장음표시 사용
211쪽
neri di euntur per accidens .ca. sualia quiny de fortuita hec 1psa dicimus. itaq; cum agens aliqd intendit & 1n effectum allud sequitur: 1d tale per accidens re a casu aut fortuna fieri dicitur. sunt nam. accidentia que raro contingunt sicut patet ex quin atometsaphlee. & in hac quidesign1scatione lite a philosopho dicta sunt susta uel 1niusta per accidens. que si tibi magis platii
cet poteris appellare iusta uel Diusta a casu aut fortuna. ltem est considerandum . iusta uel inlusta per accidens a no nullis discuntur esse 1 usta uel iniusta noquidem formaliteri sed materia I 1ter. id ab eis se dictum e quia huiusmodi res tales sunt ut Discite fit reespere formam iustitieue I iniustitie. quod erit fi uoluistarie sant. Deinde cum dicit. Eorrim uero manifestat i speelal 1 id quod in hoc capitulo principaliter intendebat.& primo premittit uoluntarii diuiti, onem secundo incipit manifestare propositum. ibi quonia uear . prima pars est nota. secunda diuiditum. quia primo ostenditqtaomodo, si nocumentum de etiam error sine iniuria. secundo manifestat quomodo contingat iniuria sne in1ustitia operatis.1bi sed quando. tertio quando fuerit iniuria cum operantis Diustitia 1b1 sed quando. quarto duas adducit rationes ad probadum 1d quod loeo secundo dicis tum est ibi quamobrem . secun uda pon1tur 1bi 1nsuper. quinto manifestat quod ultimo est dicis tum ibi quod st. pro istorum 1nis
tellectu opportet ea tenere aue Iibro tert1o dicta sunt de uoluistario de Inuoluntario. electione DoIuntate 5e consilio. nein plu-
agnoret quis: sive no ignoreticum m sua potestate no est. Uel per uiolentia facit inuolutarium est.Nulla eni ex his quoq; quc natura existut scientes agimus de patimur quor nulluneq; Uoluntariu neq; inuoluntariu est ceu se Descere uel mori.Simile est de iustis A inius. tis per accides Nam si depositu quis inuitus e per metu reddat neq; opari neq; facere ius.
ta satedu est nisi per accides. de modos cois actus V inuit' depositu no reddiderit p accides dicedus est iniusta facere, Eorii uero quoletes facimS alia tu eieci ioneralia sine ellicationercu electione facimus cu deliberatio arutecedit. Sine electione cu no antecessit delibe. ratio. si uero tripliciter nocetur in comuni societate per ignora tia peccata su t quado nesque nec quot nec quo: ncc cuius gratia intelligebat hoc agit. Nam ut no pulsare: aut no ii tum aut no illo: aut no cuius gratia put bat.
Ueluti si n5 ut uulneraret: sed ut pugiset: vel no que: uel no ut qn igitur pter a positu nocetur infortuniue .sen aut no plex Ppositu sed
sine malicia error.Errat ea tu cu in ipo e pracapita cause.Aduersa uero fortuna utit 'cu extra.
Sed qn scies qde. sed no deliberatioe pmissa sa
rie sui nodu in a terea illi 1iusti nee mali Noei ob impbitate comiserui.Sed qn cu electioe
iniust' re im*bus Quaobre recte illa q p ira fui n5 p inde lintur qsi expuidet1a sint facta No es incipit qui p ira facit: sed a Muocauit.
In sup no de facto utru sit:uel n5 sit disceptae sed cie iure. Apparete es tiustitia existit ira Nano ut I comertiis de faciedo disceptat quoR alteria necesse e ee im*bu nisi p obliuione hoe agat Sed c5uenictes de re de iure disceptant.
Sed q insidias no ignorat. Itas ille se putat I
iuria accipe.Ille uero no φ si ex electiae nom
erit ituria facit. Et has iturias facie o 1iust' e
212쪽
InvoluntarioriTasst. ubi pluti notabis. primo inuoluntatisi plures hasere gradu .
erit en1m aliquid pure inuoluntariu ες aliud m1stu ex uolsitar1o de inuolutar1o. quod plan1us ex Iibro terno uidere poteris. secundo notab1s 1gnorantia bifaria se habere ad ea que delinqvfitur Lut causa re ut comes.tertio notabis ea que delinqvsitui per animi perturbationes naturales esse 1gnostenda.sicut patet in demete fur1oso , inere capto.11em quo* notatur de h1s que delinquntur ex humana anim1 perturbatiffe& humana quide an1m1 perturbatio secundu aliquos.dsestur ea que est rat1one requisitata. 5: forte phs per naturale 5e humana perturbatioheslud intellig1t. sed qu1a non multu differt utru sie uel aliter dieatvriin his n5 est insistendu.&pro coplemeto huius m tuli notabis φ et1a siquis faciat uoluntar1e1us uel iniuriamo erit iustus neΦin1ustus: n1li ea integra uolunt quado preter oportione sit uel frater equita fecerit. tuc eni homo ex hadata a n -u i - - . ri hi tu operaturiesi inuolutarisii
te. Eode modo austus quado Hages iusta secat. laesi aut iusta:si modo uoles lacita Inuolun ditur. euius res siqnsi erit opera rarioru aut alia mi in quibus uenia loeu hao uoIuptas sicut libro seeundo
ignorates solu veru etia per ignorantia delin- mus est eum id ni inuolutarie. quia tur tonoscenda sunt. Ouodcum uero non & tsic nec inlustus est nee 1niuis
per agnorantiam sed Ignorantes quadem V faelimo tame elect1 uerum propter perturbationem animi non natu re hoc modoliniuria facitm5 tarat nccn humanam non iunostenda. me est 1n1ustus.&cle hoc nume
Mbiget vero quispia an suffic1eter te turbatione al11s noeumeta in m inmatu sit circa ficiendu patiedui runt: tertio Ioeo sunt ea nocus
iniurias Primu quide si ita est ut Euripides I rienta que uoluntarie ' cum e
quit. quomodo Ipe matre OccId mea breu S e operatur fle iniustus simul β: 1n sermo noles uolente aut nolente Voles.Utru Iur1am faciens d1citur.
