장음표시 사용
91쪽
uno aut alio casu sensui communi aliquis repugnat, ineptus ; si in omnibus repugnat, demens appellatur. vlud tamen in hoc casu mirabile occurrit, quod etiamsi tanta sit praejudiciorum copia , tantaque in iudicando varietas, ut vix unum doctissi inum , siJ Caussae eur senses communis non an omnibus
eodem modo se habeat, plurima sunt, sed ad quaedam eapita referri Deile possunt. Harum I. es vana gloria , qua nos movet ut alio modo , ac ceterι
homines , ct eogitemus , ct loquamur , quo facilius prater ceteros ingeniose praedicemur. 2. Nimia diligentia seu curiositas , qua nos inpellit ut de rebar , quae humana ratione investigari non possunt. iudicium faetamus . 3. Partium studium , quod faeit , ut mordieas secta, cui dedimus nomen , adhaere mus: veluti Pyrrhonii ,- cademisi, qui ea de eaussa generalem dubisationem vehementer propagarunt. Φ. Negligentia , Demque celeritas in tuis dicando , nam saepe, quod non recte examinemus principium , quod nobis est D tematis funda me uispum, deeipimur a continuata progressone ae seria ἰIIa evidentium propositionum , qua ex eodem recte dueuntur . s. Insolens philautia, qua uos viasti cogit , ut sensui eommuni non auscultemus , quι
.eritates quasdam , qua nobis incommoda videntur, Iiquido repraesentat. Haec aliaque ejusmodi , de Logicae L. IIII. p. I. c. s. & 6. commemorau mur , caussa sunt eur homines an quibasdam rebassensus communis expertes esse videantur : cse re vera ita sunt, si reliquum genus bumanum , quod Hio modo euitar, cum iisdem conferamus.
92쪽
quo casu ineptus sit; tamen plerique omnes in Ce tis rebus ita consentiunt, ut nulli magis . Is itaque fonsus communis omniam pro regula veritatis haberi debet , non ille ineptorum quorumdam . Id adeo verum est, ut non modo in rebus com
munibus , sed in quibusdam privatis locum habeat. Quare si in iis , quorum notitiam & usum Ia abeo , videam alios non aeque exercitatos diverso modo iudicare 4 ac ego; iure optimo judicare possiam, eos errare. Sin, rebus omnibus aequalibus , plerique omnes diverso modo iudicent, indicium est clarum , ct certum me errare: neque enim fieri potest, ut tot homines apti ad iudicandum fallantur . ego solus ad scopum collineem Exemplo rem inlustremus . Artes singulae , ut Eloquentia, Poesis , Architectura , Pictura , cete rae habent aliquid sibi peculiare, in quo sita sit eorum persectio et idque non unus , S alius de popu Io , sed visi his studiis contriti , S in Antiquitate hene versati soli cognoscunt. Finge te orationem aliquam , Vel poema a te, vel ab amico factum vulgare, atque laudare, sed tale , quod tibi, tuique similibus tantum placeat; at viris plerisque, vete ris Eloquentiae , & Poesos callentissimis , purum putum sexeentismum sapiat. Quis sanus dicet, te recte iudicare , ceteros errare quia verisimile non si, ut rot homines , qui ea callent , ex quibus recte iudicare apti sint, errent, tu vero solus recte judices . Itaque communis ille sensus omnium , qui recte iudicare in his possunt, nobis iit oportet cruterium veritatis . Ideoque quod plerique omnes bene docti in aliqua facultate judicant recte se habere,
93쪽
D a Rx MET A PHYSi CAita se habeat necesse est: nam hoc commune iudicium est quaedam naturae vox, quae in hominibus, qui dijudicare possunt, ex intimo pectore erumpit.
