장음표시 사용
81쪽
cuncta que in electione eadunt facit ad propositu. secvngo notandu φ uoluptatis nois me bifaria sumi funo modo pro spec1er 5: sic uoluptas no est comunis honesto ae uilladiimo cis oppoNlf. alio modo sumis pro generet te sic est comune ad omne bonu. hoc ta* mocto honestu iocundu uides.& etiam utile. Cunctis etia. ponit secundam raraone dicensi etiam uoluptas cunctis nobis est simul educata a puericla. mox cim cum nati sumus in Iacte ali1 sp pluribus gaudemus quapplet arduu in penitus relaerc.i
rationi sumittere hanc rem. s. uoluptate nostreuite1nsita. de cum u1rtus sit circa ara
dua:erit ita I uirtus circa uot uptate. posset etia dici se forte melius q, illa pars Cumi 'isella de cetera: n5 fit ratio distincta a superiori: sed uidetur addere aliam uoluptatCiani his etia nobis a puericia simul educ ta est. Quappter arduia est hanc rem insitam
penitus uite nostre reaicere, Regimus aute
astus nostros alii magis alii minus p uolupta
tem dc dolore. hoc igitur necesse e totum negotiu circa illa uersari Non paru est en1 ad res agendas probe aut improbe letare aut do
lere. Insuper difficilius est uoluptati pug
nare u ire ut Eraclitus a luit circa difficilitara uero semp ars uirtusq; existat; nam bine tu hoc melius est ital ob id quoq; circa uoluptates de dolores totu negociu esset uirtutis*ciuilis. nam qui bene his utitur bonus erit qui male malus. Esse igitur uirtute circa uolup
tates 5c dolores dc ex quibus fit ab eisdem alia geri AR, aliter factis eorrumpi circa illa operari ex quibus fit satis diffluin est.
no parum esti aut dic no parum differt ad res agendas. qui bene quide Ietatur: bene acibona operatur qui uero malet malalae male utim agit. Insuper difficilius. ponit qratam rationet uel si ut dictum est secunda no distingatur a prima: erit hec tertia ratioι dicit ergolut eraclitus 1nquit difficilius est repugnare uoluptati qua 1re. de intelligadietum craesiti uerum tenere quantu'ad continuitateminθ aute quantu ad impetum. 1ta extensue maior est uoluptas quam ira. intensiue autem econtra. uirtus uero se
per existit circa difficiliora.& etiam ars in rebus quide facilibus quilibet poterit hci. ne operari. in difficilibus autem is sollim qui uirtute aut artem habet.nam bene idest honum melius est idest melius efficitur. in hoc scilicet in re difficili itaui ob 1d quom circa uoluptates & dolores est totum negoctu uirtutis se ciuilis scientie. nam qui beane utitur his scilicet uoluptatibus ac doloribus: bonus erit. aut malelmalos. sed opponitur quonia libro septimo dicit esse difficilius repugnare 1 re qua uoluptati. ad hoc dieatur ficut prius diximusti maior est ira quantum ad impetum i duratione uero die continuitate maior est uoluptas uel die cie melius q, aristoteles hic no 1ntcndit approbare dictum eraclitii sed ex eo dicto solum intendit demonstrarera repugnare volu stati si difficile ut inde concludat circa cam esse uiritiem.esst 1in y uirtus circa uoluptatem de etiam iram. cum repugnare tam uoluptati qua ire sit difficile. Esse igitur. eis pilogat ante dicta. 5 primo quod ultimo. cudo quod in primo capitulo dixerat. teristio quod in secundo. dicit ergo esse istitui uirtutem circa uoluptates re dolores satis
dictum inlidest satis demostratum est.in hoc scilicet capitulo. dc etiam satis est dictutis comunitatet que attenditur respectu elatis ac teporis. quod
uero dicit Quarpter ae cetera aduersus stoicos d1cere uidetur qu1 uoluptate a sapiete reiicere anni tuns. sed quia selire ut paucilloqui ut plures licitu est:pri ima sentetia tener 1 poterit. item quia ut rutilolaut hoc modo dicas no multu differt quatum ad propositu attinet. ibi. Reglo
mus a sit ponit tertia rationem.
ur si precedes no distingas a prima. hec erit secunda ratio. dieitereo regimus aut actus nostros
alii magistalii minus per uoluptate de dolore. illis 1 tal actibus1ntedimus in quibus uoluptate sentimust ab eis aut fugimus in quibus dolore percipimus. ω litet aliquado defficiat: tame ut plurimsi tenet uersi. ob hoc igitur est necesse totu negoctu scialicet esuillsae uirtutis uersari circa illas. s. uoluptatest letari ei aut dolere probe i aut 1mprobe
82쪽
ex quibus fit:ab essdem augerilat ν aliter. Leontrario modo factis corrumpl. 5: hoe reti pitulo primo: dictum est etiam in capitulo secundo utitutem circa illa operari exbus fit. hoc est talia ae similia facete litis operibas ex quibus fit. oceanone precede nistium dubitatur hic: utrum intentio principalis in hoc capitulo fuerit ostendere quid esset uirtutis signum' an potius demonstrare φ uirtus ellet circa uoluptates re dolo res. ad hoc dicituri nemini est salix notum quid horum duoru aristo reles principaliter in hoc capitulo 1ntenderit. nos autem eum introduxeramus : tana uirtutis signuhic intederet inquirere 6: hoc quia uiri quos no parue credimus auctoritatis sic pririmo intellexere. item quia secundum ut deaur ab aristotele induetum in demonstrationem primi:nlli ilominus satis probabiliter posset dici P principalis intello fuerI demonstrare uirtutem uersari cit
Ed quereret fortasse quispia queadmJ I d inii
dum dicimus φ iusta agendo iustos re cipalem.