ne reuera fieri possit ut uolenti iniuria fieri Vbiget uero. capitulsi qe
m η - , - - tum i quo movetur Δ: sol
possit uel nos ed omne taIe Et inuitum ut fa--questIo utrum alicui voacere iniuriam uoluntarium est Et an omne sic lenti nat 1niuria: tr continet
Partes. Primo mouetur questio. Deundo argui stertio soluitur. eunda 1b1 nam agendo. tertia 1bi uel no recta circa primum tria facit. pr11no mouet questionem 1n genere dicens aIi quis posset ambige re an circa faciendum patiendum* iniurias sit determinatum lassicienter an aliquid superfit determinandum.1b1 pr1mum quidem mouet questionem magis In specie in quo etiam tangstimateriam di occasionem dubitandi. dicens pr1mo dub1tabit alsquis an ita esse poterit quemadmodum euripides poeta loquens In persona aImeonis dicebat quomodo ego ipse matrem occidi meam di est breuis sermo ides responsio in stiue ego fecerim uolens fue nolensi ipsa tamen uoluntate sua a me Oeelsa est. ibi utrilis ne format adue mag1s specitice questionem:dleens quia 1ta inquam est dub1um est uistrumne re uera alicui uoIenti inivria nat uel non: sed omne tale scilicet quod iniur1am habet fit 1nu1 tum idest inuoluntarium. sieut facere iniuriam est uoluntarium . dahitatur etiam an omne tale quod iniuriam cont1net sit uoluntarium ueI omne sit in auoluntarium uel aIlquod sit uoluntarium di aliud non .eodem modo posset tertio Ioisco dub1tati cum quis iusta patitur an omnis talis passio fit uoluntaria uel omnis sit suoluntaria. hoc dicit. continet ita. hec dub1tatio tres questiones. quarum prima est principalis circa quam in hoc capitulo princ1 aliter insistere intendebat. Ae aduertem 1llud ne cum dicit utrumne non est d1etio: 1ed sillabita adiectio.1bi Nam in agendo. arguit ad questionem.& pr1mo quantum ad ultimum.seeancto arguit ad seeundumembrum . . si iniuria. pro membro it 3 primo non argu1t eoφ iam argutum carat a Rmili per id.dixit ut facere inlur1am uesuntarium est.circa primum tria facit
213쪽
ptimo arguit. seeundo Iessit ibi absurdu. tertio tangit stam quel Ionε que ex dimoriginem trahit 1b1 nam de 1llo.dicit pr1mo merito dubitatur an omnis passio iustast uoluntaria. 5: eausa quidem dubitandi est quia omn1s actio iusta est voluntaria.eodem imo modo se uidetur habere elus oppositsi quod est iuste pati.&1I1cet omne esse uoluntariii aut ome esse inuoluntari uari Absurdu. soluit dicens absurda esse ometaIe dicere uoluntarium. cum apperte uideamus P in comeri11s inuoluntariis no pauci corrigantur inulti. hoc dicit ex quo patet ad tonem in contrariu esse negandam
lina1litudine. stat enim omne actione iustam esse uoluntariarpati vero 1uste sepissime Bert in uoluntarie.1tao licet omnis actio iusta sit uoluntaria: re tame pati 1uste aliquido est uoluntariu aliquando inuoluntari v. unde patet millud adverbium forte ponitur ibi no necessitatis causa sed
potius tanquam locutionis temperamentu. quod ab ar1stotele
illo.mouet questionem trahens originem ex predictis.que est uirum uniuersaliter sit uerum ciet nat iniuria qui intusta patiti: hanc questionem soluit 1bluel dicens etiam id quod Ioeum habet in agendo habet quo* Ioeli in pallendo. 1tam seri potest ut
utriui scilicet tam agentes qua patientes sint partie1pes Iusto, rum secundum accides. Λ: similiter Beripoterit uidelicet 1dest certe ut sint participes rebus iniust1s secundu aecidens. sicut nim patet ex ante dictis aliud et naustum agere δ:1n1ursari .na cum preter legem agiti 1niusta facit. no tame erit iniuria et nisi id uoluntar1e fecerit.omne quidem iniuriari est Iniustum agearer sed no econtra. simili modo
se habet in patiendo. qui enim preter legem pat1tur 1niustum quidem patituriel tame no 1rrogatur iniuriat nisi id tese inuoluntarie patiatur. lta 1n aetione vele de 1n passione nole est forma 1n1urie siue eius quod est esse per se 1niuriam .nam si alsas hec naniterit quippe iniuria no quidem per se sed per accidens. 4: sicut per se de per accidens Ioeum habet 1n actione di passione inlustat fic etiam 1n a tione& pa Mone 1us a. di quia duassione erat satis manifestumide actione probat talumodo dicens P sicut n5 est pomb1sse et, quis pallatur per se iniuriam n1fi eam aliuinseratisse etiam nunqm aliquis lus e corrigitur nisi Ri aliqu1s qui eum 1uste corris gat. e dicit. de nota φ illud uel 1n principio potitum non ditiunctive sed asserit ueponitur. item eum dieit similiter uidelicet Ae 1niustis illud in no per appositione sed
per compositione lege.ex predictis notabis actionem 1ustu couenire eum actione imius atqui a utrao est uoluntaria. mones tamen differsit.nam pati iniur1am semper est inuoluntarium .pati uero lus uel 1uste esse poterit utro* modo. scilicet tam uoluntarie quam inulte. itaui ad hoc . quis iuste patiatur satis er1t B alius eum iuste corrigat.Deinde cum dicit. Quod si iniuria .arguit ad seeundum inebrum prefacte duah1tationis.& ponit duas rationes quibus aliquis forte conaretur ostendere ιν sit posibile aliquem pati 1niuriam uoluntarie.circa quod duas ponti rationesι1n prima accipitur pro fundamento diffinitio quedam que a quibusdam ereditur esse 1niurie d1M DRio. ω dicit 1niuria est cum quis ledit uoluntar1e sciens quem di quo de quomodo ceteraso cireui stantias. sed incontinens est huiusmodi.nam operatur uolens que scit
est uel hoe uoluntariu illud inuoluntariu la
dem modo & cum quis iusta patitur. Nam in agendo iusta semper uoluntarium est.Quare c5ueniens est oppositum similiter ee & iuste ab alio corrigi aut uoluntarium aut inuolutarium esse. Absurdum sortasse uidebitur Et dum iuste corrigitur quis totum esse uolutarium. nam quidam n5 sponte corriguntur.
