Commentaria in Aristotelis Ethicam ad Nicomachum

241쪽

nnitione scie. 5 prio facit hoc secudo e1 manifestat. 1bi cu eni. dicit ergo prio ν selahitus demostrat tuus. l. aliis qui P demostratione hetur. 6e cetera q in resoluiluis dimnsulms.lta ν no Ois Oillogismus e demostratio: sed ille solumodo qui ex prielsistis necessariis necessaria eo seqntia necessaria e5eludit coclusone. Cia eni. h1e manifestat diffinitione prefacta.dices benedictu est q, scia sit p demostratione. na eu tatilmodo scire dicimus Q ex pricipiis ante cognitis scit. Π eni principia no sent ei magis cognita discursa coctussciis. l. bel unoe: p accides habebit sciam. in qntu. Lu alia pric1pia e ei cognita talis coeluso.& de scia quide in huc modu determinatu ni. ex his poteris notare qm paucos holas sciam possidere. sut em pauci. imo plusqua paucissiam1 qbusreru eause Πnt cognite

demostrativus & cetera ut 1 resilutiuss

gentia esse duos hilus quorum dimnim . Eu ea fide quodamodo adh1bet unus ars alter prudelia dicitur qs ec pricipia nota sui scit Na si no mastis discursu coclusiois vaecides hebus ciam Descia

artis circa suss mater11. 1h1 ois emo i huc modu determanatu sit. Ei uero aut ars.qrto ondit a quibus ars differat p sua materia.& csi quihus coueniat. ibi no et eorsi.dicit ergo prio . rersi q se possutalr his aliud equod fieri. aliud qd agi pol. qae ex hoc patet qmaIiud actio. de allud e factio. iasi ut patet ex nono methice quelibrsi phs hie appellat externos sermones actio est opulo si manet sageste. ut itelligere. u1deare. uele. nole.& huiusmodi. facq P recipit ala se his quodda e r fieri quidaqci' agi potie aut aliud facere aliud agercio dimP aut de his ex is quo sermoni, Ita hstus cu rone aeti aliud e q hit' cu rone saeti nec alter 1 altero colities Na nc actio e

hItus cu rone uera facti . Ois aut ars illo uero est opatio trasees 1 exte saeiado uersatur ae artificio uti 5c meteprospi

rere ut aliquid fiat eoru qpossisit 5 essetano

Dd ab arte qest hitus cu rone factimis. nec unus sub alio cbtinet.qmadmodunec a tio sub factioe. nee ecffuersio qae uero dicit cu rone pol intelligi l .esi deliberat icte.6 De differt a fortuna q diel tui natura sene r5ne. i. nne deliberatior. uel die cu ro11e.1.rone ditate. 1 tam ab arte uel prudelia nihil neri. aut agi poterit ql sit cotra rone. uel dictu rone i. ronalis uel in rone existens. CVasit. hic per inductione ostendit quid sit ars. dicens csi edineatia set ars quedffi& qa est hitus cum rθnefactivusmec est ulli ars q no sit hitus csi rone netluusmee est hitus qui Di csi rone factivus qu1 no set ars csi ita inqua set: dem utim erit ars & habitus es tone uera factivus.artis igitur difflanillo erit: habitus cu rone uera fact1uus. 6: habitus cu rone uera factivus de hilus carone uera ponitur pro genere.& factitius pro differetia. re ex hoc inoIeuit dici Q, ars sit recta ro factibiIiu. ut recta rct pro genere. factibillu pro dea ponas. Ois aut. hie determiat de opibus artis circa eius materia dicens arte uersari uel i faciendo.l opus eostruendo. sub quo etia materie dispontione coprehendimus.uel i artificio uti. 1.1nti tendor 5: mente pspiciendoqmadmodu fissi ea q se potatast Iire: 6e quoru pricipiunt no 1n facto sed i faciente.duo itaui genera artiu uideξ hic phs t agere. s.factivas Pru est materia disponere: Se opus construere. 5: usualestast qs ptinet no sol si artinctistiti: sed eti1 factivis precipe: ac mente pspicere qmadmodu artificia neri debeat. alii seqntes antiqua traductionetalla thoe passu exponut plim. sed eoru expositio cu lia a retini nullatenus stare poterit. sed dubitas. hie de arte usualle cuius opus est pcipe ac mete pspicere qmadmodu artificiu fieri debeat. uides ei huiusmodi no ee arte. cu nost hitus factiuus .ad hoc dicimus,facere: de factiust i diffinitioe artis accipiutur ut

242쪽

se extendu ad hee duo.na Beere dicimus eos qu1 opus e5strusit.& etla eos qui ope saeto ututur.ad quos plinet precipe ac mente prospicere qmadmodu opus fieri debeat usualis eni ars precipit facti uelut hetur supra Ilbto prio re secudo phoru. No e imeoru.hic tria facit prio ostendit a quibus ars per materia sua differentia lite dicatur. dseens bene dictu est arte esse eorsi q se potat aIlter literna eoru q necessiario sui uel But no est ars: eh per hoc uidetur differre a mathica seia qesse dρ eoru que necessario sui aut fili. ars quom no est eoru q nsit fim natura. ea eni q ab arte nut priel plum suefactiola hnino in se sedi artifice.q uero fini natur1 fisit: prici plu sue gnonis linti se 1pff.no Φ lde se idem i numero generet. qa hoe est 1possibi Iet sed idem generat se idein speele.ql in artificialibus fieri no pol.& pplet hoe dicitur ars differrea phica selentia. differt et15 ars a prudelia

fit. Nomimeo qnece Nos ut aut si ut latur hic de eo q' dicit arte n5ars enem eoruci sui secudu natura Na hee in esse eoru qnecessario sui uel s

stipis habet principaa Cia ergo lacere N Rere usualibus esse videmus ciuersa sint Decellariu est ut ars in faciendo & aliq 1mo plura documeta necesno in Medo cos stat. Et circa eade quodama serta ac ppetue Merstatis ad hoc

