F. Francisci Panicarolae ... Disceptationes Caluinicae. A Ioanne Tonso Mediolan. patritio in Latinum conuersae

441쪽

videri nostris sensibus,cernere panem,aut vinuna; cu verbo Ded certissimi simus,post sanctissimam consecratione, in hostia vel calice,sine ulla dubitatione,non remanere amplius,neque pane, neque vinum. sed quaerit Lutherus,ubi sit: cedo enim linquiti hoc verbum Dei,respondere ego possem,reperiri in Ecclesia, in eraditionibu in Conciliis, in Decretalibus Summotu Pontificii haberi ex comuni Sanctorum patrum omnium consensu; neq; Luthero relinqueretur euadendi locus, cum praesidia haec omnia, optime superioribus disceptationibus,a me, munita sint. attamen cum isti semper se diuinis literis inniti, prae se serant; nos item ,hanc veritate in diuinis reperiri literis,affirmamus: & praecipue in ipsis eisdem domini verbis. hoc est corpus meum. & hises sanguo meus. cum enim Lutherus fateatur, nimis esse perspicua,ad demo strandum, in Eucharestia fuisse Christi corpus sanctissimum,quo tempore,eam ipse dedit Apostolis; dico ite ego,

non esse minus aperta, minus clara,ad probandum;in Sacra me.

to ipso pane amplius vinumue non remansisse. nam si creberrume ipse Lutherus affirmat,ut heri dicebamus, verba Dei accipi. enda esse, iuxta Grammatica,nudam intestigentiam I ita mi non liceat ei per eAngelum,nedum per homine, mim miram fieri ; ne detur

occasio aduersa ijsfripturas eludendi: siq; saepenumero repetit id ipsum,quod ab omnibus haereticis asseritur; videlicet; nihil esse

addendum merbo Dei, cum Christus dicat, hoe est corpus meum . quis assirmare poterit iuxta Grammatica nudam intelligentiam .

intelligendu id aliud esse,quam corpus eius 'de cum dicat his eri sanguis meus, si ad literam intelligantur haec verba, quis poterit dicere,id,aliud esse,qua eius sanguineὶ cum enim Christus dicat, hoc,est corpus; prosecto no dicit,hic; est panis. & cum dicat,hic estianguis,certe no dicit,hoc est vinu. Et Lutherus ipse cum ad. uersus opinione Oecolampadij disputaret,dicebat Christi verbis

iniuriam fieri; quandoquidem si dixisset, hic est panis, credidi L; D d x sent

442쪽

sent oes;cum aute dicat,hoc est corpus meum, nonulli sunt, quino credant. ita ego dico; nimis tu Luthere, Christi verbis in tuarius es. si enim dixisset, cum hoc corpore, simul est panis, croderemus omnes: cum autem nullam nisi de corpore mentione faciat, tu negas, solum corpus credendum eme,& panem addis.

quod si in nuptijs quae in Cana Galileae facta sunt eo creditum est,uinum illud,esse meru, quia architriclinus id affirmauit, di. cens seruarii bonum minum e rue adhuc, quare in nuptijs, quae facta sunt Hierosolymis, non credamus corpus sine pane & sa guinem absq; vino,cum Christus dicat,Hoc est corpus meum; &hie est sanguis meus ' A qua in vinu conuersa est, neque in vino reo mansit aqua . virga in serpentem couersia est,neq; in serpente virga remansit;cur igitur conuertetur panis in corpus,& in corpore

remanebit panis Z aut vinu conuertetur in sanguine,& in sanguine remanebit vinum Z Denique,quid ais Luthere ξ Hoc est corpus meum. dicit ne Christus,in corpore aliud quicqua inesse,qua corpus 3 fit ne ulla,vel minima panis metioὶ nulla prorsus. Tu auteasseris iuxta nudam literam intelligedas esse scripturas: igitur hic non est panis . haec argumentatio, Lutheru perpulit auditores,ut a Vultcleta dimentiret; & in nou si quem dixi, errore laberetur . tum enim Vult clesso diceret,Chi istu dixisse, hoc est corpus: nci aut hic est panis, rei podebat Vultclessus, id quide ver insed oportere intelligi, ut simul cu corpore,esset etia panis . Lutherus aut, cui iam illud ex ore exciderat , Verbo Dei nihil esse addendu, cum praeterea intelligeret Christu no dixisse, .i.hoc loco: neq; dixi Lhoc,animaduertit, ut suas partes tueretur, aliquid sibi conandu,quo appareret, ijs verbis, panis etia facta sitisse mentione. quocirca expotuit, Hoc, id est, hic panis es cori in me.. Hic, id est hoc uinu,ssanguis mein. et ridiculu illud inuentu ex arca sua de prompsit,scilicet, in hostia pane etiam inesse,quoniai de panis,