ca uoluptates K: dolores tancim circa materia proxima ac prini
modesta modestos fieri oportet. Nam si iussa Ed qaereret forta Se quicta modesta aetiit iam sunt iusti de modesti eeti piam. hoc est capitula qris
u gramatica dc mulaca gramati I dc mutici. questio dependens ex predietis Uel no in artibus ita se habet. Nam sieri re facit quattuor primo polida potest ut oramaticu quid Matur fortuito dc a bitatione de dubitandi causam ι
lia supposito. unc igitur gramaticus erit cu rionem. ibi Uel no in artibus. gramaticu aliquid re gramatice faciet hoc est tertio inducit conclusione prin cundu eam aramatam que in ipo est. Prea cipaliter intentam. 1bi Bene et terra nequaq limite e1t an arti S oc uirtutabr rudam errore. ibi Sed plerique, Nam que ab arte procedunt laudem in se ha- metat quidem die tum in capti a
bent. Ouare sumest sie illa existere ita. Sed q iusi i agendo usu
a uirtute proficit cuntur no latis cit u apa Ius- ω fortia. fortes.& sic de ceteriste quodamodo se habent e modeste agantur ulrtutibus. citca hocpnus mois Sed si agensitae rit primo si sciens secundo 11 et 1gens Neligens propter a pa tertio si certo modum dicimus 1. dicere possurei mobili iudicio aetat Ad ceteras uero artes mus: iusta agendo: iustos, ct habendas nihil horti reqrit preteri scia ac in uirtuti 'scircipmparu e aut nihil .ut1 uero tutibus dubitari poterit. Causa aloe Gercere plurimu imo totu ualet: ut pote dubi ead1 est:quia R iusta de
ca Ac musica. 1. grammaticalia femusicalia agunt: fam sunt aramatic1.5: musici. uidetur ita ex his φ uirtutes clearistes no fiant ex opetibus ι vel no in artibus soluit prefactam dubitatione. S' primo 1nter1mendo 1d quod assumebatur de artibus. secundo interimendo semilitudine ibi Preterea nequaq.5 dicit uel. 1. etitam iri artibus no se habet ita: scilicet in ille qui agit amatica sit gramaticus aut qui agat museca sit musicus. na fieri potest ut quid gramaticum idest gramaticale agatur tortuitu. possibile est es m . aliquis a causia conrue ac pure eloquatur. N no solum Dorsed eriam poterit quis pure eloqui alio supposito idest per hoc q, sub aliena persona ponitur. cui patet de histrione qui dum fabulas agit talienam induit personam: multa 1 gestu ac uerbis represeratans que in eo no suto tunc igitur erit gramaticus homo: cum faciet aliquid gramaticum re gramatice. hoc est secundu eam gramaticam que in i po est. 1tain no a casul nec alium 1mitandoluel represenrando: sed per eum habitu gramatice qni in i po est. Preterea nequau Amile. ponit secunda solutione interimedo similitii dine arctu ad uirtute.& primo facit hoc
se do cocludit solutione predicte dubitationis .ibi Res eis luc iusta.dici pergo Pr
83쪽
tem nequaqua est simile in artibus re uirtutibus . nam illai que proeelut ab arte Iam, dem habent 1n se idest ex se ae no ex alio. uel dic Iaudem 1 dest 1d bonum unde laudantur habent in se sub audi no in alio.quare sufficit illa que ab arte prodireuntur eis xistere ita stilicet in se laudem ac bonum habentia. sed que a uirtate profae,scuntur: no satis est si ipa fuste quodamodo se habent de mψdeste agantur: sederit sufficiens siastens egerit ita scilleet modo sequenti: primo si sciensque eim per ignorantiam uni nec uirtuosa nec uiuiosa sunt. secundo si eligens ulrtuosa quidem ex elaetioeno cx animi perturbatione aguntur. 2 eligens propter ipa.finis autem uirtutis est eius operatio. sicut oculi finis est uidere quous p igitur homo ulrtuosa propter se eligat: ulrtuosus no est. tertio si astat certo Se immobili 1udicio idest proposito. quod ueradscit certo de immobiIi dictum
Resesm tunc ni sta&mocksti dicitur qua
idest accipiatur. ad eeteras uero QO talis est qualem Iustus Zc modestus ageret.
artes habendas: idest ad cateros Iustus autem 5c modestuς est n5 qui hec agit
agit ut iusti S modesti agu: de
qua scietia. at in uirtutibus ipὰ ne ergo dicitur ' quas iusta agendo iustus titsum scire nih1l aut svirum est.i, dc modesta modestus Non agendo autem nullus ut ussit nec rare quidem uidetur. .
