장음표시 사용
261쪽
que particuIare fine directe pol colatere.eutii Vitur prudetIss sit bene eoRIctei est
utrim bene colatere directio sim ut1litate. 1,fim id quod oportet ad eum nne cuius prudentesa uera existimatio est.1. ad que prudelia uere existimatio directe sulat. de hie e finis totius uite huesane. ut ei supra cfi de prudentia tractaremus diximus innis prudentie est finis IlIe qui totius uite humane fluis esse dicitur.Gothus ergo qdicta sui potest accipi di irinit1o eiusqd est bene cosulere.erit ita. bene eo sulere directio contilii .ad nne bonu. per uias cogruas. tepore c5 uenienti ad fine stupi r.& Prima quide particula ponitur pro genere. cetere alle pro differentia ex his notare poteris qm pauci Minos holes esse qui bene cosulat. snt eni paucissimi qui aut in una aut in omibus coditionibus eius qQ est bene cosulere no aberret. β: tene hoc meti cetra eos a se saeta do dicut facile esse bene cola
lecgo id sit: εe quocsius modo id fiati se bene colatuisse putat. Agacitas quov. capitululaeddu tres hei partes. 1npria determiat de sagacitate de de eius cotrar1o ebetudie. csiis do de sentetla.1bi ea uero.i terila coparat predicta Inter se &ad prudentia 1 bl siit ant.1n prima parte quattuor fac1t.prio ortendit m nec sagacitas nec ebeatudo sit 1 de qd Ma. uel opinio. Ita mondit sagacitatem no esse oem sciam. se eddo osidit ν no sit aIIqua particuIatis sola.lbi nee una. tertio coeIndseco paratione sapacitatis 5 prudet Ie.1bi qua Dpter. quarto onditq, sagacitas no sit ideprudentia lik. 1b1 est asit.pro istorsi 1ntestigetla est eo sederandu in discursu eon1nitallois tria oecurrst.Lmedia tuentre quibus In sene peruenire possimus. 8e de has usmodi inuet1s 1udicarer ql melius qd deter1us esse dieatur. de huiusmodi ludicata precipe di ea executioi mu dare. primu ptinet ad bene cosulere. 1ecudu ad sagaetrate. tertist no hiis propria nome gener1s uel tollus appellat 16e prudelia noratur. na ut supra nos dixisse mem1nimns prudelia generis de Min.tollus cte partis nome ee poterita his sm1msi uento ad prima parte ubi phs stedit. sagacitas. no litoino dein scia ulioeio. .m no Di ide* ois scia. uel opto. hoc sic probat: si sagacitas esset orno lde quod sciae uel optorseqretur oms holas esse sagaces. hoc inde seu turga no est h5 qui no hoat aliqua sciam: aut fiat te aliqua opionem.& tamε dicere omes nores esse sagaces satis patet esse falsu. uel aliter Δ: forte meIius: dieamusq, sagacitas no est oino 1deqlscis uel opto. ob id q, ois homo pol adipisci sciam aliqua. aut Calle opionem. no tame est i potestate nia sagaces fieri: etia si circa hoc diligentissime demus operff. ae ro huius equia ut habetur Infra i hoc eode eapso sagacitas:& huiusmodi habitus qui in consultatione uertatur no tam ex studio ex natura nobis ines ediculur.& seeundu hsse lectur1 qm uera esse puto nota facilius esse holas fleri scientes qm sagaces aut prudetes. his eni solus sagacitate & prudelia lire uidetur qui quasi cum eis natus sit. Nee una.hlesecsido ostenditq, sagacitas n5 sit aliqua una partieusaris seia. de hoc probat inductive.dices no est medic1na. qa si stresset de sanis de quibus est medicina nec potest geometri aequia tunc esset de magnitudinibus. 6: breuiter sagacitas no poterit esse aliqua scia particularis.qula ut dictu est supra ola seia est de his q semp sut&naqusi mouetur. .que nunil se aliter hie possiat. sagacitas uero no est de histi sed de 1llis rebus circa quas dubitaret aliquis β: cosuleret. ex his nota per nullu genus scientienos sagaces fler .aberrant ita* illi qui cum sagaees fieri cupiunt: scientiam aliquam ollaere 1nc1 unt. Qitapropter. hicitertio ex premissis concludit conuenientiam. de diam sagacitatis de prudenne.& accipitiarthie prudent1a no progenere: sed M spe cie.dicit ergo quia dictum est v sagacitas sit de his rebus circa quas dubitaret aliquis de consuleret: ex h1s sequitur φ sagacitas set circa illa eadem 1n quibus prudentia uersatur. hoc est Igitur in quo sagacitas di prudentia dicuntur.couenire.quia in elidem
Agacitas quoq; ae stetudo secundu qs
sagaces ec ebetes daciatur no olao Me e P scia uel opto.nam omes sagaces re posset. una ahq uticulariu sciarti ueluti meis
dicitialis. Na de canis uti v eet aut geometria
eirca magnitudines Nes ei de his semp sue
3c nunq mouetur sagacitas est Sed de his eira
ea qs dubitaret utit atris de eosuleret Quaproprer circa illa eade in quib' prudelia uer
262쪽