modo Uerfatur ara&Artuna ut agato inquit Oars fortuna adamavit fortuna atte. Ars igatur de rebus q ab artesssit. tales ei

ut dixim' habit' quida eo rone uera saetiu9 e necessarie no suci in sat ac coris Inertia uero cotraria in rotae salsa sectivus hatatus eirca id quod aliter se habere potest. phq dleli arte esse de colitae E prudelia uero sic utim accipiem' eosisse tibus ac de rebus q se potat are

ea q ab arte nut. na artis restiasam semp atis pro maior 3 pte ueritate hρe die mus. Et circa eadem hic seculo ondit inubus eo ueniat ars p sua materi 1 couenit itaq1 ars i materia cis fortuna. na de f)rtu Da uersatur i rebus externis q se alr hie possut. videmus etia ea q ab arte nut non utiqua a fortuna fier1.lmo alique sui artes ut ille q in comeriliet uersatur q nisi fortuna Iuuens: tarde i effectu euentur fortuna et la in aliqbus ab arte iuuatur. bene train diiscebat astato sortuna arte. & arte fortuna adamasse qm c1rca ea de materia uertatur. 1.tem qm utram seiulces uuare videmus sed dubitatur hic qd plis pfortuna itelligat. deest dicendum plis i hoe loeo uides Ioa de fortua fim opione eoru et fortuna ee dicebat dea quIda tres hssanas uariis casibus &fortuitis illudete. uncte 4e ceca appellabat eoo passim i quoslibet scurres di ad bonos 5 ad malos puella. utru ast hoc altila veritatis heat: maiori ae altiori inqsitioni relinqmus satis ee typo filo putamus ut plim intelligas. et i locis no paucis aliorsi id ueli dicta et la si uera ea no credat du in ad eius faci1 typostsi .ars Igis hie tertio manifestat arte p copatione ad elus oppofitu ql tertia a f. ars 1tam ut diximus e hilus eu rone uera factivus i. uera ro factibillsi. 1nertia uero cotra e hilus cu rone falsa factivus.1.r5 falsa factibiliu q se a re hie possut. de ex h=s q apho hie tradita me qui sui plenius uidere poterit ud parte itelligere debeat.q' se ipe phs planu facere pperabar. ex his et l1 q ultio loco dicune notabis cauta unde sit in aliquos artifices pro maiori parte 1n suis operibus errare conti reat. causa enim illa est quia non habent artem sed inertiam que est principium false itelligendi. ut diximus di hec de arte dicta sint. E prudelia .eapita setadu i quo pissis de prudentΙ artres hel ptes.l pria ondit qsst prudes .i secuda ad fit prudentia. i tertia ad sit eius obiectu . secuda ibi costa Itat auditertia ibi csi uero due.i pria pie tria facit. na prio determiat motu agedi. 1 effeci manifestat Q fini uiri placte prudeles .ibi uides prudetis. tertio manifestat qadixerat p fignsi ibi sensi uero. dicit ergo prio m de prudentia sic eo siderabimus: hit apri infideratioeu sint prudentes. ut ei hetur prio phicoru dotrita initiu sumere debet a

243쪽

nouor 1bus nobis.copolita uero ut ibide di nobis me notiora qm simpIlala. nos ita: nolentes co siderare de prudelia q est hirus simplexi prius cosiderabimus de prudente ut pote de copogro nobis noelori. Vides prudentis.hic ond1t ς sint pruderes.& dicit uiri prudentis esse ex facultate sul hirus posse bene cosulere I his q sibi sunt bona de utilia. n5 qdem pliculariter de aliquo talianaodo negoclo: puta qlla ut1 Iia sint ad sanitatε uel ad robur eorporis: sed φ possit bene colaIere uniuersalis ad dirigendu totius ulte statu. Signu uero. hic p lignu manifestat ql dixit. dicens signiΙ huius quod diximus estrua dicimus prudeles cyrca ud 1. prudeles i aliquo negoeso. ur prudentes ire aliqeos a ad aliqm fine studiom.1. bono acute excogitat 1. reete colat ut 1lla 1n qus no est ars. di bene dicit illa I sibus no est ars.na si alics recte cosulat illa i abus essarsrnd ob id dices prudens sed artifex si igiε1Ile si 1n aliquonegociore cosulit prudes iptedra 1lle ut leti erit simplis di abs lute prudes u 1n oi negoclo Oim re agenda recte sibi cosulit.que admodu se dicamus sa socrates ealbus i pedeterit albus in parte 1gis sitii erit albus tot pte: erit

ubi eosulat. ad 1gis i tata negocioru uarietate dieῆdsi est eenis himus secundo notare poteris ex hae lia alique ee optimsi artifice:& eu hoc esse i prudente qli plerisui esse videmus.& exhocen euidens argumentu et, aliud sit ars de allud prudentia. Cffsultat asit. b1c ondit ud ut prui, desta. de prio ponit d1fferent laetus a seia 6e arte. Resido cocluis dit dissone prudet e.secuta ibi restat ergo.1n pria pie priorbae prudet a n5 ee sciam.p quo pIura acc1pit.prio nemine cosultare de his q i possibilia sura r se his.nec de his q ipe agere no poti laesido renim it qJ supra dictu est. s. sciam ee cu demostratioe.& iteru demostratione no essede his quoru pricipia se a r his possisti. oia ei q seqrene ex huiusmodi pricipiis se air life posset uano est possib1lepricip1aee minoris inmitudis qmeaq ex illis sequutur. de his ectisgit colitisi no ce de his q sui ex necessitate. 8e m prudelia sit circa conliabilia ex sibus ὀibus eoeludit prudelia no esse sciam.na sese ut dictu est de his q sui ex necessitate.1d uero qae agis de quo prudentia esse diximus ath se life pol. cocludit etia prudentia no te arte: α3 1d q, alius finis sit aged1 qm factedl.l.alius finis est actio mitedit prudelia re al1us factio qm itend1r ars.ex pte quom tin1s differsit ars de prudentiaca ranis artis est aIlql honsi pticulare. prudelie uero fanis est 1lle et est oim finisi finis s. felicitas. de quo plentus uidebimus i fine huius libri re est aduertendu e1rea literam ab ea parte sire se sciat pendet costruistio us p ad ea ptem prudentia no utim ex hssnobis unde At possibile notem esset spectabilibus maxie scient et i rebus uero agedixineptu at* iprudente hoc aut Ide est ιν aliud genus seie aliud prudentie esse diximuxcte ne Inuice separi nullss existit ineoueniens. Restat ergo.hic facit tria prio ex prefactis e cludit diffinitione prudentie. ita* eum prudentia no sit scientcia. nee ars. 211t de rebus que se aluer habere possunt: necesse est φ set habitus uerus cum rat1one qu1 in his agendis uersatur que lunt homini bona di mala. quasi dicat prudentia est

