamen se habent aliter. 6e istorum causa uidetur esse natura que sicut patet ex sexto methaphice est causa eorum que semper aut plurimu eoadem modo fiunt.de licitatibus quide se imbribus no est directe consultatio tans nos 1lla agere debeamus. poterit in Pitus astrologus de h1s qrere ut ex horu cognitide ea q ad uita nostra pertinet melius prouideamus.Nec de his q accidui a fortuna. qualia sunt ea que raro contingunt. ut tela uri inuetto 5e huiusmodi. est qui de fortuna causa
per accidens in his que fiunt preter intentione. Humanis Oibus. i. que ab hoibus xiii
no habet. Forsam dicendu est id in consul
tatione uenire no de quo insipiens aut Liuusrsed de quo sane mentas aliqs eosultaret. Deeternis aut nemo consultatrueluti de inudo urde dyametro uel de latere quia incomensurabi
lia sui. Sed net de his que in motu ec semper
eode modo existut siue necessitate sive natura siue propter aliam causa Veluti de ortu aut
uersione sideru Nes de his que alias aliter aecidunt:ueluti de sic pitatibus ec imbri .Nee de his que sunt a fortuna ueluti de thesauri
inuentione Sed ne s de humanis omnibus. Nam queadmodum scytharorum. r p. Opti. me gubernetur nemo lacede moni' consultat.
123쪽
monstrat que dixi inus. consultatio nanae cum ad operatione ordinetur: eise debet de his que a nob1s fieri possunt cum ita γ nullum predietoru a nobis fieri queat: nec de eis erit conssultatiocintell1gendu est hic q, de his que ad alios pertinent poterit quis recte consultare si modo aliquo ad eum attinent. in quantu scilicet inde resultat ei a liquod bonum utile uel honestu. hoc modo uidentur consultare regum de allorudost minoru consessarii.& iuristarum causidici. At illa. hic quasi concludens ex premissisiostendit de quibus sit consilium .dicit nulla predii torum ut diximus: sed illa soluueniunt In Consultatione que agi possunt: de a nobis quidem agi.no sufficit eni φ a. Qi queant sed cum hoc etiam opportet φ a nob1s agi possint ratio huius est quia consil1um ordiatur ad operatione.
consultatio eni per hoc d1ffert ab inquisitione scientificarin illa ad operationem hec magis adueritatis cognitione ordinatur
quod si uis concipere quid pro,prie consilium dicat: hoc me
ii comendabis. Sunt autemilhic ostedit hoc sequi ex premissis dicens Φ aut sequatur patet quia illa que a nobis agi possutra talia.1 distinia aediuersa ab his de quibus est dictfi no recola Idatione. uel die m illa de quibus no est comitatio alia sui ab his que a nobis agi queunt . illa stam dictio aut no copulative sed causative ponitur
de consequenter plis tangit causas eorum que nunt dicens huiusmodi idest noru quefiunt causa uidetur esse quadruplex. s. natura que est causa eorum que plurimu eodemodo fiunt.& necess1tas que est causa eorum que semp eodem modo filii. de fortunaque ut diximus est causa per accidens intellectiva in his que fiunt preter 1ntentione sub fortuna casus intelligitur. est etiam altera causa mes de ome aliud quod est causa eius quod fit per homine. sicut uoluntas de sensus de alia huiusmodi principia. homines uero de his consultant que sibi agibilia sunt. ex quo patet con1 liu de his esses tum que Dunt per causa ultima. s. mentem uoluntate sensum de huiusmodi. illa eique flut per necessitate natura de fortuna hominibus nequaqua sunt ag1bilia. de hoc est quod plis hic concludere intendebat. propter hoc eim rerii causas ait linguebat ut Inde cocluderet de quibus eet conliu. Circa manifestas hic ostedit de quibus fit cosultatio dis 1nguedo res q si ut m artes opati uas. 2 circa hoc duo facit. prjmo nan ondit in quibus disciplinis cosultatio locu heat de i quibus no: dices coiultatio no est cirea disciplinas sufficietes: cuiusmodi sui ille i quibus effectus no ex eventu aut fortuna dependet: sed omnino ex arte. ut puta de litteris formadis nullus habens artem coiasultat cuius causa est quia nemo habens artem ambigat: idest ambigit quindiu dum seribi debent. consultatio uero solum habet locum 1n his q dubia tui. feci ea imin consultatione cadunt quot.1 quecun* per nos fiui. 1. per nos determimantur quias admodu neri debeant.Nec semper. hic fecudo ondit hoc no esse eode modo 1iI oibus disciplinis: sed 1n quibusda magis in quibusda minus consultatio repis. prio ondit hanc differentia inter artes opatiuas adinvicem: dicens nec ea scilicet Q per nos nutfunt huiusmodi idest talia ut in deliberatione cadant eode modo semper. 