percipe de exGuiloni madare.nam e1us nnis est percipe quid agi debeatraut quid aisui no debeat.sagac1ras uero no precenti sed elus est dilud1eare tantumodo. qδ nemo recte laetet:nlfi recte intelligat.α hinc est Φ sagaestas Ide esse di ql bona 1ntestigenistia.& sagaces de bene intelligentes:qui fere stult1s opponi ditatur. ex h1s notab1s aI qua. primo prudentisi esse meliore sagacitate. At sagacitate qm bene coisIere. ficut ei habetur supra libro prio finis melior est rebus 1n tine ordinatis bene consulere quidem culus est media i uenire ordinatur in sagacitate cuius es de tuentis recte ludi a re quid meliustquid deterius.quid facillusiqu1d dime1I1us.quid magis seeut si ad magis pericuIosia. quo breuius at quo tardius in f ne peruenire post mus. sagacitas uero ordInatur atm refertur Iprudεtiam culus est de lud1 eatis preespere de executioni msidare. queola 1n hoe Ioco phs 1gnuere u lindetur. endo nota multiplic1tatem nola prudentie. sicut enim supra notauimus de pro generere pro specie.pro toto le P par te aeeipitur. n hoc ita. Ioeo ea ultimus actus e5sultationis qs est preelpere spressi no heret nomergeneris appellatione prudEt Ia nomiatur. tertio notare possumus ad prudetiam pertineren5 solsi precipere de executioni infidare id qer se aestas 1udieaavertit sea et1a de liberare an male sit executioni m1dandurdicieeni textus quidelm agendassehel no elus est sinis. si verba videntur deliberatione importare. quarto nota holas talonge esse ab intelligentia-longe fuer1nt a sagacitate.nd est eni cuiusui de meditu Inventis recte iudicare: sed eius tantsimodo qui rectissima habeat InteII1gentia. quod quis pin suis propriis negociis poterit experir1.1n hoc eni fere oIs noster error conassiere dieitur:* malu esse bonsi.aut bonsi esse malu.uel id q' est bonu magis aut m lanus honuiueI 1d qd' est malu mag1ς aut minus malu qui sit esse iudieamus. de aliis gasit nescio sed de meisso hoe selo mihi HS sepissime aecidisse ut ql melius esse ludi
ea uerim rid postea deterrius fore cognou1sse. Est aut hie quarto ostendit, eitrario sit idem ql prudentia habere. uel prudelia accipeter dicens Φ sagacitas no est 1de prudentia habere uel prudentia accipere: sed ueluti adiseere d1citur sapere quildo adistens utitur scientia: sic etiam quis bene iudicare die tur 1n utendo opinione 5e I udicando ea de quibus est prudentia alio dicente. . allo proponente. dieamus saltu tu, sagacitas no est 1dem qa prudentia accipere sed est habitus qui bene Iudieat 1lla de quibus est prudentia.alio proponente. Lbene consulere culus est inuenire de Ppone re 1lla que sagacitas debet iudieare.quod uero phs subisigit dicens et enim bene ides quod probe di cetera quid dicere ueIlt nestio. hie dubitatur de his tribus. s. bene consulere sagacitate & prudentia queadmodum se habeant ad prudentiam comunitet di. ctam qnam genus esse diximus. utrum sellicet fini eius partes subiective an 1ntegra. es uel potentiales.ad hoc a Iiqui attendentes φ 1lla tria habeant operationes de actus oluersosti eunt ea esse habitus specie differentes qui ut species sub genere sub pruis dentia comuniter dicta continentur.nam actus per oblectar 5: habitus per actus dicatur specie differre ali 1 uero attendentes m illorum idem sit obiectum ae finis1dieunt illa tria esse no quidem hab1tus specie diuersos: sed partes integrales aut potentiales eiusdem habitus. Lprudent te illius que genus esse dicitur.sed utrum 1llo aut hoc inodo res se habeat ad recte u1uendum no 1nterest. Ea uero. hed est secsida pars hu1us capituli. ubi determinat de habitu conlatrativo qui sententia dicitur. ostendes quid
di circa quid sit:ος est scitast φ sentet1e nome in hoc loco dicit e1 uirtute inte Iectiva
satur No est aut ide sagacitas N priidetra, prudelia preceptiua est Quid eni agedum sit uel n5 eius est finis. at sagacitas diiudicat sua est solum Idem enim sagacitas 55 bona intelligentia.Et enim sagaces de bene intelligentes, Est aut sagacitas no habere prudeliam autaecipere sed ueluti addiscere dicitur sapere qnutitur sela.Sie dc in ut eda opinione dc in iudieado ea de quib' est prudelia alio disere bene iudicare Eteni bene ide est probe Hine uenit nome sagacitas secussu qua bene sigi ex eaque in discendo est. Dicimus eni frequeter I
263쪽
M in hii rebus uersatur eo Rilendo in quibus 1lla sp lustiise si equitas die tur nersatur 1n eluendo. itaui circa b u Ne equii allius est consuIeret& huius est elligere.nsfIIa In Intellectu: de hec in uolsitate existere dicitur. dicit ergo φ ea uirtus 1ntellestiaque sententia appelIatur siu qua de bene sentire de bona habere sententia dicimur nihil aliud esse uidetur qua rectu iudiciu boni de equi.1.uirtus 1ntelleetiua que circa bonu de musi recte iudicat cuius rei illud erit signfi φ honsi 6e equit uiru maxime ducimus no quide seuersi sed mlti sententia. 1. eum qui no seuere sed mite sent1at.1dest Iudicat quid aut intelligat per bonia re musi d1cit φ bonu de equsi sit ignoscere circa queda.s circa illa in quibus lex deffecit.& ob hoe dictu est huiusmodi homines recte sentire.nam de qui sic ignoscit:recte sentit circa equitate.1.circa id ubi lex deffecit.ae
addistendo sapere. Ea uero q appellatur sen
tetia secundu qua bene sentire dicimur de sen
tentia his boni de equi rectu iudiciu est cuius rei illud erit signia φ bonu 3c equu Uirum maxime dicim' esse initi sentetia dc equia esse cir
