장음표시 사용
171쪽
Primo Igitur notandum est ex eodem Scoto in hoc secundo lib. quaest. I. Vontos Originem trahere , sciat & fluuios a locis montosis, & altis , Ac quodammodo tendentibus ad deeliuitatem , cuiusmodi sunt latera montium convexa , siquide in haec, cum sint porosa , ad instar spongiae , sunt aptissima ad senerationem ventorum Inam sicut ibi latent multae exhalationes, sicut vi Solis possunt extrahi, atque in lu-blime tolli , ubi postmodum per frigiditatem percus' , ac deorsum propulsae, fiunt de prommo materia idonea ad gignitionem Ventorum, eo pacto,quod dictum fuit in praecedenti quaestione . Ex hoc tamen inserendum non est , in montibus duntaxat adesse materiam idoneam generationi Ventorum cum Aristoteles illaim statuat etiam in locis decliuis, S circa marc concauis, ac porosis, sed solii in haberi, quod origo ventorum habeatur a locis altis , &montosis , quemadmodum & fluuiorum; unde sicut isti crescui, & augentur per ingressum riuulorum,S per aquam pluuian genitam ex vaporibus, ita illi roborantur, dc maiores vires accieiunt ab exhalationibus,quas, in decliuioribus locis genitas, Dfendunt,dum e montibus delapii,circa terram Lueraliter mouentur. Ex quibus non obscure concludendu est, causam ventorunon esse prςcise frigiditatem propcllentem exhalationes deorsum, sed etiam carii exitum de latere montis quo impelluntur admotum quandoquidem sicut per exitu acquirut impulsum ad motum lateralem, sic postea frigiditas propellit, ne sursum
ascedere valeant, atque ita duae sunt causae huiusmodi motus lateralis , dc exitus lateralis de monte , & stigiditas deorsum
propellens. Secundo Not. ex eodem ibidem. causam commotionis ventorum esse dupliccm lcilicet materialem, & emcientem . Prior cstabundantia humiditatis, dc viscositatis; inquit enim Aristotclis in tex Eap. a. terra d pluta magis est apta ad generationem On-Lorum , quam terra arida : Et licet fiant multi vapores propter humiditatem, tamen cum ii iis vaporibus plurcs, de maiores exhalationes cicuantur , non tantum immediate ex terr.i, verum Ctiam cPI i. sva porcs illi sunt de sacili conuertibiles inexhalationes . Posterior est caliditas sum-
ciens eleuare materiam humidam, & pr pter hoc , in hyeme , quamuis sit abundantia materiae , tamen pauci fiunt ve ii , quia deficit causa eleuans nimirum calor: dc per oppositum in aestate , &si adsit calor eleuans , nihil ominus gignuntur pauci veti propter desectum materiae, ex quo sequitur , quod temporibus inte
mediis, nempe vere , 3c autumno abu dant venti, propter copiam materiae, &ob sussicientem calorcio, potent in cleu re exhalationes , ex quibus generamur venti .
Tertio Notandum ex eodem ibidem, duplicem pariter esse causam cessationis VCntorum , scilicet caliditatem , & frigiditatem , licet diuersim E . Utraque j potest esse causa cessationis ventorum d
pliciter : Caliditas enim facit cessare ven-l tos praeueniendo, & disiccando terram, i antequam halitus eseuetur & consui mendo materiam venti. resoluendo ipsaint in aerem, aut dispcrgendo per loca diuesel sa; hoc autem acci lit ob intensionem caloris Solis . Similiter rigiditas est causa vi cultationis venti , prohibendo eleuati nem exhalationis per congelationem is, dc constrictionem meatuum terrae , ac submergendo quodammodo exhalati nem cooperiendo locum, a quo debet eleuari . Ex his insertur , Solem esse dupliciter causam cessationis ventorum , n,
mirum positive per caliditatem & priuat ue per frigiditatem. Ex his sit prima conclusio . origo
Uentorum derivatur a montibus , ac locis altis; augmentum vero eorundem d sumitur etiam a locis decliuioribus terrae.