alia duo. uti uero 1dest operari de exercere pIurimum 1 mo totum ualet ad uirtutes habendas. 6: fotum duit 1perboIlce ut expressius fignificaret ad u1rtutes comparandas scietiam esse parum operari uero maximil. ut pote 1dest'tan i u 1rtuosa sint 1lla que ex frequenti actione iustorum modestorum proueniant. ex actione ita in rerum ius aru ac modestarum ae aliarum simillum proueniunt uirtutes. ex dictis philosophi in hae parte tria notantur que meti co mendabis. primo φ operationes exteriores no absoIute sed per coparationem ad hominem intersorem dicuntur virtuose at per hoc secunds philosophsi differsit ab aristificialibus que no per c5paratione ad aliud sed in se Iaudem habet secundo notaturm uirtuosa magis in 1nter foribus quam 1n exterioribus consistant. cum externa nonni fi propter interiora dicantur virtuosa propter eim unuquod F tale.& id magis diacitur. tertio notatur P finis cuiuis nirtutis est eius operatio. Ilicet cim uirtutis opus ab altior1 uirtute nonunil ad alt1ore senem ordinetudinulla tame secundu φ talis se extendit ultra propr1u opus sicut oculus qu1 ad 1ntellectu ordinatur: ei: tameipeiqntum talis habet uidere pro 'ne.oms Ita* circunstatie ad uirtute requisite determinatur a prudent1a cuius est uidere gratia cuius operatio fiat atq; de loco de tepore cereis riis aliis. tal1s aute operatio sie a prudentia determinata est u1rtulla tinflat ultra que uirtus in quanisi talis no se extendit. Res e1m tunc.confudit solutione prelate dabitationis. de dicit res eim. i. res quidem aut res ita p tunc iusta de modesta dicitur undo est talis quale iustus homo & modestus ageret quasi dicat res tunc iusta ac modesta dicitur quando est similis operibus iusti ac temperati homi uls.que fim1litudo atted tur in hoc q, utram fit secundu ratione. Lquando dc ubi te gratia cuius opportet ceteris p circunstantiis seruatis.1ustus aute 3e modestus est: n6 qui agit hec L talia quaI1a iustus &modestus ageret: sed ille 1 ustus modestus est qui sie ap1t ut iusti de modest agunt. s. sciens eligens de eligens propter hec atm certo S 1mmobili iudicio. hoc autea nobis tunc cognoscitur a uirtute fieri quadocum uoluptates t. signu et in uirtutis ut superius dicebatur: ex uoluptate aut moIestia deprehenditur. sed forte aliquis duabitaret quomodo sit possibile Φ homo sne uirtute operes uirtuosa csi omis operario presu ponat rem esse i actu: sicut dicitur nono methaphisice. ad hoc dicimus φ ulrtus moralis de qua h1e 1ntedimus consistit in hoc φ appetitus secundu ratione regulatur principia quide rationis tam in prati eis qu1 In speculatiuis funt nobis naturaIlter sadicta. atui ex eis principiis in speculabilibus peruenimus in conclusiones: in praticisciero in operationes. Bene ergo de cetera. hec est tert1a pars capituli in qua conesuadit conelusione principaliter intenta. 5: dicit bene ergo dicitur in iusta agendo quis
iustus fit. 1 modesta modestus. no agendo aut nuIlus Donus sit. nec idest nec curare
84쪽
quidem uidetur ut bonus qui non operatur uirtuosa r nec fiet bonus curam uidetur habere ut bonus fiat.quod uero philosophus dicit . 1 usta agendor. 11 1stus efficitur.& modesta modestus InteliIgatur iusta de modesta idest talia qualia inutim iustus ae modestus ageret. hod est dicere: similia operibus iustiato modesti homi anis. Sed pleri P 6e cetera. hec est ultima pars huius capituli 1n qua redarguit quo, rumdam errorem se primo eum recitat. secundo 1pm reprehendit ibi Egrotos immitati dieit primo sed pleri Φ no faciunt ita: scilicet φ operando uel agendo curent boanos fieri. uerum ad uerba disputationem* conuerit: putant se philo phari idest philosophiam habere atqν ita scilicet philosophando putant se fieri bonos uiros. Egrotos imitati ae cetera. teprehendit prefactum erro tem. de d1eit tales quidem homines
Sed pleri non ita faciunt.Uerum ad uerisba disputationemi conuersi putanr se phil sophari at 3 ita uiros bonos fieri. Egrotos imitari qui herba medicorum audiunt qui de diligenter faciunt autem nihil ex his que sibi
precepta sunt.Ut ergo illorum Corporibus nobenc erit qua ita curantvt.Sic ncc illorum ani
mis qui ita philosophanrur Ost hee autem quid si uirtus eonside
randum est Cum igitur tria sunt que in animo fiunt: affectus potentia habitus h rum certe aliquid uirtus erit. Affectus quidem uoco cupiditatemri ranu metum raudacia am: i 1diam: leticiam:amorem: odium: desa derium emulationem misericordiam S uni
uersaliter illa q uoluptas aut molestia sequis
do dicunt: dolorem non cadere in sapientem. Ost hoc autem quid sit uirtus. hie incipit tractatus seeundus de quidditate seu diffinitione uirtutis. at in eius manifestatione 1n singuI1s uirtutibus: re continebit hic tractatus capitula tria. in pr1mo inquirit genus uirtutis. circa quod tria facit. primo premittit intentum ato diuisionem earum rerum que sunt in animo. secundo manifestat membra prefacte diuisionis.ibi Affectus quidem.tertio ostendit uirtutemno esse in genere affectus nec potentie: sed in genere habitus ibi Affectus ergo non . dicit ergo primo post hec autem consideradum est quid sit uirtus. cum igitur tria sintque in animo fiunt: scilicet affectus potetia habitus t certe aliquid horum erit uirtus sequitur per hoc φ uirtus ut patet ex libro primo est de numero eorum que sunt in ahit .aduertendum ιν prefacta diuino n5 Comprehedit uniuersa que sunt in animor comprehendit tame omnia que sunt operationii principia. uirtus quidem sicut patet ex predictis principium est operationis di si aliquis dicat φ species intellegibilis cst 1n animo Ae est principium operationis: Λ: non est aliquid illorum trium. at hoc est dicendum Q species intellegibilis aut est idem cum habitu i aut sub eo saltem compreis henditur. Affectus quidem de cetera. manifestat membra prefacte diuisionis. primo qui sint affectus. secundo que dicantur potentie. ibi Potentias autem. tertio u sint habitus. ibi Habitus autem. dicit primo affectus quidem uoco: cupiditatem iram metum audat iam inuidiam leticiam amorem odium desiderium emulationem misericordiam 5e uniuersallter illa que uoluptas aut molestia sequitur sicut enim patet ex vi
tis in precedentibus oem actum oem affectum concomitatur uoluptas aut dolor.
