장음표시 사용
231쪽
necessaria & eontIngentia no ad unsi: sed ad Intellectus genere di iter s.ad quintum
respodet phm hic emedasse ql 1n tertio de ala errauerit qi1 et 11 1 alii x eum fecisse usderitiis. ut me latissime demostrasse memΙni 1 repetitioe qm de republica i tertio polltice edidera In ano d111. m.cccc lix. de duobus side eotrariis scriptis ab eode qd ultio scribitus tenere debemus. ut notatur ex lege qui misi. ff. ad trehelianu. 5e codice ne
de statu dem storv. in lege si mater. scripserat aut plis ethica post dialetica Δ: phisica. est in locis n5nullis ut enlamus eum in ethicis allegasse dialetica & phlfiea tenedum erit 1gitur ql de intellectu seripsit in ethlea. 1 tam plis no sol si in aliis: sed etia i se1po certo expimento cognouErat qa supra libro prIo scr1pserat dicens: lepus horu reptor at ad luctor probus est. unde de arrisi facta sui adtrameta: euiuis enim est id ql desie adlugere. hec ii Ie nec mireris si plis se in multis emedauerit: cu augustinus ulr 1acti sinus simul de doctissimus hoc 1de fecer1t. Impator quoo eui totus orbis subiectus Ora in autet ca de nuptiis de se po diciti no eni erubescimus s qu1d melius etia horuq 1pi prius diximus adinveniamus. hoe sentire.& copetente prioribus imponere eorrectione.ne ab allis expectare prius corrigi le . hec impator. bene igitur dicebat illet heretianus demeat nunqm ita quisqm hene 1ubducta rone ad u1ta fuit: qtu res etas usus aliquid moneat aliud opportet noul. ut illa q te scire credas: nescias. 5e que t1bi putaris prima in expiuii, repudIes.hec ille. patet 1gitur ex his quid dicedu sit ad toties in oppofitu factas. sed queret aliquis q predictaru opIonu sit uerior dic φ de veritate quidqd siti ultima uidetur magiscosona dictis phi. nam primi uidetur diuinare eum fine rone & auctoritate loqu1 si uerecudia. ut dicebat impator in leue illa eodi,
ce de colIatioibus.& appertius 1 autetica de triente de semisse parapho conderemus seesida uero opto uidetur unu asserere ql est expresse cotra plim. dicit eni cotingeria quatu ad rones uniuersales Plinere ad scietias demostratiua ς. hoc uidetur expila contra phm infra i capib sexto.qffest quartu eapym secudi tractatus. ubi phs expresse potatili prudentia esse uniuersalisi Ae fingulari ut sed magis singulari v. ite ad prudente Ptinet in agedis rebus formare distursu flogistieu. ut patet ex fine eapn penultimi hu1us sexti libri. N: ex capra tertio l1bri septimi. talis quide discursus costituitur ex uniuersali re BirgularΙ ypost oe. utram igitur ad prudellam plinere u1detur. 1 tec1uilis scietia pratica est 5e an intellectu pratico cosistere dicitur.cum e1us fin1s no sit sciret sed opars. ut patet ex libro primo in rapto laesdo.& ex libro se do in captis secundo hee uero elu 1lis doctrina sub prudelia cotinhri necesse e aut eni 'b prudelia aut sub
arte eotineri est necesse. eum no sint plures hilus in pratico 1ntellectu . sed no colliretur sub arte: 1gitur erit sub prudelia.qct etia 1pe phs expresse dieit infra 1n capita ulii mo tractatus iaculi. modo pia tu est in cluilis doctrina scedit ex uniuersalibus. qm ais 11as nulla heret certitudine. qa singularia ird tu sui eerraiqndiu sui In sesu. esi eni nosentitatu 1ncerta nut. ur hetur Resido priora fit quilo thopicorsi doctrina quide clauilis presertim illa q in genere traditur de moribus ac de re publicat certa ee dicitur. ae eertis limΙtibus procedit ex his alis is multis planu est prudelia esse no solu singutiri u sed etia uniuersalisi. sed dices i locis no paucis iuenimus a pho scriptu ciuile ac
prudeli 1 ee de rebus D ngularibus. dla m illud intellul debet sine scinone. sui ei de rebus ungularibus: no in precise. sed id ideo dictsi est quia nolleta singular1 si in opatioibus potior ac priceps existiticia ea solumodo hias:possit opari. qui uero sine 1pa uniuersale heliocclosus de sine opat16e exIstit. termiatur em opatio ad Ongraria. namsdqd fiattest singulare.ltem denotatio a fine fleri debeti ut notas ex fecundo phisicorsi: in rebus qui de agedis uniuersales doctrine ad nngularia ordinatur ac refer utur. ad hoc eni fuere tales doctrie ut Ingula q quot 1die occurrsit recte opemur. no 1gitur 1 merito prudet1a 3e ciuilis doctrina de rebus singularibus ee diositur.&i his finitur euacuatio prefacte dubitatiessased hec materia uidetur similis IdrieitI1 cu1 uno capite subscisor plura excrescebat ut ent sectida opto ignuehat no est eade animi potetia qcoilnosc1t uniuersalia Ae singlaria.tertia uero opio asserebat altera ee potetia qua ne celsaria fle altera qua cotingetia cognosceremus.1 c1gis dicedor uides m nulla ni potelia q possit assignare differet1a iter un1uersale de Anglare.necessaria-c5tingetia. cclea potetia q debet iter aliq differetia assignarerdebeat utru* cognoscere. ut hetur in eudo de ala. 1uxta Mneli 1.1hie ubi de sesu comuni agitiad hoc d1cedus necesse eaIRl de sudametis ab aristotele traditis eo falsu. 2 ut mihi uiues no e necesse ad hoc
232쪽