est corpus Christi: de in calice inesse etiam vinum,quoniam ide vinum

443쪽

vinum, est sanguis Christi. itaque ineptus sane,& fatuus homo, illud asserere non dubitauit, scilicet; Panu es corpus. Ianguis ectminum . quod perinde est, ac si asserat, aquam ipsam in Cana Galileae, fuisse vinum,& vii gam fuisse serpentem ;& uti dic bam , hominem, esse equum . praeterea , quid eo ineptius, quid peius, ad quod miser confugit; ut dicat, articulis hoc te hic, si gnificari panem & vinum nam si tam diligens obseruator est

Grammatices, in exponendis sacris scripturis , quam sese ostentat, ut audistis; an censebit hoc esse Grammatice loqui, si dicatur, hoc panis est corpus meum ,-hic minum est sanguis meus pquid ad haec dicet 3 verbum hoc sibi velle haeres, est corym meus quod sane, si daremus, oporteret postea probare, rem ritam, eo tempore fuisse panem, & non corpus Christi solum . quod si vitandi erroris grammatici caussa,de corpore loquens, ne dicat hoc panis, velit dicere, hoc idest hae res; cum deinde loquetur de

calice,voletq; eundem errorem vitare, ne dicat hic minum, qu

modo dici poterit, hic, id est hae res ' Profecto videtur consultis factum a Spiritu sancto , ne intelligeretur illis articulis, ibis, &hie, significari panem, & vinum, & studiose genera ab ipso co-

mutata fuisse: neutroq; maris articulum; mari vero, articulum

neutri, tributum. de pane enim qui masculini generis est;panti; dixit hoe est corpuι meum: & de vino,quod est neutri generis, Lnum ; dixit, hic essanguis mem . quare Lutherus, det manus necesse est, cum sese amplius tueri non possit ; nisi hoc novum, praeclarumq; Grammaticae genus in sacras literas inducat,ut diis catur , hoc panis, de his minum. neque vero ad codicem Graecum confugiendum est. nam Spiritus sanctus in ipsis quoque interpretibus loquitur; & certe aequum esser,in editione vulgata,haec

etiam,quae inter se nullo modo congruunr, aliqua ratione tuet t. praeterea, videtur Spiritus sanctus etiam inscripto Giaeco, eodevsus esse consilio; nam ne illis articulis signaretur panis, & vi.

444쪽

num mi & utraque haec verba, masculini sunt generis,amborum autem articuli, videte an ex Grammaticae praeceptis, lsunt generis neutri. τρω m σ--:-- immo aliud obseruatum est, cum in exemplari Graeco, tum etiam ab interprete Latino, ut articulus panis, non selum sit discors a pane, verum etiam concors sit cu corpore. & articulus vini, no solum sit discors a vino, sed et cocors cu sanguine. non pol coniugi cum υτοιν, & coniungitur Cum τε σκια, τούτο , non potest co-

iungi cum . . , & coniungitur cum quemadmodum in Latino, hoc, coniungi non potest cum panis, & coniungitur cum corpus, & hic, coniungi non potest cum minum, & colungitur cum sanguis: poteratne maiori artificio, a Spiritu sancto ostendi, hoc ; esse corpus, non panem: & hic; esse sanguinem, non autem vinum quare, quod ad verbum Dei attinet, &hauritur id quidem ex puro diuinarum literarum sente,) nihil

est pro nostra causa clarius, nihil firmius. sic, ut oporteat, vel addere merbo Dei, reclamantibus omnibus haereticis, &cum Vultcleta intelligere; hoc est corpus meum,sed aderi etiam panis. vel fundamenta omnia Grammatices euertere,&cum Luthero dicere ; hoc panas, ω hic minum: & simul omnem physiologia destruere,& intelligere, rem non mutatam esse alia m. panem inquam non mutatum in aliam substantiam, esse corpus Christi: vinum item non mutatum, esse Christi sanguinem: vel veritati adhaerescere, & quod ipsium Dei verbum se adet, libenter credere: scilicet posse quidem dici, panis transiιctantiatus essis carnem, & vinum transiyt in sanguinem; & huiusmodi: sed panis es corpus, vel minum es sanguu, dici nunquam posse: ac denique in hostia, & in calice existere quidem corpus, & sanguinem Christi sed panem, vel vinum nequaquam. Nisi serinte Lutherus, caeteriq; transib tantiationis aduersari , ope ab ijs locis