ca queda ignoscere. at ignoscere recte sentire est recte iudicando circa equitate Reete auteueri. Sunt aut hi citis tabitus tonabaliter in idem tendetes.Dicimus eni sententia saga citate prudentia dc mente ad eos de referentes sentetram habere de mente cum de prudentes
de sagaces Omes uero huiusmodi potentie ex
tis rectitudine accipitur: de u r quide bene senilens no ex uessitate sed ex intellectu veritate nome assopst ita* cum lex in aIiquo deffecit: id Φ itellectus uere iudicat uir bene senties dicitur.in quatit vero uolutas id recte ellegitivir bonus ae equus appellatur:tertio notabis a cotrario sensu hores seueros no recte sentire.de quibus sici Ibitur illud trita proverbium1mlu lus n1mla iniquitas ee df. diculur eni seueri quast nimisi uer1. qu1 potius uerba qm mente legis attenderes crudeliter re aspere peccata pugni siticotra quos no solsi piis: sed etia iuris cosultus digestis de penis ait penas potius e e demoliedas qm exasperadas. sed de hoc nos plenius dixisse meminimus supra libro quinto. sed duhitaret aliquis cur In casibus ubi Iex de Deit no ponutur tres ultlutes intellective queadmodii 1n aIiis. uidetur eni φ queadmodu in aliis rebus age dis est necessaria uirtus q iueniat med1a cte alla q recte de inuetis iudicet altera q circa sudicata precipiat: sic ella ubi lex deffecit uidetur ee necessariti ponere huiusmodi utris tute .s.1nuetiu1 iudicativa preceptIua.ad hoc ut mihi uidetur est dicedum et, sit neaeesse huiusmodi uirtutes ponere in casu ubi lex deffecit. sed plis sentetie appellatioeonis tres coprehedere uoluit. Sut aiat. hec est tertia re ultima pars huius capti. ubi coparat predicta inter se. ad prudelia. 5: tria facit prio ponit eo uenietia illor si hais bituu.secsido eam probat. ibi in iudicado. tertio infert ex predictis duo corollaria. ibi quappter.dicit ergo prio m onas predicit hitουs redunt in 1de. 1.1ii eisde rebus uersario leutur. : hoe ronabit r. ii aut tedant in ide patet p hoc φ nos referetes at eosdem.1. attribuetes ellae hoibus sentetia sagacitate prudelia de menterca prudeles aut sagaaces dicimus intelligimus eos life sentetia de mente. quasi dicat cia unu istorsi nominamus cetera Intelligus. itam si alique prudete aut sagaee dicimus: inteII1gimus es hien 6 sotu prudelia.aut sagacitate: sed etia fetella de mete. φ uero rJnabiliter lint 1 1det detes patet p hoc . prefacti hab1tus sui potetle queda.1.opationsi pridi pia quedam circa extrema singularia.qd aut hic nola intellectus S metis itelligere debeamus paulo postea dicemus. nota ex his aliqua .prio in aliquorsicoparatioc phm de aliquo mentione facere de quo nussi tractauerat.commerat ei hic singulariu intellecta eqq1 dieitur recte iudicare 1 myis prie dicitur.nam rectitudo proprie est appetitus: a: uetitas quidem intellectus sed hic recte puere accipitur.1udicat ita* reciste idest uere. ex his nota. primo eam uirtute intellectiva que ushi lex deffecit recte iudicat sententia dici 5: eum uiru qui i huiusmodi recte iudicat bene sentiente:aut bona sententia habetem esse appellandu.1tacν huiusmodi hores diculur uiri bene setientes. aut bona sententia ha hentes. secundo nota idem esse dicere φ qu1s sit uir bonus di quus & q, sit u1r bene sentiens. Tatfone tame u1dentur differrenam bonus 5e equus ex uolunta
264쪽
nemine esse prudele. aut sagace qui no fit u1r bene senties.sta* no erit perfecte prui dens. aut sagax qui no sit uir bonus se equus.eodeo modo dicemus de bene consule .re.q oia memorie c5mendabis. tertio nota habitus potentie appellatione nominar1ιqct a pho in loc1 n5 paucis frequetatur.sed hoea,pr1us dicitur de habitibus operatiuis qua de speculati uls.nam cte potetle nome in opatione refertur.ut habetur quintore nono meth ce. In iudicado. hic probat qdi dixerat.Lri, oia prefacta sint circa sinis gularia di hoc probat cluppliciter pso per ronem .secudo per signff.1bi ex quo. circa primit duo faeli.primo id probat de sagacitate ae sentetla.secudo de intellectu. ibi et intellectus.dicit ergo primo man1sestu esse sagacitate de sentet1a esse circa singularianam de illis rebus i quibus pra
de quib' prudes sagax de bene senties siue mi di de sagaee quide dub1ul no entis Na eqtas comune ciuida est bonoru olum bene sentiente patet per hoc
in eo et, ad alium Sunt aut agibalia singularam Ionoesi in qustia ad altu referrire extremorti olum & prudentem oportet ipa tui re 1ub lege & iustitia eaderrco oscere dc seoacitas ac sentetis circa aoibi potat.dicamus igitur oe sagax
4. N - ii rici di bene senties de eis re laus tuis
1ia hee aut extrema, Et intellect8 eXtremo'r quibus est prudentia.lIntrona & prIos eminos ec ultio, 1tellectv Ia uero de quibus est prudentia