Nam de illo quois quis ambigat.Vtru omnis qui patitur iniusta ei iniuria fiat.HI i patiendo idem sit quod in agedo.Ac fieri potest
ut utris participes sint iustorum secuta accidens Similiter uidebitur de iniustis.No eImidem est iniusta agere de iniuriari neoe iniusta pati re iniuriam accipere eodem modoreis agendo iusta dc patiendo..impossibile est enim accipere iniuriam nullo inserere aut iuste eorrigi no iuste agentem . si iniuria sacere
214쪽
zMt.Deinde cum dicit. Preterea. ponit secundam rationem d1cens 1 rem apparet .nam intemperans sepenumero sermittit se a meretrice expoliari.quod si est 1iae uolenti ivluria fit ι hoc dicit.Deinde cum dicitia Ves non. soluit. de primo aci prumam rationem deinde ad aIteram mi sed qu1. ad pe1mam respondet bifariam.prima interimendo primam propositionem .negat enim illam re divinitionem 1nivrie. sed ad perfectam di Mn1tionem opportet cum his adere Φ lesio uel nocumetum flat prester uoluntatem eius qui patiendo teditur. nemo enim uoIuntarie finiuriam patitur. ltam sevi non est pomh1le alique 1niuriam sacerernin uolutarie faciat: sic Gotra. n5etit possibile quem iniuriam pati visi 1 nulte a inuoIuntarie id patiatur. quod pro
est simplieiterataque uolentem ledere & uoletem aut scientem quem de quo quomodo. Incontinens uero se m uolens ledita uolenti
iniuria sit 8e sibi ipi sis iniuriari potest. Pre
terea uolens quis ab alio per intemperantiam
teditur ql si est ita uolenti iniuria fit. Uel no recta diffinitio est ed addendum est o ita dat sciens quem dc quo dc quomodo preter il
lius uoluntatem.leditur quidem igitur sis uolens& iniusta patitur Uerutame nulli uolenti iniuria sit. Nullus enim uult ne in cor utinens quidem sed preter uoluntatem id agit. Nullus enim uult id quod no putat esse tr
gi. Incontinens autem quod no putat agendua dapit. Sed qui sua donat ut Homerus scribit de aveo dedisse eum Diomedi arma a rea pro ferreis celeni precii pro nouem Huic
voluntatem euiuis male operantis non ferrI in malum siue no cumentum:sed id uete per accidens. scilicet in quantum adiungitur uoluptates aut utilitati que uoIuntas per se ipa de non per alta tunc amplectitur ato habere velet negat 1iam philosephusq, 1ncontinens uoluntarie pat1atur nocumenta.quo negator necesse est dicere φ 1ncct inens inuoluntarie patiatur talia nocumenta que ex 1ncontinentua patitur. quod ficoncesserimus: opporteb1t dicere φ homini a se1po 1nlutia fiat.sed quia sic dicere notatis consonaret his que infra tradentur: inde est φ allam subiungit solutionem .ihi cum dicit. Sed qui sua. ubi ph1lo1 hus uidetur ponere ueram solut1one illius modi de 1ncontinenti. 2 etiam illius quod loco secundo ob1ciebatur de intemperato.de dicit φ fisis nocumenta uoluntarie patΙatur: Δ: hoc sue donando siue quouis alio modo de siue id a se siue ab al1o patiatur tali inquam 1niuriam fieri non est possibile. culus ratio est qu1a talia sunt 1n potestate esus qui patitur. In1uria uero non est in potestate elus cui 1rrogatur. hoc dicit. de ex his patet quid dicendum ad principalem ques. tionem.que erat utrum al1cui uolenti posset fieri insur1a.α patres, non .cum ome tale ficut patet ex dictis sic invitum:ato inuoluntarium.que autem hic philosophus ais dit pro exemplo. diomedis scilicet de gIauel per teipiti ut puto inteIligere poteris. dictis in hoc capitulo duo cleiantedictis appertius Intell1gere poteris. primo et, iustare iniustum ad legem referantur ius uero di iniuria non au Iegem: sed ad opus uel o perantem. hoc est ad uoluntatem e1us qui agit uel eius qui patitur.nam 1n1 ursa ab agente uoIuntar1e infertur di a patiente inuoluntarie accipitur. secundo inres1 Iitur , iustitia de inlusucia non tantum respiciunt externa opera quantum lateri es u
hae materia menti commenda. Us.ibi Nullus enim. responadet ad m1norem propositionem dicens. φ nullus nec etiam inis continens uult sol Iicet compleata volsitate pati iniustui. quia1ncont1nens 1d agit quod cupit no autem quod uult. uoluntaseim soIumodo est de fine ae ho
