장음표시 사용
181쪽
tor precipit uiuere laeundu oemiuirtute.& unsiquod* ulcisi prohibet. essetfriua uero un1 uerse uirtutis.1. eoru que pertinet ad uniuersa uirtute sunt illa o a iuraque petatinet ad publica disciplina hoc est ad eam scientia que est de re publica. que iacui nupdicebamus grece polithice Iiber 1ntitulatur. hoc dicit .stat ita. ratio m1 1n hoe.elucdem scientie est de determinare denustitia legat 1 5e de iure. sed de iure ut est euidens determinatur 1n ea scientia q est de re publica: igitur ibi quoqν determinari opportet de legali iustitia ue est tota uirtus. de eius quo* opposita iniustitia que tota dieiturniciositas. ex dictis 1 tam phi in hoc Ioco notatur ea que de Iegali iustitia 1n hoc libradiciatur dies no quidisper se sed per accides.s. ut eam a particulari distingueremus de qua hic principaliter agere 1ntedebat. secundo notandu φ res publica hic dicitur orado ille secundia que clutiis sociis
secundu oem uirtute Munumquodluicium ordo seesidu que monachorsi is prohibet. Estectaua uero linaueris uirtutis 1 ut
eletas uiuere dic1tur: sic igitur omnia illa iura que ad publicam pertinet dic
que ciuisiuita regulatur. te rut plina per quam simpliciter estuar bonus V in libro prefacto traditur iuxta trum pars civilis sit: an alterius postea dictamus.Non enim istasse esset omnino a clemdu q, ab ar1stoteIe I polithica de honum esse uirum Sc bonum ciuem.
terminatur de re publica node particular1. s. athensensiu la demontorsi aut romanorsit sed preei se ibi conderat de re pubIlca in genere que no Iu his aut illis: sed uniuerRs couenirit hoibus.lta ν optima hoibus natura bene dispositis: alie uero aliis 1uxta 1 porum dispositionem.ex his satis ut credo intelliges Φ 1n I1hro prenotato de re publica determinatur de 1ustilla re iuret no qui de particular1 hulus aut illius eluitatis: sed de tali ql est: comune cuctis ciuitatibus. determinatur qui de ibi de iure solumodo quatum ad eius principsa: que sui res publice. uariatur eni de fisit diuersa iura iuxta rersi publicaru uarsetatemii 5 eni eade iura eo uentut in reeta re pubIica de in eius tr5 remone ato Iabe.s ut etiam iura n6 pauca couenietia et rei pubIlce in qua unus principatur: q na1n1me coueani sit in ea re publica in qua plures prendent. etiam si utrao sit recta. 1ed de his satisι Privata uero mouet questione eulus solutione remittit:dices priuata uero singulorsi disciplina per qua est uir bonus Nmptr. 1.1n ser& no per coparatione ad alium. ue die simplh.1 absolute be in toto de no secundii quid. illa inqua utru lit pars effullis disciplinetan alterius dicemus postea. s. tertio libro polithice. EP tagit phs oceanone duh1tadi dices: qu1a sortasse esse bonii uir i te bonia clue no est 1de omnino.1. adequalet in tertio quide polithlee res mouet qstione utru eade sit uirtus boni uiri & cluis optimi. Eh lade determiatur Φ no lint omnino Ide. mi ei aliq res publice Reut tiratiis lepaucoru atua popularis pricipatusti sibus costat holem ee optimu eiu et no in er1t uir bonus. I re sta ilde re publ1ca sicut e regnu & optimatsi pricipatus Ide pen1tus erit uir honus de ciuis optimus. ita γ ee honu ciue eriti plus qm ee honu ulrsi.n eis e bonus
utri necessario erit bonus cxuls.no in ecotra. costat nain pessimu ulru ec bonum clue.
hoe diei mus qa pIerum cluilis scia dicis aut ea q de re pubI1ca aut q de iure de Iestibus coliderat. ae hoc side dicimus ut est paucis itelligamus: in multis uero fellamusaelo
182쪽
Ed particularis iustitie de iustit illiusql est secudu ea una spes i distributione cosis it uel honoris uel pecuniaru: uel alio
ru ' talia sui ut diuidi posmi inter eos q in so
cietate ciuili uersas 1 his fieri potest ut equuhabeat uel iniquu alter alteri. Atia spes in cois
uerse pres ciuil1s late. talis eimee neqt: nlli sit bene moratus irecta re publiea recti M legibus doctus 1 te illa expositio repus,
bro Acut ei patet ex ante dictis
terno priuata sed publica diciLypter qit mihi quide ut def*phs hi es ulrsi bonusempir intelligat esi qui recte hetino quide ad alios sed i se S ad sespm lsitumo . illa ita ν disciplina pqua uir sic dicitur sempi r bonus id ubi si no est q, ni pars civilis scieci: hee plerum i hoc Ithro cosideratur tractamus ei h1c de moribus absolute. 6 hac de causa liber iste de mor1bus in titula f. qct asit plis dieit se postea hye questione enodare aliqui diit id fecisse tertio polithicorsi.alii uero decimo ethicorum gergo ercte licet plus qm sepissime pfacta olfecer1m Iocat nec in satis intelligo ubi ph; est apperte solauerit questione. sed si mihi credere uis 1 libro sexto ethicoria tuentes alia ee discipIi ina & prudelia qua quisq3 1n se bonus dicituriacit aliam esse eam qua in societate ciuili recte se habet presertim cum presedet alui dominatur. sed de his satis. nunc uero de ustitia particulari dicere incipiamus. Ed particularis iustitie captim secvdsi tres continet pres .prio pm1it1t diuisione particularis Iustitie i ea q in distributioe costilit de in illa q in comerii 1s G1stit Deudo ea subdiuiditq iesimertiis uersatur.ibi culus due sui. tertio ondst quomodo in plactis sumas mediu. ibi cu uero. dicit prior sed pticularis 1 ustille δe eius iusti qs esim ea una spes colistit idistributioe: uel honoris uel pecuniarn ues aliorsiq talia intque diuidi possunt inter eos qui in societate ciuili uersantur. hoc est 1n eis qui ciues esse dicuntur di ιν in his rebus iustitia cosistere possit patet: nam in prefactis fier1 poterit ut alter alteri habeat equale aut 1niquu. 