1. omia. queem magis dubia sunt: minus certa reperiuntur. at p hoc magis in consultationem cadunt. ueluti illa que pertiner ad medicina de re pecuniaria hoc est artem num utariamque ut patet ex primo politice est ars adquirendi pecuniam cie ome id qd' pecunia me furatur. circa has 1nqm artes de etiam circa gubernatiuam nauis con1uuatio locum habet magis quam circa ginasticam 1dest exercitatiuam. tanto quidem circa hanc minus cadit consultatio quam circa illas:quanto illa scilicet medecina de res pecuniaria te gubernatia est minus manifesta qm ginastica. t oibus quide prefatis multa contingui que in arte scripta no sui de ea costio regere opportet: minus tamen in exta
Hec ea per nos agi no possut. At illa uel unt i Cosultatione que agi possut & a nobis sede. Sut aut re alia hu1usmodi Causa uides esse natura et necessitas re fortuna dc mes: dc
omne qae per limem. Heses uero de his coluitat que sibi agibilia suta Circa manifestas de suffieientes disciplinas non est consultatio Ut puta de litteris nemo ambigit quemada modum scrabi debent Sed quot a nobis fiunt
124쪽
perte notatur ea que arte flut no feri per nos: sed ea tantu que prudelle relinquunt-DIagis uero. hic ostedit prefacta differentia. ΩΦ no eode modo cadat circa ola conlata ratio. N: hoc facit comparando artes operativas ad disciplinas speculatiuas: dicens ma gis uero cadit consultatio circa artes . operativas qua circa disciplinast scilicet Q culativas nam i his scilicet artibus magis dubitamus. ut mihi quidem uidetur hee comparatio est abusiva. ficut si dicamus nis est albior coruo. est eim se anus nix est alba di eoruus no est albus. ubi naeti in positivo extrema no participant: comparatio Ppria esse nequit. sic igitur est in presentΙ. ut sit sensus: in artibus cadit consultatio 1 in disciplinis uero no. circa speculabilia eim consultatio no cadit.cu illa no ex nobis: sed ex necesΠtate aut natura n1t. tam
quia seientifica inquisitio Iouis ge est ab ea inquisitione que es1ultatio dicitur de qui dicunt 'in speeta latiuis disseiplinis cadiccosultatio no quide quatum actea de quibus sunt: sed quantum
ad usum .s quomodo aut quo ordine sit in eis procedentum. ut mihi uidetur no loquatur adpositu. qm hic aristoteles discis plinas coparauerat prout in res de quibus sui mavis in quibus dam qua 1n ali1s consuItatio cataclit.ex his ita* in effectu est dem conclusio qprius. s. de quibus sit consiliu siue consultatio Consultatio aut. hic ostendiecte quibus sit consiliu considerado colitiones rerum 1 parum. de circa hoe duas ponit rerumnaditiones. seeuda ibi Sumimus dicit primo consultatio aut uersatur in his rebus que frequcifius accidui: intellige sic ut cosuitamus aut consiliamur. eum hoc tamen queadmodum evadant: idest contingant aut sequantur sunt incerta de indeterminata. ita ea de quibus est consilium no 1unt omnino incerta sicut fortalia. nec omn1no certa: sicut sunt illa que ex necessitare aut Datura sunt: sed inter hee medium modum habere u1dentur. Sumimus tangit aliam conditionem dicta. sed cum de rebus maioribus: idest magnis deliberare uo mus. a Ilos sumimus ad consilium. hoc inquam facimus et non satis nobis 1pis ad discernes dum eonnsi id est confidentes. ex quo patet . licet consilium cadat in cuncta que pex nos fieri dieuntur:presertim tamen cadit in magna. & ex his ficut prius sequitur cZAelusio principalis huius capituli que erat scire de quibus esset cosultatio. hanc igitur eonclusionem scut ex dictis patet trifariam demonstrauimus. scilicet comparando eaque fiunt ad causas ad artes atq; ad rerum modos. pro quorum intellectu ut diximunprecipuum est considerare consultationem fore 1nquisitionem. non quidem ut sci nius: sed ut aliquid agamus.