sunt singularia φ per hoc patet ιν sutagibilla ome uero qR agi potest est singulare.erit igitur prudEtla circa extremadngulariaqcognoscere debet. ex quo sequitur ut sagacitas de sentetia lint circa extrema agibilia. qt hic ostedete erat yposite. nota ex hac Iittera sentetiam ad ola se extendere ad que se extelsit sagaestas I prudelia.la aut inde e quia uniuersia q eadunt suis prudelia possili etia cadere sub Iege Se fustitia.cii iustitia fit uirtus generalis tin ver fas coprehedes uirtutes. Et intellectus. hic secudo probat o intellectus sit circa singular1a. 1rea q' sciedu q, intellectus iste qui e circa ungularia n5 est 1lle qui supra numeratur una de quinin uirtutibus intellectivis e sed hie intellectus sub prudentiae muniter dicta cotineri dξ. huiusmocti ilao intellectus dρ Hlus quo potetia cogitaritiua siue ro pticularis cognoscit extrema singularia q agi debeat. 5e hic hirus ea cauasa intellectus dicitur.quia e 1porum singular1u q sunt principia: nli quide efficietia sed BnaI1amam & uniuersalla doeumenta propter hoe sunt ut hu1usmodi fingularia
recte operemur. tota enim eiu1lis prudentia in hoc uersar1 uidetur utae loes horum extremorum singularium dirietat. h1s premimstplane uidere poteris que hic plis ponit dicens: φ oms habitus 1nte lectus conueniunt In hoc ut sint quorudam extremo, rum .nam primorum cte uItimors terminors 1ntesiectus est de non ratio 1dest demon iratio. prima uero & ultima extrema esse dicuntur uniuersi Igitur Intellectus conuens uni in hoc ut sint quorsidam extremorum sed qm hu1usmodi extrema sunt genere different1at necesse est esse duo genera intellectuum. quorum aIter est ter noru 1m, mobilium 1dest que no se possunt aliter habere secundum demonstratione 1dest q sutur1nel pla demonstrationum. aIter uero 1ntellectus est in rebus agendis extremorum mobilium 1 dest extremorum singular1um que agi debent.& est h1e intellectus alters us propositionis: non quidem prime.quoniam illa est un1nersalis: sed est secunde propontionis que ob id φ ex m1noribus termin1s constat .m1nor dicitur. est quoin finga aris ae extrema propontio φ ex Πngularibus de extremis terminis compon1tur. hois
rum igitur Bngularium intel Iectus esse dicitur propterea ν sunt principium: no quidem princ1plum agens: sed eulus gratia 1dest tinis. . enim lant principium cuius gratia pater quia ex lingularibus est uniuersale idest propter singular1a est quodcun* uniuersale in ei uill scientia conΠderatur.licet alii aΙiter exponunr. sed eorum expostatio nihil facit ad propontum uolebat en1m phs probare φ nngularia essent principium cuius gratia φ n aliter exponamus: haudqqm Phabitur horn 1gle singularisi .pportet hie sensu: , hic sensus e inteIIectus.1.huius seius hilus in nio pro uro Ina
265쪽
eesse'da dicitur. huiusmodi eni singularia apprehedere fle eonfiterare est iplu s ebetallue potentie q ro particularis dicitur di huius potent se hablisi intellectit I hoc loco appelIamus. ex ista Isttera poter1s allet notare satis utilia. primo duo genera 1nteu Iectus.est eni alter 1ntellectus extremorsi imobiliu uniuersaltu.alter uero mo billum singuIarisi. esido nota in rebus agendis ae 1n c1ulli prudetIa uniuersalia ordiari at. Ureferr11n singularia.& ppter hoe ut sepe nos dixisse meminimus et ullis prudetia esse dicitur de singularibus. no P in ea n5 c 5 siderenturiunt uersalla: sed quia denota
t1o a fine fieri debeat tertio notabis hablis sensus inrellectu appellari. qmadmodueni potentia cogitat ue non unq 1ntellectus Δ: r5 particularis dieitur iste etsa elus habitus singular1si inteIlectus appeIIatur.dub1taret alisis ad que de predictis intellectibus redueatur Itellectus primo
pola te aut erit neeesse eleere
esse ali si 1ntellectsi de quo phs I
Et quo. hic laesido probae ps qnsi id q' dixerat s. onas preo fictos habitus esse circa singularia st sensu apprehelsitur. qasieraret qa qmadmodu sensus inest nobis a naturat ne etia sata pastas sente ita fle singularium1ntelIectus a natu ra nobis Inee
uidentur. 6e hoe dicimus n5 in omnino Ista nobis a natura infini.sed quia hee magis a natura prouenire dicuntur gsap1entia de alii habitus in intellectu existentes. tam vulo hahirus insut nobis a natura imperfecte ised illi quidem habitus qui sunt cli ea singularia magis a natura provenire dicuntur quam 1Ill qui ctrea uniuersalia uersantur. ex his nota particularem prudentia minus ex studio posse queri quam sapientiam 5e scientiam. Ita ν facilius e nobis contra naturam pugnare In adquirenda sapientia aut scientia quam in adquia renda prudentia fit hoc est quod in nostro uulgari hispani eo dici solet qui e enfermade locurat sana tarde o nunca. opponitur eni prudentie stultilla que eum a natura veniat difffelle erradieabstur. hee est 1g1tur eausa eur aliqui ex studio selentes 5e sep entes fier1 post nitet1am si eorum natura modo aliquo repugnet. prudeles uero si eorum natura ad hoc no fit maxime apta fieri no contingittetiam ii circa hoe maxie studeant.quod ut esto puto est plusu maxime notandum Quapropter. hic ex predictis 1nfert duo corolaria.quorum primum est φ intellectus sit prines plum Ne finis.na ille