1 inequale.alia uero est spes 1 ustitie particularisque existit in comeritis.1. obligationibus hominum corrigendis. hec enim eiustitia qua corriguntur uniuerse obligationes. hoc dist. consideranda sant al1q cirisca litteram .primo q, honoris appellatione intelliguntur uniuerse res ac dignitates iquibus honores consistere putamus. aliorum uero appellatione ea ueniunt que pecunia mensurari possunt. huiusmodi itam bona sunt distribuenda non quidem quibus, cun in ciuitate comorantibus quia non extraneis nec ciuium seruis sed his tantum qui ciues ae ciuilis societatis socii de partes esse dicuntur. secundo notandum Φ sicut traditur primo de oetano polithice quisui ciuium ciuium 3 liberi ac possessiones non sui sed ciu1tatis esse dicuntur di hoc tanqua maximu fundamentum huius materie bene notabis. tertio notandum uniuersaque a pho hic de particuIari Iustitia tradu ne intelligenda esse in ea PIa ciuitate que rectissima re publica gubernatur qualis e 1IIa
ciuitas Q tractatur septimo polithicoru.quarto cosideradi sui clues tan m societatis in ilii
183쪽
hartes.bona hero eluitatis tanqufi totius societatis bona. serui quidem n5 partes sessocietatis instrumenta esse ditatur. hoc partim ex tertio partim ex septimo polithicorsi colligitur. 1 qu1de hec de seqntia apperitus iteIligere uoIumus: fingamus optima ciuitate hodie costruit eluis patrimoniu ciuibus distribui. Cuius due. hie subdiuidit eam iustitia que in eomeritis existit. de paret quid dicat. notandu φ ar1stoteles hic id eomeri 1u appellat qa iustinianus dixit obligatione.est quide obligatio luris ulnaculsi quo a11 cuius rei soluende astr1ngimur.1lle ita* obligationes q orlutur ex cotractu ueI quan hic a pho diculur uolutarie: que uero ex maleficio uel quati hic ivoluntarie nucupantur.cotrahune em cotra uolutatem 1porum qui intur 1as 1rrogat.fures eni & alii similes licet nolint OhIigatur redere qd inluste acceperit ae adhuc plus nter 1ntur1a.& hu1usmodi obilis gallones ut patet ex Iittera bifariam se habet. quonia alie dieiitur clandestine eo' clam cotra uliuntur alle uero uiolete: ob id Q palam & per uioletia sint huis 1usmodi obligationes. uoluntarie quide 1uxta imperatore quadr1faria se habet. cotrahuntureni alie uerbo alle seripto allere di alle soIo consensu. uniuersa quide hec a pho dicsitur uolutaria quia pIeru in sponte de uois
Iuntate nostra cotrahsitur, neq3 amplius ad particularia mebra
plis descendit. est eni eius spositum talia considerare prout sui comunia cunctis gelidus: particulares uero modi co trahendi apud diuersas getes diuer fi inueniuntur.secudo notandu Φ universal1s successio hereditatis donationes causa mart1s legata 5e fide1 comissa uidetur pertinereno ad hae iustitia q est i comeri itis: sed ad eam potius q in distributioibus consistit. distr1butive en1m ivstitie esse videtur ut ciuitatis patrimonium ab 1nitio recte diuidat rectein in portionibus diuisis fuccellio fiat. ut autem romanorsi 1ura precipiunt unluersi liberi suis parentibus ab Intestato succedunt. quod no ad rectam: sed ad popuIare rem publicum pertinere uti
detur. nec de hoc mireris. implicant enim romanorum iura no pauca pert1nent1a ad res publicas transgressas. interdum quidem ad popularem rem publicam al1qndo nexo ad paucorum 115nunqua et1am ad tiranidem declinare uidentur. ex hoc solo funis damento apperte uidere poteris romanorum 1 ura no posse 1n toto concordare cu philosophorum de moribus documentis que in rectissima republica tantu modo locu hahent. quod bene menti comendabis. teritio pro intellectu eorum que in Iittera sui obscuriora considerandum .primo Φ mutuare est cum rem elusui dominium tradimus stmilem in specie recipere speramus. in comodato uero no rem: sed rei usum ad remapus concedimus.Iocatio autem a conclutione eo differt φ dominus rei locat: inquillisnus uero ipam conducit. dolus distat a fraude quia dolus uerbor fraus facto comittit. coulcium aut a contumelia eo distat: quia contumelia uerbis tantumodo: conicin quidem no solum uerbis: sed etiam gestu de facto irrogatur sed de his saris. Cum uero ostendit quomodo sumatur med1um in prefactis.& primo ostendit quod 1 ustu fit mea lium. secundo ostendit fit medium secundu aliqua proportionem ibi est aurem. dicit primo cum iniustus sit 1niquus idest no equus re iniustum iniquum idest n5 musicum ita inquam sit: patet aliquid esse medium 1n1qui .ae id quidem medi silerit equum
p. autem sequatur probat plis. quia in ea re in qua est pius: est quosp mlnus ae equum mertias hominu corripedis existit. Cuius due sui partes. Nam comertioru alia sunt uruluntaria alia inuolutaria. Uolutaria ceu emptioruenditio mutuu fideiussio comodatu: deupostici locatio:& huiusmodi dicu tur aut uolutaria quia principau iporum uoluntarium est Inuoluntariorum uero alia clandestina sunt ut furtum: incestus ueneficum: dolus: fraus dolosa necatior falsum testimonium.Alia uioalenta ut uerberatior nexus: mors:ra ner orbatio: conuitium: ontumelia.