Ec sane de finibus. icip1t capi .v1.i quo agit de modo & ordie co fili adi. circa qatria facit.primo ondit ad in eo silio tanq pricipiu supponas. secvdo ondit cossilii effectu.tertio eius terminu.sa ibi Et si i aliqff. tertia ibi , ides ho. circa primu duo facit prio ondit qd supponaLFo de sibus cosaltatie in rasi hi Sed posito tine. cosidergdu est hic o sicut superius dicebamus cosultatio e queest pratica insititio. sicut igis is cratia 1nqsitioe pricina tanqm p se nota supponus coclusiones uero Mueinc etia1n opabilibus.i cosultatioe quiue fines tanqm priuipia supponune ea uero Q ordinais
tur in finem cosultatione3pquirimus. ος ex his pater quid in hac prima partis dicat, Nec semp eodem modo eant huiusni odi ut an deliberatione eadant. Ueluti illa que ad medicina 8c ad rem peccuniaria pertinent. Et circa gubernatonem magis' circa gunnastica quanto illa minus est manifesta. Magis uero circa artes q circa disciplinas cosultatio cadit. m in his magis dubitamus. Consultatio aut uersatur in his que frequentius accidunt dc incerta queadmodu evadat dc indeterminata sunt. Sumimus M alios ad consiliueum de rebus maioribus deliberare uolum': no satis nobis ipis ad discernendum confisi
Ee fine de finib' eo uamri sed de his
que sui ad fine Medicus aut nuna consultat an sanu faciat. nec orator an pisadeat neq; gubernator rei pu an bene instituat ciuita.
te minet aliorum quisquam de fine deliberat.
125쪽
phimo hoc. secvdo id manifestat per semite ibi aut cim consultat.circa primu tria tagit. secundu ibi Et si per muIta.tericiu lb1 Si uero. 4: patet quid in sententia dicatacua ius rei exeplii satis familiare habemus circa medicos qui primo sanitate deinde res qsanitate faciat coli derat Ad pri
sed 1n operatione intellige. eau pQsito fine queadmodu ad 1llu perue sam.no finalei sed effectiva inis niatur cosiderant. Et si per multa fieri constat telligendu est. sequitur illa ps. posset perl qil illud illoru faellime dc optime
dit qd' dixerat per similitudine perquirut Σ1 uero per unia queadmodum Inquisitionis speciolative.& pa per allud fiat dc id rursus per qa donec perutatet quid dicat.Quasi; inteIIlge niat ad prima eausa uae in inuetione ultimum
metrica ubi diuisibilla resoluu C. ttur in indivisibilia L numerus uere predieto modo quasi hograma. Sed M. 1n unitates. 5e secundu positio- detur no vis perquisitio esse consultatio. Ceu
ficies. ω superfletes in inea,.li mathematica aliquid perqu1rui. Uerum nee uero 1n puncta q omnino i oas cosultatio perquisitio est. Et quod ultimudiuisb1I1a diesitur. alii dicut φ resolutione id primu in aeneratione. Et
imetriea dem 5stratione in qssa si ancidui:quod impossibile videtiresoluutur cotraditiora 1n prin tur illud omittu&Ueluti si peccuniis of sit: et pia pen1tus irrosul ubilia. R habere no possint.Sin aut uidetur poss-
1ntellectitia. Geneyatione.1dest ba e tuc facere aggrediutur Possib1lia intellia operatione. quod eim ultimo D geda sut que nos possumus. Namque perueimus 1d primo operamur ex amicos fiunt:per nos quodamodo fiunt:quia
hac littera tria notatur. primo , , I
in consultatio fit perquisitio q, prinCaptu an nobi S est. Querutur uero quadam: no tame vis inquisitio con dol instrumeta quados opus illoru eode mosultatio dicitur. ea na' solii per, do in reliquis quadom per quod quaDin quo quisitio consultatio dicitur que , I I , deirca nobis astedauersas. secun modo aut quo mediate. Videt homo ut dido notatur 1dE esse primu de uti ximus principiu esse aoendi. Consilium uero, timu diuersoru respectu. quod de liis que consultanti Mibilia sunt Ael 'etiam plerWnoe uerum habet in specuIabilibus. rerum ei in nais v as Ioria gratia Mo cadunt: agatur in consituralium nobis primo occurrui liu fines: sed ea que fur ad fine..Nec certe si effectus postea uero principia oulares res ueluti si panis est hoc εἰ si dimstir
ae causas eorum queramuS. terra λη- t
tio ex his notatur analetica inis eu-Opportet. ad 1esu ad attinet QS si se de dici quia ibi posteriorum in per cosuliturain infinitu erit progresses
priora resolutio traditur. Ets 1n aliquod.ostendit effectu cosi11. E primo facit hoc. secundo manifestat quod dixerat ibi Queruntur uero. prime.
partis sententiat effectus eonsilii est aut negotium dimittere aut eius prosecutioni iniredere. quod aristoteles satis apperte declarat. Nam que cie cetera. exclusio uidetur obieehionis. posset eim aliquis dicere q, aliqua sint nobis possib1I1a que tame non pernostsed per amicos ea possumus. cuius causam reddit dices quia pr1ncipium .scilicet mouendi amicos aut eorum que propter nos amici nostri faciunt 1n nobis: hoc est in . potestate aut uoIuntate nostra est ex uolutate quide nostra talia fiunt que per amicos.