quidem intellectus qui est un1uersaltu imoblIlumtest principisi demos rationis. Ruteni demonstrationes ex huiusmodi pricipiis uniuersalibus. alter uero Inrrilectus si e naula triti mobili sit uidetur esse senis ob id Φ demostrationes fiunt de his.1. propter hec fingularia. totus eni praticus sillogismus ad hoe ord1natur ut huiusmodi singula rip recte agamur. urpotest diei in d1cta phii hoc Ioco referatur ad esidem 1ntelIectum ad eum. La est fingulat 1si ag1b1I1si. hie ei 1ntellectus pol dici priel pisi demostratiois. est enI de rebus fingular1bus q ut paulo antea dicebamus sui principi si cuius stratia re finis quide 1n rebus agendis est pricipi si demostratiois ut hetur infra Ithro septio dem quou intellectus potest diei finis demostrationis in quoifi sillogismus pratieus termiatur ad huiusmodi singular1a. na placti sillogismi coclusio eid qd agi oporter. Di hetur i libello de causa motus aial1si.' ista l1bro septio. Ita ut n5. hic fio noli m rotariti dictsi est eni Φ singularia sint rersi agedar si prie platex hoc seqtur i rebus agendis no minus esse credendu antlgoribus expils qm 1Pls demdstralloibus. homies
est & no m. Alter secussu demostratione terminoru Imobiliu de primor v. Alter m reMage. dis extremi εἰ mobil Is dc alteris' dispositionis
emuniuersale horu igit ' oportet sesuhse Hieest mi intellect'. Ex quo natealia uidens e enata uero nemo sapies e. at stetia his dc saga eitate 8c intellectu signu e ιν selm etate putamus illa seq eoue1re 3c hee etas 1tellectu habetates; Hiam qsi naea existit causa. Quappter principiu 5c finis e intelleel R ex his ei demostrationes sunt de his. A in no minus inhearendu est re expertis dc seniori uel prudetu
266쪽
selueet nngularia ultima si principia esse diximus. ex his notabis 1 rebus agendis mistius esse credendu expertis ac prudent1bus qnt sapientissimis Iuristis qui reru sent inexperti. in quo qm plures hodie errare videbis. Quid ergo. Me epilogat dicens dietum esse de prudentia q in rebus agendis priceps df. dictu est etia de sapia qm oium uirtutu intellectivarsi principe dix1mus di etsi quo F est cirea q earu utram uersetur. restat ergo ut q 1parum fit principallor uideamus. sed lite dubitaret aliquis eur plis ihoe capto de bene eo sulere nulla fecer1vmettone.cu onas allos habitus comitati uos hie eoparauerit. pro huius enodatione est selends Φ qmadmodd in uniuersalibus asIntellectu ptinet iudiein de primis prici istad tonem uero ptinet discuris a prinisciplis ad coci usi oestira etia eloea fingulat 1a uis eositat sua uomcatur intellectus sini,het absolutu iudieisi desings 1hus.adque intellectu pilnere diesitur
sagacitas prudentia Ae sentetia. dicitur aut uis cogitatiua ratio particularis smq, discurrit ab uno In aliud. ω ad hac pertinet bene eo sulere. cuius est ab uno 1 aliud discurrere. dicamus
nitur ch plis in hoc capto solum
in ledeiat nobis notiti re eati uirtutes q pertinet ad uim cogitativa no quide ut est rat1o particularis: sed ut singularium intellectus dicitur. hec est fgit causa cur de bene consulere hic mentionem no fecerit. Ed ambiget. tractatus urtus de utilitate sapiet te oeprudentie.& de earu co paratione adinvice. de conexione quoinui uirtutu inter se de ad prudentiam .emplis primit duas het partes. In pria dubitationes mouet in seenda solu1t. seclida ibi dicimus igitur primo in prima parte duo saett.primo mouet dubitatione de ut1Ιltate Displentie re prudentie. secundo de earum comparatione. ibi de preterea. in prima pariste tria facit. primo mouet dubitatione de utilitate sapie de prudent te: dicens sed amishlget quispia. .dubitabit aliquis in quibus rebus sint utiles sapia de prosella. Nasaria. hie secudo sublupit ronem dubitadi qntu ad utran . primo de sapientcia dices uidetur φ Lapientia no fit in alIquo utilis. nam utilla dicuntur que hominem In beais titudinem perducunt. sapientia uero nihil horum uidetur prospicere, cum no sit ese ellua alicuius generationis.1. operationis que aliud quid efficiat aut producat. Prulentia uero.hic subitingit rationem dubitandi quatum ad prudentia. dicens Φ pruis dentia quidem bene habet hoc ut prospiciat aliquid eorum per que erit homo bea, tust sed uidetur inutilis ob aliam causam. si enim homo uirtutes morales habeat:etias no habeat prudentiam: aget utlui uirtuosa. uero prudentiam habeat Ae no habeaat uirtutes moralest no propter hoc faciet virtuosa. quod in simili uidere poteris. 1i enim quis sanitatem habeat etiam fi n5 habeat medicinalem scientiam: faciet utlio sanitatis opera. & si medicinalem habeat sanitate uero careat: nihilo pi us fac1et opera sanitatis quam si huiusmodi scierit1am no haberet di quod res dicit in pr1ne1plo sed que admodsi utilis erit 1nterrogat, ue ponte. quasi aleat nullo modo erit utilis. .ad' si non .hie tertio excludit responsionem quam aliquis posset respondere ad rationem prefactam.ad illam ei in ratione posset aliquis die eremprudelia dacto * no sit neces,
mostratiotb' ipis ueluti eni oculu p expietialintes prica pia distemul. Quid igiόsit sapja& prudentiameirca ad uerses 1Parum utraq; dictum est.