habitus cum ratione uera activus.ltam ille ablativus eum ratione uera accipitur pro

nominativo,quasi vicat prudentia est habitus rationalis uerus activus. Δ: In prefacta

Uadetur prudelis ee um bene cosulere posse ei rea illa q sbi bona 8c utilia sui nopticulariter puta qlia ad sanitate uel ad robur: sed n1uersati ad totu uite statu bene dirigedum. Signu uero e hui'-cirea ad prudeles diacimus eosqad sine alique studium acute exocogitat illa 1 qui no est ars.qmobre & un; uersali prudes eet cosultatiu9. Cosultat at

nemo de his q Ipossibilia sui ala se his ne 3 dehis' spe agere no pol.qre si seletia e eu demos

trati 5e quoru aut pracipia ala se hie possut haru no e demo stratio.na ola possut mutari nec

locu het eosi Itu 1 hi q ex necessitate sui. prvidetis no utiq; seia erit nec ars scia qa id ql a. gitur ala se pSthfe ars qa ali' e sinis agedi autius seeledi. Restat ergo ut prudelia si hi uer' cu rone q 1 his agedis uersas q sut hae bo

244쪽

dissinitI5e filius eu igne vera. uel hi tus tonaI1s uerus .aeeipitur pro generis.ἴ quo 3stiirtutes itellecti ueco ueni sit. Ois eni uirtus 1nteflectia est hi tuscu rone vera. .hitus ronalis uerus. Pro differetia uero ponis illud activus p hoe ei a ceteris uirtutibus intelIecti uls.& fisertim ab arte differre dρ 5: ex his notatur 1lla prudet te eois diffinitio Lq, prudelia sit recta ro agibillsi.ita ut recta pro uera. 5: rogrotonali hitu accipias. de illud agibiliu loco eius ql aror activus. secundo poteris ex his notare qmadmodudifferat prudelia ab Iprudelia di ab Oi uirtute ta morali qm inteIIeetia. p hoc ei φ in dissone di recta aut uera differt ab sprudelia q est ro falsa. l. ronalis hilus falsus. S phoeq, dp r5 differt a morali uirtute.q no est ro. 1. ronalis hilus.P 1d uero . dixit agi h1liu differt ut diximus a ceteris uirtutibus itellectivis.nulla ei uirtus itellecti a plerprudentia uersae in astibilibus

di uero no alius Est eni id ipm fm1s bene ago nifestat plaeta diffonem p ronere. Et ob hoe nielem re alios huiusmodi pru di psertim qnisi ad illa particuis

publicis priuatisq; r P administrassis sui ap no ea q ab hole possidentur: sedis Unde teperatiud prudeliscoser atrix.

coleruatena huauimoda Iudiciu .noeni totum lsigamus in finis tkbonii idem iudiciu corrupit ac puertit uoluptas ic dolor sint. ut lietur supra libro primo no het ed illud ua an agedo uersat Urlaipia ius finis & bonis est res facta qent rerU apedaru sui quoru ofa illa aciutur Et extra holem existere di: sed in a

aut qui corrupt' est obuolutate uel dolorem

diei muge uersabis utim circa hominis bona & etla circa hois mala. cu opposita ad eg de ptineat colici rarone ut hetur qrtomet iee. ex his notabis artificialia tio ee hoi bona ed hoc ut diximus itelliste nom ab hole no sent possessa: sed φ i ipo no exis di. recte illis dictu est artis bona holem Bonun5 facere. prudelie uero bona & bonure optimu 1pm facere dicimus. qcr menti comendare debes. Et ob hoc. hic tertio manifestat piaeta dissonem pduo Dena. ob hoc ei φ prudEtia circa hois bona de mala uersati p ldeptim de alios huiusmodi prudeles dicimus: in sibi & allis utilia prospicere ualent. 1. prouidere possut. huiusmodi homines ee dicimus Q publicis . priuatisin rebus administra di sui apti. de qbus i nsis elis uitatibus paucos tuentes.& sequi int: illis adminis radi potestas no concedi ξ. qct ego doleo. Vnde tempantia. hic secundo ponit aliud segnti p qae manifestas placta d, innitio sed p intellectu huius cle allora q hic a pho traclutur est conderadu q, plis i hoc Ioeo 1ta strictissime aecipit nome boni ut appellati6e boni ea isitsimodo coprehendat bona q in hole exist sit. ess* bonu emes fit. euiusmodi sunt uirtutes morales. ars ita re uirtutes specuIatiue hoc modo no sui hoi bona. di hinc inoleultdiel: eos Q celestia cotemplatur alienu agere negocis de suu omittere. uersatur eni circa talia q no sunthoi bona. i. hoiem no effici ut bonsi. dicamus ergo ν prudella uersas circa illa q sunthoi hona. unde ex hoc 1 noleuit dici temnantia q est hol bonu ee prudet te coseruatrice ob 1d.ΩΦ eius coseruat iudicin. no aut di tempantia eoseruare uirtute spectativa. nec eius fudiciti.ql ex uoluptate de dolore tempanile oppontis facile uidere poteris voluptates enim Se dolores eorrsipunt ac peruertunt iudicium: no quidem totum.qa non id iudietum quod in speculabilibus uersatur ut quod triangulus habet tres anis gulos equales duobus rectis)sed illud iudicium dicuntur tantu modo peruertere qS1n rebus agendis uersatur.cuiusmod1 est pruderit te iudicium. hoc autem quod dictu est de temperantia locum habet in omn1 uirtute morat 1.oninis eim uirtus moralis c seruat prudentia per hoc . elus co seruat Iudictu . nec tame est aliqua moralis uirtus si uirtute cotemplativa: aut eius iudiciu coseruare dicatur. hoc igitur est signum