feri diretur Querutur uero. hic manifestat qa dixeratis. que sint illa inqu1sita siqndoo 1ueni utur possibilia de quado. no. de patet qd dicat. Vides ho. hic ondit sid fit terminus siue status inusiti pis cosultatie. ω hoc side facit fim tria. prio exple is
Sed posito fine queadmodu ad illu perutaniatur cosiderant. Et si per multa fieri constat posset peri Q ' illud illoru faellime dc optime
fiat perquirut Si uero per unia queadmodum per illud fiat de id rursus per ql donec perutaniat ad prima causa qst in inuetione ultimum e. Qui c1 cosultat uidetur querere ac re fuere predieto modo quasi hograma; Sed M. detur no vis perquisitio esse consultatio. Ceu cum mathematici aliquid perquirui. Uerumoas cosultatio perquisitio est. Et quod ultimuin resolutione id primu in generatione. Et si in aliquod inciduliquod impossibile uidea tur illud omittu&Ueluti si peccuniis of sit: quas habere no possint.Sin aut uidetur possi. bile tuc facere aggrediutur Possibilia intellia geda sut que nos possumus. Namque per amicos fiunt:per nos quodamodo fiunt:quia principiu an nobis est, Querutur uero qua dot instrumeta quados opus illoru eode mo
do in reliquis quadoq; per quod quados quo
mo)o aut quo mediate. Uides homo ut diximus principiu esse aoendi. Consilium uero. de his esse que consultanti agibilia sunt Aci' uero astoria gratia Mo cadunt: igitur in constitu fines: sed ea que fur ad fine. Nec certe si
gulares res:ueluti si panis est hoc Se si di sta est ut opportet. ad sesu id attinet in si se per c5sulitur:in infinitu erit progresses.
126쪽
meia toru ibi Nec certe.quid aut in prima parte 5e secula dicat planu est in tertia uero parte dicit nec certe singulares res cadat in cosiliv. ueluti an hoc cres aIlqua que sensu est panis.&an est digestu.i.coetum ut opportet talia in qu 1 no cadant in consilium . nam id tale no ad intellectu nec ad consillum: sed ad sensum attinet. consilium eim lieut1am patebit est de futuris huiusmodi uero singular1a que sensu percipiun. tur sunt presentia. talia ira 31n consilium no cadunt.& siquis dicat φ seinper consuli turrita 'secunda tria prelaeta no fit status in consaltando: si ita inqua dieatur in innitu erit procellas in consultado.quod no est dicendu . infinitu es m sub ratioe non cadit. consiliu uero est inquisitio rationativa. sicut igitur 1n demonstrationibus si demonstratio 1n infinitu procedatmihil demonstrari contingit ne etia est in cofuit adosi quide semper consulitur: consultare no est pombile. Onsultabile de elegibile 2apitulsi septimii in quo agit de consultatione per coparationem ad electione.in quo tria facit. primo quod intendit preis
mittit .secudo illud manifestat tertio concludit diffinitionem electionis. secuda ibi Quod et is tertia ibi Cu ergo. circa primit xponit couenjentia conso rata iis de elegibilis hoc primo. secado eoru expr1mit differetiam. hoe dicit.co ueni ut quide quat ad obiectu. 1de emi est consultabile ae elegibile: differui tamen 1n ordine. elegibile elm siunificat rem iam cosultatione determinata pride i prius. itaqt illa idem quod prius consultat Ione determinatur postea eligitur. Quod e 1. manifestat propositu.& primo per ratione suptam ex his que dicta sunt. aduertendu q, ln cosuItando plura occurrunt quoru unum ceteris aliis prefertur. re id quod aliis prefertur elegibile dicitur. hoc est eligendu id eim quod ex iuditio rationis aliis prefertur postea a uoluntate eligitur.5e hoc piis hic pr1mo dicit. est etiam connderandia ΦθDqujsitio consultativa procedit quous* peruenitur in id quod per seipm agi queat ab hiae di interdum occurrunt diuersa a quibus indifferenter actio inco heri queat e quorum unum ad aliud se habet ut principium 5e antecedens. a quo c5uenientius actio Incipitur.5: hoc tale principium dicitur no quidem intentionis sed operationis. quado autem in id tale peruenimus: desenit consultativa inquisitio. 5: hoc philosophus hic dicere uidetur. In serpm. idest in tale quod per seipm agi queat Et 1n antecedes Ipius. uidetur illa con1 unctio Ac non copulative sed diiunctive teneri. ut ni sensus redduiscit principium in seipm uel in antecedes ipius. nam hoc scilicet principium uel eius antecedes est quod eligitur. Patet hoc. manifestat idem per exemplum eius rei quσ1n uetustis,nebat institutis:apud priscos eni ut homerus poeta grecusat irregum erat consultare adip ab eis confesta in populum denunclare cuius erat confulta per reges aut eligere aut repudiare. unde patet in prius in consultabile quam elegibile hoc diiscit. Elegerant.1dest consultauerant. aut eim illud uerbum elegerant improprie ponitur aut nostri aut greci codices 1n hac parte sunt inemedati. Cum ergo. ex premissis ostendit quid sit electio. dicens cum ergo elegibile set consultabile affectabile Ddin quod affetatur existens de numero eorum que sunt in nostra potestate quia inqmesti sequitur per locum a coniugatis . electio Ret consulta assectatio existens de numero eoru q in nra existut potestate. nos ei iudicates ex costillat oe aliud ee ad nne utile id tale affetamus sim conlisi hoc e ex conlii determiati Je. hoc dicit. patet ex h1s eIectio aut erit actus intellectus simul de uolutatis aut uolutatis tatu 1piuis intellectus
Onsultabile & eligibile isse sunt Nisi
eligibile rem iam pride determiata signiscat. Qi ei in deliberado ceteris pre tui lim' id eligibile di. Desinit ei tuo demu unusqsi querere queadmodu aget:cu in seipm reducit principi u dc ipius I antecedes Hoc esellis eligitur. Patet hoc ex uetustis institutas q Homerus se se est Reges ena que elegerat: denuciabat in popuIu Cuergo sit ligibile eosultabile affectabile eorum s in nobis sunt electio uti 3 erit cosultaraffectatio eorum que in nobis sunt. Ex consultatione ei me iud1cantes affectamus secundum consilium.
