장음표시 사용
151쪽
r14 Liber II. Meteorologiconam Aristotesis.
decurrere, ibique exonerari, adeo ut videatur Mare , si non totaliter ex eis progigni, conseruari, ac augeri saltem ab illi; negari non possit. Ergo cum in superiori actum sit de Fontibus, tamquam de causis, in praesenti conueniens ruit. considerare naturam , & proprietates Miris. ab eis dependentes, licuit effcctus. Diuiditur autem praesens Disputatio in nonnullas Quaestiones , quas ad inuestigandum melius Maris naturam , & proprietates, nobis exagitandas proponimus, 3c primo
QVAESTIO I. OVamvis Aristoteles, in hoc secundo
lib.Sunam. r. cap. 2 Sc asserat Marecise ab aeterno, sicut & Mundus, & lare perpetuum secundum speciem non vero indiuidualiter , cum hoc tamen etiam sustinet, esse generabile,& corruptibile indi-Nidualiter, & secundum partes: siquidem istae duae propositiones. Mare, secundum se totum, est ingenerabile,& incorruptibi- Ie , perpetuumq; & Mare, secundum suas partes, est generabile, re corruptibile, ac desinens esse , minime contradicunt , sed rossunt ambae verificari, ut insta explica-imus.
Verum Fides catholica docet, & Mundum,ti Mare incaepisse per creationem ab initio temporis, & consequenter, 'trumque contineri secundum se tota, infra alphaeram generabilium , Sc corruptibilium, & taindem debere desinere per corruptionem , sicut caetera corpora materialia . Vnde pro declaratione utriusque lententiae. Primo Notandum est, Mare esse con gregatione aquarum salitarum in loco, ubi reliciet elementum aquae,siquidem inquit, cunctorum Creator Deus Gen. C-primo. Congregentur aquae, quae tub Cyto sunt. in
locum unum G appareaI arida, factum est ita. Vocavitq; Deus aridam , terram ct conere'atrones aquarum , cpprellaui/Maria. Cum igitur locus, quem occupat Mare, sit citam locus naturalis aquarum; nam omnes aquae tendunt naturaliter ad eundem locum, in quo, ex diuino praece pio, congregatae suerunt ab initio, sequitur , Mare, & elementum aquarum, esse unum , & idem secundum substantiam , solumque differri secundum accidentia salsedinis , ac dulcedinis: nam aquae sontium, Sc fluuiorum, ut plurimum lunt dulces, & potabiles,aquae vero maris salsae, amarae, c non potabiles. Secundo Notandum ex Dochoie Su tili lib. 2. Meteor.q. I. mare, nariiraliter esse generabile,&comiptibile, luandoquidem
omne corpus naturale, constans ex materia , 8c forma, est obnoxium generationi, Zc corruptioni. ut docet Aristoteles primo Physicorum,& lib a.de Generi& Corruinac alibi saepe , siquidem materia est subi ctum primum unicuiq; rei generabili, &corruptibili, ut inquit Philosophus primo Physic. t. 82- cum igitur Mare sit corpus
naturale , coalescens ex materia, &wrma , sequitur illud esse generabile, & corruptibile , ac proinde non perpetuum. G neratur autem ex fontibus , dc fluuijs imsum ingredientibus, Sc corrumpitur , vel ex lantium, ac fluuiorum exsiccatione,vel ex partium suarum deperditione, cum vi Solis ab eis eleuantur vapores , Vel cum in superficie su una desiccantur aquae
Tertio Notandum ex eodem ibidem , quod licet mare sit generationi, ac corru'tioni continuae obnoxium, tamen eodem modo consimiliter se habet . ac si laret a sque generatione, & corruptione ', dc ratio desumitur ex continua successione partium consimilium partibus illis quae clenouo corrumpuntur ; quandoquidem etiam candelet accensae flamma apparet semper eadem, quae fuit a piincipio incensionis , dc nihilominus est continue alia,de alia, ut dicit Aristotelo hic cap. a. 6c hoc propter similitudinem flammae continuo per εenerationem succedentis illi , quae continue corrrimpitur. Similiter apparent nobis quidam lapides perpetui, eo quod invita hominis diminuuntur solum secundum partes insensibiles , & tamen in rei veritate sunt alii, de alii ob nouam gener
tionem, succedes item continue eorundem
nouae corruptioni. Idem dicendum est de Mari, quod licet perpetuo idem appareat nobis, Dissiligod by Gorale
152쪽
Disputatio I. Quaestio I. Iste
nobis, ob insensibilitatem partium, quae
de nouo generantiar , & corrumpuntur, tamen reuera est indiuidualiter aliud propter continuas suarum partium gener tione ' corruptiones.
Quarto Notandum ex eodem ibidem, quod licet mare continue generetur ex ingressu Entium , de fluuiorum in ipsum,
anamen non videtur augeri, sed temper in eadem magnitudine consistere ex triplici causa . Prima est quia partes maris continue consumuntur per desiccationem a partibus terrae, Der quas transiit; modo cum tantumdemnatur per consumpsi nem, quantum accedant aquae per gen rationem , hinc fit, quod mare non appareat augeri. Secunda causa desumitur ex Vento, & motu ipsius maris: nam Ventus, cum is calidus, dc siccus , desiccat plures paries maris: similiter motus, per conse cationem partium maris cum partibus ae-xis , causat cainrem, quo tandem illae consumuntur. Tertia causa, ac potissim est calor Solaris, cui Maris aqua continue ex posita remanet, non conglobata, sed expansa , quia sic facilius consumitin per desiccationem varum partium . Ex his insertur , quod cum Mare si aqua consumptibilis, & per desiccationem a partibus terrae, & per ventum, & motum linsus maris & per ardorem Solis, quo continue contumuur non poterit augeri s per terrae lupertatem, si quidem tantum-derii deII ahit et , quantum videtur illi a cedere per ingressum lantium, ac suui
Ex his sit prima conclusio. Mare est generabile, & corruptibile. Est Scotti ibidem.