245쪽

prudentIa.& no uΙrtutes cotemsatie in his uersetur si sui hes bona. Lmorales ulrtutesim uero tempantia ae alie morales uirtutes prudelle iudiciu colaruet: phs probat p hoc ψ nnis i rebus agendis est pricipiu. ut hic. di infra libro septio. de secudo philicorsi. tempantia igitur ae alle virtutes moraIes diculur seruare prudentie iudicius hoc ιν servare uidetur elus pricipia.s rectu iudiciu de fine qS prudent te di praepium. uictu sidem priel pisi prudentie corrsipit o hoc huiusmodi ludiciu de fine puerili.& teneas menti uniuersa q hie tradidi qm ego memini cu esset scolaris me in scolis audisse. e rela nonunqm legisseresi in nihil horn psecte intelligere. At*ariis. hic duas assignat differetias inter arte Ae prudentia.quaru stia est ca ad arte.1.ad u/sum artis regritur moralis uirtus.est eni possibile alique esse i arte peritu. si in fuerit hie assignat secura dfam.qm in arte qui uessitarie pereat: potior ae magis peritus in arte dρ qm ille qui inuoluntarie 1l faefat.nam iste talis minus perfecta het arte.cu 1dex artis ignoratia esitingere dicatur.1n prudetIa uero cotra. qmadmodu de in uirtuti hus.nam Ile qui in rebus agendis uolutarie peccat: uidetur peccare ex ignoratiaq prudentie opponItur.patet 1gitur ex his prudentia esse uirtute quada.Ltalemq homine perficiat:& eum bonu faciatre iussp opus bonu redat. ubus etia patet φ prus dentia no sit ars cu habitus att1s no faciat holem bonu. di sic strictiss1me accipiendonome uirtutis pro eo.Chabitu qui holam bonu facit:nec ars.nec habitus cotempIaia triui uirtutes dicsitur no Igitur multu aberrare uidetur uulgus putas eos tantumoda esse de dici virtuosos qui morales uirtutes hiat:1nter quas prudentia quo* conuines ratur.no φ sit in appetitu: sed quia nos in moribus dirigit.quod tene menti. sed uidetur habere dub1um quod diximns: eum qui uoluntarie peccaret in rebus faciendis ee magis peritum quam eum qui inuoluntarie id faceret.contra uidetur qd dicitur illahro tertio 3e in septimo: ome peceatu ex ignorantia euenire. ad hoc dicimus φ qmadmodsi habitus 1ntellectivi sui plures: sic etia de ignoratie q eis opponutur. est eni aIi qua ignoratia q opponitur arti. Δ: hac no habet artifex qui uolutarie in rebus factendis peccatu admittit.alia est ignoratia q opponitur prudenti erae hoc modo Ignorare dicitur hu1usmodi artifex qui in re facienda uoluntarie peecat. nam & iste nec sibi laeosulerescit quod ei in moribus utile fit.qd est menti comencladu. Cum uero. hicosiditqd fit obieeta prudentie. 5: et11 1n quo sit ransi in stibieeto.& hoc uidetur Deere primordicens psi due sit ronales animi particuleis. scientificu in quo existut uirtutes cotemplative intellectus scia sapia de r5einatiuu siue opinat iusi: cu ita inqua fit alia. s prudentia etsi uirtus opinatiui.ql ex hoc patet quia opio cte prudentia esse uidetur de rebus q se aliter hie possit.ob hoc eni uidetur in in eode existat subiecto. ω eadem rone habitu artis in opinatio existere dicemus. nam ae ars de his esse diximus qiniquus: inique opabitur. 1ta. no qlem domu.aut qlem culteis in debeat faciet. qi & hodie freqntari videmus. prudentie ueaero. i. sin tu ad usu prudentie noest opus alia hρe uirtute.no diis coq, possit esse prudelia sine aliis uirtutibus. qa hoe est imposublIe ut dem strabitur infra i fine hu1us libr1: sed ob id dieiis

mus prudet te no esse uirtutem

aliqs h et psecta prudentia de null1 alia hiat uirtutemradhuc no esset possibile est imprudenter asere.1mplicat ens corradictione prudente 1mprudeter agere. Culus cotrari si in arte esse uidemus . na Δ optimos artifices videmus no sim artem: sed laesidu inertia facere. Et in arte.

repente no apparet prancapium nem oportere

gis huius nel ppter hoc fuseepisse Oia dc egis

se. nam uicium corruptiuii principii est.Itas necesse est prudentia esse habitu cum ratione

uera q in his agedis uersatur q sui hoibus bo

na. Atqui artis quidem est uirtus prudetieuero no est. Et i arte quide is qui sponte deliquit potior est Imprudelia uero c5tra queadmodu dc uirtutib' patet igis 'viri' quedaest&no aris. uero sui duo animi pticulerone lintes alia utat erit viri' oplativi Nam

opto dc prudelia eirca id e qae recipit ala se Me At q nec hitus csi rone sotu signa erit obluuio eiusmodi hitus est sed prudelie no est.