127쪽
actum suppones.dlesit ei m aliqui φ esectio essentialiter estetantum actus uoli fatIs. de actus quide 1ntellectus ut dicut no est pars electiois sed sid ad electione disponis.erit 1 ta* secund si istos comitatio eIectiois dispositia. β: hec opto colore het ex dictis phi ihoc loco. alii uero dicut elect1one esse c5stituta ex actu uolutatis simul 5e 1ntellectus. ea utriusui actus in eius cadat diffinitione tum quia comitatio q aetus est intelIectus electiois differetia ponitur supra 1 captb quarto. q asit haru opinionu sit uerior uidetur ipe 1de phs dubitare.cu in libro sexto eoeludes diffinitione electiois clituistive dicat quappter aut 1ntellectus appetitiuus est electio aut appetitus intellectivus. De electione igitur. epilogat dices .de electione igitur halenus dictu qu1tu ad eius
quiditate seu diffinitione. dictu est etia circa q existat:qm circa illa q in nostra existut potestate.dictum quoi 3 est ιν noeirca fine: sed circa illa uerses qfut ad finem. 6: hoc modo epilogus tres habet partes uniuersa
fere coprehendes q dicta sui de electione posset etia epilogus itelligi , haberet solu duas paristes tepilogates solum obiecta de ordine electiois. 5: tune illud fiecirca qId ql precessit exponit
ut sit sensus dictum est harenus de electioneS 5e circa q existat qm circa illa que in nostra sunt potestate. Ac etia est dictu . Cirisca illa uersatur qfut ad finem. posset etia diei & forte melius epilogus solia una contineat parte. 1ta ut illud re circa qexisponat id quod precessit. 5: 1d qi sequitur Ipm aperiat qJ secundo loco ponebaLut sit
sensus dictus halenus de electione. Lae circa q existat: qm est dictu . circa illa uersa q scit ad fine.no tame multu d1ffert q, sic aut auter dicatur. T ιν uolsitas.capitulu octauu deuolutate. in quo tria agit. primo proponit qd est manifestum fimul α ambiguu de uoluntate. propones circa hoc diuersas oppiniones.secuncto prosequitur de his oppinionibus ibi At p ex eo.tertio ostendit uelaritatem huius dubitationis ibi Quod si ista. dicit primo dictum est et, uoluntas est eius boni qui est finis. At hoc ex ante dictis satis est nianifestum. sed aliis quidem hoὰ minibus uidetur uoluntatem esse honi lacundum ueritatem aliis uero ui desur ιν fithoni no secundum ueritatem: sed oppinati bon1.intelligenda sunt hic duo. primo 1llud nome relativum qui refertur no ad uocem sed ad rem. illud enim bonum quod refert secundum rem finis est. secundo notandum ιν illud nomen uoluntas sicut su pra dicebatur equivoce sumitur. scilicet pro appetitu rationi obedienti cle pro eius actu qui dirigitur ad finem. 5: hoc modo de uoluntate hic a philosopho conuderatur. Ita* uoluntas de qua hic agimus est finis uolitio.at per hoς electione distinguiturque inmolitio eorum que sunt ad finem.licet hec uocabulorum scriptura no ubis a philosopho seruatur. si tamen semel intelligat quid proprie dicant: 1acile est scire qudo Improprie teneantur quod et1am ad cetera uocabulorum genera se extendit. At ex eo: prefactas prosequitur opin1ones. Δ: improbat primam. secundo secudam iri Sed qui opinatum dicit primo a ex eo scilicet prius dicto fit idest sequitur ut i Iliuid quod uolumus honum esse dicunt: negent ea nos uel e que no recte cupimus.quod eim sequatur patet qu1a secundum eos qui dicunt uoluntatem esse tantum boni m. h1l possumus uete ni fi honum. esset autem malum id quod uolumus si contingeret tita: 1 Iicet nos uete quando non recte uolumus. opportet ita. secundum istos conccis dere nos nihil uel e quando non recte uolumus .ci: sic dicendo nulla ulc1a erum uolataria. quod magnum quippe est inconueniens. Sed qu1. secundam 1 robat opinionem. dicens 1ed qui dicunt 1d quod uolumus esse tantumodo bona opinatu: appellae
honinno qui de id ql ex natura sua sit bonur sed ut cuil uidetur. uidetur aute aliud
De electione igitur haetenus dictum sit:&circa que existat. Et g, circa illa uersatur : que sunt ad finem.