Probatur, quia omne corpus naturale est
generabile , εc corruptibile, siquidem
constat ex materia , quae est subiectum generationis, dc corruptionis, ex Arist teleptimo Phusicorum t.8 a. sed mare est reus naturale: nam cum sit aqua, co Escιt ex materia , dc is a physica , ac proinde est corpus naturale , ergo
mare est generabile, de corruptibile. Secunda Conclusio . Mare gignitur ex .ntibus, ac fluuiis ipsum ingredientibus. Est eiusdem Doctoris ibidem. Pr ba ur , quia non appareat a quo alio generari possit, nisi per ingressum Mntium,
dc iluminum , secundum illud Ecclesi
staeca. I . omnia flumina intrant in mare. Tertia Conclusio . Mare, & elementum afluarum sunt unum , & idem su stantialiter, licet differant accidentaliter. Est eiusdem Doctoris ibidem . Probatur prima pars, quia duo corpora substanti lia nequeunt naturaliter occi pare Unum,& eundem locum , sod locus , quem occupat mare, est locus naturalis aquarum , hoc est, elementi aquae, ergo mare,& elementum aquae sunt idem substanti liter. Maior patet. Minor probatur, quia locus naturalis aquae est, quo tendunt naturaliter omnes aquae , sed huiusmodi l cus est locus etiam maris , quia omnes aquae confluunt ad mare, ergo, &c. Maior liquet a simili, quia locus sursum est locus naturalis leuium , eo quod ad ipsum temdunt naruraliter omnia leuia, ergo etiam locus, quo tendunt naturaliter omnes aquae, erit naturalis locus aquae . Minorgobatur ex illo Gen. cap.primo. ubi dixit eus: Congregentur aqua, qua sub Calo
sunt in locum unum, re appareat arida 'meauitque Beus aridam terram, re congregationes aquarum avellauit Maria, ergo locus, in quem reducuntur omnes aquae,est etiam locus maris. Secunda pars
probatur , quia aqua maris est salsa, di amara, aqua vero elementi aquae est dulcis, & potabilis , ut patet per raperientiam, sed salsedo , & dulcedo sunt accidentia aquarum , ergo aqua maris , dc aqua elementaris disserunt accidentaliter.
Minor probabitur insta in propria quin
Quarta Conclusio. Mare non est aeternum, neque perpetuum simpliciter, sed tantum per aequivalentiam . Est eiusdem Doctoris Subtis is ibidem . Probatur prima pars , quia elementum aquae fuit ab initio conditum a Deo , sicut Hemi nium terrae,ut patet Gen. c. I. sed elementum quae est idem substantialiter cum Mari, veprobatum est in eraecedenti concl. ergo, &Mare fuit ab initio conditu a Deo, ac pro inde no fuit ab aetemo.Secuda pars proba turriuia quod est corriaptibile, nequit esse simpliciter perpetuu,ut pater ex intuitione terminor sed Mare, ex ptima coclusione est simpliciter corruptibile,cu sitelia gene rabile , ergo no est simpliciter perpemum.
Tertia pars probatur quia Fotes, de Flaui, sunt
153쪽
s16 Liber II. Meteorologicorum Aristotese
sint perpetu per aequivalentem successi
ner aquarum, continue genitarum , ut
probatam est in primo lib. Disp. vltirm ergo, de Mare. Consequentia patet a simili, nam sicut Fomes,& Fluuirgenerarimr ex
aere, M vaporibus in aquam conuersis,&Perpetuantur ex continua generatione Mquarum sibi succedentsum in gignitione Fontium, & Fluviorum,ita Mare generatur ex aquis Fontium, ac Fluviorum, eo tinue ipsum ingredientium, ergo sicut illi apparent perpetui, ita Ac Mare debet vid N perpetuum, cum Vtrobiq2 appareat con- si initis causa. Obijcitur primo contra primam comelusionem, quia nussu generabile, & ωγruptibile est perpeturam, scd mare est per Petuum, ergo mare non est generabile, MCorruptibile . Minor est. Aristo is intextuli cap. a. Et confirmatur quia Entes,&Fluui , ex quibus coalelcit mare, sunt perpetui ex eodem Aristotae lib. I. M
in . mm. cap. I. Maior est nota, quia materia est causa cor ruptionis compoliti,
ex eodem primo Phyucom t. 8 r. sed GmnC generabile ,. oc cominribile habet materiam ex eode primo Physicorum ES 1. ergo quod est generabile, M corruptivile tandem corrumpetur μει non erit per Ctuum: Respondetur minorem esse veram,cum sua probatione , de perpetuo secundum quid, seu pec aequiae lentiam,quod.nihil minus stat cum esse generabili .. ωcorruptibili, ut si Crius explicatum est. obiicitur secundo contra tertiam conclusionem, mimidem corpus substantia- in nequit esse simul. 8c semel in duobus locis saltenr naturaliter , sed locus, quem Demeat Mare, non est locus naruralis et menti aquae , ergo clementum aquae, &mare non sunt idem corpus subnantiali- Cr. MInopprobatur, quia grauioris, dclauiorisnon est idem lociis naturalis, sed aqua es ementaris est leuior, δί aqua maris mauior, ergo earundem nequit esse idem lacus n turalis. Maior pater, quia leuius,Msubtilius natum est altius locari. quam grauius ex Aristotele lib. q. de C o T. 3 a S 3 . Minor probatur, quia quod est' dulcius est' leuius , quam quod est amarius ex Aristotele hic cap. 3. nam amarum viarum sturn est humidum cum terr