Dixi bene docti, & qui dijudieare possunt:
nam si innumeri sexeentissa v. g. aliquid vel laudent , vel vituperent, nihil momenti adserunt: nam eum in Antiquitate versati non sint, nec recte judicandi principia noscant, nihil emcere possunt ad-Versus eum, qui talibus principiis munitus sit: proptereaque audiendi non sunt. Quod autem de Eloquentia, ct Poesi dico, de ceteris artibus ingenuis, ut Architectura , Pictura , Musica, immo S de vulgaribus Omnibus dicta putatote . In omni inbus his sensus communis peritorum primas verita tes ostendit. In reliquis enim rebus, de quibus omnes iudicare possunt, etiam sensus communis omnium aperit primas veritates. Unum tantum superest examinandum , an hujus generis iudicia aliqua exsistant: quod paucis est explicandum . Porro plurima esse eiusmodi iudicia, quae &sere omnes iaciant homines , S ex nullis aliis clarioribus deducantur , omnino extra controversiam
erit ei, qui humanas actiones , quique judicia recte examinarit. Huiusmodi sunt, ut a notioribus incipiamus, iudicia istiusmodi: I. Ego talem, talem eolorem , σε staturam habeo . II. Esto sum anus , non duo homἰnes. IlI. Esto eorpore , intellistentia praeditus sum .
IIII. Fρο liber sum : id est siue uita eaussa , quα me eogat, facere possum, quod mibi placet. V. Exsistunt in hoe orbe terra alii homines prae
94쪽
vII. Non ego tantum, sed ceteri homἰπer eor pore , em intelligentia praediti sunt. VIII. Ouidquid summo artifeio est factum, id ab aliqua causa ratione praedita fastum est . VIIII. Si homines multi numero , sani iudi eii , ac probata fidei aliquid non auditum , sed eo-gnitam testentur , id pro certo ct explorato habendum est: S alia hujusmodi. . Haec iudicia ex aliis non oriuntur, ut est per spicuum et deinde adeo sunt clara , ut nihil clarius: postremo ab Omnibus , ineptis quibusdam exceptis , admittuntur. Recte itaque pro primis veritatibus
Quaerat aliquis , qui disserunt primae veritates istimo sensu cognitae , ab iis , quae recta ratione cognoscuntur Z Si perspicuitatem , & certitudinem quaerimus , nihil omnino disserunt. Si modum , quo
nos certiores faciunt , non nihil differunt. Nam veritates, quaa intimo sensu cognosco , ita menti meae praesentes sunt, ut non nisi dementes de earum
exsistentia dubitare possint. Quae vero recta ratio ne adquiruntur, non ita valide ac efficaciter me cogunt , S uolentem nolentem trahunt ut adsentiam et cogunt tamen , si animum ad id adverto . Exemplo sit demonstratio Mathematica ,& Me taphysica ; quarum utraque summa evidentia , &certitudine fruitur . Mathematica tamen, quia numeris Se figuris constat , quae nos vividius tangunt, ita alte in animo defigitur , ut volentem nolentem me rapiat ad consentiendum . Metaphysica vero etsi
cogit, sponte illa quidem , ut ita loquar, me ducit , non tamen invitum rapit. Quare s ut ut dicunt H a ali.
95쪽
ω Da RaMTTA PHYSIcΑ aliqui, qui eas alio & alio nomine appellant , te κquo innumerae disputationes de vocabulo, eaeque minime necessariae, proficiscuntur J illud apud omnes exploratum est , utrasque Veritates ita hominem ad consentiendum cogere , ut non nisi stulti & insan, eas non admittere queant: quod ad id, quod quaerimus, satis est . C A p υ T III I.
. Diluuntur argumenta eorum, negant ullas esse veritates .
Mirabuntur, Adolescentes , hie aliqui viri do cti , me diluendis dedita opera Scepticorum
argumentationibus integrum caput destinasse , cum illae Vel ex sola vocabulorum expositione apud eos qui ratione recte uti sciunt, ct facile S invicte resutari possint. Ouibus ego rationem consilii mei notam esse cupio, S spero equidem eisdem me probaturum , si pauca prius dixero . Ego sane in eadem fiam sententia , argumenta Scepticorum inepta esse, nec plane digna , quibus tanto eruditionis apparatu viri doctissimi respondere eonentur. Uerum cum hac aetate Scepticorum nomen , tum propter quorumdam praestantem doctrinam , qui talia deliria defendere non dubitarunt ς tum etiam propter celebritatem eorum , qui eisdem responderunt, nobilitatum fuerit, S in omnium ore versetur; meum esse putavi, quid de iis iudieare oporteat, vobis exponere: ne vos tantis nominibus decepti vobis persuaderetis , Scepticorum argumenta tantum habere momenti, ut iis
non me magno labore, ae incredibili eruditione
96쪽
oeeurrr possit. Quare ad irridendos potius, quam Consutandos , Scepticos, talia scribere mihi propolari quod mihi persuadeam , ita facile eorum cavit Iationes refutari posse , ut irridendi potius , quam argumentorum copia labefactandi, deliri illi homines videantur. Accedit quod de primis veritatibus non ante dicere possumus , quam e Sciamus , veritatem posse cognosci: ideoque de ea hoc loco breviter dicendum esse videtur.