T. uolutas est eius qui est sinis. Sed
uidetur aliis quide boni esse: aliis opunati boni. At ex eo fit u equi boni esse dia
ciat neget ea nos uelle que n5 recte cupim' nihil eni uolumus nisi bonu Esset aut malum si ita cotingeret. Sed qui opinatu bonum diaciat no natura sed cuil uidetur bonii appellat indet aute aliud aliis ec sic cotraria extiteruti
128쪽
cotraria fluerut i stare potuerut.1tam ide erit bonu simul 5e malui in est Impossiti1le Quod si ista. tile poli1t lutione prelate dubitatiois.1: prio facit hoc. securio solutione manifestut ibi Ex quo fit sata. seu quia predicta sui inco uenietia. dicedri eiu ee uoleta simpli: de absolute ql simplis de absolute est bonu. α 1d esse uoledu cui. hi bonu apparet. hoc dicit. aduertendu q, sicut iam patebit m id qd cui* uideriar non tur secudo 1d sequi protiat. 1bi Studiosus.dicit primo sequitur ex prefata solutione id quoa ue
huiusmodi. hoc dicit. Stridiosus ent. Me ostedii s raelavrea fate cosequelle. 2 Primo qta alii ad studiora. Reudo quatit aci in
ordinata hominu muli fluuine. dices ratio prefate cons Getieest quia uir studiosus in strigilis rebus q agi debeat recte lucticat eoq, euiu 1. habitus sui bona ppria ac iocunda. ita mali hab1 tus mala dicatur: boni uero bona.ex quo fit ut uir lapies in ueritate dinose da alios PlurimuanteceIlat: quasi existeris regula
Multitudine uero . reacili Causae pretate coseqntie qnisi ad inordiata prauoru multitudine dices causa aut e Cur pravo sint bona no ea qre uera sui bona: seu ut cotingit e hec ga prauoru multituriosequieuoluptate siue sit bona siue mala dolore aut indiffereter fugit tau malu .itelligecta sue hac duo prio P prauoru popuIus a pho ea causa multitudo aft qa studiosi pauci praui uero muciti tuenititur. secuta notadu P ee regula aut inelara interdu proueit ex naturali dispositioe tantu.aliqfi uero ex arte simul ec natura.de primo patet in corpore eucraton. de secundo in agibilibus.in vocibus quosp gramaticis delegendis.avo ira Iod11s capi edis repudiandis .quod jam in prohemiis meminimus. de hec maxime nota.quon1am 1n his no parua latet secreta profunditas. si1t finis hic icini tractatus secudus .i prefacta applicat ad uirtutes de Micia error quis. quoruda ei uis radices excludatur. de cotinebit hic tractatus capi tria. quorai primit duas het Ptes. i pila ondit uirtutes de uicia re i nra potestate. i scδα errore excludit ibi D1cere aula pila Pte tria facit. qni prio ondit uirtutes ec i nia potestate. seeudo uicia ibi Et uicia. tertio utr1ul* simul rone colegit. ibi. si eis dici typri cu uolutas cosultatio de electio sint uolutaria uirtutes aut uexietur circa ista:cta ita Loqua sit uirtutes ita i nra erui potestate ais uolutate. hoc dicit. consequii a p tu uideε tenere.1IIa i nobis ee diculur quoru cause i nra sui potestate. uirtutes quide CXbus uolutariis i nobis causatur sicut patet ex libro secudo. tria sui hic notada. PIla
secudu quid. s. honu hu1c. Ex quo fit. manifestat prefata solutione. 4: primo quid ex ea seQua
Quod si ita n5 placet:dicendu est simpliditer Sc secundia ueritate: id esse uolendu quod bonu sit.Ueru singuli O' bonu apparet de fraquutur. ει quo fit ut studios uide uiro
uem sit bonu pravo aut ut cotingit. Qi 1 cor
pqri,' quos accidit Na sanis quide salubria
sui: eius reuera sui salubria, rotis aut alia eo det modo amara dulcia ec grauia & cetera huiusmodi Studiosus eni uir singula re ste
iudicat dc 1 uno quoq; veru discernat. 1'lei habitus Ppria queda sui bona dc iocuda At forte i dinosceda uel itate studios' r uir primu
mcedit:quasi regula dc mesura illoria existes multitudine uero ut uides uoluptas decipitq licet bonu no sit in apparet Sequus ergo uoluptate lail bonurdolore uo tau malia fugiut.