sunt imitati idest imitates egrotos qui uerba medicorum audiis uni quidem diligetet: nihil auistem faciunt ex his que precepta
sunt. ut ergo no bene erit idest non bene succedet corporibus eorum qui ita curantur: sei licet audiendo medicorum preceptare nihil faciendo: sic idest simili
modo nec bene erit animis it Iotum qui ita philosophantur: scilicet piuilosophie precepta audiendo: nih1lin de elus preceptis Operando.occasione ista us dubitaret aliquis utrum per studia sine operibus possit haberi ph
losophia. ad hoc dicimus φ si ophilo phum intelligas no solum scientem sed etiam prudentem:cum prudelia ex operibus comparetur: non erit possibile hominem esse philosophum liaene operibus de hoc ita* philoia sopho intelligunt stoici quam
85쪽
aurent arIstiteses Intelligat per eupiditatem frani Ae huiusmial. patet ex eorum dimnitionibus inferius traditis ruta stoicorum omnionem pertractabimus. 1IIa quidem Nomina quibus pro rebus 1mprobis utuntur stoici aretinus interpretatus est pro eis, dem rebus quas ar1stoteles non ut stoici 1mprobas: sed ad bonum & malum indifferetes esse dicit: ita γ apud stoicos 5e peripateticos res sionificate eedem sunt. de eisdem tamen rctus eorum sententi e longe sunt diuerse. Potentias autem 5e cetera. i qua ostendit que sint potentie.& dicit potentias autem uoco secundum quas apti sumus suseipere illos scilicet animi affectus. ueluti secundum quas possumus 1rasci aut dolere aut misereri. eodem modo ille per quas possumus uidere audire inteΙligere 2 huiusmodi. Habitus autem. ostendit quid per habitum 1ntelligat.lae dicit habitus au
tentias autem uoco secudum quas illas suscapere apti sumus uel ut1 secundum quas possum' irasci aut dolere: aut misereri. Habitus autem per quos bene uel male ad asse,
tus nos habemus ueluti ad irascendum siuea hementer aut remisse male si medioeriter bone eodem modo r& circa alla. Affeehus eram non sunt nem uirtutes neq; uiciar quia stacundum affectus non dicimur boni uel mali Secundum uirtutes autem: Sc uicia dicimur.
Et quia secundum asseclus non laudamur: nel uituperamur. Non enim laudatur qui timet: nec qui irascitur. Neq; uituperatur qui simpliciter irascitur: sed qui certo modo. At secundum uirtutes:& uicia laudamur dc uituperamur. Preterea irascimur timemus sine electione.Uirtutes autem electiones que
dam sunt uel non sine ele stlanta insuper se
cundum affectus moueri dicimur secundum uirtutes:& uicia non moueri sed certo modo
mur. ita* secundum virtutes boni seeundum utela uero mali diei mur Et quIa se
cundum .ponit secundam rationem que sumitur ex laude de ultu perio que sunt quodam testimonia uirtutis aut uicit dicit ergo. 1 est etiam alia.ratio propter quam affectus non sunt uirtutes nec ulcia. qu1a secundum affectus non Iaudamur nec uitupeis ramur. non enim laudatur qui timet nec qui irascitur nec uituperatur qui simplius ter irascitum sed ille solum uituperatur qui 1rascitur certo modo: scilicet preter rationem. at secundum uirtutes laudamur 5: vituperamur itam laudamur secundum uir tvtest secundum uicia quidem ultuperamur.patet igitur ex his In quo potissimum αι ristoteles differat ab stoicis .cum 1pe animi affectus nec bonos nec malos nee Iaudabia Ies nec uituperabiles esse dicat: sed ad utrum* indifferentes. stoici uero dicunt omanes huiusmodi affectus simpliciter esse malos uiciosos ac uituperahites. Preterea 1 rascimur.ponit tertiam rationem que sumitur ex modo agendi. 5: dieit preterea 1rascimur 5e timemus fine electione. uirtutes autem idest virtuose operationes aut sunt electiones quedam aut non sine electione. s enim uirtus sumatur pro actu uirtutis quantum ad actum interiorem est electiorquantum uero ad exteriorem: non est sinetem uoco per quos bene uel maIe ad affectus nos habemus .ueis luti ad irascendum si uehementer aut remita 1 rase1mur: male nos habemus.fi mediocriter iraseimura bene nos habemus.eoadem modo dicendum est circa alia:hoc est circa alios animi affectus. 1n affectibus quidem sicut In ceteris media fiunt Deunduhabitum uirtutis extrema uero uiciorum sunt erratae Affecistus ergo non sunt. hec est terist1a pars huius capituli princiis palis .in qua premissa diu1sione earum rerum que sunt inaniis
morostendit sub qua predictara
uirtus contineatur.& primo ostendit φ uirtutes non sint asseetus. secundo φ non sint poten ite. ibi Propter hec.tertio ostendit q, sint habitus. 1b1 Si ergo
nec affectus. circa primum poonit quattuor rationes. quarum prima talis est affectus ergo n5
sunt nec uirtutes nec u1cia hec
quia secundum affectus non dielmur honi uel mali. secundum uirtutes autem & uicia diciis
86쪽