445쪽

4zylocis petant, quos ipsi moleste sane, & odiose cogesierunt quibus in sacra scriptura, dum de hoc Sacramento agitur, aliquando panis, etiam post ipsam cosecrationem, appellatur. ut A st. cap. 2 O. c.m conuenissemus ad rangenta panem. & i. ad Corint. a. X. panu quem rangimus. & r. ad eosdem cap. xj. quotiescuci; manducabitu panem hunc. & id genus alia. Et praeterea in ipsa etiam coena fit panis mentio, cum dicitur, modo, accepit pone .

modo, accepto pane; quo circa, dicunt isti) cum a pura sacrae Scripturae litera non sit discedendum, cumq; ipsa, etiam post conlacrationem, dicat panem esse, panem eum appellans, sine dubioc redudum est nobis, vel simul eum Christi corpore panem esse: vel eundem panem esse corpus Christi . leuissime sane. quaeso enim, nos audite. Ecquis est qui neget, illum quem Chri stus in manibus accepis, quo tempore accepit, verum panem fuisse P caput est, ut probetur, tunc fuisse pane, cum Apolstolis dedit. Sed. hoc probari unqua non poterit et immo opto ego, precorq;, ut quilibςt auente locum illum perpendat . co gnoscet enim, quam diligenter, quoad panis est, appelletur pa nis; confestimq;, simulac conuersus est incorporis Christi sub ista nitam,nunquam amplius panis appelletur. Ecce Matthaeus, accepit panem e deinde cum Apostolis dedit, Hoc est corpis meῶ ι

Ecce Marcus; Manducantibus istu, Isin accepit panem e Postza ι sumite,hoc es corpus meum: Ecce Lucas; et accepto pane: deinceps, accipite ω manducate, hoc es comm meum. cum Christus a cipit, semper appellatur panis . sed cum dat, corpus appellatur. quare, O Luthere, cum ego credam, panem esse , quo tempore

eum accipit Christus, quia panis dicitur; quare & tu, quo tempore Christus dat, non desinis credere, panem esse, quia panis non dicitur ' Caeterum,quod ad eos scripturae locos attinet,Quibus,post consecrationem appellatus est panis, praeclare duobus modis respondere positim, quibus res omnis fiet maxime per-

446쪽

4o 6 spicua . primo quidem sic: constat, omne comestibile quoquo modo, idest quicquid, quocunque modo comedi potest, creberrume in diuinis literis, panem appellari. Ecclesiastic. cap. 29. Initium uita hominis, aqua fν panis: idest esca, & potus. Psal. 77. panem caeli dedit eis. & de manna loquitur, quae certe non erat panis. Ioann. 6. ipsis Christi diuinitas, quoniam cibus est animae, panis appellatur i, panis qui de caelo defendit alijs locis. quare, sicut omnia quae aliquo modo comeduntur, quamuis non sint panis, tamen panis appellantur, ita possum ego Sacraescripturae morem imitari, dicereq; ijs locis, tametsi Sacramen tum Eucharestiae, non est panis, attamen , quia manducatur, panem appellari. Altero modo, & melius quidem, dici potest; saepenumero appellari res, ut olim fuerunt; non visunt. Veluti, si donasti vinum, quod postea in acetum degenerauit, non absurde dicam ; hoc vinum donasti: non quia vinum sit, sed quia fuit. Exemplum habemus in sacra scriptura clarissimum. Exod. 7. cum enim conuersa esset virga in serpentem , serpens nomine virgae appellatur, non quia sit, sed quia fuit: habe tutenim deuorauit mr a Maron, ιτα magorum. certe virga noerat, & vocatur virga, quoniam tunc virga erat, cum in serpendtem conuersia est. Et Eucharestia Sanctissima, quamuis panis non sit, quandoque ramen panis dicitur; quia panis erat, cum in corpus Christi conuersus est :pra sertim cum adhuc externa figuram panis retineat, &effectus, qui panis sunt videamus. duobus igitur modis responderi potest, ad eos locos quos asserunt isti . sed cum omnes alij, praesertim scriptura ipsa,quae fons& caput est institutionis Euchatestiae, a nostra caussa tam con stanter & firme stet,ut in aliam partem flecti non possit, quid opus erat, ad fallcndos populos, mendicare, detorquere'; tam leues locos 3 summa est: vel ipsum Diabolus assiam tuisse, T ἁ-