Uni itaq; finis sit: id ψ' uolumse coria
sultatio uero at electio eoru sit qs ut ad fine sequitur ut actu secudu eleetione lintec uolutatii operata oes aut uirtutu:carca ista uerlantur. Sut uero in nostra potestate uix
129쪽
euntur esse 1n nobis ac in nostra potestate q uolutaria sui. tertio nota caν 1lla e51simo uero no aduersatie: sed illative poni f. s. pro ig1tur aut pro ita.. Et ulcia. probat uicia esse in nostra potestate. de habet hec ratio fulc1mentu ex coclusi6e prelate ronis. dicit ergo etia ulcia in nostra sui potestate. hoc sic probet na ea in nostra sui potestiate in quibus 1n nobis e agere urno agere.igitur fi i nobis e age tures, Et uicia Nam in utru a Pam'
bis eti1 et1t 1d tale no agere qa uel no agamuS m nobis est in noltra lut pote, profecto erit turpe.& fi i nob1s tate.Quare si agere honestu existens in nobis si no agere aliquid qd fit hone est.Certe de non Here inrpe: existens in nobis
turpe. qa no agere honesta turis v no agere honenum existens an nobispe est. ersit 1git victa i nostra po e. Certe dc agere turpe existes 1 nobis Fitestate. huius ronis elis Donit i si est i nobis honesta dc turpia aetere: fimiliter lare est mino de ta ressu non agere Hoc aut erat bonos re malos miti me coclusione. ms est. in nobis erit probos ae improbos esse. DIAeoligit utroruae comune Tone. east m.ncinis uoles prau' sit nec ruit' sella
dices sed quia in nobis e turpia . . elo a uinde honesia agere: similiter ω no AlieF falso alte3t uero simile uades porro ne ageret cir scut patet ex dictis i Ii mo tuitus felix e Prauitas aut uolutaria res e. bro seeudo i hoc cotistit nos ee iecedendu est ab his u premissim' dc dice
bonos aut malos quia Inqua 1ta μα - . A
est: in nob1s erit probos aut im no esse praca pIU n gnone res que probos esse. qa h1c pric1paliter admodu filios .Quod si illa costat nee i alius cocludere intendebamus. Di prinelpiu u in nos i pos reserre possiam' qui
ne.seeudo psigna queda ibi Id taria. Id attestari uides singulo 'opIo:&lem milius' sit Eliae sed il .duersus delinquetes penas costi.
dicere Φ nemo uoles sit pravus mut-SJ modo n5ui coacti nec pignoratia euest falsu.probatur P vel predie ius ipi eausia no fuerit deliquerul. allis uero q
siliu Electio scit dii, aut costituerut qsi alios Iuitates:
fi iIla uera sui: ois prauitas erit deterretes. At q, ad ea q neq 1 nobis sunt uolutariv. cosequetia tenet per neq; nolutaria nullse hortae Nepe frustra horta quas ut caleret&n5frigeret: vel non aut cosultatio ae eIectioq qui de emrIret aut alio tale Quauas ei hortat nihisut uolutar1a uirtutu& uicioru lominus illa pateres. Verum per ignorantiam commissa nititur.Si 1 c5mittes cautipolitu per signa. 5: prio in his qiuan1feste sunt uoluntaria. cudo 1n mixtis ibi Versi per ignoratia. dieit primo Iegulatores malos deterret penis: honos uero premiis inuitat. ergo in nobis erit prauos a bonos esse.cbsequetia tenet quia alias Iegulatorsi opus est et frustra. uniuersa quidem hec phs satis declarat. notada sut hic al1qua. primo P hoc genus argumetationis ideo fignu dicitur O no necessario cocludit. secudo notadu q, PIegu latores piis principes gmul de 1uriscosultos intelligit. utroruque eni est ea de intelio. Cuicia extirpare uirtutes inserere tertio notatur ex Ilitera φ ignorantia cuius homo spe sit causiano excusat a pena.unde sequ1tur nec etia a culpa. de hoc tam ex ista quam ex sequoti littera notatur. Versi per ignoratia. hic manifestat 1 de per ea q uidetur hahere aliquid de tuolutario p ignoratia. de dicit φ uicia comis, per ignoratia puniutur siue talia ignoretur P hoc ho agit altri ex sibus sequi ignorantia eoru qagit: sicut pater in ebrietate: sue talis ignoratia fit ex negligentia. unde tequitur φ huiusmodi utela
130쪽
sint i nostra potestate.qm alias no punireturiesseta hee satis plane ponit philosophus