stri adusto , subsidet, dulce verb, quis
habet humidum admistum cum calido aereo, emineramaro , sed aqua elementaris est dulcis, ut paret de aquis lantium, &fluminum , dc aqua maris est amara , ut exeerientia notum es .ergo aqua Heme taris est leuior maris autem grauior. Respondetur Negando minorem , Adprobationem negatur maior de loco primario receptionis, ut pater de nutrimento leuiori, 3c grauiori, nam quemadmodum est locus primario receptionis omnium ciborum stomachus, &postea sicut evaporantur partes subtiliores nutrimenti , eleuanturq; 3c mittuntur ad singula membra, &quod grossius, ac rerrestrius est manet in ipso stomacho; ita consimiliter per actionem Solis emporantur partes subtiliores aquae , & ascendunt sur- sitim, quod autem grossirus , ac terrestrius est manet in illo loco , ubi prius tota aqua fuerat recepta , &hic est locus naturalis omnium aquaristri , quem ad praesens occupat Mare. Contra, quia sola decliuitas seu demissio loci est causa omnis motus aqua , per quem fit fluxus, & refluxus ipsius maris, igitur aqua non habet aliquem locum naturalem, ad quem naturaliter moueatur
Consequentia pater , qui si esset aliquis
locus ad quem naturaliter moueretur , siue esset decliuior, siue non , ad ipsum aer ueretur . Antecedens est notum ex his , quae habet Seneca lib. 3. Naturai. quaestionum. relatus ab Alberto Magno in secundo Meteor.trach. I. Respondetur Negando con quentiam quia motus sursum est causa motus leuium , quod si non esset eleuatio loci, i ue non aleenderet, & tamen hoc noαώ. obstante, lette habet locum naturalem , .im a si nili dicendum est, quod licet decliauitas loci,sit causa motus aq uae , per quem fiat fluxus, 3c refluxus maris, tamen non impedit quin haberepossit aqua locum naturalem in quem confiunt omnes aquς, dc talis est locus, quem ad praesens occupat Mare.
154쪽
PRO intellisentia, ac resolutione huius
difficultaris,quam mouet Doctor Su tilis hic q. I. adnotandum est,tres apparere fluxus maris . Primus est a Septentrione ad Austrum. Secundus est fluxus, de r nuxus Maris, qui fit bis quotidie . Tertius est fluxus , & refluxus , qui accidit quolibet mense semes. Hic est sermo tantum de primo, siquidem de caeteris acturi sumus in s uenti quastione. Secundo Notandum est , Septentrionem esse locum suppositum 2Equinoctiali: unde quanto locus ali is magis appr pinquat ad polum Arcticum , dicitur se inuioriesior, & quo magis fit propior AEquinoctiali, dicitur meridi est . Ex hoc inserendum est, quod cum Septentriotiat lacus altior Iocus Australi; & aqua tendat ad lacum decliuiarem semper fluxum maris, ad modum suuh, summam semper a Septentrione ad Austrum,& non
Ex his igitur sit ista conclusio. Mare afluit seimpei a Septentrione ad Rustrutri . Est Aristotelis in textu , ubi dicit , quod Mare Meotidis fluit in Pontum, de Pomtus in Aegaeum, & Aegaeus ita Pelagum, atqui Moeotis est Mare, litum versus e-Ptentrionem, & Pelagus est sub Aequin ctiali , versus Marissim, de Aultrum, ergo secundum Philosophum Mare suit temper a Septentrione ad Austrum . S cundo suadetur a Doctore Subtili loco ci- Lato, quia aqua Currit semper ad locum decliuiorem, sed aqua maris versus Austrum, & Meridiem est decliuior, &demissior, quam versus Septentrion , er-M, &c. Minor probatur, quia aqua maris in Septentrione est copiosior, cum rationestigiuitaris, & humiditatis loci, & propicrelongationem a Sole , magis gignarur , quam consumatur de aqua ; & in Meridie , ob vicinitatem Solis plus consumatur de ipsa, quam genvretur, ergo aqua maris versus Austrum , & Meridiem est decliuior, & demissior, quam in Septemri
ne ; ac pioindE Mare debet semper Fluere
a Septentrione ad Austrum. Obiicitur primo contra istam Conci
Donem nullum corpus naturale mouetura loco suae conseruationis, ad locum suae corruptionis, sed locus Septentrionalis est locus consciuatiu us maris, & meridicinalis corruptiuus ciuidem, ergo &c. Maior patet, quodlibet enim ens naturale appctitsu i conseruationem cx primo Physicoruinae secundb de Anima . Minor probamr, quia locus Septentrionalis est frigidus, &humidus,ac proinde generativus fontium,& fluuiorum, quibus conseruatur InarC, locus autem nacridionalis calidus , desii cus per consequcns corruptiuus ciusde. Respondetur Negando maiorEm,siqui dem aqua petit naturaliter locum decliuiorem , siue talis sit conservativus, siue non, & ita mare m etur ad locum meria dionalem , ut ad decliuiorem , Non is vero ut ad sui conscruatiuum . Ad probationem dico, veram esse de ente naturali habente locum determinatum non autem si habeat locum indcrernam tum sui esse; modo aqua secundum sedeterminatur ad locum decliuior'm . . quod autem