246쪽

virtus intesiecti a dieatur:no in est hitus solsi cu roiae.1 solumodo hitus ronis aut ronalis:sicut est ars uel sciat sed reqrit rectitudine apetitus ql sic pater ua hitus qui es 1 n sola rone pol obIiu1on1 tradi. ut ars de stia. nig forte fit naturalis .ficut intellectus primorsi principioru prudentie uero no est obI1u1o sa no ex d1ssuetudie templf pditurised ex corrar1is opatioibus aboletur qmadmodo esse u1de fide uirtute morall.sed ista melius Intelliges v aptamus ill ptis intell1gat p obIlutone. unde e5sideradul P ulrtutes cotemplatie In nobis perdutur atin delens ex sola dissuetudine tporis i. si considerare Fin eas diu eessemus. 6: hu1usmodi pditione phs obliuione appellat. uirtutes uero morales de prudet1a no delentur ex tporis dissuetud1net sed ex cotrariis opallorbus. ut habes supra libro secundo.itacti siquis semel morale uirtutem sit adeptuseab eo no delebitur: et1a li nnqusi ampl1us Fm

π de prudelia phs tenendu ei dicit.q' linguIare est:ac menti tenendu. ex dictis hic poter1s aliqua norare. io subiectu prudentie artis &opionis. qteis obseure hic a pho tradatur: no

tione alii uersari dicut.quibus phs u1detur colant1re supra 1n capro precedente.aliis locis non paucis. tertio notabis in quibus uirtutibus sit oblivio. te in quibus esseno possit. ila in cotemplativis yprie est. In prudelia uero di moralibus esse no pot: qteo notabis prudentia no sold dicere plaetione 1ntellectus: sed etia appetitus. q dochrinant ego puto locu hetin omni uirtute morali uirtus eni moralis no solu dieit plactione appetitus: sed elisi intellei ius. 1 fortitudinis esse dicimus no soli1m substinere de agredi terribilla: sed etia in his recte consulere unde fortitudinis nome di cuiuis alter1us moralis uirtutis puto posse dici equivoce 5e de parte de toto hitu agrestato ex

D&α15e appetitus 2 1ntellectus.11mill modo de note prudelle dioedu esse eesebimus ita de h1s satis Via uero. ea m tertisi duas het partes in pria determiatde 1ntel Iectur no sideut est potentia: sed ut est potentie habitus.1n secuda determinat de sapia. bi sapientia uero.1n pr1ma parte duo facit.primo ondir ep Intellectus ni circa pricipsa de mostrat1ois. circa Φ Ω1edu: usitatii mu esse ut note 1 pius potentie coprehend1tur actus de hilus illoru oblectoru 1n q prio fertur potetia. ut uolutas fertur seculo in ea qsut ad fine.& talis uolit1o eIectio de. In fine uero fertur uoIutas prio. de talis uolitio appellatur uolutas qmadmodu de 1pa potetia. Dc ergo est ippostro na intellectus fertur prio In pricipia. secvdo i coclusiones.& hitus udem coclus onu scia.pricipiorum uero hitus intellectus IIoiatur qmadmodu potent1a 1pa i qua existit huiusmodi hitus hoc supponto: uenlamus ad littera phi qui nitum itellectus esse circa demos rationis pricipia se ondit. pricipioru e alius hirus itellectivus.& 1lle hilus no est scia nec ars nec prudelia. e sapia.1gis erit itellectus. ιν at pricipioru dem5lhrallois n5 sit hitus scie pbaftua scia e de un1 uersalibus q int ex neccessitate. de fingratibus ei q se sit hie possut n5 e scia et iteru 1 parsi coctuvonu de ubus e scia sui aliqua pricipia qd' ex hoe patet M sciae curone.1.argumetalloe demoliratiaycedete ex huiusmodi pricipiis icosutios et talia side pricipia sui uniuersalia.et ex necessitate qmadmoda et coclus ones.no ei esse pomit minoris firmitudis qm ipe coetus1os.ex his patet o pricipiora demostratiola Dct sit scia nec ars nec prudelia.* at no in scia patet M Id de quo e sciae demostrabile.e ei scia cle coclu1loe q denibitratipricipia uero sui idemostralalsa.ali

Uia uero seletis de uniuersalibP existimatio est de de his q sui ex necessitate. Sut aut piscipia demostrabiliu 8c toti' scietie rone est scietia priueipit ei' qi seiri potest nem scietia utiis erit ne φ ars Dei pruden

tia. ' seibile ide demonstrabile. Ille uero sui circa ea qaliter se his pos ut sed nee sapia horu est. Nam sapietis est de quibusdam de-

247쪽

his. pri pia uero demostraticiis no se potat alis hie. oportet ei esse certiora eoelusiothus ut heriir primo poster1oru .coclusiones uero ut pmissimus sui ex necessitate ita. pricipia erur plusq necessaria. nec etia huiusmodi prici oru pol ec sapia. q e alia uirtus intellectra de q postea dicemu .na sapietis es de quibusda life dem5stratione. pries pia uero ut diximus indemdstrabilia sui.de huiusmodi 1gle principiis cu no sit alia uirtus intellectia: neeessario erit itellectus.qui sine aliquo discursu ex χIo itellectus aget1x Iumie naturali hetur. hec ei sui illa q nos sola natura docuisse uides. ut toluee malus parte. k ome misi esse eqleothus stibus simultatis. Λ: si ab em libus eqlia detrahssturtq relinquutur sui eqlia hec di hulustii liut plic1pΙa q cognitis terminis: deipa tota sine ulla demostratione intelligutur Si ergo. hie sectidore suntltrone prefacta. &eo

cludit spositu. di littera olde eplana:& talis ut per te ipm eam sntelligere possis. 51 q, dicit nul