Sed hic aliqua mi notada. primo in hec sicut precedes est argumerationis signu. 1 cuteni prima sic etia nec ista cocludit necessario. secundo nota φ homo poterit ignorare bifaria. uno modo directe. s. per hoc φ agit aliquid ex quo sequitur ignoraria eoru qpostea agit. sicut patet in ebrio. alio moto dicitur quis ignorare indirecte: ut cu ignorat ex negligetia adiscedi. tertio notatur ex littera φ holes scire debeat uniuersa que
ignorati e uideatur fuisse Ceu aduersos obrios duplici pena constituta Principiu em in is 1 sest: cu in eoru potestate fuerit ne ebrii fierent quod cause est eorum ignorantie .Puniuntur& ignorantes aliquid ex his que legabus continetur que utiq; scire oportet: nee diffieilia sut de modo in aliis qui per negligetia ignoratur:qua si in ipis sit ne ignorent poterat enim diligentiam adhibere
Ed forsa talis est quis ut diliges re ne queat At uero hi sibi ipis dissolute uia uendo causa sunt: ut iniusti re improbi sat in malefietis de sagiciis degetes Na quales sunt
actus cuius : talis tande dc ipe euad it φ in o1-bus studiis exercitationibu cospicis Ignorare igituro ex actibus habitus fiunt: nimium hebetis est Absurdum etiam dicere iniuriantem
nolle esse iniustu: neq; sagitia patrantem flagitiosum. Quod si quis no ignora ns agit ca ex quibus erit iniustus:uoluntarie erit iniustus
In Iegibus continetur du in nosint difficilia que apud iuristas
iuris subtilitates dicuntur excipiuntur tamen pueri feminere etiam secudum romanorum 1 ura milites. ae loqu1tur philoismphus de Iegibus princip1s aut
ciuitatis cul subiicitur. quarto nota . sicut non oms eadem fa
cere tenentur: sic etiam nec sciae
re. sicut eni officia sic etiam ho minu opera distinguntur.
Est forsa talis est quis .ca pitu tu secudu i quo excluditur radis prefacti erroris qua tu ad Inter1ore dispositionem- circa qΙ tria facit. prio ondit Panimi habitus sint uolutariiqntu ad eoru generatione. secvdo
omninonostre uoIsitati ibi Nee tame si uelit. tertio p ulcia coris poris ostedit in animi uicia sint uolutarΙa ibi Nec solum animi. 1n prima parte sic procedit.priis mo ponit 1dqladuersarii posissent sicere. N: loquie interrogative dices. sed forsita diceret adversarii m aliquis talis. i. taliter
dispositus est ut nequeat esse diligens quasi dieat hoc diei no potest ut 1am pateb1t ex
ratione sequente ibi At uero probat 1 Ilud no posse dici. de pr1mo pon1t argumentationis propositionem secundo eius rationem ibi Nam quales. tertio contimationem αhoc bifariam. primo a sim1li ibi Quod in omnibus studiis. secvnbo per comparatione actus ad habitum ibi Absurdum est. in illa uero parte Ignorare igitur. uidetur aut cocludere aut antipophorizando tacitam obiectionem excludere.atin ex his plana e sententia. notanda infit hie duo. primo differentia inter maleficia & flagicia dicuntur qdem malencia 1111urie siue facinora que sunt ad alterum: flagicia uero crapule ac libidines de uniuersa uicia que se solum de no alterum inquinant. secundo notandum Pscut iam meminimus nos dixisse actus uiciosos trolumus no quidem directe: sed inclirecte.appetitus na* directe tendit in uoluptatem aut i utilitate: 1n ulcia uero eis annexa oblique. uult enim potius in huiusmodi uicta incidere: qua test utilitate aut voIuptate carere.ex quo quedam alia intelliguntur .primo q, nulla uicia sint secundum se uolita. Cum enim appetitus malum uete non possit: erant profecto non pro se: sed pro aliis uolita secundo intelligitur uniuersa uicta partim esse inuoluntaria. nemo enim in ea que mala sunt integra uoluntate ferri poterit. Bene ita γ dicebat socratex mali faciunt quidem quoelibet: non tamen quod uolunt. sicut enim ait uolunt quiisdem bonum quod minime faciunt. concludamus igitur pro aristotelis intellectu in hac parte φ uicia hoc est uiciosi habitus sunt uoluntaria ac uolita 1u actibus qui eoaerum causa dicuntur.aetus uero uidiosi appetuntur ratione alicuius uoIuptatis aut ua