homo P diuersas potetias cognosces diuertat poteritas Ignare 1terea d1ffereria ae Declieedb: destruis necessitaς poneis sem comune ita. sena comune ee forte e verss. sed roq probas tale semee est; babills ae no necesser1a sed hee alibi plenius excutienda puto. finalis occurrit hic dubitat 1o utru sint pluros an1mi potet1e qm phs supra. Inhroprio.& hic. de septio politice distiquit. ad hoc dicimus φ sui alie multo plures sed phs i Ioel, plactis solumodo eas dististu 1t q ad sui ppositu erat necessarie. nos uero ut eu planiore faciamus: paru apposito digred1edothuiusmodi potetias trangemus. prima 1ta diuino animi potet1arsi e trimebris. na aIle uegetatie alie fentie de alieitellective dictitur uegetallue potetie a non ullis naturaIes potetie nucupae ob id in h5 ron, sed nature subsolutur. Opane ei no expcepto ordialloeronis: Bed ex diuio ac naturali instintu. et hec sul tres. s. nutritia generatia au metalia. opationes nutr1lla sunt cibu attrahere et attractu retinere.et retetu digerere.digestu assimilare.ac i natura aliti eo uertere et qd ex digest loe supflusi relinqtur extra expellere.ad has aut opatios exercedas alii dicsit re diuersas potetias us nutrit1ue subici dicut. eas aut ab opationibus appellat attractiva.retetiva. digestiua.assimilativa coueritu a. expulsiva. utrum aut illa sint nota opation si an potet laru no multu interest. nos ei file aristotele seu 1ntedimus. qui i prio de generatioe. 5c 1n seculo de ala oms has sub nutrit tua coprneis dere uides generatie poterie opationes diculur due una e de supfluo alimeti aliqdi1 nnatura expmatis aut saguinis mestrui c5 uertere: aut salte separe de dico supfluo iqi ro & no in q i. qm de supfluo in qli no pol formari fetus. altera opatio est informare. st est multiplex. Cassimilare pforare cocauare asperstae lene ubi necessaria fuerit Docere.&in his ella qmadmodu 1n illis q sut nutr1tie aliet dicatee potetlas diuersas rueneratie ministr5tes qs fic notante tautatiu1 1nformattuli culus pres ee dicut assimilatiam PDrailua corauatiua aspera Ac lene.sed an nota sint potetiaru an opationum nihil refert. satis nob1s e scire has sub generatia cotjner1. augmetatia uero potetia est qalatu auges. ω nutritia sidem potetia bifaria disert ab aliis duabus. prio ca alatu qua diu uiuit nutrie: no in quadiu uiuit poterit generare uel augeri differt etia secundosa nutrit in ministrat aliis ino in alie sibi. Λ: hae rone nutritia a non ullis pascit tua dicitur. pascitiua dicta qsi a Iiis pastu & cibuministras. differut etia ille tres P pria ordinatur ato refertuti salute indiuiduic generatia uero i specie ordinari dicis augmetatiua uero in utrum. At e sciendu φ aliq has potetias alli nominat. ea em qm nos nutrittua: illi pastellua dicut. ω qm nos diximus augmetatiua 1llis placet appellari nutr1llua. ltam nutrire pro augere accipi ut. 5: 1st1 ta uarie ta. diuerse a nobis loquus ut sub nutritia qm illi pascitiua dicut solumodo qttuor copliedi uelit. s. attractiva reteilua. digestiua expuuiua illa uero qcibu 1mut1doinatura cibati fine alitico uertit eophe
duu refer ma de oem cibi i natura alterius couersione generatione appellari uolunt. Ileet isti improprie loquantur idum tamen de re constetmon est multu curandum. potentie uero sensitive alie sunt m.tiueae alle cognitive.& iste cognitiue sunt diapisplices .nam alle exteriores. ut sunt ulla s. auditus. gustus. odoratus. B tactus. ei: omes hee in hoc conueniunt ut rationi obediant quat uadactum: nci tame quatum ad mois dum agendi .lta in potestate nostra est uidere aut no uidere.nb in potestate nia existit intense aut rem iste uidere. eodeo modo i ceteris dIcemus .alle sui cognitie interiis ores.& hec secundum aristotele sunt tres. sesus comunis fantasia de memor1a. sensus comunis in prima concauitate cerebr1 quasi centrum olum sensum existens: oium fesbiliu est pceptiuus. hic enim est sensus quo inter oblecta sensu exterioru possumus assignare covenientia di differentiam. 1 pius ueronta seque in medio capitis existite est coponere at 3 diuidere reru sensibillsi fantasmata.& ex his falasmatibus intentiones boni de mali. noctui & utilis ellicere. 5: eas 1ntentiones sibi inuicem. de fantasmatibus iungere di separare. operatio uero memorieque in ultimo capitis Ioco existit e intentiones rerum retinere. 4: est cola homibus Aeceteris animalibus. reminiscentia uero que ex quodam discursu preterita cognoscere pol in holhus tarumodo existere dicitur. alii dicut has potentias esse qttuor cliuidunt enim fantaliam in duas scil1eet imaginatiua 5e estimatiuam. imaginatiua ut dicunt existit in principio meme dime uitatis cerebri eius opatione dicunt esse duplicem. scilicet fantasmata re est. α
233쪽
snuleem eomponere arin cnulcsere.& hane potent lam n lal uando imaginatiuatula al1quando fantasiam appellant. ltam fantasia potest esse nomen spectet. de sic est 1dem qi imaginativa. 5: potest esse nome generis.& sic comprehendit etiam extimatiuam citus extimatie offletu est ex fatasmatibus rere sensibiliu 1tentios isensatas elliceret hac ei potetia agnus cognoscit lupia sibi esse inimicu. 5: oue matre amica. hac igit rS ne illu fugit 1: hae seatur. hec uero potet1a 1 ceteris alatibus extimatia notaturri holbus uero cogitati a siue id pticularis. qmadmodu em intellectus de uniuersalibus: se
dleur esse retinere falasmata ex rebus iasibilibus accepta. Imaginatiue uero opatione esse diesit huiusmodi fatasmata iu1cem coponere ac diuidere. de extimatia uero eodemodo se his dicti qmadmodu de ea suptus diximus. sed de fautores huius opinioni g1n noibus de situ imaginatiois.st imaginatie sui etia inter se uarii atin diuerti. na prima aliis imaginatione allis 1 mag1natiua appellare placuit. ite al11 dicut ea existere in