Hect Ione. sumitur uirtus He a philosopho prouueuit, operatione. ues die in dia1unctive loquitur.& secunda pars uera est. sic intelligendomon opportet exponere uirtutes idest virtuose operationes. Insuper secundum affectus. ponit quartana rarationem que sumitur ex essentia affectus di dicit insuper idest 1 tem secudum affectus moueri dicimur. hoc autem ideo est quia affectus sunt motus quidam . sed secundum uirtutes de uicia non moueri sed certo modo dispolitos esse. eos uirtutes non motus sed qualitates esse dicuntur Propter hec etiam. ostendit uirtutes non sint potentie duabus rationibus quarum prima sumitur ex predictis. A dicit propter.hec etiam scilicet quia secundum uirtutes 5: uleia boni uel mali dicimur e ato laudamur de uiatuperamur quia inquam ita est sicut uirtutes de ulcia non sunt affectus e sic etiam nec potent te.nam nec boni nec ma 11 dicimur ex eo quia possumus
1 dest potentes sumus simplicia
ter facere.nec etiam ex eo P sumus potentes lasere Iaudamur nec uituperamur. igitur uix tuntes re uicia non erunt potentie. Et preterea. ponit secundam ratonem. de dicit 5e preterea potentes sumus natura ι hoc e per naturam uel a natura. at boni uel mali natura non sumus .cli:
ximus autem de hoc prius: se licet 1n principio hu1us secundi libri: ubi ostenssum est uirtu ares non inesse nobΙs a naturat sed uoluntarieae operum consuetud1ne. de ex hispa, tet . philosophus tam in prima quam 1n secunda ratione 1ntelIigat de potentiis que nobis insunt natura. Si ergo nec affectus. ex prefactis ostendit uirtutes esse habiis xus.concludit etiam principale propositum. 1bi Quid igitur. dicit pr1mo si ergo uiris tutes nec sunt affectus nee potentie: restat secundum diuisionem premulam ut sitit habitus ibi Quid igitur concludit principale intentum dicens qu1d igitur . sit uirtus generaliter idest secundum genus: dictum est. sicut cim patet ex prem11ns uirtus non est in genere affectus nec potent 1e sed habitus.1tain genus uirtutis est habitus. quod in hoc caminio philosophus concludere 1ntendebat. pro maiori euidentia dictor uni se etiam dicendorum circa animi affectus quattuor occurrunt consideranda. primo qu1d sit animi affectus.secundo quot 3e qui sint huiusmodi affectus. tertio quo modo inter se differant.quarto qui sint principales. N: primo uideamus quid aristotelis xia positores circa hec de eorum nomina sentiant. deinde ad stoicos uen 1emus aristotelis quidem expositores quis uxta traduct1onem antiquam huiusmodi animi affectus pas. Dones appellant: ad primum illorum quattuor dicunt Φ pastio ut eorum uerbis utamur est motus appetitus sensitivi cum quadam transmutatione cordis. dicunt eim φ1n delectatione de his passion1bns que ad delectationem terminantur cor dilaetatur- constringitur uero 1n tristi clade eis passionibus que ad tristiclam terminantur. Ac ponitur in hae dimnitione appetitus sensitivi ut a uoluntate caueatur. 1n qua ut dicut non nisi equivoce passio reperitur. ad secundum dicunt O animi passiones sunt undecim aut duodecim.& sub his ceteras comprehendunt. sunt autem hec amor desider1, um deleello. odium abominatio tristicia. pes de eratio. audati a timor.ira mansuetudo. atin sub his alie quedam continentur. ut gratia misericordia uerecudia nemess1s1nn1diazelus. ad tertium dicunt . prime sex passiones differunt ab aliis sex ratione subiect1 de obieet1.sunt eim prime sex in appetitu concupiscibili alle uero sex in apis petitu irascibili. differet etiam ratione obiecti. quoniam prime sex lanr respectu hoiani uel mali absoluter alie uero sex dicuntur respectu boni ueIi mali ardui. que autem sunt in appetitu concupiscibili: prime tres differunt ab aliis per hoc et, ille sunt reDpectu honi alie uero respectu mali .respectu quidem honi appetitus se habet trifariae'
ain.primo inclinatur in bonum.& talis inclinatio amox dicituri secudo tendit in hius imdispositos esse. Propter hoc etiam necs p tentie sunt. Nam nes boni ne 9 mali ex eo di. eimur quia iacere possumus simpliciter ne
laudamur ne 3 uituperamur. Et preterea potentes sumus natura at boni uel mali nat ra non sumus. Diximus autem de hoc prius.
Si ergo nec3 affectus sunt nes potantie restat ut habitus uirtutes sint. quid igitur uirutus si generaliter dictum est.
87쪽
num amatum. β: ta IIs tendentIa desiderium appellatur. tertio quissest in bono ademto. de talis qu1etudo dilectionem IIuncupant.respectu etiam mali trifariam 1e habet primo qn1dem inclinatur in fugam.& hec est odium amori oppositum. secundo re dit in fuga mali.& 1lla est abominat1o desiderio opposita. tertio si id malu fugere non possit diaet. At ille dolor tristitia dicitur que delectationi contrariatur. passiones u tro irascibilis sie differuntirespectu boni futuri quod intend1t habere spes dieitur. si uero 1d adipisci opinatur sibi no esse possibileterit desperatio respectu uero mali fuistur1: si 1ntendit resistere ac superaret est audatia. si uero eredat se superari ac uincti est timor respectu uero mali presentis si in uinditam insurgatis ra nominatur. si autem succumbat nec de uinclita curet:er1t mansuetudo. 1tam mansuetudo no passior sed potius passionis priuatio dicitur. 