quod non putat esse frugi fides
glt quod existens extra animi nturbationem putat n5 esse ageadum. hoe dicit. exhac Iittera notab1s aliqua sat1s utilia. primonem1nem posse appetere quod non putat esse frugi quod e ma
xime notadum. tum propter raritatem raro eim aut forte nus
quam prerer quam hie Inuenietur in philosophia hoe Metum per hec verba sic expresse pollistatum etiam quia id pleri. de
nostris negat. secundo notabis
215쪽
Iuntates. soIa nam* uoluntate habent res Φ snt 1us uel InlurIa qui enim nescte. tiam si maxime noceatriniuriam non faciet nili uoluntarie id faciat. ille etiam qui leditur non aliter iniur1am patitur quam si inuoluntarie id patiatur. 2 in his fine holhent que hic dicere propositum fuerat. Estat Insuper. capitulum quintum tres habet partes. In prima determinat questionem unam:in secunda excludit circa ante dicta tres falsas opiniones. 1hi putant homines. tertio ostendit quibus rebus di hominibus 1 usta ae iniusta possint eompetere. 1hi sunt autem .pr1ma pars quattuor continet particulas. primo duas mouet questiones quarum alteram relinquit inferius soluendam secundo arguit pro utra parte 1bl si enim. tertio soluit rationem factam pro parte falsa. ibi uel noli. quatio determinat ueritatem questionis1b1 inanifestsi est. dicit ergo prumo uiso . uolent1 1niuria no fiat:restat insuper ut dicamus de
duobus prius assuntis r idest de quibus potest dubitari ex pr1us
assunt 1 hoc est occasone prius assuntorum. quia enim est dictu
cipit: 1nde est oecano dubitanis di utrum in distributione paηtrimonii civitatis ille iniur1am faciatqnt preter dignitate plustribuit an Ille qui preter dignitatem plus accip1t.1tem quia dictum erat Φ 1ncontines sibi Disciat iniuriam merito dubitatur utrum sibi ipi qu1s ualeat inferre iniuriam. hoc dicit. ibi Stenim . arguit ad primam uestionem. 6e pr1 mo probando et, iule qui tr1buit faciat 1niuriam Ne non ille qui accipit. de dicat q, si recipitur 1 dest conceditur pri ius dictum scilleet, uolenti no fiat inlurrat si istuci 1nquam rei icipiatur: non faciet iniuria qui plus recepit 1 n distributione. nam ii Ie habet se non ut agens sed ut patiens qui uolutarie 1d patitur. cum igitur 1n distributioe que fit preter dignitatem sit iniuria de ea non fiat ab eo qui aeeipit: fiet 1gitur ab illo qui dis t1buit. hoe dicit. 1b1 Sed siquis. arguit pro parte negativa ostendens . non semper ille faciat iniuriam qui uni plus quam alii tribuit. Δ: dicit q, siqu1s plus al11 tribuat quam sibi sciens ci uolensriste in aua sibi ipi iniuriatur qletia facere uidetur uiri boni di equi. nam uir bonus equus in diminutione est. idest diminute solet pro se 1 po aecipere. sicut enim patebit ex fine sequetis capri uir bonus 1 equus is est qui no exacte amplectitur 1us 1n peiore parte sed de suis como dis detrahi patitur et, a s lege se tueri possit hec ib1. utru* uero predictorsi est falsu. nec eni sibi quis iniuriari ualet. nec u1r bonus de equus iniuria irrogare.presertim cum sua utatur bonitate di equitate. hoc dicit. ibi Vel non. sis soluit hane r5nem cuius duas ponit solutiones de in prima uidetur respondere directe negando et, uir bonus minus libi quam alii tribuat. de dicit uel idest etiam hoe sciliiscetq, uir bonus sibi tribuat minus de bono: hoc inquam no est ueru fimpliciterides omnino. nam si c5tingat fleri Φ de peceun 11s aliis plus tribuati de alio bono sibi pIus reservat. scilicetide glor1a ato de honesto. imo ut ita dixeri de his bonis totu sibi nia hiIΦ aliis tribuit. quileim acc1pit r nec gloria nec honesta rem sequitur. hoc dicitab Preterea. ponit alia solutione. 1: hec uidetur finalis.& dicit m per diffinitione inosurie prius habita patet solutio. qui mi sibi minora tribuit nihil patitur preter suam
iniuria non sit Nam in ipo donare sed ut fiat sibi iniuria in spo non est sed oportet esse qui
inferat Accipere igitur niuriam quod nouois luntarium est patet.