Um uero iniustus iniquus sit& iniuctu iniquu: patet aliud est e mediuinisit
id est aut equu . qua eni in re est plus in eadem minus: dc equu.Si ergo iniustu est iniquue iustu equu:qd 5c sine probatioe manifestu e. Cu uero equu sit mediu histu quos medium
184쪽
hoe est tale quod a pluri di minori distet equaIIter. tet lam, q, si inlus H est iniqua
hoc est in uum: ae fustu quoui erit equum idest equale. patet hoc ob Id φ cotrar1a habere debent predicata contrar1a. est etiam hoc sine probatione fere olbus coeessum. concludamus igitur φ si equu est medim 5e iustum quoip erit mediu..cosequella eo tenet quia ome iustum est equu quod hic probare intendebamus. Est asit. ostend1t Piustum iustitie distributive sit medi si secudu aliqm sportione. de hoc ostendie bifaria am .pt1mo ex ratione equalitatisrdices est aut equu in duobus min1mis hoc est ad minus 1n duobus consistit. iustu ergo existens mediu & equsi necesse est ut fit ad aliquia
hoe est ad quibusda sellicet rebus. secudu eni et, est med1sstaliquoru esse dicte 2 ea qui de sui plus de minus seeudsi uero*est equu:duoru esse dic1tur. equale eni een5 poterit nisi sint duo laesidiΞ
quodda esset. Est aut equu in duob' mmia
iS: ergo Naustumedaue, equia sit necesse e
ad aliqd de quibusda .Et secudu q, medium ali
quom est:ea sui plus re minus secudu q, equuduoru: secundu se iustu quibusda Necesse est ergo iustum esse in quattuor minimis. Naquab' iustu existit sui duo dc 1 quib' res due. Ac eade equitas quibFS in quibRUtenI illa se habet in quibus ita dc illa.Si enim no equino equa habebutNeru huic pugne incusationesi oriuntur Cum equi nou equamet no
qui equa habent re tribuunt. Ex dignitate quos id amaret Iustu em illud qst in tribuedo ensistit seeundu dignitate quada esse opor
tere orps fatentur δ m uero dignitate no ea
dem oras aiunt esse.Sed populares ade liber-
aut ratione propt11 stillere finam est fustur esse dicitur quibusudam scilicet hominibus . na tu Drum ut patet ex pdict1s hoc hais hel ut sit ad aIiu. necesse est erisuo iustu esse 1n quattuor miniis miti 1dest ad minus in quattuor consistere dicitur.nam & persone quibus 1 ustum fit due suntere res in quibus fit huiusmodi Iustum clue quoin esse dicuntur ac eadem equitas esse debet pson1s quibus tit iustili di rebus 11 quibus tale fustum exlstft. Mutenim se habet 1Ila que d1stribuisunturisse se habere debent persone quibus fit huiusmodi dilatributio.& etia econtra. qm allas no equi haberent equa ut e preter matura de iniustu de h1nc fere oms orlurux lites de di ordie pugne re incusationes scilicet uel cum equi no equalia Vel
no equi equalia habent 8e tribuunt hoc e in retribullone reeipiunt hoc dicit. 1atelligenda sunt hic duo prio φ iustu respicere uidetur plus de minus tanqua extrinsica Psonas uero & res tanqua in trifica. clado notandsi . 1 ura sicut ex dictisphi patet h1eequale esse dicitur duoru in quantu 1nter duo constituit equale ital ad ostendedum p iustum sit 1n quattuor ad minus:tantumodo uidentur pertinentia hec duo scil1eet esse 1 ustilae esse equu per hoc enim in est iussu esse debet ad mlnus due psone. P1d uero Q est equu: res due i quibus equalitate costituit. eme uero mediu quatu ad hoc imptinens uidetur.facit tame ad hoc ad eiusqntitate 5 mensura plus de minus I rebus redigutur ad equalitate. Ex dignitate. hic probat ide ex ratione dignitatis. p culus intellectu cosideradu q, plis in hoc loco p dignitate id intell1gere vides V hoiem reis clit dignu ac participe bonoru comunisi . tale autem est ipm quo homo societatis clut Iis particeps dicitur.est qui de hoc uari si ato diuersu luxta diuersitate rerum publicais rum.1ta. In recta quide re publica quod homine.facit societatis esulus participem at per hoc ciuitatis honorum est uirtus.1n transgressa uero republica esse dicitur liberistas: opuletia aut genus. dicit ergo ex d1gnitate quo ν apparet id sc1Ιicet et, iustum hoc si medium secundum proportionem .nam omnes homines fatentur illud iustum qi In tribuendo 1dest distribuendo consistit fatentur 1 quam opportere esse secundum quandam dignitatem.putant flaui homines unumque* magis de minus debere participare de bonis ciuitatis FG qi magis aut minus dignus fit. ipam uero dignitate rictoexeade esse aluit sed populares qu1de ipam qua participant libertatem. potentes ueoro opulentiam aut genus. optimates aut uirtutem.na iuxta phm qrro de quinto polisthice tria sunt que de principatu contendunt scilicet libertas opuIentia dc uirtus. ω.