ultimo prime c5cauitatis cerebri alit uero 1 pricipio medie cocaustatis. ite imaginat tia aliqui ea se dicut 1 mag1 nati uffralli fatalia nominat. 1n situ quo p uariat. qa alisi iapricipio medie cocauitatistalii i medio ipius ea collocant cum spitur tata uar 1etas deturbatio inter istos esse uideamus: saltis erit nobis tria accipe nora abus aristoteles uotitur. s. sensa comune fatasia de memoria. ut appellatioe memor te reminiscet, a quo , Intell1gamus. v fata sie uerbo uniuersas coprehedamus potentias prer sensu comuneci: memoria.& 1lIeqdem potetae q fatasse note coprehendutur pter imagiationem si aliq et Jossis in hoc couenlut * roni sui subiecte de quantu ad actu de quatu ad moda Medi.in nra ei potestate est cogitare de no cogitare. 2 intense aut rem1sse hoc facereὰqs memor 1e tenebis. hoc est ei fere prielpiu oim erroru nforsit qm i eogitatioibus nSgouldemus. sui aut ut diximus 1n aiali alle potenete moliri de hee sui duplices.qni ae sue q motu effieiut di: hee sdi ille uires musculis 5e neruis affixe quibus aiat mouetur. Δ: iste ron1 obedire possut qntu ad actu 1: qntu ad modsi aged 1.1nde est φ mebransa di bonis de malis hitibus informare possumus. hoc est qa 1n uuIgari neci diei inoleuit: ua se la mano aio usado. uirtutes fiam de ui et a no solu 1n aio: sed etia o redudaatia in mebris existere dicimus .alie uero sui potetle molle q moisi no efficiut: sed motu fieri smpant. di iste sat due. Lappetitus esteup1 1bilis de appetitus 1raselb1I1s. quaru situs principalis 1n corde existere diei .ex quoru 1mpio me a 1 uisu diuino mirabs Ii modo moueri videmus. 6: appetitus udem coeupilalbills est 1ilalpotentia quolatalla movens 1n bonu absolute fugi uto malu irascibilis uero appetitus est 1sse quo moue tur i bonsi arduu ato difficile sub rone difficultatis siue arduitatis . hec uero sui potetieq maxime roni obedire potati de qu situ ad &qu1tu ad modu agendi. i nta erexistit potestate uoluptates cupe aut mScupe ldui intense aut remisse faeere. eodemqν modo nos hse possumus iam ore.odio. desiderio. 1ra.& aIlis huiusmodi.ypter hac causam plis supra i fine primi libri has duas potetias dicebacionales oe irronales. sunt ei irronales p se:qm nec p se rocinar1 possut:sut in ronales participalloe.s hoc ena Proni obediue rone participare diculur. na fiet uirtutibus informatur.q ut placuit soacrati rones q ueda diestur. ob id et, in eis similitudo de imago ron1s ut pote eausa i effectu relucere uides in his quo* existere dicimus uniuersas animi affectioes de sibus supra libro Reficio nos satis dixisse meminimus.ypter quas d1ctu est in eode libro p dira fuisse uirtute ae ei uile doctrinam 4: hee de potentiis sensitivis dicta sint. nue uero u e intellect1uis oleamus. que due esse d1cuntur. scilicet intellectus Δ: uolutas: que etiam appetitus 1ntellectivus uocatur. uoluntatis quidem operatio est uelle de elligere id quod 1ntellectus honum esse iudicauerit.id autem fugere quod intelleetus fugiendum esse d1cit.habet se ita. uoluntas ad 1ntellectum quemadmodu appetitus senatiuus ad fanrasia. nam illum famassa. 6: hane intellectu sequi dicimus. , hoc itelligo de appetitu sensitivo si eonsideretur ut est sensitivus.secus ut est in homine. nam sic
incellectu sequi poterit.immo sequi debet. ex his itelligesqueadmodu ex ignotatui
234쪽
quod estival si diuit esse honu: uolutas decipitur eligendo malu qΙ bonu apparebat aebon si fugi edo qd malu esse uidebatur alia quide potetia est spe intellectus. qu 1 rpriere usitatissimo nos e r5 appellatur. 5: hic est duplex. La s de possibilis .agens dicitur quo est oia facere f.quo ora fantasmata fiunt intelligibilia.na fantasmata cu modo liquo eoditiones habeat materiales: sui impport1onata intellectui. qui in mater1alis ac purus e Te dicis ob hac igitur eausa deus nob1s 1ndidit Iume quodda. 1.1ntelleistu agente qui intellectus ut plis inquit in tertios ala se habet as ratasmata sicut lux ad colores. queadmodsi em 1llumlatis coloribus resultat inde spes.l. simul tudines u1MII1um 1n usafanu 1llum1natu de 1nde perueni sit in oculurse 1gitur illulatis fantasmaaribus lumine inteIlectus agetisrex his falasmatibus resultare dielmus spes inteII iuvabiles. 1.reru simiIitudines q intellectui possibili sui pportionate. cum sint inuales de ab omni materialitatis codit Ione immunes InteIlectus uero poss1bilis illeclicie quo est oia fieri.1.1n quo possibile est oms spes intell1gibiles recipi: te quo Oia 1teII1gimus iam intellectus ages facit sidem ora intelligibilia: sed no 1ntelligit possibilis uero Dralleetus intelligibilia no Deir. Sed facta inrelIimi. queadmodu Iux uisibilia quide