Estat insuper ut de duob' prius astupu
lis dicamus.Utrum iniuriatur a plustribuit preter dignitatem an qui plus accipit Et utrum sibi ipi quis ualeat iniuriari. Si enim recipitur prius dii tum qui tribuit iniuriatur non qui plus habet, Sed siquis alii plus tribuit quam sbi seiens de uolens hie si
bi si iniuriatur quod quidem uidetur boni
d equi uiri facere. Nam bonus equus uir
in diminutione est. Uel non hoc simpliciater Nam alterius boni si contingat plus appeteret ut glorie uel simpliciter honesti. Preterea soluitur per diffinitionem iniuriandi. ni hil enim preter suam patitur uolutatemural
216쪽
noluntate at per hoe iniurIa es a se neri no poterit. sed siquide idest oerte Ieditur usdie siquide id nati Ieditur n6 tame patitur iniuria. sicut eni patet ex prius dictis nonome nocumentu est inlur1at sed opportet ut id nat preter uoluntate eius cui nocetur hoc dieit. 1hi Manifestu determinat ueritate questionis.& primo intentu premitit
dicens in distributione iniqua manifestu esse illu semper facere insutia qui plus trishult non aut qui plus accipit. hoc dicit.ex hic patet ratio que erat pro hac parte sic demonstrativa at p 1nsolubili albi No enim. probat proposiaetum. 5: hoc trifaria primo set 1uriam facit non quidem ille in quo est 1niustum di sed ille agit hoc scilicet iniuriam 1n quo est se1ens 1dest seientia e1us quod agir. hoc autem : 1dest hoc enim est principium actus quol est Idistribuente de non in aecipiente. hoc dicit.ibi Preterea .pois nil secundam rationem dicens
bet ut 1nstrumentsi . hanc manifestat exemplis. qui uero tribua1t est qui W1t. eu 1 autem tribustur esse uidetur no quit sed quo agatur. hoc dieit.1b1 Aduc.ponit tertiam rationem. que uidetur esse sumpta a simili in ludiisce.& dic1t q, siquis ignorans iudieauit 1niustum: non iniuria, stur secundum ius legitimum. hoe dicimus: quia primum ius quod ius nature dicitur non est uerisimile iudidem ignorasse.
lle aut uindite uel aIterius lauis
suis ossi dicamus igitur . que admodum ii quis iudex pticeps foret insurre de hic iudex propinterea . est partieeps est iudieas Iniuste:plus habet. sic supple se uidetur habere ille qui plus trihu1t.. uero contingat ludicem pIus acc1pere manifestat dicens*ipe ludex qui agrum iniuste uni adiudicauiti recipit forve non agrum t sed argentum aElaIiquid huiusmocti. hoc d1eit
recipit no facere Iniuriam nisi 1pe id procuret nam ut mihi uidetur si 1pe procuretripe quo. iniuriam facere uidetur ex his quo notabis pro nostra hispan1a cte etiam prci 1 talia: non tam esse reprehensibiIes beneflcia xecipientes:quantum sunt reges de papa ceteri P talia indigne concedentes.tertio notaris non tam iniuste fecisse magictrum sanct1 1acobi quantum regem donnum Iohanem. 1 deo. primo iste quam ille debuit plecti. Desnde cum dieita Putant homines. destiuit tres falsas omniones cire,
per hoc quide anmtia ei no fit sed leditur si qdem sol u. Manifestu est aut 3ci tribues in auriatur se ac no is qui plus hel. No ei quo iniustu est iniuria facit sed quo scies hoe agit hoc aut unde principm actus quod est in
tribuente no in accipiente. Preterea si factare pluribus modis dicitur de est ut inanimata occidere re manse ec seru' iubetis no iniurias
quide facit in iniusta. Adhuc si ignoras tua dicauit no iniurias sed'm ius illud ql e ex leagib' nee iiustu iudiciu e se3 e ut j iustu Aliud est eni iustu qae ex legib' e dc primu si scios audicauit iniuste pi' ipe quoq; appetit urgis
uel uindicte. ut agitur Rs partices iniurie foret & hic plereaa dicas iniuste plus habet. naec qui agru alii adiudicauit si no agru iste atargegentu suscepit. Putat ho1es esse in ipis utru inaurietur atq; ob id facile iustu ee quod
certe non est ita. Nam coire cum uxore uicinita pulsare proximu ac manu tradere argetum
persaeile est re in ipis. fu sie se habetes hoe
agere nec secile est nec in i pis Eode modo Cognoscere iusta 5c iniusta nudam sapientiam putant q15 de quibus rebus leges loquutur eas res non difficile est intelligere. at 1io iunt hec illa iusta nisi per accidens sed cum certo fiunt
modo dc certo modo tribuutur tunc iusta sui.