2 hac de causa diiunctiue dictum est q, passiones sunt undecim aut duodecim. si quidem mansuetudo passio dicaturierunt duodecim. fi utaro no dicatur passiaeerunt pa Mones undecim. respectu quidem boni presentix n5 est 1n irascibiIi aliqua passio. q, nullum presens bonum habet ratioue ardui.Hex his satis patet que sit diffinitio uniustulus. predictarum pasDonu sunt autem alie φdam que sub his continentur. sicut gratia sub amore est ei m gratia cum aliquis ex x more beneflcium exlbet alter1 m1sericordia uero zelus nemeisis de inuidia sub tristitia continentur.est: eim misericordia cum homo miseretur alieui iniuria patienti.ete Ius autem est cum dolet se carere bono aliquo quod alius habet. no quidem φ doleataI1um habere:sed quia ipemet no habeat quod habere potuit.ne messis e dolor ac tristicia de malorum prosperitate.1nuidia est tristicia propter hona alterius que nihil noceant inu1denti. uerecundia uero sub timore ponitur est eam uerecundia cum homo aliquam timet pati dehonorationem. ad quartum dicunt φ animi principales passiones sunt delectatio fidi tristit 1a:eo φ cetere ad has terminentur. quod patet inductive. fi eim homo consequatur rem amatam ac desideratam: delectatur. fi uero no cosequatur: tristatu restem si rem quam sperat adipiscatur:gaudet. sin autem no: tristis efficit. preterea qui odit de abhominaturi fi malum quod odit de ab hominatur potest euitare gaudet. de si id no potest subicrfugeret tristatur ac dolet. etiam audens Ia uincat: deIectatur. si autem uincatur: moIestus efficitur.iratus quo* uindictam sumens: deIeetaticum uero uindicari no potest: tristatur eodeui modo timidus si fugiat malum quod timebat. gaudet. si autem id subterfugere no possit: tristatur ac doler. patet Ita ν ex his Q pamones irascibilis appetitus terminentur in concupiscibilem. patet etiam Φ uiratutes eta circa delectat1ones le tr1sticias per 1nde est:ae si dicamus esse circa animilpas nones . sicut ei m ex dictis patet cuncte alie in delectatione de tristitia terminu habenthee igitur sunt que aristotel1s expositores circa an1mi passiones comaniter tradunt. stoici uero ab his fio parunt differentesilonge aliter mae nomine sentiunt.dist1ngue autem stoici duas animi partes: scilicet rationis participem de rationis in cxpertemis hoc est rationem de appetitum. in ratione quidem dicunt es e constantiam tranquillitatem ac pIacidam quietem. in appetitu uero dicunt esse motus tuabidos ac inimicos rationi. hos iram motus appellant animi perturbationes.zeno qu1dem stoicoru prinis ceps mimi perturbationem sic diffinit. perturbatio est an1m1 comot1o contra natura auersa a ratione recta quidam autem eorum sic diffiniunt: perturbatio animi est ap, petitus uehementior cum longius a nature constantia discesseris. patet igitur ex hisq, secundnm stoicos omnis animi perturhatio est secundum se inordinata ac uiciosa.
, hoc est potissimum in quo ab aristotele differuntiqui animi perturbationes esse putat indifferentes ita* si secundum rationem regulentur: erunt bona ae virtuosa. si uero preter rationem fiant: uiciosa dicuntur. partes uero perturbationum stoici uois Iuni ex duobus nasci opinatis bonis de ex duobus opinatis malis. de ita quattuor esse dicunt. ex bonis quidem libidinem ac laticlam. ut sit leticla presentium honorum Isis bido futurorum.ex malis uero metum cit egritudinem nasci censent. metum ex futuris egritudinem expresentibus.1n ratione quidem tres dicunt esse constantias: sciliiscet uoluntatem gaudium & cautionem. uoluntas quidem est futurorum honorum. gaudium uero presentium. cautio uero est resipectu malotum futurorum. presetis autem maIi non est aliqua constantia quia ut dicunt in sapientem nihil tale potest eadere de quo doleat. tres itam esse dicunt constantias de quattuor animi perturbariones.cte sub his quattuor cunctas animi perturbationes comprehendi uoIunt. egritudinI
88쪽
quidem subii suntur Invidenda emulatio obtrectatio nil necleordi, amor luctus in
ror eruna dolor Iamentatio solicitudo molestia afflictatio desperatio: de siqua sint Ila de eodem genete. hec autem hoc modo diffiniunt:inuidentia est egritudo succes, ta propter res alterius secundas que nihil noceant inuidenti. nam siquis dsIeat eius rebus secundis a quo ipe ledatur: non recte dicitur inuidere. emulatio aut dupplicister quidem ae illa dicitur: ut de in laude de in uicto hoc nome sit nam 5e imitatio uiris tutis emulatio dicitur. sed ea hoc loco non utimur. est eim laudis. ut quidem de ea hic loquimur: emulatio est egritudo si eo quod quis concupierit alius potiatur: ipse
careat. obtreet1llo autem quam 5e zeloti piam uocant est egritudo eo in alter quom po atur eo quod spe concupierit. misericordia est egritulo ex miseria alterius iniuriae laborantis. nemo eim parricide aut proditoris supplicio misericordia como uetui. angor est egritudo premens.lueeus est egritudo cx eius qu carus fuerat interitutacerbo memor eli egritudo flebilis. eruna est egritudo laboriosa. clolor uero est egritudo cractans Ianiuntatio est egritudo eum ululatu, fossicitudo est egritudo cum cogitatione. inolestia est egritudo permanens. afflictatio est egritudo cum uexatione corporis .cles