talis si meridionalis , vel Orientalis, vel Occidentalis, conseruati- Uus , vel destructium eius m accidit sibi, cum nullum Vt talem oppetat deaermin ic,sed solum,ut decliuioi cm obiicitur Securus inquia nullum corpus naturale exis cris in suo loco naturali , mouetur extra, ipsum, squidem natural ter quiescit in illo, vi dicitur quarto Physicorum t. . dc primo deCeno. dc rupi. t Sy. sed locus maris Semcntrionalis est eius locus naturalis: nam locus, quem occupat mare , est cius locus naturalis , ut dicit Aristoteles ilic cap. t undo, CI-go , dcc. Respondetur Maiorem esse veram perse,falsum vero pCr accio ens, 1 quidem locus naturalis alicuius corporis naturalis, potest per acci scias fieri innaturalis, ut a
cidit in proposito de aqua Maris Septemtrionalis ; quandoquidem potest tantum multiplicari, ratione frigiditatis, di humis ditatis loci, ut existens in tuo loco naturali deperderet esse sphaericum, quod in illo sibi naturalit cr vendicat, nisi decurre rei ad locum decliuiorem; quare ne mare
155쪽
t 1 8 Liber II. Meteorologicorum Aristotelis
Septentrionale, ob continuam generationem sontium, & fluuiorum in ipsum confluentium , hoc patrdetrimentum contingat , natura prouidit, Vt semper fluat in is Mare meridionale. Obiicitur Tertio. Si mare Septentri nate semper flueret ad Austrum, hoe ideo esset, quia locus in Septentrione esset altior, quam terra meridionalis, siquidem aqua semper decurrit ad locum decliuio, rem, sed hoc est salsum , quia tota terra est figurae sphaericae ex Aristotele lib. 1. de Coelo t. IO . emo salsum pariter erit quod mare fluat a Septentrione ad A strum. Respondetur. Negando Sequelam maioris ; quandoquidem aqua Septentrionis non decurrit ad Austrum ratione loci alti, aut decliuis, sed quia in Seetentrione, M qua est altior ratione continuae gener tionis, Oc in Austro decliuior prciter continuam consumptionem , quae accidit ob vicinitatem caloris , & ardoris Solis :m O aqua naturaliter tendit in decliue.
Vtrum quodlibet Mare semper suat,
CIrea istam quaestionem insurgit multiplex difficilitas, & prima est, num
omnia Maria eatiantur hanc aestus vicissitudinem, ut bis in die fluant, ac refluant. Secunda, quaenam sit causa efficiens, si xus, & refluxus. Tertia est de modo mi sandi fluxum , & refluxum in mari sic fluente, & refluent .
Circam primam dissicultatem disti guut Philosophi Hydiographici tria gen
ra Marium; nam ρia sunt,quq nec fluunt, nec refluunt , nec apparent sume, ut sunt lacus, & Stagna, quae includuntur infra montes . Similiter illa, quae fundantur super mobilitatem terrae,5 illa,quae sunt remotiora a Luna. Alia vero sunt,quae nuut, di non apparent fluere, vel ob nimiam remotionem a litoribus ; vel propter altit dinem rupium, & riparum, intra quas i cluduntur : vel quia unum fluit in reliquum , & e contra . Alia demum sunt , quae fluunt , dc apparent fluere , ut sunt Oceanum, & alia ubi contigua; cum hac tamen differentia, quod illa , quae con figantur illi per tractus angustos , nec
uunt, nec refluunr , ut est Mediterraneum, quod exit ab Oceano in Hispania per quoddam canale,quod appellatur Strictum Gihil terrae, diuiditque Aegiptam ab Italia, in quo motus est velocissimus, Mob id nequit fieri fluxus, & refluxus, sicut accidit ubi est amplitudo loci, & aquarum
Circa secundam vero tot sunt Auch rum placita, quot sunt capita. Nam aliqui dicunt fluxum, & refluxum maris fieri ex
reflexione eius ad montes, nam interdum aqua maris per ventos ad ripas cum imp
tu a quibus reflectitur , & iterato pergit ad illas ripas, a quibus pariter reflectitur,& sic continue faciendo causatur fluxus,& refluxus in mari. Alii posuerunt,ebulitionem aqueae maris esse causam suxus, & rcfluxus; qua doquidem maris aqua supposita viae Solis ebullit, & talis ebullitio nata est caus re tumorem , ut patet de olla ebullie
Alii dixerunt causam fluxus , re renu-xus este quasdam voragines existentes subterra , quae quandoque attrahunt aquas maris in magna copia,& tunc fit refluxus,& aliquando illas remittunt cxtra se , diatunc mare fluit. Alii reserunt huiusmodi causam ad ter- remotum quatenus fundum maris concutit, multosque satus e visceribus terrae educit, & sic mare eleuatur, re fuit. Alii dicunt prouenire ex influxu multorum ac magnorum fluminum in mare , siquidem per talem influxum mare in unam partem decliuem fluit , donec iterum regumitet.
Alii sustinent fieri ex rarefactione, &condensatione maris, quatenus vi illius attollitur, & sic amuit; huius verb vi deprimitur, & tunc renuit. Alii causam reserunt ad motum primi
Alii ad Solem, quatenus suis radiis calefacit, & extenuat aquas maris , & sic seruorem, ac ebullitionem excitat in eo , cuius vi attollitur, & ad littora cum impetu affuit.