Enim uero hoc maius negociu est a scire illa qpertinet ad sanitate nare ibi quide mel Sc ui nu ec elleborumadustione dc secatone scire p
217쪽
hahea excusatum. per festam illa uideas uolo.Deli decumidini. Sunt antem. ostedit in quibus rebus & hominibus possit esse iustum Ae 1n quihus n5.2 ponti tres differentiastdseens φ Iusta existunt in his que existunt participia bonorum simpl1elter. que sunt bona fortune.causa uero est quia ius 2 1niuria locum habet solum in his bonis que palluntur exeessumae
Belle est: sed queadmodum ad sanitatem tribuenda sunt & cui'quando lata est difficultas quanta est medicum esse.Propter hoe ipm iusti quoi ni halominus esse putant iniuriari.P
o5 minus sed magis potest quodlibet horum
iustus serere nam & coire eum muliere dc pulsi re& sortis clipeu relinqre N in utra uis pie currere sed timidu re dc iniuriari no e hoe cere nisi seeudu accides sed sic se habete hee sacere e. Queadmodu 6 mederi ae sanare no e Lcidere uel n5 incidere aut firmacu dare urno dare sed isto modo. Sut eI 1um 1 his q panitieipia sunt simpliciter bonorumhabent uero in his eMessiam 8c deffectum quabusdam tam nullus est excessus eoru ut sortasse diis qui dam uero nulla pars utilitatis ut in sanabilia
bus de in probis sed omia nocent. quibusdam
uero aliquatenus propterea humanum est,
Onsequens uero fuerit dicere de bonore equo qu&dmodu bonitas de equitasse habet ad iustitia ae bonu dc equu ad iustum No enim ut ide simplieiter nec ut aliud genere si consideretur apparet 8c interdu quide laudamus bonu de equu de huiusmodi holam Ital sup alia quasi maioris comedatiois loco
adimimus magis ex equo & bono Interdum uero ratione seqntibus absurdu uides si bonu
de muti preter iustu sit aliqd qi laudari mere
aturi aut iustu eximia res no est aut bonu& equu no iustum sed aliud aut utras eximia 5e idem sint Dubiu igitur circa bonu dc equusere ob ista contingit Habet uero se quodamodo cucta recte & nihil sub cotrariatur sibi Na de bonu dc uu alicui' iusti eos meli' e
ritateanteta ibi qmobtriplia ps e nota. unde notabis teneda ee legis uoluntate etia fideffectum hoc uero tantsimodo haebent bona fortune. Circa que
sa haberent: uniuersa recte Ruo hernarent. tales autem sunt homines excellentissimi. qui laesiodum errorem gentillum mersit deicteat 1 ato in deos conuersi.alli sunt qui incerta mensura recte se habent. fi uero eam excesdantri nepte se habent. & hece humanumrquia plerumeti in hominibus hoc esse videmus. aIll
. aut sunt adeo imprudentes e ut nec etiam parua recte gubernet
sed quecuneti possident in detra
riores usus eo uertunt. quos hic
philosophus appeIIat insanablates de improbos. 5: hec tanta de his dicta a nobis sint.
Onseques uero. tractatus quartus de eqtate a tui de hono ω equo eontinet unleu ta
cta consequensest ut de hono de equo dicamus scilicet queadmodum bonitas de equitas se hent ad iustitiam.ae bonum 5e equ uad 1ustum. hoe dicit.notandu . ut in principio huius libri meis
minimus nos dix1sse multas trifariam aecipitur. uno modo est nomen generale cu1uis 1 umifeallo modo pro ea sumitur lustiistiaque 1neomertiis uersatur. tertio loco est Ieg1s emendatio. de de hae hie dicere 1ntedimus. 1 ut ab Hils differat equirat labus adicitur bonitasthec enim Per exceIlentiam equitas dictatur.1bi Non enim. pros uti tur. β: tria facit. primo determi
218쪽
r1tatis pro posite. de primo ponit Iegis at* legisIatoris deffectu. secundo ostendit m pdictus deffectus no tolat i 1s rect1tudine. ibi de est nihlIominusuertio cJcIudit nocessitate emedationis Iegss.1bi quado uitur.5e littere construmo in his ut puto p teu1dere poteris. 1 a pr1m1 parte notandil eum his concordare que sunt dicta in pro hemioru b1 alti satis ergo fuerit de his 2 ex his loquetes erosso modo ae ueIuti per Rgura ueritate ostendere. 5: secunciu ea q pIurimu neri silet de hu1usmodi rebus trais Mere. hee 1bl. simile est etia quod clicit uImanus cis gestis de Ieg1bus cie senatus eosulatis ubi ait:nec I es nec senatus consuIta ita scribi possut: ut oms casus qui quand acciderint coprehendatur: sed lassicit ea plermi accidunt continer1. hec ille.ex his a& no ut aliud quodda genus melius il iustum
Ide est ergo iustii ac bonu dc equu. Facit autedubitatione quia bonu & equu e iustu quoda
stim emedatione legis. Causa uero hui'' esa o1s lex uniuersalis e ac de abus da uniuersan dici reete no pol In qb' isnecesse e ut lex uniuersati dicat nee recte potilex id coplei hiems seu rimu e no ignoras desseetu.Et est nihilominu recta.nam peccatu no est in lege nec siegislatore sed in natura ipius rei. nam rerum
toria ptin' na a talis e. igis'lex uniuersati loqtur re accidit qd pter uniuersale tuc rectit e ut q omisit legislator de defieit 1 sim eloquendo emendet ut omissu ql oc legislator
unde no pauca nec parua notatur primo φ si lex particulariter loqueretur: misqua liceret agere preter lege.poc patet eqm d1cit testus quado igitur lex uniuersaliter lo a turi igitur a c5trario sensu u particuIariter loqueretur: nusqua liceret agere preter legem.sectando notatur plim hic loqui de Iegis 1nterpretatione: nct quidem uniuersat 1n scriptis redigenda ised de particulari que in scriptis no redigitur. hoe inde nomintur eum d1cit: ae accid1t aliquid preter un1uersale.tertio notemus qx legislator potest aliquid ommittere at* in aliquo deificere. patet nam dicit testus qua ommissit leglsa lator di deffecit q uarto notabitur Φ talis particuraris Iegis iterptetano diei debet te glς emendatio. dicit eni emendetur Ommiisn.quod proprie uidetur esse dictum.eme dare enim est ponere rem extra menda. quod uidetur facere qui reIictis uerbis: eora sequitur uoluntate. quinto notabis legis interpretatione pro loco Δ: tepore pertineis reno solu ad principeruersietiam ad subditos dicit enim quod fle leuisIator 1pe si adefet ut1l diceret supponit it plis tale Iegis emendatione fieri in absentia legislato
naturali erate:nθ qcu. sed ea sola qua 1ntedit legislator dic1t ei qe de legislator 1pen adesset ut1. diceret. q at sit ea emas qua ited1t legislator ista opportunius declara
dum puto. sept1mo notatur non uereri legislatorem dicere contra legem quam tuleis
stantes uideantur 1n eadem sententia etiam fi fit iniqua permanere eligunt. octauo ex littera colligitur diffinitio equitatis di eius opposit1 rigψris.cum ei plis ingrat si sit equitas uel equum: tandem dicit id esse qae intelli legislator.1- legis uoluntas equum uel equitas dicitur. rigor uero erit 1egem contra Iegis uoluntatem tenere. 5: uolumus hic equitatem accipere no pro habitur sed pro obiecto. ut 1dem sit an Me Io
est uniuersalis propositio.no adem absolute: sed exceptiua .Ita ut diesit ois lex tenet uniueris saliterrexceptis casibus 1n quiabus lex 1pa repugnat sue uolun
tati. 5: legis qu1de uolsitas non
est altera ab ea que est legislatoris.ex illa parte Et est nihilominus. notatur 1pius Iegis demeatus culpa no esse in lege nee 1 Iegislatorer sed 1d potius euen re ex rera c5ditione de quibus leges fersitur. sunt enim huiusmodi res admodu variabiles ac pene infinite nulla lege ominnino coprehensibiles. contigit
1ta. huiusmodi deflaetus p igis
nor vla 1nuincibiIE. at per hoc nullus deffectus in lege nec in I 1slatore poterit notari. Seg tur 1lIa pars. Quado 1nitur.