Do uidet sed facit. oculus uero ut sibilia no Deit sed facta uidet.& hae distintione in . tellectus agetis de possib1ll salic dixerut hie Iocu 1 uolutate.pocissieni etias uoluntates Lagente de possibile sed qui pili doctrin1 sectatur:hac negliqui distintione. redeamus initur ad itellectu possibile. qui 1 teru distingule in spectati uu cte praticu. spectalluus est quo ea itelligimus q se ath hse no potat.praticus uero 1s e quo ea q se aliter hie possve.& senis qui de spectatius e ueritas. pratici uero opatio.na pratos erece Iaatine manus dicis. ω praxis manualis opatio. sed 1a obtinuit ut ois opatio praxis diceae tur di presertim uolutatis .culus aetus pria acypria ciscitur opatio siue praxis. sed de ordine que habeat hi duo 1ntellectus inter se. 5: ad uoIsitate ae de pleniori eorum differetia eleemus deo date in ea plo sequet1. sed de h1s satis .nsic uero queda dubia qcirca prefacta emerent discutiamus di prio oceurrit dubiu de memoria intellem ua. Ut qui dicut tres ee potetias ale itellectie. s. intellectu uolsitate 5: memoria. dicendum ph memoria intellectivo ab intellectu no d1stingsit.itam sim eos memoria intellietiua aut nulla est aut si aliq est: n6 differt ab intellectu. qui de intelligit:& itellecta ainpud se retinet.* queadmodu fieri possit no parva existit diffleuitas qm alibi discutienda relinquimus. seculo dubitae de libero arbitrio utru sit aliqua animi poteria. alhoe dicimus in IIberu arbitriti no dicit aliqua una potetia: sed aggregata quodda ex duabus potetiis quaru unlus sit arbitrari de alterias arbitratu expetere. 1tam liberum arbitriit e facultas costituta ex pratico itellectu Δt uolutate 5: earone dicis liberu aehuc uina lpius intellectus e cosiliari de arbitrari. ad uoluntate uero ptinet libere elligere fiue expetere id ql intellectus arbitras ec honu de ab hole agedu utra aut id q rintellectus determiauerit re proseqndue uolutas possit renuere an 1d necessario seq-tur: utpote questio imortalis relinqtur. est in veru φ plis libertate ponere u1detn5 1
uolerate sed i intellectu. in sept1mo quide m coru demostrat nihil a se moueri. 5: in prio politice eos holes dicit liberiores et intellectu sint potiores.& qae Oim potimi milest: supra Iibro tertio fidi infra libro septio dicit ome peccatu euellae ex ignoratia.1tain
fier1 poterit feci ome qlfacimus ut aristoteli silace ideo facimus gabonu ur minus malu ee putamus. 5: minus ilde malu respectu maioris mali bonu ee die ut habetur supra libro qnto. no 1tam placet pho dictu 1llorii et uolutate re di eut late libertatis ut tauniuersale qm prictare bonu possit e pneret imo odio hie.qs utra uerti sit hic determiare no coueit. est ei 1d negoti si altuumsi maioris altioris*'idagin1s. tertio dubitaesd finderesis. cd mes .gd costiella ee di Lad hec dicimus q, sinderisis q a non ullis cellia ronis dρre di tame uniuerris boni a nata nobis 1dit ita. sinder sis no est potet lar sed uniuersale datame q1 nobis iura na e pocuIis ponit ut bonu ess faciedu.& mala
fugiedu.temte lusteui uitare ageda.desi honorare. paretes uenerari. nemine cu alie
na latura Iocupletem fieri . di sic de similibus que non rationis inquisitio 1ed natura paMos docu1 t. mens qu1dem intellectus dicitur non absolutet sed ut assumit minc, rem propositionem sub uniuersali que a sinderisi fuerit proposita. ut ecce finder1Mpponit icesium no esse comittendum. mens assumit cubitum eum sorore aliena esse
235쪽
1nde est mens a mesura dicta est. eo ci, pileuIaria uniuersaIs ut pote Isior stmensura ac regia metitur ac mesurat. licet hac uocabuloru extrictura no semp seruemus. pro itellectu ei mente.&p mente itellectsi piniscue dicimus. nonuqua ella mespro uolsitate 5' memoria accipirur. eo se et a uero dicis a3prie scia de malo. unde 1 Ilerprie sies eo ius dρ qu1 peccata st fecerit cognouerit. di 1llu extricta esseientia hie dicimus.ubi nullu existi tribi peccata esse putaria ut ql parula est: magnu ae graue estimat. qrto de ultimo qritur 9s ordo esse debeat 1nter psaetas animi potentias ad hoc homo u1ta sua recte ac ordiate agere dieae. pro huius dubii enodatioe qm ego puto maxime uti is sui hiepmittenda duo reclamenta prio supponamus illud esse rectuac ordinatu regime:cu ea entia q sui minus Placta sim naturair situr de gubernatue
Ria sunt aut in animo q rei agede ueritati s dnantur sesus a tellectiuppetit'
mentu hetur a pho tertio de aia. sed exsissius prio tertio & septio polithlee.shesido mittimus iter animi potentias itellectu siue ronem esse nata excelletiore ac pricipem hoe et1a hsiania aediuinsi documentsi trad1ε aphoi locis pallegatis. qa 1: fere i toti dece libris eth1oru pratica psertim Hecudo 61 tertio Si hoe sestoque pmanibus habemus. ubi ro recta pon1ξ agibiliu regula metru ac mesura .ro udem recta q anh1lla poni mesura n1hil aliud est qm uel ronis hilus uel ipei de itellectus cu prudetne hiluql uerius uides. dieamus igis ad p politii φ si ro 1pa uolutate. 6c potentias sensillas psertim appetitu irascibile Ac coeupiscibile regat atm gubernet: erit Psecto uita ordiata naturalis iusta ac factissima. si uero poppostsi Ber1 cotingat:er1t uita inordiata 1n naturalis iniq ae bestialis di uiciosa. lta. i hoe eo fistit uita huana ut fini ronem uiuas uita uero bestialis ut rone piermissat uolutate aut bestiale sensu teneas ato seqr s.qlut ego puto Iunioribus esset memorte comendausi. 5: plus qm maxie notandu ex hoe
ei maxio pricipio tota ulta hsana.tota. ciuilis scia pedere diei fide ex his facile uelligitur qd iit holem esse ordiatu de ad inordiatmest ei ordo ut iseriores potetie supi aribus obtempent. si uero cotra fieri cotingat: erit homo inordinatus. qt eis cola: noneeligas qm no solsi uulgus: sed etia aliquos quos uulgusperitos esse putat hoc unorasse videmus. sed de his Llls.nsie uero ad loesi unde digrem,sumus redeamus.