156쪽
Alij asserent causari launc aestum propter v arium situm terrae marisque, & exactione caloris Solis resoluentis aquas
Ali1 tandem putant, excitari hunc aestum ex motu quorundam exhalationum terrestrium, causato a Stellis statis horis, unde cum sursum tendunt , attollitur mare, & intumescit; iisdemque eua ratis, mare decrescit, & sic refluit. Vera tamen opinio quicquid dicant ali docet, causam fluxus, Ec refluxus maris referendam esse, ne dum in lunae minium, Verum etiam in Solem, & caeloros Planetas, praesertim tamen in lunarem ,
cum sit propinquior, suo motu, & influxu, aquae maris . Ita Doctor Subtilis hic
. q. 3. sub B Sc C. quem sequuntur omnes eiu Discipuli, nempe Parisienses hic quaest .i Mastxi de Caelo Disp quaest. q. ari. .a n M. I 2. Vsque ad nu. I 33. dc alii Cx alicnis ab eodem 1 elati . Insuper huius opinionis ierimi Alberi. Magia. lib. 2. Meteor. tradi. 3. cap. 6. Alensis p. q.
quae si Io 3. nactiab. I. D.Thomas' in a. d. Iq. q. I. arr. . dc alii plures , quos res
runt , & sequuntur Conimbricenses hic
Etiam circa Tertiam dissicultatem est
non incoiocris controuersio: nam Contarenus Cardinalis li. a.de Elementis c. I s.&Auersa q.qa. sech 7. afferunt lunam causa re hunc aestum per rarefactionem, & condensationem is quidem cum rarefacit aqua mare fluit,& refluit cum illam condensat.
Alii putat unt, huiusmodi tumorem fieri quidem a luna, sed per occultam vim sibic naturalem, quam habet attrahendi ad se aquas maris, eo pacto, quo magnes adtrahit ad se ferrum , & succinum paleas. Huius opinionis videtur esse Scotus in a. d. Ig-q. 7. sub B, ubi quaerens , quomodo huiusmodi eleuatio fiat a luna , respondet secundum opinionem Album alaris lib. a. Introd. Maioris in Astronomiam, lunam habere virtute quandam sibi connaturalem ad attrahendum ad se aquas,sicut magnes serrum . Et licet ibidem recenseatiniam alium dicendi modum, non propterea despicit doctrinam Album a satis, imo illam sequitu r, cum et iam atari causam,
quare mare bis in die fluat, & refluat ,
Hac eandem op nioncm aperte tuentur Con imbricenses , citati in fine cap. 6. contra Cardinalem Contarenum , &alios.
Quid autem dicendum nobis sit in
tanta opinionum varietate , quibusdam de more notatis , mentem nostram patefaciemus cum Doctore Subtili in conclusionibus insta ponendis , ac probandis a Primo igitur notandum est ex eodem Scoto hic q. 2.art. I.nu. 2. & 3.Mare generatim sumptum diuidi in Oceanum , bc Mediterraneum, Oceanum dicitur illud mare magnu,& vix impertransibile, quod circuit tota terram habitabilem ab Oriente in Occidentem per Meridiem,& Sept trionem, ita quod tota terra habitabilis est veluti Insula istius Maris. Mediterr neum vero,M dictum quod medias terras alluat)inter duo promontoria Abylana, MCaycm constituitur, separatque Africam ab Europa. Et licet ab Oceano magno Ortum ducat nihilominus, &ipsum, veluti alterum aquarum caput, & sons dignoscitur, eo quod ab ipso, quemadmodum ab
Oceano , diuersa formentur Maria , ut adnotauimus in textus enarratione si p. cap. primo. Vtrunque patitur fluxum, 1 ue magis, siue minus aptarenter, Vt Obseruarunt etiam Conimbricenses cap.
trach. 8.ex variis Auctoribus , & nos alis qualiter innuimus in principio huiua quaestionis ex Doctore Subtili loco n
Secundo Notandum ex eodem ibidem, multiplici mare esse subiectum motui Primus enim vocatur ponderis, seu congen, tae grauitatis, quo deorsum ad centrum tedit. fecundus appellatur agitationis, quo a ventis in hanc, vel illam partem impellitur . Tertius dicitur motus diurnus,quo, coelestium Orbium versatione, ab Oriem te in Occidentem cietur,& fluit; illuc enim versi aerem, & aquam convehunt. Qua tus est fluxus a Septentrione ad Austrum, de quo egimus in praecedenti. Quintus tandem cit motus aestus , quo aquae maris , reciproca fluxione, quotidie intumescunt, & detumescunt nunc ad litus accedentes , indu mox recedentes; &de hoc dunttaxat agimus in praesenti quaestione. Tertio Notandu ex eodem ibide , quod
157쪽
x ro Liber II. Meteorologicorum AristoteIis
iste motus , sed aestus quotidie bis accidit
in inari, ita quod luna accedente, ab Oriente ad Meridianum fuit, & iterum luna accedente ad punctum mediae noctis, iterato mare fluit Quandoquidem, ut ad uertir idem Doctor in a. d. I qu. 3. sub Cex Albumasare loco superius citato, luimmotus, iuxta quatuor Coelestium porti num puncta, nempe ortum, Occasum , Meridianum, & opposituin meridiani, in quartas est partitus , in quibus unoquoque die fluxus , ac refluxus reciprocationem intuemur. Proinde luna abortu supra nostium Hemisphaerium ascendente usque ad Meridianum , aquae maris fluunt: a Meridiano autem ad occasum doclinante, aquae refluunt: Denuo cum ab occasu sub turra ad mediae noctis fastigium, seu ad punctum Meridiei oppositum luna evinitur . aquae fluunt , ac tandem a noctis fastigio usque ad Ortum refluunt : nam luna habet effectum consimilem in quartos diametraliter orpositis, nimirum in prima , 8c tertia Huxum : in secunda , & quarta res
Quarto Notandum ex eodem Scoto in a. d. I . quaest. 3. sub Α. lunam humidis
dominari, quod ex eo potissimum dignostitur , quia humor pituitosus , qui est si uuae aqueae r similiter in partibus
animalium cerebrum, medulla, pinguedo , & huiusmodi partes humidae ,
hunde augentur , & diminuuntur , s cundum augmentum lunae , Ac eius d crementum. Morbi etiam ab humiditate manantes, statis lunae aspectibus, mai
rem, minoremue molestiam aegris asserui, ut norunt Medici; atque omnes exeloratum habent, prae lunaris luminis incremento, aut decremento Cancrorum, &Conchiliorum substantias concrescere , vel decrescere Itaque cum tum naturali dominio ac peculiari influentia aquis pre- sit, nil mirum videatur,si maris aqua, ersus ipsam tanouam Dominam, & causam directe ascendat, arcanaque vi, ut ferrum a magnete rapitur, ad illam protrahatur.