Peratio est intitudo sine ulla rerum expectatione meliorum. sub metu autem subiecta sunt hec: pigricia pudor terror timor pavor exanimatio conturbatio formido. ω ea Dc diffiniunt pigricia est metus consequentis laboris . pudor est nactus inhonora ationis terror est metus concutiens. ex quo fit ut pudorem rubor terrore palor de treis morae dentium crepitus consequantur. timor est metus mali appropiu quatis. pauod est metus mentem de loco suo mouens .exanimatio est metus consequens bc comes pauoris conturbatio est metus excutiens cogitata. formido est metus permanes, volup
tati quidem subiecta sunt: maliuolentia Iectans malo alieno delectat1o iactatio cie 1 milia.& hec sic describunt.maliuolentia est uoluptas ex malo alterius sine emolumeto suo.delectatio est uoluptas suauitate auditus animum deliniens de qualis est hec aurium:tales sunt oculorum de tactionum 5: odorationum de saporum.que sunt omisnes unius generis ad perfundendum animu tanqua iliquefacte uoluptates. 1actio est uoluptas gestiens de se efferens insolentius. libidini subieeta sunt hec: ira excande eistia odium inimicitia discordia indigetia desiderium oc cetera huiusmodi. hec aut fiet diffiniunt.1ra est libido pugniendi eum qui ulsetur lesisse iniuria .excandecentia est ira modo nascens de modo clesistens. odium est ira inueterata. inimicidia est ira ulcis.cendi tempus obseruans. aiscordia est ira acerbior intimo odio re corde concepta. lnis
digentia est libido inexplebilis. desiderium est libido eius quod nondum assit 1inueniendi. hec igitur sunt que de animi perturbatioibus stoici sentiunt. sed dubitaret hia aliquis quis istorum modorum aristoteli magis conueniat.ad noci dicedum Φ primus modus non satis conuenit aristoteli. preterea eim ν illa distilictio passionum re disti ixtione appetituu concupiscibilis de irascibilis nec ratione nec auctoritate satis demo stratur. Ommitamus etiam φ passio delectatio ae tristitia non sui nomina usitata apud uitiotes latinos: 5e uideamus si amor cie odiu apud aristotclem in ea inueniantur inganineatione. in secundo quidem rhetoricorum de octauo ethicorum sic diffiniuntur amor est bene uel e alteri gratia amati. de cum odium amori opponatur: erit odium aIterins mali velentia. modo planum est φ dicere amorem primam appetitus incl1nationem in bonum non concordat cum hac de amore aristotelicia sententia .stoici uero ut mihi quidem uidetur conueniunt cum aristotele ac ab eo differun r. conueniunt rimin nominibus eorum* significatis ita. aristoteles actus siue motus appetitus nominat eisdem nominibus cum stoicis. differt tame ab eis in hoc: θ 1pe putat huiusmodi actus appetitus esse nec bonos nec malos: sel ad utrum indifferentes si qu1 de secudurationem regulentur: virtuosi dicuntur. si uero preter rationem fiant: uiciosi ac mali uidentur. 1toici uero huiusmodi motus appetitus quos aristoteles dicit ad bonu uel malu indifferetes: ipi dicut ee malos ac uiciosos. itain de eisdem rebus aliter sentit ais ristoteles aliter i. stoici.nec igitur stoicorsi nec ella suoru comeratorum aieta aristoteli te toto satis est uenire queunt. de est hic cu diligetia notactu: q, ab eis nothus quibus ututur stoici alia latini no hnt per q motus appetitus significet. causa aut e sa latini holes a quihus probata uocabula auctoritate cie origine habuere: oms sere stoicorum secte adherent. hac igitur de causa aretinus uniuersos actus appetitus interpretatus
est per ea nomina quibus utuntur stoici. ος comenda hoc menti. Plures cim uidi quis
89쪽
hus huius resignorantia maximo tuerat impedimento ne aristo&Ib dicta recte semitirent. item notandum φ huiusmodi actus appetitus grees morbos appellam. cIcero uero grega meliora faciens: dicit eos animi perturbationes.aretinus quidem paruma per ab his declinans: motus appetitus interpretatus est animi affectus. enimuero affectus idem fere est quod tortura uel affl1ctio uel animi infirmitas. ea uero q sub asse tu continentur leonardus nominauit eisdem nominibus quibus ae 1pe cicero nomunauerat. traductio uero antiqua pro morbo pastionem posuit. de improprie quidem.
quia passio non morbum:sed motum actioni oppositum lat1 ne significat. mate igitur 1llius tradutionis aetor interpatatus est: deterius tamen 1plus expositores id intelliguntiquo iniam ille pro morbo illi pro motu pasnonem accipisit. unde ne
aberrent.notadum est quom diis ligenter . actus siue motus a petitus iuxta aristotelem dicti sunt morbi animi perturbatio nes uel affectus no quidem formaliter sed effective. 1 tam non quia talla sint: sed quia talia eis cere possunt .h1 eim animn ndis ni inil egrotum reddunt perturbant alipefficiunt. haeseis de causa tat 1a apud aristotelem sortiuntur nomina. unde patet φhorti nominil origo alia apud stoleos alia fit apud aristotelem 1lli et sic notant qa talia esse credui aristoteles uero no sa talia sed quia talium essςt causa.