iut coes & aiales tres agende no dnr. ita* comedere bibere coh1re nee hsiane opatios nec res agende diculur. sed in hec Se huiusmodi fisit qn re ubi oportet.ceterini estis et rccstatiis seruatisitalia sortistur nota.& qi dicit uerstatis expone. 1.cogn1tiois intellectie. i hae ei yprie ueritas repitur ut patet ex sexto methaphice. similis expositio hetur secudo methaphie. ubi 1 nai qmadmodu res se het ad eetuc ad ueritate. 1.ad cognitionem.& qi dicit ulterius dnans expone. 1. sui pricipia. na itellectus e sublectu Gpric1piu ueritatis. cs ueritas fim phm i festo methlce si adeqtio iteII et tus ad re. appetitus uero intellectivus qui uolutas aicitur est sublecta Δ: pricipissaetionis. ita*proprie nec aetionem in 1ntellectu t nec ueritatem in appetitu existere dicimus. sed illi ab his rebus q excellentiora ac supIora fim naturA ex stur. si uero peotrariu fert totingat erit regime cotra natura 1ns quil aeli ordinatu hoe uerim msi suda
236쪽
uer Itate hu Ioacto ne accomodamus. illa est O uolsitate dicimus prima potetia pratteasdest omitu &' eius actu prima praxim.1. prima opatione dicimus .ante uos utate enisolus existit 1 teIlectus cuius no e actio sed ueritas & cognitio.qir memorie comedare
Ex his aut sebus nulla γ rei agede praeapria e tu. l. no apsit. eo Q bestie quodala ex eo patet se bestie senia et de lint reru uero instintu nature magis agune S
as letire & dissetire. Ide a appetitu sca S uitare Intelligat appetitsi se sitiuu. qm Ita*cu uiri P moralis sit hit 'electiuP elee de aliis 1ens bus nihil ad rubril
lio asit appetit' cudeli rat5e optet phec
mone re uerti re a petitia ec metu la qdC electJO tertio de ara. motus side sine a
mouet. 1 ipe mouet alla. no fel f intedirplis negare appetitu sensiti usi ee subiectu αPticipiu actiois: sed negat eu esse pricipiu reru agendar u. l. taliu actionuq sutyprie hoisi cuiusmodi sit illeq electioe di co filio fiet1 dientur. bene itaui aretinus i hoc loco emendauit antiquu interprem .nsi ubi aliquiis actus inretinus re1 agende incerptatus est. qit ut ego puto de actioibus Opriis hors tatu modo cogrue pdicas. ' uero hic ori dii qmadmodu intellectus de appetitus concordare polsint. de prio olad 1r qinadniodii Pportionens dices qJ i mete e asset ire Se dimetire. i. affirmare de negare id i appetitu e seu & uitare. qaqd' mes affirmaet ee bonsi appetitus se tur. deqst mens nest eclla bono id appetitus fugit 5e uitare cognas. di qJ h1c dicit de appetitu locu hei ta ivolutate qm etia 1 appetitu se sitio re nora ex hoc Ioco asseae ae dilueta at mete ptineare .se Ia uero fi fuga ad appetitu. 5t 1glet ria hec nota 1mypriari ac promiscue accipi. Ita in uirtus. hic seculo cocludit ad morale uirtute esse necessaria huiusmodi cocordia metis de appetitus ita cu uirtus moralis sit hitus electivus telectio uero sit appetitus. i. appetitio est del1hepatioe . deliberatio qde ad mete pilnere dicas: isties hee 1.ypter hec oportet sermone. i. iteIlectu uersi: di appetitu ee rectu: si qde electio fit studiosa. i. bona. 5: si oportet mete eade asteti re di appetitu seq.ql reuris ad rone uirtutis moralis .itain no erit uirtutis opallor nili electio sit studiosa: et eade mes affetiae appetitus seqtur. electio uero no erit studiosarnis mens sit uera de appetitus fit rectus. nullus et actus potest esse pinctus cuius pricipiu aliql fuerit 1mplectu . ex litteraphl i hac Pte poteris allet notare. prio mete & itellectu sermois uocabulo posse notariqd' idio puto locu life qa ad mete ptinet rocinari uel sermocinari. ilao cau sa p efectu notamus. secudo notari poterit ueritate ad itellectu siue mente Ptinere: rectitudo uero ad appetitu. l1cet rectitudo et1a nonuqm de me te de itellectu dicas. 5 ueritas de appetitu et uolutate. na 3e dicere solemus uolutate uer a. i. no neta. tertio pol notari ne .cessitas ulr1uis uirtutis. Litelleetie dc moraIis. na 1lla fuisse uides ut mente 1 Ilutaret rhec uero ut appetitu regularet siue rectificaret. rto a cotrario sesu notabis ii mes sit falsa aut appetitus no rei tus electionem ee mala re uiciosa. Hec 1gie mes. hic ondit . qd sit opus ypr1u utr1 usui mentis.& facit duo. prio ondsi qmadmoclu utra. mens seneat ad obiectu qcte ueritas. scd o ondit qmadmodu se habeat ad rem agenda. secuta iiD1 rei igitur agende. ae dicit hec mens de ueritas u appetitui recto dehet esse colanarin agendo ueruitur .i. in actione refertur atq3 ord1natur mentis uero cotemplative qnec in agendo nec in faciendo uersatur:Iaus de uitupertu in uero de in falso constitit.