causetquc fu Luna, & refluxum . Ex his sicile potest reddi causa, cur fluxus maris sit maior in hyeme , quam in aestate , &adhuc maior circa AEquinoctium , quam in byuine, & in aestate: suntliter cur ille fluxus sit minor luna existente ecesu sata , & in plenilunio maiores fiant ii
xus : siquidem in mense assignantur variationes quoad incrementum , 8c decrementum eiusdein ; nam in prima quarta fluxus decrescit, in secunda crescit, in tertia iterum decrescit, & in ultima crescit, propter maius , vel minus praedominium super aquas maris, utpote deductum ex maiori, vel minori sortitudine luminis, aut virtutis occultae sibi naturaliter inexistentis .
Ex liis sit prima conclusio. Omnia Maria , derivantia ex Oceano , & Mediterraneo , fluunt , & refluunt , licet non omnia sic appareant fluere. Est M ti in praecitato loco hic , & in secundo
Sentent. d. . quaest. 3. sub C. Probatun prima pars, quia omnia huiusmodi maria supponuntur directe centro lunae, e go in omnibus causatur ille tumor, qui appellatur aestus maris. Antecedens pr
batur , quia sicut se habent sicca ad Solem quibus dominatur , ita humida acilunam, quibus pariter dominatur, ex zΣ-
perimentis Astrologorum , & Medico
virin , at sicca , ut recipiant praedominium Solis, habent respici directe a centro Solis, ergo etiam humida, ut sentiant praedominium lunae debent directe su
poni centro eiusdem . Consequentia i net , nam ut probabimus insta aestus , seu tumor marinus causatur ex aspectu
directo , quem habet luna super aquas Maris . Secunda pars probatur , quia
suxus , & refluxus maris apparet magis , vel minus , aut quia iunt magis ,
vel minus propinqua Oceano , a quo amrenter demiratur fluxus , & aut quia magis , vel minus distant a littoribus, aut
propter maiorem , vel minorem altit dinem aquarum , aut habitationem e
rum intra rupes , & ripas altas, a quibus impeditur , ne appareat fluxus , Ac refluxus , atqui non omnia Maria habent aequaliter huiusmodi conditiones ,
ergo non omnia Maria habent apparenter aequalem fluxum , 5 resulium o .
Maior , de Minor sunt cxperimuntis Philosophorum Hydrographicorum , MAstrologorum caepius comprobatae , Ut reserunt Auctores scribentes de hac ma-
158쪽
Secunda Conclusio . .Estus marinus
non causatur ex reflexione maris ad montes ex impetu ventorum: neque per ebullitionem aquae maris suppositae viae Solis:
neque ex attractionC aquarum maris intra voragines sub terra existentes , dc ea--ndem remissione :neque ex concussi ne fundi maris per terremotus: neque ex in luxu multorum , magnorumque s uiorum in mare : nequc Cx motu primi
mobilis ; neque ex rarefactione , dccondensatione aquarum maris et neque ex vario situ terrae , marisque , aut CXactione caloris Solis resoluentis aquas
maris : neque tandem ex motu exhal tionum terr sttium, de carundem euaporatione de mari , excitatis a quibusdam Stellis, statis horis, pro refluxu, defluxu , determinatis , ut dixerunt A ctores diuersarum opinionum.