Ae primum it Iud tamquam nemini sanae mentis dubium pono , cognitiones , intimo sensu habeo , veluti me exsistere , me eognoscere , me aliquid .elle , aut nolle, nullo argumentorum genere con futari posse. Nam primum, qui haec oppugnare Ve Iit , plane nescit, an ego tales cognitiones nunc temporis habeam , an non : propterea nihil de iis aut adfirmare potest, aut negare . Deinde etsi eidem aPeriam , me tales notiones habere, nullis argumentis cogere me poterit ut id negem , vel dubitem . ino enim modo , quibus rationibus emciet, me non exsistere 3 Age fingamus Scepti cum magna rationum copia persuadere mihi velle , de mea exsistentia , ac perceptione esse dubitandum . Ego vero eumdem , postquam integrum diem de eo argumenisto copiosissime Sc eloquentissime disputavit , vel nullo negotio intelligo falsum esse, cum ad me revertor , cum considero me esse eum , qui illum disputantem patienter audivi. Itaque certo conscius mihi sum , me esse praefentem , me eum audire voluisse , me reapse disputantem audivisse . Quid λ si mihi diuturna fame, ac siti satigato persuadere suis
97쪽
62 Ds RE METAPHYs Ie Aea villationibus voluerit, me nee famem, nee sit sentire an ulla ratione poterit Z Ego vero vel quocumque pretio praestabo , Scepti cuin ipsum . si fame triduum fatigetur, ac eidem non dico unus, sed omnes homines, qui sunt, qui fuerunt, quierunt, magna eloquentiae vi persuadere conentur ,
eum nullum sensum fumis sentire ; potius iudicaturum , universum genus humanum insanire , quam se acerba fame non esse vexatum . Adeo perspicue haec adsectio animo objicitur , eum macerat, ac dilaniat.
Vulgatum est illud Diodori Pyrrhonii , LiJ qui
arroganter contendebat, se suo illo dilemmate motum omnem ita negasse, ut ei frustra quisquam occurrere vellet. Hic cum luxatum humerum haberet , ct Hierophilum Medicum accersiri iuberet, ut sibi humerum restitueret: Hierophilus in re seria nugans eodem dilemmate eidem persuadere conatus est , humerum moveri S luxari non potuisse. At tantus dolor Diodorum vexabat, ut, abiectis Pyrrhoniorum delirationibus , non modo fassus sit, humerum , atque adeo omnia corpora moveri posse; sed Medicum vehementer rogarit, ut, missis ineptiis Scepticorum, medicas manus achiberet. Usque adeo certum est acutum sensum doloris vel invitos cogere Scepticos, ut perspicuae veritati cedant. Quae cum ex uniuscuiusque testimonio , ac dome sica experientia nota sint, ulterius exponenda non sunt. Manifestum est igitur, contra id, quod int
mo sensu percipitur , nihil opponi posse, quod aliquid momenti habeat in disputando .
98쪽
II. venio ad eas notiones, quae rena ratἰone, at que adeo sensuum prodio comparantur. Nam ali qui sunt philosophi Recentiores , s 3 qui de rebus , quae intimo sensu percipiuntur, non dubitant; maxime vero de aliis , quae sensuum ope comparantur . Quorum argumenta expendenda nunc sunt. Ea tamen, si recte perpenduntur, ad tria genera commode. reduci possitnt: adeoque tribus tantum argumentis eorum omnem dubitandi rationem complectemur .. I. Primum est. Animus noster id clare tantum.& certissime percipit ae sentit, quod in se habet: id est, clare tantum sentit perceptionem suam , cum animo ipsi praesens est. saJ Sed corpora externa , immo S nostrum corpus , etiamsi per sensus ali-
Q Hiberni quidam ἰου Dialogis Dublini editis, qui praeter mentem , ae ideas , nihil exstare putant. Γ πο ui in Psychol. Rationali J sed Dustra hane sibi Iaudem vindicant Reeentiores hi, nam veteres Grenaiei id ipsum multo ante dixerunt. ,, Negant, inquit Cicero, esse quidquam, ,, quod percipi possit extrinsecus et ea se Iola perci. per e , qua tactu intimo sentiant, ut dolorem , e . se voluptatem: neque se , quo quid colore , aut quo is sonosit , scire : sed tantum sentire , ad ei se quodammodo . ,, Academ. L. IIII. c. 24.