Est Doctoris Subtilis ibidem . Probatur prima pars, quia de illis locis veniunt originaliter venti, quae sunt aptissima ad eorum generationem , χd loca alta, & montosa sunt huiusmodi , ergo , 8cc. Maior patet . Minor probatur , quia montes sunt loca concaua , porosa , ad modum
spongiae , sed talia sunt aptissima ad generationem exhalationum, quae sunt materia vCntorum , ut ostendimus in primo libro Disput. q. quaest. I. ergo origo VCntorum derivatur a montibus . secunda in pars probatur , ibi desumitur augmentum ventorum , ubi cleuatur multitudo
exhalationis , sed haee eleuatur magis a locis
172쪽
locis decliuioribus, quam a montosis, &altis, ergo, δα. Maior patet. Minor probatur , quia Aristoteles in textu dicit, quod terra depluta est magis apta ad gen
rationem ventorum , quam arida, pro
ter abundantiam humiditatis , a qua et uantur, plures , & maiores exhalationes simul cum vaporibus, qui pariter conuertuntur in exhalationes , sed terra decliuis est magis humida, de deplura, quam momtosa ; tum ob pluuias ; tum quia aqua: tendunt , & subsident in decliuioribus locis magis , quam in montosis , ergo ab istis magis eleuatur multitudo exhalationis , quam a montibus , ac proinde venti e montibus originati r borantur magis , ac vires accipiunt ab exhalationibus eleuatis in declinioribus
Secunda Conclusio . Ses est causa
commotionis , dc cessationis venti , nedum positiue , sed etiam priuatiue . Est eiusdem Doctoris ibidon . Probatur prima pars , qnia causa commotionis venti est abundantia materiae ventorum, nempe exhalationis , & calor stifficiens et uare huiusmodi exhalationem ex terra indepluta , de humida , sed prior derivatur a Sole priuatiue , cum ob eius absentiam , non licsiccatur terra , verum humefacta remanet , posterior derivatur pariter ab eodem praestante caliditatem sussicientem ad eleuationem cxhalati
nis ventosae, ergo Sol erit causa commotioni S vcntorum . Maior patet ex tertio Noti Minor probatur a signo, quia ideo in hyeme , de aestate spirant pauci venti , & plures in vere , Sc autumno, quia in hyeme quamuis sit abundantia materiae , inclusa terrae tamen deficit suseficiens calor , ob nimiam distantiam Solis : in aestate vero , licet adiit abundantia caloris ob eius praesentiam , nihilominus deficit abundantia exhalationis propter siccitatem terrae : verum in vel e , α autumno , cum calor Solis sit tem ratus , de terra madefacta , adest abundantia exhalationis ventosae , vi SolisClauata , ac proinde plures venti , quam aliis temporibus . secunda pars probatur, quia causa cellationis venti sunt caliditas
Solis, & stigiditas terrae, sed utraque in prouenit a Sole : prior desiccando ter-
ram , ne possint eleuari exhalationes ;vel ipsas iam eleuatas consumando , aut
dispergendo , dc hoc positiue , posterior vero priuatiue , sinendo terram in apotestate stigoris , quo constringunturcius pori , & meatus., ue possit exhalare fumos , de halitus , aut suffoca do exhalationes , ne vi Solis in atrum tolli valeant ad ventorum uenitionem, ergo Sol, seu positive per caliditatem, siue priuatiue per frigiditatem, facit cessare
Ex his duabus conclusionibus Ins
runtur tria corrotaria . Primum , quod ventus Boreas est siccus , serenus , de sanus : Auster vero humidus , pluui sus , inducens , aegritudines acutas . Prima pars suadetur , quia ventus Bor- realis venit a lateribus montium , quaere iciuntur directe , de quasi diam
traliter a Sole unde exhalatio , quae cadit in materiam venti Borrealis , est magis alterata , de digesta a caliditate is,
ac proinde siccior , 5c sanior ; & licet sit frigidior , hoc procedit , quia tran sit per loca stigida . secunda suadetur
ex eo , quod ventus Australis venit a montibus , qui obiiciuntur , Sc respiciuntur ab Aquilone , & non a Sole . ruin potius stant sub umbra eius , qua e causa vapores ibidem eleuati sunt Ii midiores, crassiores , ac minus puri , Scideo ventus Auster est humidus ratione 3 materiae , & calidus ob regiones calidas, per quas tran sit. Secundum corollarium. Venti Borre les sunt plures , de frequentiores, quam Australes . Suadetur quia materia Venti est copiosior in partibus Septentrionalibus , quam in hustralibus , siquidem
calor in Isis consumit , Sc dispergit exhalationes , non autem in illis, cum sint frigidae t deinde quia latera n ontium , a quibus originantur Borreales , sunt magis obiecta Soli , dc longiori tempore respiciuntur ab eo , quaproeter potest magis cleuare exhalationes in partibus Septentrionalibus , quam in Australi
Tertium corollarium. Venti Australes tamen sunt maiores Borrealibus, non per se, verum peraccidens . Suadetur prima pars , quia in partibus Septentrionalibus K etcuan-
173쪽
Liber II. Meteorologicorum Aristotelis
eleuantur exhalationes copiosiores, quam RespOddetur negando Sequelam mas in Meridionalibus, ut patet ex praeceden- ris, ad pIobationem,nem consequentiam, ii comitario ergo ventus inde genitus de-iquia Sol sua praesentia, non solum iacit bet esse maior, robustior, & impetuosior,icessare ventos modis supra explicatis , sed talis est Borreas , igitur hic secundum se, etiam illos commouet , ut ibidem ex Gdehet esse maior ,& impetuosior Australi. tum fuit. Suadetur etiam se da pars,quia terra ha- obiicitur tertio Sol est causa comm