Ed opportet no solum asto modo st habitus est sed quatis habitus sit dicere. Est ergo dicendum som1s uirtusae illud
Um cuius uirtus est bene se habensperficit de
opus eius bene redditaui ccce uirtus oculi etiam oculum studiosum facit de opus eius. Vititute eim oculi bene videmus eodemq; modo uirtus equi equum ipm studiosum facit de bonum ad currendum portandum y cquitem de expectandum hostcs. Si ergo hoc eodem moudo in omnibus se habet re uirtus certe homu
nis habitus erit ex quo bonus uir fit & ex quo suum opus bene reddit Quomod0 autem id erit iam dictum est . Preterea re hoc
modo patebit si inspiciamus qualis sit eius
Ed opportet ho solum &eetera. 1llud est secundum eapitum in quo inquirest qsit differentia uirtutis. ω facit quattuor. primo intentum premittit. secillo manifestat quadam uirtutis proprietatem. ibi Est ergo dicendum. tertio ostendit que sit propria differentia uirtutis.1b1 Quomodo autem quarto ostendit φ no in omni actust affectu sit medietas 1lla que est uirtus.1bi Non tame omnis actus. dicit ergo pr1ma sed opportet dicere hoc est ostendere no solum hoc modo: scilicet φ uirtus est habiatus sed etiam qualis habitus sit. scilicet utrum medius an extremus dicatur habitus. Est ergo dicendum. manifestat quadam comunem uirtutis conditione siue proprietatem: dicit:est ergo dicendum m omnis uirtus bene se habes perficit illua 1plum cuius est uirtus scil1cet sub1ectum 1n quo existit. ei: opus eius scilicet subiecti cuius e utrius reddit bene ldest bonum. uel dic bene 1 dest opportune uel prout opporter hoc est rationis institutum quod inductive sic probat: ut ecce uirtus oculi de oculum re e clam elus opus quod est uidere facit studiosum 1dest bonum. de 3 modo uirtus eis qui equum 1βm facit studiosum de bonum idest aptum ad curredum portanduo equitem&expectandum hostem. dem modo 1n cunctis aliis se uidetur habere. α ex hac uniuersali conclusione philosophus arguit ad propositum dicens: si ergo hoc eodem modo in omnibus se habet: ae certe uirtus hominis erit habitus ex quo haestunt bonus uir .& ex quo etiam uirtutus habitu suum opus reddit bene scilicet opportune ae secundum rationem.intelligendum est hic φ uirtus secundum rationem qualistatis habet .subiectum perficiat. secundum uero propriam uirtutis ras1onem eius pus reddit honum uel dicet, utru* e1 couenit secundu ratione uirtutis: magis tamen 1ecundum quod est ut opus bonum reddat. Quomodo autem. inquirit que sit prospria differetia uirtutis. 5: hoc tripliciter.prio quide ex opationu Pprietate.secudo ex
nata uirtu tis.1h1 preterea de hoc modo.111. ex rone boni de mali.ibi Adhuc delingro
90쪽
dicit ergo prsmo quo bdor autem Id erit sellieet,ultius reddat bonum hominis cis
pus dlatum est iam .est eim supra ostensunt,uirtus ex mediis operibus fiattex extre amis uero corrumpatur. 5: talium operationum sit effectiuatquales sunt ille ex quibus generatur unde pater Φ uitius sit habitus 1n medietate consistens. at per hoc reddit opus bonum φ medietatis est operativus. Preterea de hoc modo probat 1dem ex natura uirtutis circa quod quattuor facit.primo proponit quedam necessaria. secundo manifestat quod dixerat.ibi Dico auteni tertio ex premistis probat intentum. ibi SI uti* omnis scientia.quarto exponit conclusionem inductam. ibi Loquor autem. di, cit ergo primo preterea quomodo uirtus hominem faciat studiosum at peius opus
bonum reddat: tebit hoc modo scilicet si inspiciamus qualis sit natura elux stilicet uirtutis.& nempe pro huius uidentia opportet pr1mo supponere q= in omni continuo ac uis
niuersaliter 1n omni diuisibila siue sit continuum siue discre itum siue per se siue per accides diuidatur in omni inquam tri potest capi pIus de minus 5e eqBie. x hoc duppliciter contingit fieri. salit respectu rei hoe est quantitare rei absolute confiderata aut respectu nostri hoe est per comparatione ad nos.quia autem 1ntestigat per equale ex ponit dices .equale uero e qu1clmedium inter deffectum de exiscessum .iria 1tain sunt hec q hie premittit philosophus . primo Q 1n omni diuisibili possit cap
plus minus de equale. seesido mbifaria hoc fieri contingat. tertio quid sit equale. Dico asit. manifestat quod dixerat.primo per ratione. uel die 5e mestus .primo per diffinitionε secundo per exepinmabi Veluti s decem.dicit primo dico autem medium rei quod equaliter distat ab utro 3 extremo. Lab exeessu de deffectu.quod est unum 5:1dem 1 omnibus.Lrebus. sicut eim iam patebit: sex media sunt inter duo de decem. 1tais in qui ibulam ν rebus hi numeri sumantur: sex media dicuntur duorum de decem.respectu autem nostri dico medium quod nec excedit nec deficit: sci Ileet mensuram. ut in calaceo id est medium quod nee pedem excedit nee ab eo deficit. hoc autem mediu quod est respectu nostri ac rerum nostraru nec unum nec idem est 1n omnibus sicut enim quantitas pedis uariatur: sic etiam medium in calceo. eodemi modo se habet In ceteis ris rebus ad nos pertinentibus. Veluti si decem. manifestat idem per exemplum. 5 primo de medio rei quod equaliter distat ab extremis. ueluti si in re decem multa duci pauca sex media capiantur 1dest dicantur. uel dic ueluti si in te decem sint multa duo paueatin hoc casu sex capiantur 1dest capiuntur media. quod patet: equaIlter erm sex excedunt duo le exceduntur a decem. hoc medium est secundum numeri proportioonem que proportio attenditur secudum numer1 equat 1 talom. scut hic. quia sex prenumerum quaternarium excedunt duo per eumdem a decem exceduntur. Sed quantum ad nos.exemplificat de medio quantum ad nos.& dicite sed medium quan inm ad nos hoc est per comparationem ad nos 3e ad res nostras no est capiendum ita scilicet per eque distantiam ab extremis. non eim si cui idest alicui comedere decem minas est multum duas autem parum ropter hoc magister Iudi qni de cibo ac cet xis ad ludum pertinentibus debet ordinarersex minas eidem tradet. est enim 1 dest et potest & hoc. f. sex mine nimisi aut parum illi qui accepturus e. s. cibum . nam parum
esset miloni de quo dicunt ιν in die bouem comederet. uel die φ per milonem intelli
natura Nempe in omnἱ continuo ac diuisibiali 3c plus de mi de equale capi potest.Et hoc
aut respectu rei aut nostri Equale uero mediisum quid est inter geffectu id exressum. Dico aut cm medium rei quod equaliter distae ab utroq; extremo quod est unum dc idem in omnibus.Respectu autem nostri et quod ne excedit neq; deficit, Hoc autem neq; unum neq; idem omnibus est. Veluti si decem multa auo pauca sex media capiantur in re
equaliter enim excessunt re exceduntur HOC medium est secundum proportionem nu is
mera Sed quantum ad nos non ita capiendum et non enim si cui decem minas