185쪽
sub opulentia quidem gentis eomprehenditur. S: oms quidem pretesopi mates Retrant.patr1mon1u enim cuiusqν societatis 1lIorum tantumodo eme dic1tur qui 1n eo φsocietas 1ntendit sui part1cipes. quod sane habes tertio polithice. cum 1raiy honum c1ui Ie sit u1rtutis operat1o neut patet ex primo ethicorumtoptimates autem secunduuirtutem operentur: sporum igitur erit c1ultatis patrimonium .cocludamus ergo iustum illud quod In tribuendo consistit proportione quadam habere. scilicet geometricam sicut ex iam dicendis apparebit. notaclum est hic nulIam fere rempublica hodie inueniri in qua ad unum predictorum sit tantsimodo respectus su bonorum distributione.esus re1 causa esse uidetur qu1a oms fere res publiee inueniuntur n5 simplices
sed miste. quod no solum 1n cluithsed etiam in iure eanonico praticari videmus.qltatem. potentes uero opuletiam:aut genus optimates autem uirtutiem dacunt.Iustum ergo
proportionem quandam habet. Roportione uero habere: no sotu uni.
ci numeri propriti est: sed toti' numtari Est en 1 proportio equitas rationis in qtimor minimis discreta igitur m in qttuor consis
tat manifestu e seu metia dc cotinua. Na uno
ut duob' utitur 6c bis dicit. ceu queadmodua. ad. b. ac.b.ad .c.bis ergo dicit: ΚSi ergo bis
ponatur. b. quattuor erunt in proportionea
Est aut di iustu in qttuor minimis ac ro ea
Roportione ueror capita teritu quattuor c5tinet,pr1mo premittit duo depportlone. secsido ossedit quomodo accipiatur iustu secundu oportione. 1bi est asit. tertio qualis fit huiusmodi sportio ibi hane sportione. quarto eoncludit huiusmodi
iustu puortione habere. eius uero contrariu pportione carere. ibi hoc ergo. dicit primo in habere sportione est yprisi no sola numeri unici. 1. unitatis uel unici 1 unius numeri tantsimodo:sed etia est hoc c5mune numeri totius. s.cuiuscu*. de hoc est primu qff h1c s supponit. seesidia aut est ps portio existat ad minus in quattuor numeris .probatur hocinam Ois yportio aut est discreta aut cotinua.discreta quide dicitur quado nu Ilus terminus his sum1 rur. ut si dicas sicut.a. ad. b. sic. c. ad. d. cfit1nua uero equado 1de his sumitur. ut dicedo secut. a. ad. b. e. b.ad.c. patet itaqν φ Ω Ωt proportio discretat erit 1n quattuor termin1 s. si uero sit c5ttinua: re quide erunt tres ista rationeersit quattuor. nam unus eoru his dicitur. s. medius qui in exeplo prefacto. b. dicebas
ct poter1s si placet se eas litteras eos numeros signare quos uolueris. ut si di eas ficut sex ad qttuora sic tria ad duo. uel sicut noue ad sexti e sex ad Qttuor. x itaq; bis dic1ε ex hac littera notatur Φ unius numeri ad alisi esse poter1t hab1tudo uel resati omo in xportio. 1ta. yportio coparationu cfiparatio. 1nde e . n5 erit nin in qttuor. due enicoparatioes ad minus qttuor terminos habere uolgi. hoc totu 1equitur ex diffiniti oexportiois que h1c a pho pon1tur. inquit eniyportio equitas rationis 1n qttuor numexis t quasi dicat proportio est eqnitas quattuor numerorum comparat 1onis. est nam Tallo in propo to 1dem quod numerorum comparatio.secundo sequitur et, dissimilis numerorum comparatio non debeat proportio dici sed potius disproportio. hoc pa testex eodem fere loco. d1xerar enim proportio est equitas rationis 1n quattuor m1nlamis. 1gitur a cotrario sensu inesitas i aliola in qttuor m1n1m1s erit di portio. 5: muIta quidem possent h1e de proportione notari. sed quia scientsa de moribus non nisi instrii et is 1n huiusmodi rud1mentis est tradenda: hac igitur de causa supersededu ab
his censeo. Est alit. hic ondit quomodo sumatur iustum d1stributivo secudu rporamenti eomendab1s. secundo esteonsideranasi,1 usta aristotele quarto polith1ee optima res publica ato leges optie paucistibus conuen1re poterunt est et
o lis no nisi opt1me sanis cois ueniunditaui minus hene sant alia magis quam sana prosunt. hoc autem aditum est ne forte aliqu1s ineo si rate facΙIe reprehendat eas res pubI1cas 1n quiabus conspexerit consuetudines
aut Ieges que sint in popularissa ut potentum fauorem. scut ei sunt quam paucissimi quia1heis rorum principatu alios guberis nare possint: sic etIam paueissi mi 1nueniuntur qui eo princio
186쪽
vilonem. di est ergo iustum Liliret distributivum est Hest eonsistit in quattuor mlnti.