Probatrix ima pars , quia fluxus , Scredoxus Maris quotidie fiunt bis in die, in probabimus inserius, atqui reflexio illa cessabit tandem ad collationem vent rum , ergo, dcc. Secunda pars probatur, tum quia cbullitio illa non liabet causam tumorem ad tantam distantiam: tum etiam quia fluxus, de refluxus maris continue fieret,cum huiusmodi ebullitio continue fiat, quod est falsum . Tertia pars probatur , tum quia non videtur verisi eaeari sub terra concanitates, quς contineat tantam multitudinem aquarum ,
quas mare Ruit, & refluit: tum etiam , quia adhuc staret dissicultas , quare determinatis temnoribus , aquam emi terent, dc si s geeterminatis absorberent. Quarta pars patet , nam non semper fiunt ter motus , & tamen quotidie
fiunt nuxus , de refluxus . Quinta pars Ctiam liquet, quia solum fierent nu-Nus , de refluxus in illis locis , in quos
fierem influxus numinum , & tamen a CXperiontia docemur , fieri aestum , ac rumorem etiam in aliis partibus maris . Sex a pars probatur , quia estb foret si Xus ratione motus primi mobilis ab Oriente ad Occidentem , non tamcn csset refluxtis , cum motus tominetur in
Occidente. Septima pars probatur, quia causa rarefactionis eii calor , condensarionis vero frigus , verum luna
nila tantum hulnida , & irigida vir-
tualiter , quamuis posset causiare co densationem in aquis , non inium posset illas rarefacere , nec consciliarii rersignere fluxum , & rcfluxum per rare actionem, dc condensationem . Octava pars probatur , quia licet variem si- tuum terrae , & maris, de ach o Solis resoluentis aquas possciat causare fluxuma Septentrione ad Austrum , cum aqua sempcr tendat in doctiue , non tamci videtur quomodo possent causare si
xum , & refluxum , qui fit bis in die ,
cum talis non exigat decliuitatem , neque in loco , nequc in aqua Vt expCrientia compcrtum est . Nona tandem pars sita ictur , nam excitatio huiusmodi exhalationum , quamuis posset causare quandam ebullitionem in aquis mareris , illa tamen non posset causare ae-
stum marinum ad tantam distantiam . mcut dictum cst supra in probatione secundae partis. Superest igitur , ut dicamus, omnes illas opiniones superius recensibias, aut csse falsas , aut non reddere sumcientem causam fluxus , dc rei luxus Maris. Tertia Conclusio. Luna per suum morum , & innuentiam, nobis incognitam,
est causa effectiva fluxus , de refluxus maris, his in die . Est Scoti hic quaesi. 23c in a.d. I . q-3. B δc C. dc aliorum,quos retulimus pro vcriori sentcntia, quicquid dicat Timplerus de Elementis cap. 3. Pro blem. 6. Probatur prima pars, tum quia luna habet dominium supcr corpora humida, ut probatum est in quarid. Nola μgo multo magis supra mare, quod cst corpus maxime humidiim : tium cisam, quia
quando luna siccndit supra nostrum Hemisphaerium a puncto Orientis, usque ad puncturu Meridionale, tunc mare fluit cum autu dciccndit a phicto Meridiei usq; ad occasum.insuit mai e. Similiaer quando ascendit a puncto Occidentis usque ad Mediam noctem , hoc cst usquc ad punctum oppositum puncti, Meridici sub inr-ra, i crum fluit, cum vulsi descendit a fastigio noctis usque ad pulictum oppositavia
Oridiari, Iunc mare iterato rustitit, ergo
lignum est, hac cxperientia duce, nuxum, α renuxum d cndoc a tuotu ipsius lunae: Ium d nique , quia tunc mare fluit, cum directe supponitur ccntro lunae , I a tunc Diuitiaco by C, O m
159쪽
i et a Liber II. Meterologicorum Aristotelis
tunc vero refluit, cum ab illo recedit, ergo signum est, aestum maris fieri vi luminis lunae. Antecedens patet, quia cluando luna, per lineam recham, aspicit aliquam partem maris , tunc aqua in illa parte tumescit, δc cleuatur versus ipsam, recedente autein luna ab illo aspectu , vel situ, recedit etiam ille tumor , ergo fluxus , de refluxus maris causatur ex directo , vel obliquo aspectu ipsius lunae ad D quas maris . Secunda pars patet , quia luna accedens ad punctum mediae noctis , causat fluxum, & recedens ab eo, refluxum , ut dictum est ex Astrologorum experimentiso atqui huiusmodi motio in mari non potest procedere ex maiori , vel minori sortitudine sui luminis , quia est sub terra , ergo reserri cle-bet in occultam influentiam lunae perquam attrahit ad se , vel remittit aquas maris , sicut magnes ferrum . Tertia pars etiam probatur , quia luna quotidie bis ascendit , de his descendit a punctis, respondentibus quartis Coeli , sed tum ascendit, mare fluit, cina autem descendit, mare refluit , ergo bis in die fuit , 8c refluit . Maior sic suadetur a Scoto in secundo d. I . quaest. 3. sub Cex doctrina Albumasar lib. secundo. Introd. maioris in Astronomia , quia iu- . in quar is Cais habet sectum consimilem in quartis terra oppositis , ιta quod sicut in quarta Orientalι , suter Orientem, cr Aferidiem dam luna estis ascendendo super Hemisperium, tunc habet fluxum ιn hac quarta , ct descen uente luna a puncto meridiei ad Occidentem , incipit mare decrescere in illa quArta, tu qua prius crere it , ct fluit in alia quarta Occidentati ; ct destenaeus e luna rib Occidente sub terram , que ad angulum mediae noctis , stultmare tu quarta orientalι super terram il- ἐν quarta opposita, rn qua tunc est luna,
oe ita iam bιs in illa die , fit fluxus inriga quarta , Ur sic de ati's . ergo luna his ascendit, de bis descendit in punctis de a punctis respondentibus quartis Coeli, ac proinde bis in diu causat fluxum, & re fluxum in mari. Qu3rta Conclusio. Sol , & alis Planetae , ac etiam quaedam Stellae fixae, conferunt aliqualiter ad fluxum , dc rei luxum maris. Est Docti Subtilis hic quaest.2.art. 2. nu. I . Probatair, quia quandoque fluxus inovetur ante ortum lunae, qua
doque post : quandoque est intentior , quandoque remissior . alternatis te ribus , scd huiusmodi varietas nequitet se , nisi secundum , quod luna aspicit Solem, & aliquam Stellam, per quam, sortificatur , aut debilitatur eius actio , ordinata ad fluxum , & rcfluxum , ergo Sol, & Stellae quodammodo consc-runt ad fluxum , & refluxum maris . Maioris prima pars patet per Experientiam apud Incolas Maris. Secunda pars ctialia liquet , nam in hyeme fluxus est maior, quam in aestate ; & circa aequinoctium adhuc maior , quam in hyeme,& aestate : luna existente in Ecclypsi fluxus est minor quam extra ; similiter inplenilunio fluxus fiunt maiores, ut Ex perientia comprobatum est , ergo fluxus quandoque est intensiores quandoque remissior alternatis temporibus. Minor est nota , quia cum luna , secundum se , nequeat habere i hanc actionem variam , siquidem est agens naturale , quod semper eodem modo agit , si non impediaturὶ Sequitur ut illam habeat per coniunctionem cum Sole,
Sc alijs Sicilis influentibus in haec inferiora .