Q Perceptio non solum repraesentiat rem perineeptam , sed hoe faeit , ut mens dum se pereipere animadvertit, eertissime euxineat , ipsam perceptio uem menti esse praesentem .
99쪽
Ds Ra Marapnvs Iea aliquid animo imprimant, tamen animo nostro prae sentia non sunt , ut evidens est: Deinde omnino certi non sumus , an animus noster ita sit constitutus , ut natura sua possit eas adfectiones in se excitare , quaS e ternis corporibus vulgo tribuimus ; an in seipso eas experiri, quin ulla corpora essent. Igitur animus noster evidenter certus non est, esse aliqua corpora extra se , ne suum quidem . Ex hoc autem principio plura sequuntur. I. Animmum nostrum certo non cognoscere , quod ante tempus , quo cogitat, evenit: v. g. an heri exfierim: an centum ante annor vixerim. Neutrum enim horum est perceptio mentis , quam nunc habeo , in qua sola , si eos audimus, evidentia consistit. Non igitur evidens est. At non recordamur. Quid resert etiam non recordamur, an in utero matris fuimus; quid ibi egimus; S tamen certum est, nos ibi fuisse , Et aliquos motus secisse . Itaque quod non recordemur, quid centum ante annos se eerimus , non est bonum argumentum ut dicamus, nos centum ante annos non fu i me . Hoc argumenis tum praecipuum est apud adversarios , cui si pro meo rito responderimus, cetera nulla negotio infringemus .
Responsio ex ritu Dialecticorum est. Negamus maiorem propositionem syllogismi. Nam salsum est, nos tantum scire certo & evidenter, esse in nobirtalem pereeptionem e nam etiam scimus evidenter,
esse reapse objectum talis pereeptionis . Negamus etiam secundam partem minoris . Nam itidem certi sumus , ejusmodi impressisses reapse ab objectis eorporibus remote provenire. Qui, inquies, utrunseque illud clare, S evidenter scimus dicam, nec ia
100쪽
magna ei reuitione verborum , tanta est rei evidentia . Quod ad primam partem , tam perspicue men ii nostrae objicitur , nos habere talem percePcionem aquam objicitur, exsisere objeesum talis perceptionis. e. g. Tam peripicue sentio, me co=pus meum cognoscere , quam corpus meum esse : nec enim illud cognoscerem , nec sentirem, nisi esset. Item tam perspicue cognosco , me , cum ad lapidem ceti riter
offendo , dolorem Jentire , quam lapidem esse , iuquem offendi. Qui enim alterum altero ohscurius est Provoco ad omne genus humanum , qui , si interrogentur , an possit aliquis dolorem ex ineu0u iulapidem sentire, quin Iapis exsistat, in quem incurrat : sine ulla dubitatione omnes respondebunt , fieri non posse et S. quod inde fit consequens , pro cer to & perspicuo habebunt, lapidem exsistere. Quid , quaeso, amplius requiritur, ut dicamus, rem esse Perspicuam ego vero nihil video.
Altera pars eadem ratione demonstratur. Nam
ita perspicuum est, me dolorem sentire , quam est perspicuum , dolorem ex ossensione in lapidem oriri . Quis enim sanae meni s de hoc dubitabit Interroga singulos homines , nec doctos modo , sed indoctos, sed semellas, sed puellos , modo sani cere-hri sint; au dum dolorem ex offensione in lapidem percipiunt, hie dolor ex lapide , an ex motu aeris , an ex quartaua, an alia de caussa proveniat: omnes respondeblint, ita apertum esse , dolorem ex σοσο ne in lapidem provenire, ut insanus sit qui neger. Cur ita λ quia adeo perspicue hoc ipsum menti animi obiicitur, ut nihil elarius objiciatur: adeo ut si ulteriorem rationem petas , insimias et nihil enim 1 clain