447쪽

4C lapides, pane ant . praeterea fit ab eo, qui caelum secit; qui toties virgam in serpentem, & serpentem in virgam conuertit; &aquam in vinum , & aquam in sanguinem commutauit. ipse seipsum transfigurauit, & eandem substantiam reliquit sine ae-eidentibus e quare, nunc pariter eadem accidentia relinquere non

possit,sine substatia panis 3 id autem fecisse facereq;; ipsum Dei

verbum in diuinis literis testatur, in quibus omnibus, nihil est, quod contra nos faciat. immo pro nobis alius est scripturae locus, clarus firmi sit must, sed de hoc in altera parte dicemus. Interi m, quoniam Lutherus dicit, Transibstantiationem, esse

inuentum trecentenarium, id est trecentis adhinc annis, nemini

cognitam suisse huiusmodi conuersionem, rogo vos auditores, praeter scripturam cui innitimur, )quam hoc praeterea sit apetatum, quam impudens mendacium, diligenter attendite. Et quidem,si difficultas in verbi controuersia posita sit,quaeraturq; quam vetusta sit haec vox Transibriantiatim,disputationem hac Calepinis & Sipontinis relinquemus. Sed si agimus de re ipsa; scilicet, an panis ille vel conuertatur, vel commutetur,vel transeat,vel fiat, vel transbstantietur in CHristi corpus, mox intelligetis,an trecentis abhinc annis tantum modo,notum id fuerit. atque initium ab Anselmo faciamus: in primam enim ad C rinth. dicit; 'Nec mirum, quod de pane is et ino, carnem oe sanguinem sevum scit . nam ην in quolibet homine, carnum x sanguinem de pane mino fasu. Haymon in eandem Epistolam i Hepanis transit in corpu3 Christi: nec Fnt duo corpora, sed inum compus Theophil actus in Ioann. cap. 6. transformatur enim arcanis merbis,panis iste per NHicam benedictionem, accessionem Sancti Spiritus in carnem domini. Isidorus lib. pri. de ecclesia ae offi. cap. it . panis minum, senstificata per Spiritum Sanctum, in

Sacramemum diuini corporis transeunt. Damascenus lib. . de fide cap. Iq. pant1 minum, transimulatur, in corpus , sanguis

in nem

448쪽

4ognem vel . Augustinus sermone octauo de verbis Domini. ante. quam consecretur, panis est, ibi autem 'erba Christi accessierunt, corpus est Christi. Ambrosius libro Quarto de Sacrament.cap. 1.2Ibι merba Chrisii operata fuerint, ille sanguis e licitur, qui plebem redemit. & paullo post, licet figura panis Is mini mideatur , nihil tamen aliud, quam caro Chri Τιαsanguis credenda sunt. Basilius lib. de ritu missae: faciat Spiratus Sauctus huc pane, pretiosum corpus : ω minum, pretiosim fmgsinem , dominι Saluatoris nostri Iesu Christi. Gregorius Ni isenus de mystica vita Moysis: cum sit panis , in carnem mertitur. Eusebius E mi Gemis in sermone de Vita Domini, Visibilei. creaturas , in substantiam sui corporis sui sanguinis conuertit. Ciprianus in sermone de Coena

Domini, panis non effigie , sed natura mutatus, omnipotentra mer-bi factus est caro. Pontianus Papa Epistola prima ad Felicem: Sacerdotes proprio ore, coitus Domini eo ciunt. Telesphorus, in Decretali: Sacerdotes proprio ore, corpus Chri ii onficiunt. atque bic vixit Antonini Pij temporibus. an vero doctrina hae quam affero ego, vobis videbitur noua 3 sed oporteret non excludi teporis angusti js, ut sexcentos alios locos asterre possem. interim concedo quidem, sicuti nomen hoc, Christianus, ortu est Antiochiae: & omousion in Nicaeno Cocilio: & Dei para in Ephesino: S alia huiusmodi aliter: ita hoc verbum Transubstantiatio, quod maxime proprium est, maximamq; vim habet,in La. terane n si Concilio ortum habuisse. led rem ipsam, nemo est, ex vetustis, & sanctis Patribus, quin crediderit, docuerit, scripserit. Et vos, o decepti, magis Luthero, quam uniuersi his Pa tribus , & ipsi Scripturae sacrae, credetist sed n est, cur utar amplius tanta mansuetudine, i inpediriue patiar, quominus tela ca. piam, S a: matu, in aciem prodeam, iam probaui quicquid a Concilijs statuitur, id esse verbu Dei. Ecce igitur Dei verbum clarissimum : substantiam panis, mini materialis, manere in