git esse. s. pricipi orsi. 5 es dicit ulterius prudelia: subaudi de arte. utram ei est de rebus qseare hse possunt. sed dubitas hie huiusmodi pridipsa demo stratio is ubi tradiatur ab his q straru ac itores simul & auctores fuere. ad hoe dicimus in aliq horti principioru tradutur ab auctoribus: sed multo plura reliqusitur me ture.itaq; scripta horu aliq iueimus: sed multo plura mi nobis naturath Idita qm fuerint scripta .st deberet huiusmodi pricipia scribit capite aut pricipio eius uolumInisqΙ nobis i quoesm genere scie tradi f. qa in solis mathematicis factu ee coperimus. Ialiis uero generibus sciara pricipia de coetusosymiscue tradstur. Sapia uero. hic determiat de sapia. 5e prio de sapia pliculari q eirca aliqd' parti crare genus uersae. Mindo ibi sed esse. determinat de sapia uniuersalse dictaq est de totius entis cosideratisone tertio ibi ita ν manifestu. cocludit ex pmis stria coroIaria. dicit ergo primo Φ aptentia in artibus illis hoibus tribuimus Q in huiusmodi artibus excellentissim1 1 ut ueluti phedia lapidartu sapiente. 6: poli cletsi statuariu sapiente dicebar. ita in o septo, tia hoe modo nihil aliud intelligimus qm uirtute artis. 1. u Itima artis practione ut si dicamus este aliqua arte cuiuς latitudo sit dece graduuri Ile tatu modo dices hie uir tate huius artis: re esse in ea Lapiente u hel oms hu1usmodi dece gradus. qi raro in ari ficibus ni1 tporis cotingit sui eim p pauci artifices qbus no de iit aliqd artis .nota ex hac littera.pr1mosis in omni genere artis aut scie dicas sapies.secudo nota ultima rei laetonem dici uirtute.culus simile in primo de celo scribi uides. Sed esse quosdaιle secudo dit qd sit sapia simpli q est de totius entis cosideratiGe. pro cuius intela Iectu selendsi q, ut lietur qrto methice eiusde scie est eo siderare de genere de de platatissimo 1llius generis . na id plactissimia tota uides cotinere generis latitudine. itia I lialiq scia esset de colore: lulae esset cosiderare de albedine q color u pfectissima dicis. eode*modo insposito sapia q est de ente: uersis principalis in co siderati6e primi eritis .s dei ut tu aut ca cosiderat de enter ob 1d de primo ente cosiderare dicatur: uel gade primo enter ob id de ente fimpi r cosidereti questioni relinqtur a pho in sexto 3e undecimo methlee. de hac igitur sapia simplis dicta determinat plis in yposito. dices sed alli apdictis sui quos putamus ei1e sapietest no fim parte nec aliqd aliud. I. aliquod titulare art1fictu:sed in totu. i. fim totu genus enitu Lapientes .giis dicitur foliue margites.de quo homerus Ingens dieit: huc. Lmargite dii fecerat: nct fotaretnec aratore

nee aIiud qui artificiu sapsente de hoc igitur sapiente a sapiens limpit dieituri optime predicatur 1Ile sex coditioso uulgus putat iapiente hie. ut plis refert in Plogo

in5stratione his. Si ergo in ueri sum' nec una fallimur circa alia q no reciprunt aut reeipiut aliter se his scietiare prudelia e & sapietis de intellect9.nullia uero horu triu recupit eαDico aut tria prudelia sapiam seiam restat ut intellectP sit pricipioria, Sapiam uero

in arti tribuimS illis q excellentissimi sunt ueluti phidia lapidariti sepiete N pollicletem statuariu Nihil aliud I hoc pro sapia intellige

tes a uirtute artis. Sed ee quosda sapientes putam' in totum secudia parte nee aliud qd sapietes ut homerus de margite dixit.huc nec

248쪽

nies fisees primo uulgus exis litiat septenia scire no solst questised ola seesido purae rum seire non solu Deilia: sed etia diffletita. tertio putat sapiente de h1s q nouerit esse certiore aliis q in eisde rebus allud scisit. rto putamus semente possie dicere snto xistimatio de lapia est est esse no 1erulle sciamHed libera ac talis q sui gia qratur. sex to putat holas sapiam esse selam n5 sidem al11 subiecta sed principe ac eeter 1s preeipiente. hee 1gis coditios de nullo ut leuiari sanete pdicari possut: sed de eo tantumodoque sapiente dicimus in totii.1.Ωmpit de absolute sapiente. culus cognitio principi euersatur circa diuina.cuiusmodi este dictitur corpora celestia eoruo motores. 6e presertim primus.que nos usetatissimo nola de orsi supremu dicimus. ita manifest6.

te. dicit primo manifes tire ex

fossore dii erat nee aratore nec aliud adam ', bis i

sapiete. Itas manifestsie exactassinia scie nu melior & deterior unaque in tiaria utiq; erit sapia. Oportet erilo sapiete res fiunt ux

no solu ea qa princaptis manat scare. veru et a sit de rebus optimis: e Carca principia ueritatem tenere. Ital sese rit optima resarsi. uel die exatis entia utim erit intellei tus de scientia. Dma. 1.exatissime reru causas D

fossore dii fecerat nee aratore nec aliud adam ', bis i

sapiete. Ita manifestsie exactissima scie nu melior & deterior unaque in tiaria utiq; erit sapia. Oportet erilo sapiete res fiunt ux

no solu ea 'a princaptis manat scare. veru et a sto sapia sit de rebus optimis: e Circa principia ueritatem tenere. Ital sese rit optima resarsi. uel die exatis entia utim erit intellei tus de scientia. Dma. 1.exatissime reru causas D