219쪽
sint enIm qui dicunt multas est 1ustiti a cum dulcore misericordIe temperata. tiget uero ut dicunt est excessus furis ad terrorem inuentus. g qu1dem id intelligant quoa ad totum bonum clullet uerum dicunt. si autem de parte 1ntelli sanienec philotiphonee ueritati satis eonuenire possuntsquia ut ita dicam nulla deset esse m1serleordia cum parte que In totius utilitatem non redundet.Dono notemus tenendam esse ultatem etiam si non fit scripta.quod 1n locis non paucis in present 1 cap1tulo philososphus expresse dicit te hoc ut mihi u1detur est maximum princinum eum quo paueeleges sufficiunt ad gubernandum maximum populum.& sne 1llo leges etiam n em1nfinite non suffletunt ad gubernaclum non modo clultatem uerum nec unicam inln1mam personam. quod ausim circa suos famulos experiri poterit. unde siue uxori fiue famul 1s Innnitas tradas preceptionest quot1lle emerget nopauea i quibus opportebit tenere no quidem eas sed potius eaarum tuamin uoluntatem. Delns de eum dicit. Quaobrem. eludit ueritatem intentam. et raca quod tria facit primo concludit . bonum de equum sit iustudi melius quodam alio 1ustot ostendens quod illud sit. cie dicit quia 1ta est sicut patet ex dict1sq, honum & equum est iustum quoddam no autem 1d quod est secundum legem: sed quod e secundum emendat1onem legis: quia ita inquam est tmtetm boanum Ae equum est iustum ac melius aliquo 1usto. no quidem eo
iusto quod est sm sciter. 1. qd semper de ubii tenet. cu1usmodi sunt prima iuris princip1a. psertim illud rem publicam tuta clam saluamin fore. sed est quia dem bonum fle equum melius eo lusto quod peccat 1 dest desse, cit propter simplicitatemi idest Uniuersalitatem 1tain ea est causa φ deffic1at quia de talibus uis niuersal1ter loquitur de qu1bus uniuersaliter recte dici non potest. hoc dicit. ex hac pie notae et, Iegsi emedatio fleri debeat natali esitatem5 gde qei ui sed ea sola q e oino idemcies ql bene nota aduersus luristas quosda ς putatis is, emedatio fieri debeat qcum natali eqtate. Hec e nata. cocludit qlis sit nata honi ea unde 1ter unota esitate no scripta ee teneda ubi rigor e scriptus. Hee ei e causa. cocludit aut resumit causa eur Ieges i pIeriis deissiciat. ubi iteru notas tenedam ee esitatem no scripta rigorem uero scriptu laqua nequam de pessimsi relinquedu. Ex quo determinat de sub1ecto euiat1s ubi plus qm sepissime notasti: 1tersi notabis esitate nostripta esse teneda ubi rigor sit ser1ptus.dicit nam* psis describendo ultu bonum ae equum: ex hoc etiam patet quis sit uir bonus Ae equus. horti uidelicet elector β: actor qui no exacte amplectatur ius in peiorem partessed de suis eomodis detrah1 patiatur etia si lNe se tueri possit.hoc lIle. eet Ude plus qm 1nnplens il dubitaret phra hic Iog1n casu Lquo lex Rr scx1pta eqtas uero scripta no erat. 1mmo sim pym ea equitas. de qin hoc capitulo loquituri script1s redig1 no potest. secut ei aperte patet ex ea pie hec enim est causa. equitas i pa de qua hic est sermo est decretum Rue discretio aut pruis dentia qua uniuerseruges stripte emendantur . modo planum est ιν id inscriptisipe si adesset uta* diceret. 11cet iam legem tu ter1t. Quamobrem austum est ae melius alit quo iusto non eo quod est simpliciter sedeos propter simplicitatem peccat. Hec est natura boni de equi emendatio sei licet legis qua
omissum erat propter uniuersale. Hee eam
causa est ne omnia sint secudum leges quia talia quedam sunt ut de ipis lex ferri non possitItas decreto opus est.nam in diffiniti indivi Dita est regula. quemadmodum est lesbie edi. Matronis plumbea regula nam ad formam lapidis transmutatur eg non manet regula α decretum ad res. quid sit ergo bonum'equum de quid iustum Ze quod iusto melius manifes sum est. Ec quo etiam patet quis sit bonus de equus uir uidelicet elector dc actor horum qui non exacte ampleetatur ius I peiorem partem sed de suis commodis detrahi patiatur de si lege se tueri possit. Et habitus iste boni. tas de equitas dicitur nec aliud est quam iustitia quedam.