bitabilis versus Septentrionem cotinue estitionis Ventorum, ergo nequit esse causa arctior, & strictior, & per opposuum ver- cessationis. Consequentia patet, quia idem sus Meridiem amplior, & latior, ergo cum nequit esse causa Opristitorum . Consi Auster dirigatur flando versus Septentriin matur, quia pluuia facit celsare ventos, ut nem , uniatur , & maiores vires accipiat dicitur in textu , ergo non Sol . Conse ab angustia terrae, evadit robustior & im- auentia tenet, quia pluuia humectat, Solpetuouom per op sirum autem Borrealis, desicat, quae sunt contraria, atqui contra- cum ordinentur spirando versus Meridie ria nequeunt esse causa eiusdem effectiis. dilatatur in amplitudine terrae, atque idediergo si pluuia sua hume ctatione facit ce extenuarur , Sc debilitatur eius impetus; sare ventos , hoc idem non poterat agere
sicque fit, quod ille, qui de se debet esse iSol sua desiccatione. valida, fit debilior per accidens; & qui de Respondetur negando consequentiam,
se est debilior, per accidens vires accipiat, immo idem potest esse causa oppositorum, fiatque validior, robustior , ac impetu ipropter diuersam dispositionem materiaersior altero. hoc patet de Sole respectu cerae , &Iu- Obiicitur primo contra primam con-icti siquidem eadem vi indurat , oc exsicciusionem nam Borreas,&Auster veniunt cat lutum , & liquefacit , ac mollita montibus, ergo & caeteri habent sic orb c eram . Ad confirmationem dico , ali-erari , sed hoc est contra Aristotelem in ter pluviam esse causam cessationis ven-K secundo libro cap. a. ubi ponit, quod torum , & aliter Solem : quandoqui-
loca circa male sint loca concaua , Np idem pluuia facit cessare Ventos , quia s sa , ac proinde apta ad generationem horum materia per alterationem cedit, ac Ventorum, ergonon omnes venti origi- conuertitur in materiam pluui' ; veri nem trahunt a lateribus montium. Seque- Sol facit cessare ventum , vel per nimiamia maioris patet, quia illi sunt potiores, Sc exsiccationem terrae , vel per consump- validiores. rionem exlialationis , aut per dispersi Respondetur Minorem esse veram de nem esuidcin in diuersa loca , ut diximus augmento ventorum , non autem de ori- supra in tertio Not. ex quo patri , quod gine, quia sic omnes ortum secum ducunt etiam contraria, secundum varias disposi- originaliter 1 montibus , sicut fluuit, qui tiones in materia , poterunt causare eum pariter originanrur a lateribus montium, dem effectum.& augentur postea in locis decliuioribus,
vel per aerem conuersum in aquaira, V lper vapores conuersos in pluviam , aut Virum numerue oe contraraeta , vent
nivem . torum sint recte . ac sincientei agi- obiicitur secundo contra secundam a gnata ab Aristotcle in texta sconclusionem. Si Sol faceret cessare ventos, sequerelut plures ventos generari in Q V AE S T I O III.
absentia, quam in praesentia Solis sed consequens est contra Aristotelem in hocs o 'Irca numerum ventorum dissidentcundo libro cap. a. ubi dicit , quod venti Philosophi adinvicein , ut etiam Boreales diebus flant, noctibus autem cese aliqualiter inuimus in fine enarrationissant, ergo, &c. Sequela maioris p batur, textus capit. tertio; quando quidem aliqui quia praesentia Solis facit cessare ventos, recensent quatuor genera ventomm tam ergo in eius absentia plures fieri debueruti l tum , nempe Orientalem , Occident
dioquin non haberet quos cessere tacereti l lem , Meridionalem ; & Septentrion
174쪽
lem , horumque suffcientiam desumunt aquatuor Mundi partibus . Alij enum rarit octo ventos , singulis Mundi partibus duos attribuentes . Alii diuiae tes Mundi plagas in duodecim paries , assignant duo4ecim ventos . Alii diuidentes orizoruem in plura puncta , constituunt nonnulli Sexdecim ventos, nonnulli triginta duos , & nonnulli re,
Vera tamen , SI receptissima sententia est eorum, qui enumerant tantum duod cim ventos, non solum, quia Mundi plagae, a quibus trahunt originem, secantur in duodecim partes , verum etiam, quia in
respondent duodecim signis Zodiaci aquibus desumunt suas qualitates . Ita Cu sus Parisiensis hic quςst. secunda Clemens Timplerus libro quarto de Mixtis capit. 6. quaest. I. Chiodicius iri sua PopiII1 Iibro
secundo Meteor. capite 6. dc aliJ, quos referunt Conimbric. Meteororum Trach. 6. capite quarto quibus,denos libenter subscribimus , tan inter caeteros, magis adhaereat opinioni Aristolis undecim ventos
Pro cuius clara notitia , ac resolutione huius quaestionis primo notandum est ex
Timplero , & Curi Parisiensi citatis ,
ventos diuidi in cardinales , seu principales,& collaterales , siue minus principales . Cardinales sunt qiratuor scilicet. Su solanus, graece Apeliotra, Fauoniuri grece Zephirus , Auster , graece Notus , NS tcntrio, graece Aparchias . Collaterales vero sunt octo. nempe Caecias , ic Eurus , qui adiacent Subsolano. Afrinus,
Corus, asIIaerentes Fauonio; Euronotus,& Lybonotus, qui circumstant Austrum: Circius, & Aquilo, seu Boreas, comitam rcs Septentrionem. Ex his insertur, Quod cum quilibet ventus cardinalis habeat, ex collateralibus sibi adiunctos duos alios,