Quinta Conclusio , Fluxus , 8c Re- fluxus est a natura ordinatus in Mari asciuidem conseruationeni. Est eiusdem Doctoris ibidem . Probatque ex Auctor de Proprietatibus rerum lib. 3. his verbis.
suum motum suae substentia a cor Arionis pericula sit conserti alit m ct per suuras motu subtalι itur, er sit ne hutrescat a corruptionestras at: r. Confirmatur, quia experimur aquas stagnates, ob carentiam a morus, citius putrescere, quam nuxibiles, siquidem inglossantur facilius,qua de causa tendunt ad corruptionem , ergo ne . dc aquae maris patiantur huiusmodi incommoda, natura illis prouidit de fluxu,
Obiicitur primo contra primam Gnclusionem, quia si omnia maria fluerent, re refluerent,aut hoc esset naturalitur, aut violeter,sed neutrum est diccdu, ergo,& . Maior patet, quia Omnis motus. vel est
160쪽
naturalis, vel violentus ex Aristotele primo de Coelol. 7. Minor probatum Nori . naturaliter, quia nat in est determinata ad unum, motus autem maris qui dicitur fluxus, est ad omnem dita entiam posi- jtionis: nec violenter, 1m quia non udetur a quo fieret; ssim etiam, quia tunc noa esset perpemus quod est contra expe-
Resp A tur Negando minorem,siquidem huiusmodi nuxus est naturalis mari, non qui et sibi competat secundum naturam propriam , verum secundum naturam superiorem, nempὰ per virtutem, Ecmfluentiam Lianae, conuenientem duntaxat aqiue maris,& non aliis. Obiicitur Secundi, quia aquς maris, &lantium, ac nimio riim, sunt eiusdem speciei ut patet erem si istae non fluunt, nec refluum , nec illae debent haere, & r
Respondetur Malorem esse veram Q stantialiter . non Mero accident liter; qua-doquidem adum fonsium , de fluuiorum sunt magis ibriles, ac Ietres, quam aquae maris. ac proinde retentiuς magis asti nis lunae, ouam maris.quae ob earum crase
sitiem. facilius patiuntiar ab ea. Addiderim Merando consequen iam , squidem luna 'haber specialem insuentiam super aquas lmaris, & connam mili virrute sibi desuper
indira,non vero super aquas Mntium . vel noui rom : patet a simili de magnete, quae nata est trahere solum serrum , & calv- hem, non autem alia metalla , quamuis snt eius net rurae substantialis , differantq; solvm accidenta iter. robbcitur Tertio . Mare Mediterr neum , Ut communiter dicitur, non fuit, nec res uir. & tamen derivatur ab Oce no . ergo non omnia maria fluunt, & r
Responderi r Negando antecedens, siquidem, de Mediterraneum noli , & r fuit cum & ipsum supponatur per lineam rectam centro ipsius lunae , sicut Oceanum ; Quinimo magἰs, quam iIlud, ob eius maiorem propino Oitatem ad centrum ii nae , licer non appareat sic fluere , & r nuere , vel ob illius nimiam prosunditurem . vel quia impeditur ab ingressu Maris Septentrionalis cum magno impetu in ipsum obiicitor Quarto contra TerrItim Conclusionem quia si aestus marinus alimae motu penderet , omnia marin ..deberent ubique eodem tempore fluere , at experientia contrarium docet, erRO .&c. o. Respondetur negando sequelam maioris, nam Sol etiam eadem fruitur virtute ;vaporum,& exhalationum eleuatiue, ubique tamen meteoricet impressiones non emciuntur, nec enim ubique pluuia, pruina , fulmina, fulgura, S c. Ita ratiocinari liceat de marium diueris aestu , propter naturales regionum proprietates, flatuum occursum, dissimilem locorum situm, &dispositionem , inaequalem agitationemi pectari. Quae Proscera retariare, aut ac-cclerare, atque linpensius Buxum iuuare solent, & e conuerso , inuariata penitus
Obiicitur Quinto nam quotidie cernimus, una sere hora eiusdem maris aquas tardius ascendere, quam die praecedenti,
ergo aliundd petenda est huiusmodi aestus
Respondetur negando consequentiam. nam Iunam in drimo motu perficiendo , quo ab uno suo ortu ad alterum pergit , viginti quinque ferme horas consumer non est agnorandam: vix enim una laora, motu proprio retrocedens , tredecim sui itineris gradus peragit intra unius diei naturalis curriculum, & hac de cauta , m rinam aquam tardius Uno , quam altero die fluere. Propterea cu lunaris dies vigi l liquinq; bori demptis duobus gradibus,l constet, decipiuntur, qui eius motum cxvigintiquatuor horis metiuntur, ac talem
Obiicitur Sexto. Fama est , Euripum fretum unius diei, & noctis spatio si pties
fluere, ergo saltem illius in tus a quartis lunaribus non proccisit. Respondetur negando consequentiam, quicquid sit de antecedente, quandoqui dem eo aoniisib,ad lunam si inui,& su ir ii dispositionein refercnuam esse illius
motus causam quidem aquae, lunae influxu decuri unt, at in anfractus, & flexu sos illius secia cumcu Ios tanquam in obsecem incidentcs, pcdcm rc serunt, iturat que impulsucstiuae t luxum, & icsuλum, i quasi circulo repctunt.