237쪽
uere intelligit Iavdaturiti si false 1ntelligat ultu ratur. 8e ob hoe fuersit ne
cetarie uirtutes coteniplatie ut ab hae mente excluderet oem falsitate q in ea ultum tur.&couenlut quide 1ste due metes in hocmopus totius intelleiatu I.1. utrius pineat1s est ueritas. sed differsit in fine. quia veru absolute est mis metis conlepIallue. sed ueritas actiu1 1ntellecti u 1.1. mentis pratice est colantanea appetit ut recto. l. in appelltum rectsi ordinatur atin refertur.1 laeti mens e5tem aliua fine habet in se 1 pa.mens uero pratica no inse sed in appetitu βe uolutate fine hρe dieitur.in hoc eni elux uelltas uersatur ut appetitsi:&uo-
hes ci, strentis pratice tres dicu- 1ausmultuperat1o N m uero re falso consistit
Hoc est enItoti' intel 'opus Actaui uero
sillus est appetitsi de uolutarem dirigere.& hie est elus spilus tinis. qm ab isto sne nome pratici 1. opativi asmpsit quali ob 1d natus fit ut dirigat potetias opatiuas. 5: presert1m pr1ma qm voIsitate esse diximus. tertius ac uit1mus eius finis ε felicitas e6seplatia q i mente eoteplatia existere diei ξ. de quo deo date plen1us dicemus infra i fine huius libri sexti. 1te e aduertendu φ imp te d1cis opus utriusν metis ee uersi.en opus yprie i mete existereno nos sit. ex eo φ uolutas ut nos sepe dixisse meminimus pria existat potetia opativa. qa pricipssi si euerteris: nihil eertu 1 hae materia si e poter1s sed uides hie dubitatione qdphs subiugit 1n fine uerstate mettis pratice esse eo sentanea appetitui recto. na ut prisus die uestro uera metara est appetitus recti. ergo si appetitus rectus dleas mensuraronis trere: sic. eius uer1tas accipias p eo formitatem ad appetita rectili erit circulus I mensura ad hoe aliqdicsit φ appetitus de est finis 5: eoru q sue ad finem. finis uero determinatur nobis a natura ut Hipra libro tert1o dici fur.ea uero que sui ad finenbsut a natura nobis determinata:sed p ronem inuestigatur. sic ergo manifestu est ν respectu finis appetitus rectus fit mensura met1s pratice. itaqι ro pratica respectu tinistuc uera est:cu esi fine dicit esse proseqndu que tectus applatus appeteret. sed respectu eoru q sui ad fine ro uera existit men pura appetitus recti. ita*In h1s q sui ad Diae appetitus recte elligit esi id eli1glt q. ro prattea dicit esse elligendui&-hoe littera
phi sic erit exponeclarueritas acti ut itellectivi.1. lntellectus pratici est c5sentanea a petitui recto.f.Gformis appetitul recto subaudi respectu finis. no aut respectu eortq sui ad fine.aIlis placuit al1ter dicere.dlcsit eni φ pria mensura rersi agendata no fiero sed appetitus .no quicum sed talis qui errare no poss4 t. cuiusmodi e appetitus dlusnus. FH horti ita* sentetia ta in fine qm in his q sui ad finem tue ro uere ludicatica dicit elIeiexpetendu qi talis a petitus expeteret de hoc igitur appetitu diret rem hic intelIexisse. alii d1cuto psis nihil loquutus sit hic de mensura rersi agendarsi: sed uol.
Iens assignare differentia inter uerstate metis cJreptat lue de praticerdices ex eo differieq, ueritas metis cotem saties al1ud no refert. uer 1tas aut mentis pratice est cosen. tanea appetitul recto. 1. ordiata i appetitu rectu. 1 tam ueritas metis pratice I hoc uersi
tur ut appetitsi rectu faciat. di si obicias id nome cosentanea hoc expositione aio patierespodent ad hoc φ nota a pho plussi sepissime smyprie accipiuntur. nee oportet nos Iogius 1re.qm 1n hoc capro tuentemus plus qm plura q fi pprie uelimus accipe a uera Riam subuertemus. imoi hoc eode loco tuentes alia duo Upr1e posita. prio illud: heelgis mesi astedo uersa ina ex uitae nata no is u1des dicere-hulus metis fir asere. Utiosi no e. cra met1s no sit agere. sed ideo dici si agedo uersari Pelus uersia 1 actione ordiae ato refers. ite illud hoc e ei totius itellemu1.opusri,ianu e. is,prie dic1Leu iatellectivi no fit opus sed uer1tas de cognit1o. dicamus igit φ ex uocabuli Pprietate uru, prietate no e oblectio uera iram mihi uides illorsi lata si hae littere expositione sequnfidubitas etia hic de hocu, ptis a laus de Itellectui prat1eorci: speetatis laqua de duobus genere diuersis.sat1s de hoc diximus I capib suptori.& in 1dihle i suma repetere puto no ee i utile.ut ei diximus alia ad hoc diesit φjille due metes ut 1 ut hitibus isor male genere differsit. qm huiusmodi. hitus genere di essedifferre: si eosideres ut ut ab Oi hi tu nude: esidere dicutitellectil. re ut ili placet hoc mo loqbapEs 1. iii.de alaesi dixerut ιν itellectus pratieus icipit ab uniuersali ebsideratoe. ae sic e idem specti
238쪽
rali appetitu .f.sine illo appetiis tu i quo mores existili non pote
ctus de appelleus mi pricipia bo
ut habitus ex potet1a nome acclpiat.tertio notabis nultu peccatsi posse comitti ex solo inteIleetu aut ex RIa uolsitate sed oportet ambo actu uel habitu coeurrere.qrto ex his erit argumetsi morales uirtutis in uo state existere. ut et hie dicit no est eIectio sine appetitu morali. appetitus aut ille et eptiel pisi electionis uides esse no sentivus sed uolsitas. Sed mens ista. hle ondit que mens sit illa q est priel pisi electiois.