Na sapiae qde nihil eoru a spicit ex q holeat9 effetas nulli' eni est gnonis. Prudelia uero hoe het qde sed queadmodu utilis erit.Si qde prudelia cirra illa uersae S sui iusta 3c honesti hoibus de bona hec aut sui q agere boni uiri est sed p eoru sciam.nihilo magis ad agendu illa erimus apta si quide hi tus uir
tutes sui uel ut1 neq; sana neq; ualitudIaria qlcul n5 ab agedo sed ab hi tu ee dicimus.Et ei nihilo magis agere apti sum' qa medicinale a
ut gynnas ica heamus. Qi si no horu glaprudete ponere debem' sed ei' P e fieri stua
267쪽
saria ad hoe φ h5 seeundd uirtute opeturrerit tarne utilis ad hoc cy h5 fiat uirtuosusqm idni odu eni medicinalis stia no lit utilis ad opationem sanitatis: est tamen utilis ad die eo sant flamus ita etiam esse uidetur de prudeliaque etsi ad hoe Φ ulrtuosa faciamu no fit utilis: erit in utilis ad hoc φ virtuo fi fiamus. n5 eni fiet homo virtuo sus nisi prudenter uixerit. 1st1 ea uillosa restostone plis excludit bifar15. primo scissa. . qitide aliquis hoc modo dixerit: erit nece sis effcedere prudentia no esse necessatiam posteaqm uirtutes habuerimus Δ: siecficedemus holem iprudente aut salte no pru dentem esse uirtuosu.ql maxime uidetur absurdu. Preterea. hic ponit secunda r5nem cotra prefacta responsione. dicens P prefacta respJsio no pol stare. nam si pruderia solum fit necessaria ut illi alesit ad hoc in uirtuofi Damus: sequetur aliud incoueaniens. Cno esse opus ncu hie prudentia ad hoc . uirtutes adquiramus.possumus enialioru uti co filio. madmodu eni aliora. s. medicora cosillo sani fieri possumus: sic eatlam altorsi. s. prudentu utendo eofiliis uirtutes adquirere pos sumus.patet igitur ex his et, ilis Ioria resposio no pomi stare.cus1e diuendorseqntur hec absurada. Et preterea hic mouet dubitatione de coparatione sapiere prudet 1e. querit 1lassi qearii fit prici pallor dicens uides a
Giddu si dicamus in prudentia qe deterior t. minus digna de excelles qm lania ut supra G1t demonstraria: fit potior. i. dignior om illa. s. sapia quod in quibusdam uidetur. int eni aliqui qui pulli ciuilis prudella fit olentor quam sapia. qui ea rato ne mouentur:quia illa scia si ordianfido faeli: uidetur duari de luabere in singulis rebus.elullis uero prudentia uidetur esse huiusmodi ut est demostratum supra libro prio in prologo.de his ita. dubitationibus dicamus. hec eni q dicta sui dubitido diximus.& Ih oinus predictis debes alte te ad uerrere ad littere costruetione.est eni in locis allabus plus qm breuis presertim in illa parte q, fi no horagia tibi fere Oino debes subaud1re illoria falsa responsione. In hoc erili parapho e Isttera breuis. Dielmus igitur. hec est secuda pars huius capti in qua plaetas soIule dubiistationes.& prso soluit prim 1.quia uero ad Plutione secunde erat opus plura pmittere ream relinqt soluenda in seqnil captis dleamus igitur Φ hie soluit prima dubitatione. circa qy duo facit. prio ponit solutione comune prudetie de sapie. seculo ponit speela Ie solutione quaru ad prudentiss. ibi insup opus.quatu ad primu duas ponit soli triones: quar si pria ondIt tonem 1n oppostsi facta no cocludere efficaciter. dacto ei
retur , estent inutiles. sint eni u1rtutes & pfectiones uirtuis animi particule.nsi Gapimitia scient ficu: ciuilis uero prudelia rocinatiuu perfecit. uniculin aut est expellis bill sua plactio. heg 1gitur animi partieule has duas uirtutes expeteret: etia si nihil pentur. nota ex his . prio sublecta sapie di prudetie.est ei sapia in scientifico. prudeat a uero in ratiocinatiuo. smile habetur septimo politice. secundo nota uirtutes esse expetibiles et ara fi non operentvr.& tene menti contra fatuos qui de uniuersis reis bus querunt ad quid sint utiles. 1sti quidem ordinis rerum ignari: nec rem ullam puatant esse propter se amabilem.& pro istorum maiori intelligentia non erit inutile repetere quod supra libro primo dicebatur. scilicet aliqua esse propter aliud expetibilia. ut sunt ortana & instrumenta. alia uero propter se tantnmodo. ut est felicitas .alia proorer se di proprer allud de quoru numero sui uniuerse uirtutes . expetuntur e lapi er oppi oss.led et a si nun operitura eas expeteremus ob ia φnge sint perfectio nes. Deinde fa let quidem. hie ponit secuda solutione qest se luterentionem eius
diosos nihil uta erit utilis. Preterea neshis qui no het nihil eni refert utru ipi habeat uel hentiu eosiliis ae quiescat Habudeis na. bis erit ueluti I sanitate.quis ei sani ee uelim' medicinam no adiscimus. Et pterea absurdu uidebis si deterior si sapia existes potior eariis 1lla q eim facit driatur de iubet singulis. De his igitur direndum est.Nue tame dubitatum est solu de ipis. Dicimus igis prios, pseipas necessario est uirtutes eas existere. uita
tutes at ee utriusq; pticule dc si nihil faciat alterutra 1pas. Deide faciut uda no ut medici
268쪽