numerus ventorum , a sufficienti eorundem enumeratione, erit tantum duodenarius , ec non maior, neque minor. secum
do infertur , quod venti adherentes Su solano , quamuis nominibus variis appellcntur , dicentur Subsolani, quali omnes stib Sole spirent ; venti adiacentes Fau uonio, Fauonii appellabuntur, quia Om-ncs tuo flatu fauerit , Huent, vivificant-P- Morima terrae e venti vero circumstantes Austrum , eandem nomenclaturam sortientur , cum omnes suo spiritu hauriant aquas, & humectent terram :& venti Comitantes Septentrionem, V cabantur Septentrionales , quia ab illa regione Omnes derivant , velocique cursu ad nos cientur , ad instar Aqui
Secundo Notandum est , quod praeter
hos ventos enumeratos, alii lex vent i r
censeri Solent a Philosophis , qui sunt
Aura, Altanus, Turbo, Tempestas, fragor, & Procella . Aura est ventus lenis, ab aere sic appellatus, fitque iuxta pelagus. Altanus dicitur ab alto , quia in alto mari
residet . Turbo vero est voluntas vent rum , Ac nauigantium pestis , quae non V latantiun , sed etiam ipsa inauigia frangit, de absorbet, & nonnunquam in altum rapta secum trahit; ac refert: arbores euellit,&saxa ingentia aliorsum deuehit . Tempestas est ventorum contrariorum VI io, ex quibus tempestates excitantur , ac oriuntur . Fragor est motus aeris, arborumque adinvicem se collidentium son tus , ac strepitus . Procella denique est fluctuum fluminum, marium, ac stagno rum ingens commotio , de quibus iterum sermonem habituri sumus in sequenti li
Tertio Notandum , quod licet omnis
ventus ab intrinsecost calidus , & siccus, Ut te qui oritur maxima ex parte ab e halatione calida , & sicca , tamen ab extrinseco pro diuerta temperie loci rum, perquam cietur varias indicit qualitates; quamobrena ventus orientalis est calidus,& siccus , cum huiusmodi qualitatibus potiantur loca Orientalia , propter Solis
vicinitatem obsumentis luimiditates , aeris , & frigiditates halituum inibi eo tentorum . Ex huiusmodi qualitatibus
videntur etiam effectus , dc operationes consimiles , siquidem ventus Orientalis Perse calefacit , exsiccat, & serenitatem inducit . Occidentalis ; quia derivatura locis aliqualiter frigidis , & humidis, est remisse frigidus , & humidus , qu re frigefacir , humectat , de pluuias inducit , ex multitudine vaporum , quos excitat , de in aquas, cogit. Meridionalis est calidus , & humidus , o consimilibus qualitatibus , gli
175쪽
1 8 Liber II. Meteorologicorum Aristotelis
loca australia , 3e ideo calefacit , h mectat , pluviasque adducit ; ob ingentem copiam exhalationum , quas ibidem excitat . Septentrionalis est intense frigidus de siccus , sicut aer regionis Sertentrionalis , quapropter stigefacit , exsiccat , ac serenitatem inducit . Ex his
infertur primo , quod illi venti , qui h
hent qualitates , εc operationes contrallias , sunt contrarii ; illi vero , qui asericiuntur qualitatibus , de operationi-hus disparatis , sunt pariter disparati .
secundo insertur, ventum Orientalem esse naturae igneae , occidentalem na-1urae aqueae , meridionalem naturae aereae , dc Metentrionalem terreae ,
siquidem participant easdein qualit tes , quas habent huiusmodi elementa , a quibus potissimum originan
Quarto Notandum est , numerum ventorum posse attendi mir Ordinem is,
Vel ad genus , vel ad speciem . Si pri
ri modo attendantur venit , sunt tam tum quatuor , iuxta quatuor Mundi
plagas , a quibus orsinantur , scilicet
Orientalis, Occidentalis , Septentrion lis , de Metidionalis . Si vero posteri ri speetentur modo , sunt numero duindecim , siquidem quilibet ventus genetice sumptus diuiditur in tres species , ut dictum est in primo Notabili; tria autem quater ducta iaciunt duodecim.
Ex his sit prima conclusio . Venti , si
in genere attendantur , sunt tantum quaruor , & non plures . Probatur ,
quia venti βenerice suinpti,multi plicantur ad multiplicationem regionum , litiis quibus generantur , & fiant, ut dictum est etiam in praecedenti quaestione , sed regiones , seu Mundi partes in genere osunt tantum quatuor , scilicet Oriens, occidens , Meridies , & Septentrio , ut restantur etiam diuinae literae , ergo venti , genetice spectati , sunt tantum
. Secunda Conclusio . Venit , specimce suinpti , sunt numero duodecim in . Probatur , quia omnis vcntus , aut est cardinalis , aut collaterasis ; qua doquidem omnis ventus aut directu ex
Certo mundi cardine spirat , & dicitur cardinalis , aut fiat a latere eardinis , & sic collateralis vocatur , sed ventus cardinalis diuiditur in quatuor, scilicet Subsolanum , Fauonium , Α
strum , dc Septentrionem : collater lis autem partitur in octo species , ne pessi Caeciam . Eurum, Asticum, C rum, Euronotum , Hybonorum , G ceum, dc Aquilonem, seu Boream, qui omnes coniuchi perficiunt numerum dum denarium , ergo omnes venti specificὰ sumpti sunt duodecim . Confirmatur , quia venti collaterales desumuntur a lat ribus ventorum cardinalium , vidistiam
est , sed quilibet venrus cardinalis habet