tisi causas perqrit. 5: qis et sciarsi improprie di ut nola sere et a oem uirtute intelIectiva cophendamus. Oportet ergo. hic infert aliud dices oportere sapietem seire no mis q ex pricipiis manat. s.cci clusios: veru etia circa priel pla ueritate tenere ς ex in aliquo genere sese cognoscitia tumodo cθclustos aut tAtumodo pricipiarno fret uirtute. 1. ultima Mectione scie ais it artis. no 1gis erit sapies cu sapies uirtute artis hie debeat. Itaui sapia. hic ultimo edeluditqRex his sed uides. sapiam itellectu esse 5: sciam. ne issesicluseos noueri scietis erit. 11 uero piscipia: itellectu hie dρ si uero utruin heatierit ut1Φ sapiens .m si hoc fieri cotingat i aliquo uno genere: erit sapies sim qd. Π uero id fieri eotingat 1 genere totius entisterit sapies simpli de absola te ita. sapies absolute is digrers prie Pla: eoruιν effectus ab eis manare recte cognoscit.qmadmodsi ei sapies gramaticus is di sistra martee pricipia simul Oe coclusios placte coenoselti sie esi sapiete simpli' de absolute dicimus il totius uniuera pria pricipia de ex eis simul effet tus pululare uidet. ee ide ipe ut clices libro decio simplD Se absolute felix de. iuxta i Ilud se Iix ς potuit rexu cognoscere causas. sed dubitae hie an itellectus cte seia sent diuersi an ide nitus. ad hoe aliqdixerutq, no solu intellectus di sciat secletia diuersatile clusionu essent diuersi hilus. de hoe dicere eo uineatur ex eo eν expimur nos scire coclusione una de alIam ignorare. alii uero dicut principia posse conderari bifaria. uno modo seorsu ae cliti sim.& sic alius e hilus pricipiora de alius coctu nonsi. allo moso c5siderari postat pilaipia ut i pa pricipia sui r6 ex pricipia cognoscedi coetu nos. α hoc modo idem est hirus pricipioru de coclunonu na sicut patet ex qrto methlee hilus intelIeetluus ad oblecta se uides life qmadmodu potetla. circa potetia uero sic est φ qndo sui diuersa obiecta quoru unu e pricipin de ro cognoscedi aliud: no dist1ngusit potetlff. sicut Mistet de colore de recoloratia eade ei potentia uinua:& eocle actu ullionis videmus coIoreti re coloralli. hoc aut indere dicut qa color e prielpiu 1 ro uidendi te colorata.eode* modo se lite uidens ceteri sesus.& hec opio mihi uides uerior.ad rone uero prie Opionis dicimus p una coclunoestita habitu eius hemus. de supueniente Oe nollesa alterius coclusionis no erit alius hilus prime cie secude sed primus efficis intenor aePfectior. cu plura possit nuc qm prio.secudo dubitari pol circa sapiam. na i quolibet genere sese hilum principioru cte coclusionu no sapiam sed scietia dicere lalemus.adhoe dielmus o nome scie bifari 1 poterit accipi. s. stricte. 5: ne habitus e5elu nonsit isi modo 1ciet a M.allo modo accipitur nome scietie extenus. 5: sic scietie note habita principioru timui cte c5clusiona comphendimus. B in psim se et uolumus eum habitano scietia sed sapientia oleere debemus. ita ν si id seri contingat in aliquo determi nato genere dicetur sapientia quedam aut secundum quid. l. sapietitia in parte. a uero id fit in genere totius entis erit sapientia simpliciter idest totalis ae petiem.

249쪽

prio ondit m inter oms sapia simplh dicta sit precipua ac priceps secundo infert resarisi quodda per qJ manifestatur quedam de supradictis.1 bl quappter .circa primsi tria facit.prio intellone xponit. Reudo exclud1t errore cotrariss.1bi di eni. tertio e5cludit ueritate intenta.ibi ex dietis ergo.dicit ergo primo no Isi est uersi φ sapia sit intellectus se se a. de alia q supra diximus: sed est etii uersi Φ sapia sit seia preciosissimorsi.1.excellentissimorsi entisi ueluti hias caput.1.principatu 1nter uirtutes itelle,ctluas.qmadmodsi eni eaput u1detur hie pricipatu 1nter alia mebra ni capitis ea Ilamebra gubernare se & sapia ad alias ulrtutes intellectias se hie uideξ. Et eni. hie eludΙt errore mirarisi e1rea hoc cotingente de duo facit. prio excludit prefactu erarore. secsido exclud1t quad1 c

eque hic piis exeludit est error uulgi. cte fere iam furistarsi nulad utilitate magis attederes umad sese dignitateteiuilem sciam Seut esse sesar si exeelIetili maucotra quos phs dicit absurdum esse dicere prudentia aut e uilestiam fores Iaru stiudiosissma dest optimε. vi eni hetur 1 priode anima sese q sui meliora oblectorsit mel fores esse d1eunturi laeti et uilis sera no eritontimasciar sit nisi h5 de quo eo fiderat sit optimsi enissi. qcr uersi no est ess sint alia entia q hola fine cfipat1oe essedlcsit excelletiora ac diviniora.ql' uero ducit eluile esse seiam ipprie loqε ei ullis eni sicut pater ex Ilbro prio N: secsido pratica edi i Intellectu pratico existes.seia uero Pprie dicta nee pratica est nee i intellectu exfrest pratie .ctulus igitur sprie no sub sciat sed sub prudelia eotlneri dLde 1deo ut mihi uidetur eluills seia 5e prudelia 1n hoe loco pro eode a pho ace1plutur. Quippe fisa .hle ponit secuda ronem ab excIudendia prefactu errore.& licet fissi comune exapositione 1ste sit in genere easus Δ: intello 1stius littere in mihi loge aliud esse uides. mea quide sentetia hec est ut hic aIla excludat errore. sui eni aIlqui putates clulle selentia esse sapsam eotinente infra se uniuersa genera sciam. cuius posit1ola uides fuisse eleero.al 11in furis eoisItorsi. post quos aeursius Λ: alii iuristarsi in Ioeis non paucis hoc asserere uidetur. hue 1 itur errore phs in hoe loco uidetur excludere.probans aliud esse prudentla aut ciuile seram de al1ud sapiam. qi sie probat lapsa semo Ae ubiqirmanet eade. eo φ e de rebus q sep a: ubi ν erede pmanent. ciuilis uero scia uaria ξs Ioco fit i fore.ob id φ bona de Abus eosderat sui maxie uar1abilia 1uxta illud qd' hetur supra libro qnto.& Iibro priat bona asit de iusta de abus cluilis eosiderat lata hnt uas xletate At diserep1tia ut uideas lege sola e e de no nata.lta p cu alia sint utilia grecis a Ila romanis al1ao hispanisterit uti in alia gubernat 1 o alleui Ieges cle altera ciuilis scia precorsi romanorsi de hispanorsiip eulus malori declaratoeptis supponit hie qttuoris hie pportionabili. s. sana bonss.c1uir scia 5: medicia. madmodu ei sanitates diuers si alalisi alitus de alisus eois M dnrisie boa fit 1 usta uat11fp diuersitate tpru Ioeorside hoM.quo fit ut disisors aiat 1s dlsise sint medicie curatis. 61 dlillaru steti si disi et viles scie gubernacle ex h1s Oibus seqε hitu sapie diuersu ee ab hitu ei uir sela. qa hieondere uolebamus. ex his nota di silarsi get1si disses re ciuiles scias.qJ itellige quoad ura positia. n5 sit quoad 1ura natalia.na iura natalla diuia qda Puldetia costituta lepfirma atm imutabilia pmanet.de iure1tam positio Iota het qae hieph dixit. q. mea comedabis cotra eos Q unlusas petes eisde Iegibus gubernare uolsit.Fo notabis sensi