Sacra Diuiti Corale

449쪽

Sacramento, anathema. decretum est Concilii Constantiensissessione octaua. corp- ην sanguis fricti, in Sacramento altari sub speciebus panu misi, meraciter continetur, transib antiatis pane in eorpin, mino in Ianguine. Et hoc in Lateranensi Concilio declaratum est. Sancta Synodus declarat, per consecratione panis oe mini fieri conuersionem totius substantia panis, in substan tiam corporis Chrissi Domini noctri; totius substantia mini, in substantiam sanguinis eius; qua conuersis conuenientemqproprie a Sancta Catholica Ecclesia transubstantiatio eri appellata. haec item decreuit Tridentinum Concilium : immo & haec addidit, si quis dixerit, in Sacrosancta Euchareritae Sacramento, remanere substantiam panis Is mini, Gnathema sit. respiremus .

PARS ALTERA.

Vod ad me attinet, dici potest, me disceptationem hodiernam abseluisse,immo absoluisse, hanc Sanctae Eucha-

restiae materiam; quatenus tamen est Sacramentum . nam qu

tenus est sacrificium, alio loco dicemus. quod enim ad ipsam spectat, uti consecratur,& communicatur; contra Oecolam p dium , ostendi; non esse tantummodo signum corporis Cnristi . contra Caluinum, docui; cum ipsi sumitur,non solum sumi corpus Christi, sed etiam corpus, re inesse, sub speciebus ipsius. contra Vultclessum, probaui, cum Christi corpore, non esse panem. & denique contra Lutherum, demonstraui,panem non esse corpus e sed panem, per Transibriantiationem conuer- tr in corpus. itaque iure assirmare possem, absolutam , ut dixi esse materiam hanc, & de alijs loquendum esse . ne tamen ego mihi ipsi, sim conscius, praetermissum a me aliquid ,quod animarum vestrarum saluti prodeste posset; cum praeiertim ea quae dicturus sum, aliquando alijs etiam nonnullam utilitatem at

450쪽

tulerint,vnutantu asseram locum,eum stilicet,que dixi differri a me in hoc tempus: atque hunc, si aequo animo, ab omniq; perturbatione alieno, perpendetis, aperte cognosce iis , & in hostia inesse corpus Chri iti,& in calice languine: neque in hoc, aut in illo, remanere vinu aut panem. id unum vos rogatos velim, ne ante iudicetis,quam caussam cognoscatis. ac si quado longius a caussa digredi videbor, ne comoueamini, quoad finem dicendi faciam. intelligetis enim,ut spero, digressiones eas,non esse vere digressiones;neque a me dici quicqua,quod ad rem maxime nopertineat. Locus igitur, & verba omnia, de quibus, praecipue mihi agendum est, haec siint, quae scribit Lucas cap. in .ve Uerio desiderauι hoe Pascha manducare mobisum,antequam patiari dico enim mobis, quia ex hoc , non manducabo illud, donec imple tur in regno Dei: Et accepto calice gratias egit, ω dixit: accipite M diuidite inter mos. Dico enim mobis, quod non bibam degeneratione mitis, donec regnum Dei mentat. &quae sequuntur. sed

de ijs vel bis, de illis, quae Matthaeus de Marcus scribunt simillimi quidem inter se,quae ego dicam , paullo sertasse remotiora videbuntur, piarlertim vero prima quaestio. Cum enim e ploratum sit nobis, Christum legalem agni camam fecisse Escisse item Euangelicam corporis de sanguinis sui caena: de Ap

stolorum lauasse pedes; quaero ego, utrum lauerit pedes, antequam ullam camam inciperet: an abΕluta utraque cama: an v ro primum legalem fecerit,ium emensa surrexerit,& lauerit; de ad mensam rediens, camam item Euangelicam fecerit. atque

haec parum reserre videntur,sed magni momenti sunt. Christu, Luna decima quarta, quae fuit pridie eius diei quo mortuus est, de agnum occidisse, de aeti mos panes comedisse,& agnum suisse absumptum,& factam ab eo legalem caenam, de Palcha Iudaeorum, plane constat; dc ab omnibus Euangelistis affirmatur . Matthaeus enim ait: e ccessirunt discipuli dicentes, ibi vis p