& prio facit hoc.secudo infert corolarisi quoddLIbi quappter. de est selendsi circa prima ptem ut ego puto Ilitera est Icorrepta. nam ubi d1eit mes istar puto in deberet scribi mens 1βa. de iste est sensus.. mes 1D eoiter o cta ut abstrah1t a mete speculativa de pratica nihil mouet. ues si habeas ista die mes Is a. s. speculat tua q talsimodo est sul gsa ac uniuersalis finis lisiani: nihil mouet .nbneosiderat queadmodsi potet te act1ue mouer1 debeat. hoc est ei negocisi elus met1s g tain actioe qm i factioe pseeps existit: hiis quide fine no I se sed i allo.fine di no universale sed piseulare q asst sit dra inter factione 5e actione 5e fine artis de prudelie eo gruentius i loco suo d1eemus. Quappter. hie ex dictis i ea pie res 1gle astende. i fert quodda eorolarisi.esi ei electiois priGla sint itellectus S appetitust necesse est Φ Hectio uel fit itellectus appetitiuus. . intellectio appetit1ua. ita L. essent1ali sit actus intellectus - φ ordinat appetitsi.uel erit appetitus iteIIectivus.1.appetitio itellecti uase φ fit essentiare actus appetitus fini in dirigis ab iteIIectu q' uerius uides ut ex obiectis patet.oblectsi ei electiois est honsi 5e mal si queadmodsi 5e appetitus. no ast uerside fessaq ptinent ad iteIlectili& h5 qdem est tale pricipiu.s agens eligendo P itellec. tsi δe appetitsi. N5 est. hic ondit circa qlla enisa mens pratica possit esse pricipium rei agede pelectione. 6: d1est Φ electio no poterit esse de pierit1s.nemo ei elsu troia 'diripu1M.na cosilium de electio locu hie dicuntur i futuris cotingentibus.facta aut& intellectaui ueritas eostanea appetitur re
te dg Itellei tu nec a sp morali appetitu e ele tio.Bene aut agere 1 rebus de cotra sine stelleem dc more no e. Sed mes ista nihil mouet.
εἱ finis no sim r e sed ad aliqd εἰ saetibile ali
petit' aut huis . Qua ter aut Itellect' appetitssi' est electio aut appetit' Itellectis' letale pricipiu hoά Noe aut eligibile acq exta factis ut puta null' eligit Troia dirripuisse. no ei de pterito electio e sed de se possibili faeta at ne factu sit fieri no p5t.bas recte aga
239쪽
ne factu sit fleti no potest. ltat, reete dixit agato hoe solo led priuari insecta.li n5 tieta facere quecu. ssit facta. ut mi comuniter traditum testati cuiusIibet eaule illa subielsitur H sub obiecto sue uirtutis eadfiit ut ignis solsi potest ealefacere q sub talefactibili cadui. uirtus aut diuina q un1uersali se extedit ad totil ensitatumodo ab eis pr1uatur q ronem entitatis nu habet. talia uero sui q cotradictione implicant.cu1us, modi est faetsi no fuisse eluiae eni ratioti est aliquid esse du est:& suisse du fuit.& noesse qJ es r& no fuisse q' fuit. Ambarsi ita ν.hle coeIudit quid sit opus spriu utritis ν metis.& qui habitus sint earn uirtutes.ql erat pricipale intent si huius eam istin principlo ominiis aliis placuit hoc appellare ratione seeundsi qua accipisitur stet Iectine uirtutes dicit erpo q, ambaru parti si inteIlectivarsi opus est uet1tas. sed ut stispra diximus aliter de aliter. I speculative metis ueritas in aliud rio ordinatur. pratice uero
ordinatur i actione di ex his patet qui holtus diei debet earsi uirtutes. n1 1lli habitus earum virtutes sunt diceti fim quos utram verss prospecti illa in spe deuIabilibus hee i operabilibus sed dubita rur hic que ordinetia besti inter se hee due partes 1 nistet Iective.& quis etfa ordo sit a pectius aut uoIutatis ad eas. ad
hoc est dicendsi in ratio pratica cum sit principiu electiola electio uero sit de his q ssit ad fine: necesse est dicere ronem pratici supponere uolutatem inclinata in fine qui lagibilibus pr1ncipisi esse dieitur uorsitas uero supponit 1ntel Iectsi speculati usi. eum nullsi Incopnlisi possit amari.dicamus igitur primo in ordine existit steIlectos speculatiuus .qu1 csi uniuersa ae cuncta enisa intellexerit:bona quom & ala prospexit no ci, intelIectus spreulatiuus talia dieat esse proseque da aut fugietat sed quia eum eius sit uniuersa ac meta entia cognoscerer bona quo e mala prospicere meitur.his asit cogn1t1stuoIsitas 1neI1natutin bonsi. 5: abominatur maIU .postea uero uoluntas se fuer1t 1nclinatarincipit 1ntellectus praticus fit prio querit de possibilitate hua Lusmodi homi ultu sit possibile habeti ueI no fit possibile.& siquide reper at esse stibile desstit ab eius inquisitione. fi aut sueniat tale bonss posse haberi: querit an sibi fuerit utile an n5. Steni aliqua bona ς alicui no sui bona N: si inuenerit tale bonum esse sibi possibile.& fibi utiletiue considerat quibus uiis huiusmodi honum adiquiri possit. & si qu1de plures inuentati breuiores ac tutiores et Iigedas esse dicit.bene1taudietu est 1ntellectll praticu in his uersarique ad nne ordinantur. Epetentes er M.tra status secudus de singulis uirtutibus intellem uis eastulo primsi tisa cotinet. primo enumerat uirtutes 1ntellect1uas . secudo determiat de lentia.tertio de arte. secuda H quid igitur tertia ibi eius uero dicit ergo prio nos repetetes. Lqd' pauIo antea dietsi est: virtutes intellectivas esse illas secula quas utra mens uersi prospieit: dieamus de illis altius l. profundiu ac plenius & peris 'lustratio quide uirtutis intellective ut patet ex dictis hec est: ut sit hab1rus DGdumquεan1mus uersi semp prospiciat. tales uero iut quineti numero. Lars scietia prudentia sa fetia 1nteIIectus. hee ig1tur mi uirtutes intellective quibus animus assentiendo uel dissenti edo. l. affirm5do uel ne fido semp uersi prospeeli. que ex parte subiecti sie die feruitqm ars de prudelia in int*lectu pratico existu alia uero tria 1n specuIattuo.ab horu numero excludsitur estimatio q 1n agibilibus. Λ: opin1o q in speculabilibus uersatur.procedit eni estimatio ex octieeturis. ἡ opinio ex probabiIibus. 1eam estimatio ex rhetor 1els.opinio uero ex dialectidis ronibus nasc1tur & hac rone Iicet per ea albuti ado uersi dicamus. tingit tame eis fals si dicere. qct est malu intellectus.que admodsi uersi est i pius bonsi. est aut cona ronem uirtutis esse principium alicuius mali.ex his notabis pr1mo uirtutis IntelIective diffinitione. Cesse habitu Fna que animus seu per uersi re nusqua falsu prospicit. q tam ex dictis hic qm In fine precedetis capituli
colligitur. seeudo notabisfalsu esse dictu Idiotaru dicentisi seientia aut phiam fecisse
illo hoe solo de' priuatur inseclla sacere qeus sui facta. Ambaris itaq; pticulari3 1 tellecti.