C ueluti caput hos sesa pelamimoruEt es foret absurdu s putet scia ciuile aut prudelia studiosissima re nis optamsi

eoru ci I mudo sui ho existat. Quippe si sinu Bc bonu e aliud holbse aliud e pisei by albo ue

ro ec rectu ade est semp dc sapies ide.oes uti diceret prudes uero aliud a uidere ei circa se roste singula diceret esse prudelis de huis ista tribuerat. Qua re&bestraru quas da prudeles esse aiut queeul circa uita sua prouidelia habere uidetur. manifestu aut ql no e ciuiliaec sapientia idem.nam si dica circa comodita

250쪽

errore. dices P si alias putaret sciuile scientia ee optima sciarsi ob id φ ho sit optimaala Ilii: hoe Cholem esse optimu aialia nihil refert l. n5 differt. itam no plus e licitem esse optimu aiallu qm no esse optamsi ad hoc in inde seqtur eoru ppostu. nam et ii hosit optimu aiali ursu talia muli diuiniora. i. excellentiora sim ho secundu naturo ueluti ista corpora preclariss1ma. 1.corpora ceIestia ex quibus mulus colat. ex his poteris notare corpora celestia esse aiata fini metem phi.qm alias rS 1plus no staret. simile uidetur tenere in secado de cello.& in.x11.metnlee.qd' pro intellectu phi menti tene Ex dictis ergo. hic ex dictis cocIudit ueritate itenta. patet 1 taui ex dictis φ sapia si e Intel Iectus di scia polosissimoru natura.l eoru oesectoru q sim natura int excelleti sum .hoc aut sequitur Aa cu due

trapprias uersati siplam plures erutra

trapprias uersati siplam plures tra

ca singuIa iporu nec dc medicina est una de oi toru excellentissimoru. sed non bus. Oae si quia optimu eh5oimasaltu ni et ciuilis ut Iuplus demostrata

hil reteri: naalaalut multo diuini Ora Shos ret aliquis de eoisqntia Δ: illao eudunatura.ueluti ista pclarissima ex quibus tloe hie a pho inducta. nam dea

mussus cosistit. Ex dictis eroo patet a sapia ut

'ri'. P priceps nec excelletissimorsi ob

prudelia c1rea huam uertat ec circa Illa a ub' elui te no esse prict perato seqturcosiliu het locu .na prudelis hoc maxime opse sapiam esse pricipe. ad hoc clicis

cho genere oblecto ae fine. ueprio hemus auctoritate in prio thleorsi 5: tertio thopic u. 6c infra libro decimo ab Insit id melius esse qd in meliori existit subiecto. de seeudo radametu hemus sexto fieundecimo methlee. ubi phs duo ponit genera sciarum. s. praticu 2 speculati uti. ae eas scias meliores esse dicit q sub specllatio genere cotinens. de tertio hemus auctoritate prio 8e tertio de aia. di undecio meth1ce. de ultio uero inclametsi hemusse cudo phoriadi supra libro prio sapia 1gl qartheologia dξ uicit civile sciam rone subiecti . na illai speerat tuo: hec i pratico itellectu existere ot.1te rone generis . na illa Pps se. h uero vpε aliud qris. 1 te rone obiecti. si illa sit de rebus diuinis hec uero de Euanis. 1te roennis .ueet ei utra in sit eiusde finis .in excellentius e fine ellicere qa sapia facIi qm ad nne disponere qffciuilis facere itedit ciuilis uero scia uicis aphica lemat alca rone subiecti. tu generis .sed in eas uicit rone objecti de nnis. 6: qa sciarsi dignitas potissi, meaeeipis ex obiecto be finere1uis uti. esctas simpla uincit pler sapiam ex h1q patet necessaria ee illatione sm iduxit phs. g ei uieti uicente: uicit de uictu. O igis sapia uicat ciuile q oms altas uici trybato ciuile sciam ee inferiore sapiar necessario seqtur Oisum uirtutu intellectivaru sapiam ee pticipe. Quappter. hic ex palet1s infert corolaria quodda p qi manifestatur Fam de supradictis. ω prio inducit corolariu . incudo manifestat qnda parte Ipius. ibi nec prudelia dicit ergo prio sia prudelia uersas circaliua .f. circa res agedas: sapia uero circa ea q sut hole meliora uine e . anaxagora Δ:thale milesiu phm holesappellat no ude prudeles sed sapiet . uersabat ei cotinue no de circa res agedas sed circa celestia cor pa eoru motus di motores. hoc e P breuiter hic plis dicat. ex his nota de plussi maxie nota astrologia fim mete phi cotineri sub Do