mis hoc e ad minus in quattuor consistit terminis . ac ratio.1. 5paratio. s. primi ad sectetandu esse debet eadem.1. simil1s et que est tertii ad quartu.diuiditur enim .Line diu ito Imiliter 1. simili modo in quibus hoc est in rebus 1n quibus fit 1lla diuisio de q suis pie sunt taIta quibus fit talis diu1 fio qual1a sunt persone.est ita. phi sentetia . sicut
se habet res que uni per ne tribuitur ad rem que alteri persone tribuitur: sic se ha ahere debet persona ad persona. econtra etia.1taui sicut persona ad persona: sic res ad rem se habere debet. sicut exempli gratia sit. a. res que ualeat dere libras. b. ualeat quo e uero sit persona que 1n d1zn1tate ciui I 1 ualeat octo d. st alia persona que ualeat quattuor in hoc stam rasu qualis est c5paratio 1pius a .ad. b. hoc est dece ad quin*: talis est iplus.c.ad.d. hoc etspius octo ad quattuor. est ei utrub1. ratio dupli. ex his permiscue arguedo si coiungamus
antecedens antecedenti & conasequens consequentit infertur Isim. a. se habere ad. c.hoc est decem ad octo sicut.b. ad. d. hoc equin P ad quattuor. est eni utruh1o ratio sexqui quarta.ltem sequitur totsi copositsi ex. a.&.
hoe est decocto sic se habere ad
agregatum G. b. 5e. d. hoc est ex quin P de quattuor'que sunt nouem: sic inqu1 se habet 1nter se hec duo agregatar sicut se habeta.ad. b.est quidem utrobIqi ratio dupli.talis 1tam ediunctio scilicet ipsus. a. cum e.ee Ipsus.b cum .d est 1llud iustum quod 1n distribuendo consistit. di mediii quidem hoc senicet distributivum est ei rea 1d quod habet proportionem hoc est rationu uel co parationu equitate seu equalitate. Itaqi tostsi distribui lusi nihil alludJest quam rationaequitas per naru & rerum que sibi tribuuntur nam habens proportione hoc est raistionum aut conarationum equalitate est medium sciI1eet inter id quod est maioris de minoris rationis. iustum autem distributiuu proportione habet. hoc est rationu equ tatem inde itam concluditur esse mediummo quidem quatitatis aut mi merit sed me adium proportionis. quod ut diximus attenditur inter minorem de maiorem ratione.
hoc est 1 itur quod phsdn hoc loco dΙcit pro cuius maioris Intelectu sunt aliqua confiderantia primo φ n5 dIffert utrum per eas Iitteras primas scilicet. a.di .b.intelligas res que in distributione tribuuntur an intelligas per.a.b. personas Ela per.c.d. res ipissas. secundo nota φ 1uxta aristoteIe in hoc Ioco in omni distributione debent ee tres proportiones. Ita sicut persona ad personam: sic res que uni tribuitur ad rem que alteri tribuitur. 6: ceco tra. Ed hec est prima proportio. secvuda est in sicut persona se habet ad rem que sibi datur: sic etiam se habere debet alia persona ad rem que sibi tribu tiar.tertia autem est ιν ficut se habet per na ad persona uel res ad rem: sic se habere debet agregatu ex una persona Eh re una ad astrepatfi ex persona alia ed re altera.1taui qualis est habitudo personaru ante distributione: talis quom esse debet distr1but1one facta. tertio notandu q, in distributione quis. recipere debet tota parte de patrim Dio ciuitatis quotta pars spe fuerit societatis c1uit 1s.ltam si fuerit tertia parsitertiam quoq; reeipere debet. de sic de fim1libus.dehetitam quis p recipere equalem sibi poristionem: non quidem in numero aut quantitate: sed 1n rationei ut fit talis comparatio ipsius portion1s ad totum patrimonium ciuitatis: qualis est perlane recipientis ad mcietatem ciuilem. 8e ex his duo inteIliguntur. primo quod 1n distr1butione contig aTe poterit ut maius aut mInus in quantitate recipiarur quam sint persone ipse quisbus patrimonium ciuitatis diuiditur secundo intelligitur differentia huius iustit 1e ab ea que in comertiis existit.in qua equaIe pro equali redditur unde ex his sequitur . quando ciuitas alietii homini aliquid quod pro ipsa civitate fecerit recompensat erit quidem iustuminon autem distributivum: sed potius commutatiuur quod non in Paucis fieri videmus quarto notandum q, iustu d1str 1hut iusi per hoc qa est equale
uel equum habet φ equaliter distent a pluri ae minori .la eni equa dicimus qJ equalidem Diuiditur ei sim Rr 1 quis' de q. Erat era
Ergo ut .aad. C.ata.b ad. d. Quare totum ad totum ut distributio duplicatur. QS si ita po
b.d ni stu 1liud e ql 1 distribuedo cosistit Et mediu qui de hoc e circa id sa portione liet
Nam habes proportione mediu est iustu am
187쪽
dIstae a maior1 5e minor 1 de hoe melius 1ntelliges si exempli gratia eonfideres tria e
qualia. 5: unum eorum permanere Bxum:quod quidem considera esse iustum. alia uero duo interdum maiora interdum minora fieri.*cum hoc intellige unum no posse crescere fine alterius decremento.1tain quantum uni apponitur tantum alter 1 auferatur. patet 1g1tur ιν 1n prefacto casu necesse est iustum equaliter distare a malori te minor 1.dicamus ergo φ sicut rationis equitas aut proportio est mediu 1nter maiorem 2