Uaru opus e ueritas et tra quos ergo habitus utral veru pspicit bis uirtutes aes t ocistuti
etetes ergo aleius de illis diram9.Erut qui anim' veru prospiclitasse. ti ego dc d ssent do quium numero. Hecauis sui ars scientia prudelia sapietia intellestias
240쪽
plur1bus holas errasse. queent holam Deli errare nee sciesa. Mep ta diei poteritiqpmemorie tenebis tertio notabis hodie qm paucissimos holes uera possidere sciam. estent seirenim tuolutu inunitis pene erroribus. Quid 1gitur. hic prosequis destia. di prio notificat eam ex parte materie siue obiem. secudo ex parte cause. seeuda ibi isup ois. dicit ergo prio in nomε scie hilaria poterit aec1pl. uno modo impprie &1imilitudine. Δ: sic sciri possumus ea q nobis certe latretia si alx se habere possint. ita ut ars de prudeliaq surde rebus eo tingetibus note sese hoc modo coprehedi uideturaIlo modo accipitur nome sciepprie. te sic diesitur scir1 cocIusiones q se aliter hie nopos sit. ut fiquis se1atet, linea recta cadens sup Ilnea recta eautat duos angulos rectos in forma aut In ualore. uel si selat oms angulos corra se positos esse equales.aut ν ii Dea recta eades sup linea rectat
Extimatione enim et opinione falli eotitinoit q-qntos ν angulos ferit su
Qui digit sit scaeca a ex hoc patet si diligen Galla. uel fidicasncte in ter diseutiadu est nee similitudinibus inhere eanesi. aut no esse furandu. quedum Omnes enim se accipim9 ut id in scim9 iritu turm
aliter se habere no possit. Que aut alIter te ha huiusmodi eoelusiones q se alabere possunt qn extra cosiderationem sui latet hie no pos ut di situr sprie sciuirusint uel non sincita necessitate eroo scibi
te eit,bemp1ternu ergo Na q ex necessitate sui sint uel no Anx ex h1s sequitur ea omnia plane sepiterna sui Sempiterna aut si uniuersa scibil1a esse ex neeesi
scia uideύee docibilis et si sciri pol ide pol dis . hs Ioqul tan in residus no ha
ci. Doctrina uero omis ex ancognitis fit ut buisset teporis intilu.qS 1pe 1 nin resolutivis dicimus Na aut v inductione.
m . . . . in . natur. ex hes notabis. prio lura
uniuersalis silogism' aut ab uniuersali. Sut scibilia. pro diuersitate eni loci ergo pricipia cxq sillogism Guo' aut n5eit sillogi liti' eoru 1 ductio e Est agit sc1a ha esse no dubitamus. secudo notabis gramatica rhetorica poessin5 esse proprie seIasissit et earn no pauca uis ablIia.luxta illud orat1l: multa renasceturqlam perire. cadetin noua que Gesut1n honore uocabula: fi uoIet usus. hec 1llα sed uidetur ii e dub1si qst hic ph dicitiscibillano esse generabiIsa nec corruptib1lia Nam de rebus naturalibus q gener situr de corrsiputat est mira set a. dicendu q, de hix rebus naturalibus sui aliqua pricipia Δe coclusiones uniuersales si sui perpetue uer1 tatis.& de his tantsimodo esse dicitur phifica scientia. Inlaper oti. hie notineat sexentia per causa.& prio premittit queda. csido cocludit eius dii nitione. seeuda ibi est 1gitur scientia. circa prima uidetur premittere quattuor. prio φ ois scia sit docib111s. quia ut habetur 1 prologo methice signsi scietis est posse docere per id eni quod e n actu id qZ est 1n potetia reducitur in aetsi ut traditur in nono methice. 1d aute qIpotest stiri potest etia esse 1. na si potest docerΙ eade rone poterit diseir ab eo scilicet qest 1n potetia sc1ens hoc 1g1tur fit ql hie prio premittImus sciam posse doceri ae posse disci. seesido 1b1 Doctrina uero. premittit oem doctrina Beri ex ante cognitis. ut dictum est in resoluti uls.1.1n libro priora Se posterioru nemo eni pol uel re i cognitione al1cuius inoli nisi per alid sibi nota.ql fert pol aut sillogismo qui ex uniuersaliabus ad singularia procedit.aut inductione. q est ad uniuersalia ex sngularibus q senis su εe ex meto 'sit nobis nota. ut lietur In prologo mellilce. tertio ibi At induim ymittit fiIIogismsi pcedere ex uniuersali pricino. pricipia uero neri nob1s nota Iductioeno sillogismo. si ei prie pia sillogismo ybaretiprie1Horu eent prieipia. ed fie I pryelpiis eetab1re i insenltu.ql rephauprio posterio .1bi Sunt ergo.pmittit drisi qI