tantum duo latera definita , ergo , dcc. Minor declaratu r, Subsolanus enim, qui spirat ab ortu aequinoctionali,habet a dextris ortum aestiuum , ex quo oritur Caecias, a sinistris vero ortum brumalem unde nascitur Eurus : Fauonius ab occasu aequinoctiali spirans , tenet a dextris casum brumalem , a quo flat Asticus, dea sinistris occasuiri aestiuum , a quo spirat Corus: Auster , quia meridie directe spirat , respicit a deliris ortum bramalem, unde flat Euronotus , 8c a sinistris occasum brumalem unde nascitur Lybonotus. Septentrio denique, qui a cardine Septentrionali trahit suam originem , habet a dextris occasum aestiuum , ubi gignitur Circius, Sc a sinistris ortum aestiuum, Unde originatur Aquilo , seu Boreas ; cum igitur venti cardiuales sint tantum qua tuor , de singuli habeant duo latera diuit xat, sequitur omnes ventos in specie; esse
Tertia Conclusio. Venti cardinales, si ab extrinseco spectentur , sunt contraxij;
non tantum ratione locorum , a, quibus spirant, Vertam etiam ratione qualitatum,
quibus afficiunitur . Probatur quia ven i ab extrinseco desumunt naturam a locis. a quibus ducunt suam originem , Vt sup rius probatum est , sed loca , a quibus originantur venti cardinales , sunt contraria , ergo & venti erant sic contrari, Minor probatur, quia Oriens, Unde originatur ventus Subibimus , cst calidus, dc siccus propter praesentiam , dc di δε- turniorem commorationem Solis, ibidem excitantis calorem , 6c absumentis ii
miditatus aeris , de halituum in ipso co
176쪽
tentorum t o clam ex opposito est frigidos 8c humidus , ob absentiam aliqualem Solis ob remissum calorem non valentem coniumere vapores humidos r M xidies est calida & humida regio ob diuturnam . & seruidam repercustionem racli rum Solis, Bc propter copiosiorem abundantiam vaporum inibi eleuatorum: Septentrio vero est plaga stigida , & sicca is, partim ob distantiam nimiam Solis . de
panim ob nimiam frigiditatem exsiccam tem , & constringentem terram , ne possint gigni vapores , erio cum Uenti cardinales originentur ab his regionibus, quae sunt ad semulcem contrariae , rati ne quatuor qualitatum contrarium , quibus afficiuntur, etiam venti debent esse sic
Quarta Conclusio . Si venti ab intri
seco atterilaritur , non sunt contrari j, ted omnes sum ciasdem species . Prob tur , quia omnis Ventus gignitur ex calida . & sicca exhalatione ; vr cum Aries stote te probatum est superius in hac eadem Disputatione auaest. r. sed exhalatio calida , & sicca est eiusdem rationis Intrinsecae in omnibus ventis , ergo omnes venti intrinsece considerati sunt eiusdem rationis specificae , ac proinde non sunt contraris , siquidem contrarietas est iro qualitatibus alterius rationis specificae ut docet Aristoteles in Post praedicam.cap. de oppositionibus. Obi Nirur primo contra primam comelusionem . Ventorum genera sunt tan tum duo, ergo non sunt quatuor . Con sequentia patet . Antecedens probatur, quia omnes venti , aut sunt ordinarij, ω regulares , aut extraordinarii , & irr gulares , ergo omnes venti reducuntur adnaec duo genere , nempe ordinarii, &extraordinarii . Antecedens probatur , quia omnis ventus , aut spirat ex cert is,
ac definita mundi plaga , &sic dicitur o dinarius , & regularis ; aut ex incerta, & indefinita mundi plaga flat, dc sic e traordinarius , & irregularis vocatur e go, ikC. Respondetur negando antecedens , ad cuius probatisnem dico diuisionem illam Venti mordinarium, & extraordinarium, non eci univoeam sed aequi cam; siquidem venti, qui extraordinarii appellantur,
non sunt proprie venti, sed spiritus, ut notant Parisienses hic quaest. a. quare nequeunt constituere unum genus, aut speciem subalternam.
V et dicendum lias voces ordina vi , &extraordinarii non designare naturas ventorum , sed locorum dispositiones, a quibus signi solent exhalationes ventosae ; H circo neque posse indicare ventorum genera sed tantum loca a quibus spirant, vel spirare solent proprie venti. Obhcitur secundo. Nautae, veluti periti in arte , enumerant duos, & triginta ventos , ut apparet in eo m caria
geographica , ergo non bene conclusimus cite Solum duodecim v nroriam species . Respondetur Nautas desumere species ventorum a diuersitate punctorum , s cantium orizontem , quae cum sint numero triginta duo asserunt etiam ventos
multiplicari debere ad triginta duos: Caeterum nos, qui cum Opinione communi enumeramus ventorum species , laesumptas a quatuor Mundi plagis , quae in du decim partesdiuidi solent, propterea tantum duodecim species Ventorum numero cogimur supputare : Verum enimuero haec dissonantia , quae in huiusmodi ve torum enumeratione apparet, tolli de stacili poterit, si dixerimus illas Nautarum species, fore partiales, reducique ad tot les, quae ut probaulinus, duodecim dum
Obi,itur tertio contra tertiam conci sionem omnes venti nascuntur ex exhal
tione calida , & sicca , ut docet Philos mus in hoc secundo lib. Summa secunda eis. I. ergo nequeunt esse contrarii, mquidem contrarietas est inter calidum &stigidum humidum, & siccum, non autem inter calidum, & siccum. Respondetur Consequens esse ve- n ab intrinseco , dc periera,
trarios tantum secundo, non primo modo .