minore disproportionei se de 1ustum quod in distributione eonnstit. sed de his satis. Hanc proport1one.ostendit qualis sit huiusmodi proportio secundsi quam aeciputut iustum distributi usi. de primo facit hoe. secundo dicit hanc proport1one no ee cot1nuam.1bi est autem.dicit primo proportione hanc. L secundu qua accip1tur iustum in distributionibus in qua atteditur equitas no quat1tatis: sed rationu: talem 1nqua proportionem mathematici uocat geometiscam.nam 1n geometria hoc ein geometr1ca proportione contingit totum habere se ad allud totum quod idest quam rem uel habitudine altersi 1 dest pars alis
tera habet ad altera. Dcut en1maIiculus quantitatis ad alia po test esse ratio dupli: sic etiadierit1s ad quartam eIusdem quantitatis prea Llypte er1t quom ratio dupli. eodeo modo dicendil est 1n ratione tripl1 quadrupli cte huiusmodi talis sta* est proportio que idistribuendo consistit. nam ibi contingit In ratione esse equale eum qui partem reclapit ei qui recipit totum. ut qui ualet quin* libras & recipit quattuor equalis est in ratione e1 qui ualet decem I1bras recipit octo. utrobim enim re comparata ad perso nam cui tribuitur est ratio dupli.pro istorum intellectu cons1 deradum . iuxta aristotelem quinto methaphice numerus coponitur no ex numeris: sep ex unitatibus. 1laeti quaternarius componitur n5 quidem ex duobus binariis nec ex ternario cle unitater sed G quattuor tantsimodo unitatibus. eodemi modo esse 1ntellige in ceteris num ris. ex quo patet no esse possibile 1n numeris in eade ratione partem excedere partem In qua totum excedit totum. cum en1m uniuersoru numerorsi partes lint no numeri sed i a latrarerit profecto unius ad alteram no excessus sed equalitas. est enim omistinitas secundula huiusmodi omni unitati equalis . patet 1gitur ex h1s . ea proportioque in distribuendo consistie debuit diel geometrica de no arithmet1ca.qu1a sicut dictum e t nueniri no potest In numeris de quibus est scientia arithmetica. geometrica1gitur dicenda est: quon1a eius simile est in magnitudinibus de quibus e 1 cientia geometr1r. Est autem. hic dicit hanc proportionem esse discretam de no continuam n hac en noti est aliquis unus comunis terminus cul aliud de 1pe ad allud simul comparetur. Anderatis quidem prefactis proportionibus iuxta quas existit iusta distri. hutior nitIIa Inuen1tur 1n qua ut nec esse possit aliquis terminus comunis. de preseristim patet hoc in prima ubi ta Iis e comparatio inter personas: qualis inter res que eistribi unzur..sicut enim dicebamus res ipse esse debent equales personis. non quidem in quant L. te: ed in quotta. res enim que tribuitur esse debet tanta respectu patrimonii ciuitatis: ni as e ipse qui recepit remetu societatis ciuilis. Hoc ergo.hoc conat cludit huiusmod1 1ustum habere proportionem.eius uero contrar1um carere proport1one. 5: dicit. 1ustum hoc sciIlcet distributivum habet proportionem hoc e 1n ppor tione conse stit. eius uero contrar1um iniustum proportione caret. hoc autem accidit
quando unus plus aI1us reci t minus de rebus que distribuuntur. qui enim recipit plus 1n bonis de minus In maIis ac Iaboribus 1niur1atur. qui uero 1n bonis minus &1n malis plus: 1n1usta patitur.sed qu1a minus malum ad malus comparatum rationem habet bonit absolute diei poterit 1llum esse 1n1ustum qui pIus recipit in bonis. 1ulum uero 1niusta pates qu1 de bonis m1nus recipit. hoe dicit.ex hac littera notantur ais Iiqua. primo hoc iustum per hoc solummodo esse medium quod habet proportione
eius uero contrarisi inlustu per inde esse extremu φ proportione caret. 2 gain.distritem proportionem habet. Hanc proportionem mathemataci geometricam uocat. Nam in geometria contingit totum ad totum quo alterutrum ad alterutrum, Est autem no estinua hec proportio. Non est eam unus numero terminus cui Sc quod. Hoc ergo iustum a portione habet, Iniustu uero pponiae caret
188쪽
butione no potest quis plus habere nIsi alteri auferatur inde est,stetit prius si istum
est equaIlter distat iustum a pluri re minori. seeundo notatur ex I1ttera holes no pauis eos esse iniustos quos hodie tanqm sanctos ueneramur. uolent hodie boni uiri creduntur qui sine mer1to 5e cdmetia de patrimonio ti ecclesiastico qm elu1li recipi sit ego quidem unicu duntaxat cognoueram monaca qui propter consciet tam maxima henencia recipere recusabat tertio notatur distributiones que hodie fiunt 1n nostris ciuitatibus multifariam esse iniustas. primo quia Bunt preter proportione. secundo quia n6 iuxta dignitate debitam sei Iicet u1rtutem: sed potius opulentia potent1a aut genus attenditur.5: quod deterrimsi olum est uillis 1m1 adulatores sua dolosa quapud tiranos exercent aduIatione bona comunia surripiunt. seu de his satis. una 1giis
tur species iusti talis est qualem
fit igitur aliud plus aliud minus. Quod & in
robus accadit Nam qui iniuria facit plus habet qui uero pat1riar minus re hoc in bono, in
malo aut cotra Nam dc in ratione boni uenit minusmalum ad maius malum.Fsst enim et L pendum magis minus malum: a maius malu
Quod autem eligendum id bonum & magis maius Una igitur iusti species talis est. Estat alia que in corrigendo consistit ea fit in comertiis a inuolutariis Ptest alterius species iustum q superius. Na iustum illud quod in distribuendo consistit.pu.