220쪽
redio est im Phile. 1bl Et habitus. determinat de mestare pur est habitus.& planum est quid dicat. de est hic aduertendum ιν equitas e Te poterit species prudenticiae tuc est habitus intellectivus.quo casu decretum dieitur alio modo est speetes iustitie de sic est moralis uirtus existens 1n parte animi irrat Ionali. de hoe modo magis usino tum est ut equitas dicatur. ex dictis philosophi satis patet ineptam esse illam de equiis rite & rigore trimebrem distiniIonem. sunt enim qui sic distingunt: aut utrumqν aut neutrum aut alterum tantum scribitur primo casu fi utrum* genere uel utram spelacie scribatur: equitas prefertur. si uero unum genere aliud specie r 1d quod in specie scribitur prefertur siue id sit equitas siue rigor. si quidem neutrum scribatur equitas tenetur. s uero alterum tantumodo scribatur:1d teneri dieunt quod scribitur quidis quid illud sit. ltam si equitas scribatur eam tenebimus S: styrigor: eum quoui tenenda esse dicunt.& lieet isti multifariam aberrent presertim in hoc uItimo dicunt contra philosophum.& ut mihi uidetur contra ciceronem 5e lura quo canonica alii ciuilia. renendum en1m esse non quidem legem sed eius uoluntatem est princ1pium 1rreis fragabile sine ulIam fallentia non solum apud philosophum uerum apud eiceronem at* furIs per1tos. quod ut mellus uideatur iporum aliqua id icta in scriptis redigam. di primo ciceronis.1nquit enim in libro offitiorum. 1llic ubi agit de iustitia contra
officium est damnum ma1us ante poni minori. ut si constitueris euipiam te aduocais tum in rem presentem esse uenturum atq; interim grauiter egrotarei filius ceperit
non erit contra offitium non facere quod promiseris magis quam ille cui promissumnt ab officio 61Pedat si se destitum querat. & subdit de tam illis prom1 ffis standum non esse quis no uidet que metu coactus dolo deceptus quis promiseriis que quidem plera*1ure pretorio liberantur non ulla. Iegibus. Et parum 1nfra dicit di existunt etiam sepe iniurie calunia quadam de nimis callidat sed maliciosa luris interpretatione. ex quo 1llud summum ius summa inlutia factum est 1am trictum sermone prouetbfuni. ut ille cum tristinia dierum essent cum hoste inducie pacte non noctium: Noe ti, populabatur ailros. dierum essent tantum induete pacte. Aliud adue pulchriotis addit exemplum dicens: nec noster quidem probandus si uerum est quintus fabiisus labeon seu quem alium nihil habeo preter ancilin m arbitrum nolanis Se neapoli tanis de finibus a senatu datum qui cum ad Iocum uenissiet loquutus cum utri up s paratim: ne cupide quid agerent neue appeterent aro ut regredi quam progredi mainient. id cum utrini fecissent: aliquantulum agri in medio relictum est 1iaet 1lIorum fines sicut ipi dixerant terminauit 1n medio. quod uero relictum est populo romano aliudicauit. decipere hoc quidem est: non iudicare. quo c1rca in omni re est fugienda raIis solertia. hec sunt uerba ciceronis. ex quibus aperte uidetur tenendum eta no quidem legis uerba: sed eorum uoluntatem etiam si uoluntas non fit scripta. de qui hoc non facit: erit deceptor Ze nequam secundam ciceronis sententiam. Hoc idem mi hi dicere uidentur iura canonica. ut patet de uerborum signincation1bus In cap1tuislo intelligentia dictorum . quod ex dictis hylar1i sie traducitur: intelligetia dictotum ex causis dicendi est assumenda: quia non sermoni restsed rei est sermo sublectus. hoc 1bi. Simile dicit papa gregorius in capitulo propterea inquiens propterea si proli Axam epistolam nostram ad interpretandum accipere te fortasse contigerit: rogo non uerbum ex uerbo: sed sensu ex sensu rransferr1. quia plerassi dum propr1eras uerboaerum attenditur: sensus ueritatis ammittitur. hec ibi. de ponderandum est uerbum actanterpreta clum signincat enim papa sue epistole interpretationem non latum ad inpertinere: uerumetiam pro loco & tempore ad subditos. item notemus illud dum proprietas uerborum & cetera. ex eo nam p loco apparet aliquando leg1s uerba esse relinquenda de mentem seu uoluntatem esse ampIectendam. hiis etiam accedere uidetur capitu Ium in his. ubi clemens tertius inquit et considerantes nihilominus q, non deis Bet aliquis considerare uerbat sed uoluntatem 5e intentionem. cum non intentio uerbis: sed uerba intentioni deseruire debeant. hec 1lle. Idem etiam habetur in decreistis 1n capitulo hsiane xxii.q v. 6: est traductsi ex dictis gregorii in moralibus 1nqt e hssane aures talia uerba nia iudicat qualla foris knat. diuina uero iudicia talia foris audisit qualia ab intimis vferutur. certe nouerit ille qui uolutatem Λ: intententione alterius uariis uerbis explicat: ν non clebet aliquis uerba considerare sed uolsitate fieantentionem: quia no intello uerbis: sed uerba intentioni deseruire debeant.hec ibi