177쪽
rro Liber II. Meteorologicorum Aristotelis
sv MMA III. I Sta est Summa tertia huius secundi IN
bri, in qua Philosophus agit de Terre-
motu . diuiditurque in duo capitula. In quoruiu primo olfendit, quid sit, & qu modo causetur terremotus secundum opiniones Antiquorum : In secundo agit de eodem iuxta propriam sententiam. Quoad primum igitur recitat tres Antiquorum opiniones, & illas consutat. Prima est Anaxagorae dicentis, terraemotum fieri ab aere , vi dctento in concauitatibus turrae, quippe exitum petens, nec facile imucnicias, concutit terram, & tremit; explicat suam sentetiam hic philosophus su
dens, terram in parte inferiori este magna, spongiosam, & porosam , & consequenter facilem receptiuam aeris intra suos poros ; in parte vel o superiori eue compactam , ac conglutinatam propter aquas pluuiales, de per consequens obstrusam, quare aer detentus in parte inferiori, cii mpetat exitum in parte luperiori, siquidem cum sit leuis sursum sertur naturaliter)nec inueniat, terrana desuper quatit, tremit,
Reprobat Aristoteles hanc opinionem; tum quia adducit quoddam inaniscite falsum , cum dicit terram exi Rere insuper aerem , siquidem Izrra . cuir sit grauis , & aer natura sua leuis , debet
semper esse deorsum, non autem furtum, hoc est super aerem : tum etiam . qui si esset stiper aerem rerra contimio trem ret nam aer lcmper pet rct exitum , Ut locum sursum, sibi conuenientem, assinqui pollet , quini tamen est talium e tum tandem quia non reddit rationem , currerraemotus stcquentius accidat in Vna
parte , quam in alia, quod tamen facere debuit. Secunda opinio est Dcmocriti, afferentis terru moriam causari ab aqua pluuiali hoc pacto: Terra, cum sic ipCi giosa, dc porro a cst rcccptitia intra ic, ac tuarum plumaliam ii r quantum potest ; cae ivrum, cum ii pcrvcncrint .:l: ae, quas recipere , dc alaorbere nequit, violentiam patitur intantuin, quo:i frangitur; modo ad huiusmodi fracturam quatitur , Sc sequitur
terremotus . Hanc opinionem non confutat , cum nullam habeat probabilitatem, verum ut philosophia indignam, illam relinquit . Tertia opinio est Anaximenis , doce tu terrei totum accidere ex desiccatione terrae , facta per calorem Solis , quandoquidem in tali siccitate rumpitur terra in varias scissuras , in quas decidentes parres superiores ciusdem terrae, dc etiam aquae pluuiales , illam quatiunt, de m uent, ut inde sequatur serraemotus. Contra hanc opinionem arguit Phil sophus tripliciter . Primo quia data veritate riuus sententiae , plures fierent te raemotus , quam fiant , cuiri pluuiae sint frequentiores cadentes in illis fixuris: secundo . Non posset reddi rario , cur ma- sis fierent terraemorus in uno loco, quam in alio , siquidem pluuiae , & glebaec derent passim in illas ti acturas tertia quia denique cessisnt terraemorus , cinnitasse ut impleis illae cauit ucs torrae , quae omnia sinu absurda, & i xperientiae repugnantia , idcirco concludit non bene calluisse hunc Philo mum iraturam, oc cau
Quoad secundum capitulum reprobatis aliorum opinionibus . niti rur ostendere in generati an , eisentiam , loca , &lcmpora Tertemorus de monte propria in longismina digrestione , quae inmemo, quasi recapitulanta , breuiter per singula , enarratione perstringam. Terr motus igitur est terrae concunao , a spiritu interclum , sorasi egredi nitente , originem ducens et nam intra terrae suapte Matura siccae aluum , Caelinium corporum Virtute generantur exhalationes,
quae si violenter detineantur quia nia mirum terrae pori , vel pluuia . Vel scita obturati , non finunt eas exire cauita ros peragrant , de altera in alteram terruno flatu , ac traiectii permeant sobnixe intinia faciunt , ut ostium sibi
pandant , eaque agitatione terram qUa iiunt , de tremulam cssiciunt . Porro LCr-ren Otum moliuntur , nedum exhalationum , de spirituum copiola cong si CS, si paruum in locum comprimantur , sed signis subcerrancus , & aer, si rarescant, id que latiorem exposcant locum , du
178쪽
cubus emimpere conantur, de terram ωrtiter contundunt . Aquarum item aptolii aio , si de subter cum inserat spiritus e aqua enim non est causa terraemorias . eam linoel lens, sicut fluctilum venti . sed non fluctus ventorum caulae sunr.
Venti etiam introrsus collecti , si nimhangusta experiantur antra , mutuo occurlan CS , terram quassant , ut exitum
petant . Tantam vero inesse exhalarioni vim . cui vetatur egreuiis , ut terram exagitare valeat , cxplorate indigitant in aere Vcnti , dum arbores , d mos , turres convellunt, sternunt , eue runt e persipieue in animalium corporibus I endunt tentiones , dc conuulsiones , quae fiunt spirituum consticatione , qui pe sunt in causa , ut maeri simul tentantes , vi retinere , non porant dominari motui aegrotantium , Phraenesi ubdelicet corruptoruIn , Iantumque robur iis conserunt , Ut vincula manibus sta Rant , ingentia pondera Cloeant, &ea prς- stent , quae multa b c valentes, de rob
Duas inquit Philosophus species terrae motus scilicet tremoris, & pultas. Oportet enim intelligere , quod sicut ii a corpore nostro , de tremorum , &pulsuum causa est Spiritus , qui intercipitur , virtus , sic de in terra spiritu misimilia tuere , dc hunc quidem terraemotum , velut tremorem cise , illum autem velut pulsum . Velut iminor erit, si spiritus . cui ultro , citroque libere Excurrere interdicitur , terram modo, lianc , modo ad illam partem iactui. Velat pulsus erit , si halitus recte ascendere nitens , terram e prosundo quatiat , dc nunc illam sursum eleuet , nunc deorsum deprimat , ea quidcin ratione , qua pulsus gratia alternatim asesurgunt, & concedunt arteriae. Terremotuum nihilominus desumuntur discrimina ex halituum magis , minute locupleti copia,ex eorundem vi , &inertia , atque ex cauernarum angustia,& situ : nam aliquando in diuersis teri ae partibus .ramina terraemotu efficiuntur, quia spiritus ibi existentes , cum sese stimul omnes ob resistentiam extra suo re nequeant , terram perforant aut ex Obliquo arietantes, fundamenta quassam, ut maxima collabantur aedificia. Terram nonnunquam interscindunt , & voragi nes aperiunt , quae integras urbes deglutiunt , montes ipsos exsorbent : Si verbhumum , t Draci tis rcluctantia , non valeant perscingere , eam . molliant intumos centes spiritus , ut norii montos
in terra , vel nouae inseri in mari exu
Praeterea ,cum terraemotus ex halituum collisione oriatur , ne osse est , ut sonusi plana concitetur , qui varius persi epit, exilis inquam , vel magnus , iuxta n lituum impctum , de cauemarum positionem , angustiam scili ct , dc amplitudinem , quemadmodum de Vox ex gutturis , asperae arteriae . N aer s emis I diuersitate in scit modii'ationem , boum tamen mugitum , ut plurimum imi
In locis temperat ἴs , Vbi exh. ilationes sacile gignuntur, &dissi ulter resoluim-tur, in locis item cauernosis, ubi aggrcgatae permanent , nec celcriter cuanescunt, crebriores sentiuntur terraemotus.