plum qdem qZ1ndiacui de medicinali scientia non est coueniens. cum enim selleltas fit opatio uirtutis di sapia sit specles uirtutismecesse est ιν sapia faciat felieitatem. n5sJem umadmodu medicialis scia facit sanitate utpote opus exterius De sit sed qmadis modii sanitas facit opa sana innidene re sanitatis usus uda. sapia iram felicitate fael teno ut opus exterius factsi sed ut uin.eode ν modo dicemus de prudelia. sed ras exprst de sapia sa helut i ra libro deero pricipalis felicitas I usu sapie consistere di. nota ex his nos alicui I, battonsassetire mag1s ppε ph1 auehqritate:qm yphelus ronis e catia est ei veru φ felleitas sit usus sapie probatio in qm hic piis 1ndux1t nullius existit effieat 1e. Reut ei hetur supra libro priota: 1nfra libro decior felicitas e opatio εe usu ulrtutis: no cuiusui sed psectissime .felieitas eroo erit opatio sapie non oti 1d q, sapia fit pars fle spes uirtutis: sed ea Gularga sapia 11t uirtutu olum plactissima. uel die Q, nome felicitatis bifaria diei poter1t.uno modo ut dicit plactione ultima ultimo qnta. 2 sic felicita, e opatio uirtutis pfectishme. Ilo modo dρ DIicitas ex oi bono agis gregatu. de ne uidetur i hoc lo arra sanatate:sed ut sanitas: sic LoIa felicitatem Cum eni pars sit totius uirtutis habedorec opsndo facit beatos. Insuper opus perficitur
se eundo prudentia Muirtute morale Qua uistiirtus intentione licit re stam Prudentia utam illa dirigit que ad hanC tendunt.Quare uero an imi pticule no est uirtus talis uegetatiuem plis de felicitate loqui .hoc ltam modo sumedo felicitater ef
tas facit eorpus sanu. sanitas ei corpus sania facit non effective sed forma . siceita sapia de qllis Betesia uirtus felicitate effice re uidetur. hoe igitur modo ut eoo Puto p ς dicebat sapiam se prudεtia felicitarem efficere. In sup opus. hic soluit speeiath ontu ad prudelia prio p interetione huius Q prudelia no faciat ad opus ulcturist. Desido soluit qntu ad id ql indueebas ιν fine prudelia possiet qs esse fidi fieri utetuo et . ibi de eo aut.dicit ergo prio no esse uersim prudelia nihil faciat ad opus uiristiatis. ria ad opus uirtutis duo sui necessaria quoru uris est ut heamus recta interlone de nne. de hoc uides facere moralis uirtus q appetitu Inreetu Bineafrigit aliud est ut sapieter nos heamus circa ea q sui ad fine. hoc uidet facere prudelia cuius est bene consulere 6e recte iudieare de Dipe de his q sui ad fine. qmadmoda istis to cte appet tus ut pricipia hua neopallois: sic ella eoru uirtutestuesetatieu de potetie no e aliatiirtus na uirtutes solumodo existere diar i 1 Ilis potetiis 1 quard potestate e agere uel No agere. 8c bene uel male agere uegetatia uero de alle poterie natales no se hut Indi fereter ad opposita: sed deteriate ad unsi qre in his uirtus es eno poterit. A uirtus et hoc consistit ut id facias ql no facere potuisti. uel ab eo caueas qae a te Beri potuit. sset in te no fuit ut Id no Deeres. uel ab hoe caueres: no erit Plaeto Iaudabile qst sic feceris.& hoc est ql plas hic dicebat: qre uero an1ml particule vegetatis no est talis u1xtu . huius causa subiugii ila nihil i illa est utra agat uel no agat.qii dicat no est i eius potestate ut fit indifferes ad agere uel no agere.& it Iud adverbiii. quare ut mih1 uiderur ponitur illatie Ae no Interrogatie.& 1llud. utru .dinue lue se no Interrogative te tenet. de qff h1e phs tetigit de indifferetia potetiaria planius hetur i nono methlce uis hi potentias ronales dicit se hie idiffereter ad opposita: naturales uero determiate ad unu oppositorii ex die is i hac pie notare poteris p m nonu nil ad altil obtectione res podere qm nussi oblecerit. na de sapia obiciebasq, nihil prospiceret eoru ex sibus honat beatus: de prudelia uero paulo postea hoc cocedebatur. 6: tsi ila aIlsis sorte posset insistere eirca illud: ea causa psis ad id respoderriuoluit. secudo nota prudentia in his uersari q ad sene. morale uero uirtute circa fine.ql no parufi uides life ambiguitas ecsi virtus lithitus electivus. ut habes supra Ilbro secredo. de eleello sit i his talumodo q ad fine ordians. ut est hiis supra libro tertio. te qa ut eode libro habee finis n5 a uirtute: sed a natura nobis determina lupi has iglerones allet dicut lutus uirtutis ecno solu ut recte eligat:sed etia ut recta faciat iretionem de sene. no sidem uniuersaliisqm ille a natura nobis deteriatur. sed de Bne Pilaulari.lqd de ego uera esse puto. sed
269쪽
his addedileeseo: IIIa natilis letinat Io I at quos fines ubi uersales egrItudla aut ua colluetudie corrsipitur. er1t igitur necessaria uirtus ne huiusmodi natura 1n nobis corrupatur.q ut hetur infra libro septio & paulo postea dicemus. prodentie priel pia esse dρ. De eo aut. soluit ql obteiebasq, sine prudentia posset qs neri de esse uirtuosus. N: hoc ybat ee falsu p hoc y nee prudelia line morali uirtutemec uirtus sine prudentia esse poterit. primj phat hic.fini in seqnti captb.de prio igitur hieps tur.circa ql tria facit.prio onditi in aetioe virtuosa st allud principisi necessariu pter morale uirtute secudo ondit q' uel qle fit 1llud pricipia. ibi est istis. tertio ondit ud prudentia addat supra 1Ilud piset si prieinu.1b1 est aut prudelia. vicit ergo prio . pro soaluti 5eel usql seesido obielebae.s..ppter prudentia no magis fimus apti ad Opanda ea qad uirtute ptinent resumere oportet ea q dicta sui supra libro anto.Laliquos a
gere iustarno in esse iustos. ues
ro q ad huiusmodi itentione ordinaturino u1rtus sed allud uti detur agere principium.de quo preseipio de de huiusmodi rebus est aselentibus aptiori do striadieendu . uel alla re forte melius dicere possumus φ in eleet1one cocurrui due opallos s. uolsitatis qm opatione hic electionem dicit.& hac utrius facit reeiff. ealia opatio lsius intellectus. ethee ad ill 1 ordinatur. ad hoc ei
Nihil ei milia e utruagat uel no agat. De eo aut ql nihil magis apti sut a pler prudelia ad honesta & iusta Meda paulo supi' incipita dum e. Hic supto initio queadmossu dicimus
quosda iusta agere:nec tame esse iustos ueluti