reruto est dc semper iuxta proportionem iam
dictam. Etenim si ex publico pecunie sint dis
tribuende earum distributio per eamdem fiaet rationem: secundum quam in publicu con
tributio fit. Et iniustum quod huic iusto o ponis absis pportione e. At illud iustu
in comertiis comit equu quida est:& iniustu
spectat ad iustitiam distributisuam: sed ea solum que est publiearum retum.quod eriam in ante dictIs notabatur.&aecipitur hic res publica non quidem prout est ciuium ordo: sed eas res hic publicas dicimus que numerantur in patrimonio non quidem uiasus: sed ciuitatis totius . nec tamen 1ntendit philosophus negare in ceteris distr1butionibus iustitiam distributis Maia consistere. hic tamen de ea prineipaliter intendit que 1n ciuili distributione uel fatur se do notatur . qui s. tantum portionem de publico patrimonio recipere debet quanta pars ipe fuerit societatis ciuilis.dicit namq1 textus cie eni si ex publico peccunte fini distribuendet earum distributio per eandem fiet rationem secundum quasn publicum contributio fit .ae 1niustum quod huic iusto opponitur absili proportione est hoc dicit: unde pateris fit quod notabamv.Deinde cum dicit. At illud iusta ostendit quid conueniat 1ustiise commutative. goc primo. Resido manifestae quod dIxit per exemplum. ibi nam quando. tertio remouet dubium.1bi clicitur enim. quarto ex oletis duas conclusiones 1nfert quarum prima attenditur circa iustum. secsida ciraca iudicem prima infertur ibi qua obrem iustum secunda ibi ex quo per hec useere poteris istorum sententiam cum littera used circa primam partem est notandum 3, distributiva iustitia differentiam personarum resipicit per se. comutatiua uero per 1 e respicit reru eqlitate: differentia quide planaru eo siderat p accidesicosiderat nam
interdii personaru coditione ut per inde possit cognoscere delim quantitatem.quod
diximus estat alla. capitulsi quarta duas cotinet partes .i priis ma ponit differentiam utrius. particularis iustille in secunda ostendit quomodo sumatur med1um in ea iustitia que existit icorrigedis comeri11s.1bi alui ut linea. in prima parte primo premitt1t propositum. feeundo id probat ibi nam lustum.quid autem in prima parte dieat ex his
est planum.1bl igitur nam Iustii probat philosophus φ ea lustiistia que est in comertiis differat ad ea que 1n distribuendo con isistit &hoc ostendit per hoc Palladistributine de alia couentia uni iustitie comutati . re pri amo ponit ea que coueniunt iustitie distributive secundo ea qcoueniunt comutatiue ibi ad ilIud 1 ustum .sententia de etia littera ex his satis set plana. sed ex littera notanda supt aliqua. pri
189쪽
menti comendabis.Ex hae parte. Quaobrem.duo notantur. primo onas contractus esse in1quos in quibus aliquis de cotrahentibus plus rec1p1t qm detriustum mi ut inquit testus mediu est Inter plus β: m1nus. unde etiam notatur nulli debere ee permis
sum emere ut uendat.qui enim ut uendant emunt . lucrari uois
i unt. quod iustitia non permitistit. est tamen aduertendum qd hec documenta solummodo i eum habent in ea ciuitate que rectis ma re publica guberna tur.non autem hec locum habere possunt in re publica roma enorum nee etiam hispanorum ubi permissum est contrahetes se inuicem decipere citra dimidiam lusti precii. nec etiam 1 nprefactis rebus publicis caueatur ne aliqui em fit ut earius uedant. nec tamen dicimus prefactas seges esse 1niquas. sicut ei mme minimus nos dixisse sunt Ieges non pauce que in se depliciter sunt dominice aut pN
pularese respectu tamen gentis cu1 traduntur esse poterunt couenientes ac iuste. sicut eni sui
aliqui fili I quos pater famillas
regere debet non paterno i sed dominico regiminer sic est elisi In gentibus. sunt eim alique ad quas liberorum pr1ncipatus est iniquus t dominicus uero erit1 ustus. de hoe additum est non propter romanos aut h1spanos sed ne facile quis erederet uniis uersas leges ac res publicas d minicas aut populares esse inlaquas. dubitaret aliquis circa piacli ista utrum iniustum iaciat homo quandocuin sciens plus qm ualeat rem uendit. Δ: uideretur quod non quia si ille inlustum facereti re emens pateret ut 1nis Iustum. quod non est uerum. siaeut enim ex sam dicendis paleis bit nemo uoluntarie 1niustum patitur. an hoc est dieenclum si id fiat ementis uoluntate nec
in1quum.Sed non secundu eam Nortionem sed secundu arasmeticam.Nahal enim resertutrum bonus a malo abstuleritran malus abono Nec utrum bonus adulterium comiseriuan malus Sed ad differentra damni lex respiacit solum:& ut equis utitur: si hie iniuria is citrille passus est Si hic damnu dedit ille passus.Ital iniustum hoc iniquum existes equaa re conatur lex Nam quando hic quidem peti cutit ille uero percutitur. Vel hic occidit ille oceiditur.Passio dc actio seorsum inique sui.