Vero , dc Autumno potissimum obtemperiem contingunt : nam Ailatera, calor nimius exhalationes absumet , dc Hyeme frigoris rigor earum Oiscit generationi . Non est definita terremotuum periodus ; aequidem , donec spiritus , de halitus vigent , terra agitatur , debilius tamen , prout decrescunt , dc ex
Denique Philosophus proponit Varia
signa , uim praecedentia , tum comitantia , tum consequentia te motum,
de quibus fiet mentio in propria quaestione, quare pro nunc illis dimissis ; cum reliquis adrerraemotuum naturam accidentalem perti-
bus , ampliori textus enarrationi stipersedere decreuinalis', de ad quaesti
179쪽
Disputatio III. Quaestio L Is 3
lori , eo'ῆ modo, quo dicunt aliqui , quod superficies terrae obiecta Soli in aestate fit extensor propter rarefactionem, quam in hyeme. Quarto modo mouetur terra secundum aliquam partem vi, quae per frictionem, seu diruptionem cadit d orsum infra terram. Hic est sermo de te
rae motu hoc modo quarto duntaxat, non autem de tribus caeteris.
Secundo Notandum ex eodem ibidem, huiusmodi casum, seu morim terrae posse duobus accidere modis. Primo , quando aliqua pars terrae est valde concaua , &veluti columnis sustentata ; tunc enim si deficiant columnae, terra propter pondus,& grauedinem cadit deorsum , & mou tur. Secundo prouenire potest liuiusmodi
casus ab aqua. per vias subterraneas de Gente nam in tali decursu corroditur quodammodo: terra , dc para terrae
superstans , Propter eondus , cadit d orsum t Neque de his terraemotibus est sermo in praesenti quaestione , quand quidem isti non fiunt ex exhalationibus, sed vel ab aqua , vel ab aliquo alio age re per accidens , ut explicatum est , quae non sunt per se causae terraemotus proprie sumpti. Tertio Notandum est , exhalationem calidam, &siccam ecte materiam isnis,
venti, ac terraemotus, verum diuersim de consideratam: nam i xhalatio, ex qua
sit ignis, est subtilior, & minus continua, & ideb altius ascendit , usque ad supre
mam regionem acris, ubi inflammatur
ab igne, sibi vicino , & generatur ignis,
seu meteorum ignitum . Exhalatio vero ex qua fiunt venti est etiam subtilis, ac t Duas , adeo ut ascendere queat ad mediam regionem aeris: caeterum ab eius frigiditate percussa, repellitur, ndaltius scendat ; & cum irioueatur lateraliter, ex ea gignuntur venti. Exhalatio autem , ex qua fiunt terraemotus est quidem calida , & sicca , sicut exhalatio ignis, & venti, Sc in hoc omnes conueniunt , sed disconuenit ab aliis ob
eius crassitiem , qua de causa detinetur , ne ascendat , verum inclusa manet in visceribus terrae : porro cum Vicaloris , inibi detenti , rarefiat , & cupet maiorem locum, nec susticientem inueniat , petit exitum , quem cum instendere nequeat , terram quatit , &fit tali pacto toeraemotus. Quarto Notandum ex Scoto ibidem , exhalationem calidam, Sc siccam, ut possit esse causa terraemotus proprie sumpti, debere esse sortem in pellendo, & moue do partes terret ut dicit Aristoteles in textu cap. secundo . Huiusmodi autem sertit do potest ei accidere, vel ex repercussione superficiei terrae, quam nequit diuidere , dum naturaliter sursum tendit, ut exitum inueniat: liquidem retrocedens compi mitur in seipiam , & roboramr : vel per sui calefactionem , & rapefactionem 3,
per quam dilatari appetit, v E cum non habeat locum , in quo se dilatet, iterum vult suas partes , & seipsam Brtificat ; vel per lui compressionem factam
ab aqua subterranea , aut alia exhalati ne luperueniente ; nam in tali compressione intenditur , & krtificatur eius
virtus , eo modo quo ventus tra
siens per locum strictiorem .rtius impellet , quam ventus habens ampli rem diffusionem : quandoquidem virtus unita , .rtior est , seipsa dispersa. Ex his sit prima Conlusio . Exhalatio calida, & sicca , sic krtificata , ac roborata infra terram , est causa rerra
motus. Est Aristotelis in textu, & Sc
ti loco citato, ac aliorum , quos retulimus pro postrema sententia . Probatur, quia non minoris vigoris , & virtutis est huiusmodi exhalatio inclusa in visceribus terrae , roborata , & Hrtificata
aliquo ex praedictis modis , quam sit exhalatio calida , & sicca , tartificata intra latera alicuius nubis , sed ista exhalatio sic Mnificata euadit sulmen- ,
quo eradicantur arbores , deiiciuntur montes , domus , & castra , ac alia mirabiliora fiunt , patianturque maximo detrimento hominum , ac animantium , ergo , de illa poterit causare, saltem motum in terra , Ac euertere domus , ciuitates deiicere , montosque