eos qui faciunt illa que leges precipitat:aut inuit haut per ignorantia:aut p aliud quidpiam n5 aut propter ipar aut qui aput illa q oportet εἴ se' oportet studion uisu Sic est ut uidetur aliqualiter se habete agere singula ut bonu sit
dieo eeu per electone dc iporum s agutur gratia. Electionem igitur recta facit uirtus.Queaute illius gratia fieri nata sunt:m no sui uirumtes: sed alterius potentie de quibus scieti dieedia est elarius. Est igitur queda potetis qua astutia uocat Hec huiusmodi e ut ad sub
Intellectus cosulere videtur ut uoIutas recte elligat hac igitur opatione q in elemone ordinatur no dirigit uirtus sed aliud pricipiu de quo a selentibus est amplior1 doctrina dicendu . 5: ca sepe i latinora & grecoru usu uenit ut numero pIurati v fingi, r1 aeeipiat ut pugillares codre1llt 3e huiusmodiJh1ne est in plis in hoc loco eo de unico loqretur pricipiori pIurali dixit de abus sciet1busdicedu e clarius .nota ex hIs aliqprio φ uir bonus de iustus bona se iusta q agit non ppi allud sed ppi selpa agere dξ.qei aliud itendutinere boni nee iusti dnt. de quo I libris pcedetibus nos largius dixisse
meminimus .seesido nota nome electiois P actu uolutatis tarsimodo nonsiqua aces pl.na electiois nome eguoce di de toto actu u 1n se coplectis itellectus de uolutatis actil. di sie de ea supra libro tertio Ioeoti sumus. allo modo de de actu uolutatis talumodoι
uero itetsi sit Iprobfi: astutia dolus dρ. hie e *,prudeles astutos 5e no dolosos dicimus. prudentia ei recta supponit itentionE.ex his notabis aliq prio astutia esse qd ebmune ad bonsi de ad malsi cotra eos qui astutia opponi diesit prudentie. erit Itam astutia genus ad prudentia Se dolsi.si ei intentio fit rectarastutus pruderer agere dρ. fi uero sit iproba intentio: tuc astutus dolose te inique agere drisecudo nota nullam astutia esse prudentia que rectam no supponat 1ntentione.cotra eos qui quod uis in effectu pro auxerint: se prudenter egisse putat. sed dubitaret aliquis utrum astutia dicat aliqua
animi potentia simadmodu hic phs dicere uidetur.ad hoc diei solet Φ sicut modo all
270쪽
quo ex dieendla apparet astutia n5 est potentiat sed naturalis inclinatio aut vaturassa
dispositio ronis ad prudentia uel ad dolutita F qmadmodu i appetitu ad utitutes cais Uscendas est naturalis dispositio q cosuetudine de usu pricitum ficet1I 1n rone est aliqua naturaIis aptitudo ad prudentia q rpore de exstimento pfectione recepit. Se sicut appetitus indifferens est ad uirtutes ae ulcia:sc cte astutia ad prudelia & dolv. qui uepat et ex dictis phi In hoc Ioco prudentie opponitur. Est aut h1c tertio ostendit ud prudentia addat supra piscium priclpiu. de I1cet comuniter sic d1 tu rip5t aliter dici dei te meliusty hie phs inte dat indere prudet11 no esse sine moraliu1rtute. In hac materia phierat principale spositu.dicit erg φ prudelia no est astutiat sedes elus hilus quo hitu ut pol uisu quoda in rebus agedis potuern pspicere de huiusmodi uisdem prudelle hilus fine morali Hirtute esse no poterit.itam qm admodu natalis 2 implacta uirtus esse pol sine prudet1a piaeta vero neqet: sic et1a astutia q amofecta prudentia dρ sine uirtute morali re potet1t: sed prudelia adempsecta sine uirtute reno
hi tus ee poterit sine principiis exabus pedet. ut scie hilus sine pricipioru intellectu haudqqm
hoc patet sa morales uirtutes recta factui intentione de fine.nnis aut pricipiu est sillogistii pratici: si sillogismus a prudenis
cimus seesdo nota ut prius morale uirtute recta facere itellone de sene qs ego itellio no ude de nne Oino un1uersat 1. ut e 1lle finis honu est agedu1malsi ee fugiendu nalc finis no uirtute sed nata nobis determias et eria colaruati sed phs loq ulde de rinibus i quos single u1rtutes nos i clinare diesLut e te pate uluere. liberit expedere. de Hla huiusmodi. tertio nota id ql stine cocludit phs dices qre ipossibile e qnpia prudente effernis sit bonus.cotra eos ς scelestos iniquos Δ: dolosos holes prudeles appellatii. nam 5e 1lli se eundu phi doctrina di secundsi ueritatem magis longe sunt a pruis dentia quam 1Ill qui hodie nascuntur.quod menti comendabis. Ed eo sider clu.ea m fm qi e ultim huius sexti libri tres hel ptes. prio ondit morale uirtute no ee sine prudelia. 11. mouet de soluitqndaqstione c1rca uirtutu conrione te dete ibi sed sermo hie. iii. soluit Uione supiusmota de eopatoe sapie 5: prudet e.1bi ae in nee circa primu duo facit. prio ondit opositsi p rone. .seesdo p aIloria dicta.lbi propterea aiunt.sed pro intelligentia primi de alioraque hic tractantur est
udabilis e.Sin aut inapbu tuc e des LQuaa ter prudeles astutos de n5 dolosos ee dieim'. Est aut prudelia no hec potem:sed no abs. qa potetia ista Habit' uero huie ituitu effieite animi no sine uirtute ut dictu ac manifestu e Nacogitatioes ec discurs' ronis reru ageda' prielpiu Mi qe tale qd sit extremu& optimia
qualecum inde id sit Et ei sit uerbi sis Ud uis
hoe nisi bono uiro n5 uidetur Nam prauitas obliquat: dc selso errore labi sacit circa principia rerum agedarum Quare patet q, impossi
bile est prudelem esse quepiam nisi sit bon'.
Ed eosideradu e ruis γ' circa uirtute.na
uiti' sere simili se het ut prudelia ad astutiam no eadem adem sed eerte similis.Sie
de naturalis uirtus ad eam que est proprie uirtus Omibus ens uidetur natura quodamodo
mores in singulis subsistere Nam ut iust1 simus ae teperati de fortes de alia huiPmoi statia natiuitate hemus.Sed tame querim,' aliud