Sed conatur eos per condenatione equare luacrum auferendo. Dicitur enimαin huiusmo
di rebus lucrum: licet quibusda improprium uideatur Puta illi qui percussit de damnu illi qui percussus est.Sed quado estimatur passio
uocatur illud quide damnu hoc aut luerumi Ita inter plus di minus equu est mediu lucruaut 8c damnu cotra Alteru plus est alteru mianus Boni quide plus est luctu mali aut miri'
damnu uero contra est Inter hec mediu est e
quu qct iustu esse dicebam'. Qua re ius tum illud quod in eorrigendo consistit medu
um est inter damnumαlucrum. Ex quo fit ut quotiens controuersia exas it ad iudice ea tur Ire quiem ad iudicem ides ire ad ius Naiudex quidem esse debet ueluti animatum ius d c querunt iudicem medium. Et vocant quia dam mediatorem quasi iustu asseeuturi:si me
dium assequatur diu igitur quidalius umest: si quidem de iudex medius nudex uero ad equalitatem redigit. Atq; ut linea inequia
ille facit iniustum nec iste patio tur iniustum erit tamen Iniustum: si contra ementis fiat uoIuntatem. quod fieri poterit si dolo deceptus aut necessitate cohatus rem plus quam ualeat emerit. eodemin modo dicendum uidetur in ceteris uoluntariis contractibus. Ato ut linea. hic ostedit quomodo sumatur medium in hac iustitia quem corrigendis comeritis existit.& prismo in rebus e1usdem generis secundo in rebus diuer1arum artium.1bi est 5e in aliis. tertio tangit originem nominum damni de Iucri ibi tracta sunt.circa primum tria facit.primo per exemplum manifestat propositum.Rcundo manifestat quoddam ω vi
190쪽
mum duo facit. nam primo manifestat propositum per exeplum. secundo 1nfert ex dietis or Ine nominu 1us i 6e ludicis. ibi propterea nominatur. dicit ergo prinio cy iudex rectigit litigatores ad equalitate per hunc motur tanqm si linea esset diuisa 1 paristes inequalest redigit inqu5 auferendo ei qui habet plus habenti quam dimidia de ictquod ab eo abstulit tribuit alteri qui minus habet qua dim1dia. et quando uero toici diuiditur in duas partes:tunc dicunt homines spos qui contrahunt habere quod lassest et hoc cum quiso de contrahentibus equa parte acceperit. eqvsi aute hic diu usquod est mediu inter plus et minus et hoc secundu arithmetica proportione q attenditur seeundu equalitate excessus.tate1ta: mediu est quod equaliter excedit minus et exceditur a se ur . sicut nume
diussa cui maior par dimidia adest ei: auferre minore habenti tradit:& quando totu i duas partes diuiditur tunc seu habere aiunt: cuquin equam parte accipit. Equum aut medi
um est inter plus:& minus secundu ar metiacam proportione. Propterea nominatur iu
stum φ tam hinc uinde utri iusta assistata
Si enim duoru equalita ab altero auferatur alteri uero adaturiduobus excidit alium. Nasi auferatur quide nec adatur uno durarat e redit.A medio igitur uno ac mediu uno Per
hoe Igitur dinoseims' 6c qd auseredo sit ab eo
qui plus hei de quid adedu sit ei qui mis) habet. Quo enim excedit id auferendu e ei a plP
rus senarsus que est med1um inter duo et decem excedit et duo In quattuor atin in totide ex isditura decem. Et propterea. tangit origine nominu 1usti et iudicis.dicens propterea hoc tale mediu nominatur iustum: gatam 1 usta idest ta prope est hine fidest ex una parte qua idest qnis
tum inde Idest ex alia parre. diiscitur 1 tam 1 ustum quasi luxta uistrumeti sita de 1udex quas utri . assistat. hoc dicit. quod pro stois
mendabis. sed pro Istorum di sequentlu mafori intellectu conssderadum. primo in a principio I1gationis quis in cotrahentium Intel Iseitur habere equale portione 1llius Iinee que secundum philosophiΙ 1maginarie nngitur diuidi ut si licius a sempronio aliquid emerie
ante quam hinc inde reru dominia traducatur uter eorum equam parte prefacte Ilis
nee habere dicitur secundo est confiderandu . Iinea prefacta duplum est eius qJ qsis Q contrahentisi alteri dederit 1 ta* 1d quod unus alteri dat est medisi illius lunee qae
hic iustum dicimus.que res ut planior saltponamus casum in licius a sen pronio emerit rem pro decem aureis que res ualeret tantumodo septem aureos. in hoc itam casu si consideremus id quod licius dediti tota linea continet uiusnil. que est d1ulsa in partes inequales. cum apud senpron1u snt tredecim apud t1esu uero septem. cum igitur mediu prefacte linee sit decem: opporteb1t a sempron1o auferre tria de dare ea ticio et defraudatus fuerat in tribus aureis .eodemin modo neri poterit si ex parte sempronis1dem facere uelimus .sempronius enim dederat licto pro decem aure1s rem que uale bat septem .iota 1 racp 1IIa linea continet quatuordecim.quorum decem Gunt apud Nae pronium re quattuor apud licium. cum igitur medium prefacie Ii nee sit septem: de hei luctex sicutipr1us auferre a sempronio tr1a cte illa debet tradere licio. si autem quiso contrahentium medietatem habeat linee prefactet tunc iudex necessar1us non est
nili forte ut sic esse declaret. de quo interdum a Iitigatoribus ues ab his qui negociis assistunt dubitatur hoc igitur ph1Iosophus mani festat ibi eum dicit. Si enim du rum. dicens. si duorum equalium ab altero aliquid auferatur id addatur alteria Iam id cui facta est additio alterum a quo fuit ablatum e edit 1n duobus hoc est 1n duplo e1us quod additum est. si en1m fuisset ablatum de non additium:illud a quo n1is hil est ablatum excederet 1d a quo est ablatum 1n eo solo quod est ablatum. ab altero ita uallum aliqua particula ablata de addita alterit id cul est addita excedit totius linee medietatem in eo solo quod est ablatum. Λ: in eius quide domo excedit id a quo falla est ablatio .co sideremus 1git linea c5posita ex duobus eqlibus medietas ita* Macte linee e mediu per ql cognoscimus sid.1. quanta sit auferedu ei cui plus habet. α