absorbere , si in huiusmodi terraemotus scindatur terra , & fiant v ragines . Maior palci , quia ma
gis videtur roborari posse exhalatio calida sicca, inciuia in visceribus , vel intra latera alicuius concauitatis tela
180쪽
rs4 Liber II. Meteorologicorum Aristotelis
terrae, quana inclusa intra latera alicuius nubis : quandoquidem ibi concurrunt plures causae sortificantes, quam hic, ut adnotatum fuit in Quarto Notab. Ergo non minoris, immo maioris, vigoris, ac virtutis , erit exhalatio calida , & sicca inclusa in visceribus terrae, sic roborata , & sortificata , quam si inclusa foret intra latera alicuius nubis . Minor patet ad experientiam , & magis clarescet insequenti Disputatione. Confirmatur a Gmuli, quia exhalationes inclusae in visceribus terrae, roborantur, & sortificantur ad instar spit ituum vitalium infra corpora animantium inclusorum, ut docet Aristoteles in hoc secundo lib. Summ.3. cap. secun lo, Sc rario suadet , ut appareat Mnalogia inter mundum maiorem , & minorem , seu spiritus vitales , quandoquem uentur ita veritater , ac sortiter , ut illorum motus, vel reprimi non possint, aut non nisi maxima cum difficultate, ut patet in habentibus febres acutas , Hlphrenesi correpris, vim idem est dicetidum de ha tribus,scu exhalationi S, quas inclusas patitur terra. Secunda Conclusio . Canta efficiens terraemotus immediata est halitus, in cauernis terrae collectus ,& ibi violenter,ac
praeter naturam detentus , Conclusu Gque e mediata vero est omne id , quod praestat auxilium , vel halitus generati
ni , ut sunt: Sol , de Stellae calcfacien- res terram; vel ipsum genitum impellit ,
aut coarchis, ut affluxus aquae copiose, di ventus terram ingrediens et vel ignis
subterraneus attenuans, aer rarefaciens,
aut incendens halitum i vel tandem iii gus ipsum ambiens , dc circumstans , ac d antiperistasim roborans , ac tartificans . Sium intelliguntur Auctores r lati pro tribus prioribus opinionibus . Probatur prima pars , quia experientia videmus a vento arbores euelli . aedificia dirui, totumque mare mirabiliter concuti , de turbari ; vi pulueris Io mentariI globos plumbeos , ac ferreos per aera volitari , ac velociter cieri ad inserendam ruinam turribus , & pwpugnaculis, etiam munitissinis , cum igitur huiusmodi portentosi effectus proueniant immediate ab halitibus , & exhalationibus calidis , de sidcis , in vomtis , ac puluere tormentaria detentis , non est mirum si eandem , aut si nilem
vim ostentent circa terram , dum sic Brtificati detinentur violenter in unc ribus , & cauernis eiusdinra terrae . Secunda pars declaratur , nam, ut huiusmodi halitus terraemotum efficiant, exigitur, ut roborentur , ac Brtificentur ,
vel per calefactionem , 8c rarefactio nem , de hae habentur vi Solis , de Astrorum; vel per repercussionem super-Miei terrae , dum in altum attolluntur, ut exiciim inueniant , & haee prouenit illis , aut ab aqua illos comprimente ,
aut a ventis poros terrae claudentibus evel per antiperistasim , de ista causatur a
vi frigoris ambientis , & circumstantis praedictos halitus, siue exhalatione calidas , 3c siccas , ergo omnia hςc siv rius recensita sunt causae mediatae concurrentes , dc auxiliantes ad effecti
Tertia Concluso . Impossibile est in tam terram simul, & scines sic moueri vi
halitum in ea detentorum; verum terrae motus huiusmodi apparent tantum in alis
quibus partibus Est Scini ibidem subnu.
3. & 6. Probatur prima pars, quia terrae motus excitantur ab exhalationibus calidis , & siccis, detentis , ac sortificatis in
cauitatibus eiusdem terrae. ut dictum est
in praecedenti, sed impossibile est , sal-
Iem naturaliter , esse concauam terram
totam, aliouuin hactenus terra habitabilis Misset iacta inhabitabilis ex iteratis
motibus, in quibus, di ciuitates clii utae,&aedificia collapsa , & montes abserptitassent, ut experientia comprobari potest in illis partibus, ubi frequenter Ment aerraemotus accidere. Confirmatur, qui in non ubiqueterrai um generamur exhal
tiones cesidae, εc siccae, vel ob absentiam Soliselevantis. vel ob praesentiam diutur nam , easdemgenitas absumentis et vel ob nimiam frigidiatena regionum comprime tem Fros terrae in quibus possent detin
ri huiusmodi halitus calidi , & sicci, ergo
cum in tota terra non adsint huiusmodi exhalationes calidae, & siccae ,nec ubique
terrarum poterunt terraemotus naturali-Ier accidere. Secunda Pars probatur, quia terraemorus non fiunt communiter in