F. Francisci Panicarolae ... Disceptationes Caluinicae. A Ioanne Tonso Mediolan. patritio in Latinum conuersae

451쪽

remus tibi Pascha ' O pud tefacio Pascha. Parauerunt Pasica. Discumbebat cum duodecim. edentibus illis. 4ui intingit mecum manum in paropside. & pluribus locis. Marcus: Vuo rvis eamus paremus tibi MDt manducemus Pascha ε' tabi eri refectio mea, 'tibi Pascha cum discipulis manducem parauerunt Pascha. 6ν discumbentibus eis, ω manducantibus. dui intingit mecum manum in catino. & Lucas: Mιsit Petrum G I oannem dicens parate nobis

Pascha. stab=es diuerserium, ibi Pascha cum discipulis meis ma- ducem ' my cum facta esset hora discubuit. & Ioannes, Et eaena facta, surgit ἀ caena. Praeter Paullum pluribus locis,& praeter mysterium, de quo constat; ut postremam illam typicam coenam faceret, quo institueret, ut secit, in Evangelicam, & figurat finem imponens, figuratum inchoaret. Constat item, factam eadem nocte, ab eo coenam Euangelicam, &institutam Sancta Eucharestiam : quod quidem &suadetur a mysterio quod diximus, & ab omnibus Euangelistis dilucide explicatur, uno excepto Ioanne. is enim rem utentio praeterit: vel quod eam narrauerant ali j . Vel quia arcano fortaue Spiritus Sancti monitu , descriptionem huius mysteri j Paullo Apostolo reliquit, qui postea, quasi quintus Euangelista, rem omnem diligentissime

Corinthijs, enarrauit. Ioannes autem unum tantum, quod ab alijs praetermissum fuerat, exposuit. videlicet, Dominum e

dem tempore, discipulorum pedes abluisse. itaque Christum, fecisse legalem coenam: secisse item Euangelicam: & abluisse discipulorum pedes, nemo est qui ambigat. immo&quod

pertinet ad duarum coenarum ordinem, clarum eis, prius legalem fecisse, uti figurae finem ; postea vero Euangelicam, uti figurati principium . quo vero tempore pedes abluerit, difficultatem nabet; videlicet, an antequam ulla fieret coena; an post ambas: an medio, inter utramque , tempore. Et quamuis horum trium singulorum, sinsulae opiniones per animos muli

452쪽

rum perualerint, postrem a tamen percrebuit magis, latiusq; diffusa eli: ita ut publicae nomen sibi vendicarit. Et certe, ijs

qui assirmant, amuisse ante utramque coenam . nimis aperto

Ioannes aduersatur: dicit enim, Et caena facta. quod si nonnuuli nouo commento exponant, caena facta, idest parata, in primis videtur detorta expositio, & vis facta verbis. tum, paullo post, reperitur alius Ioannis eiusdem locus, longe clarior: narratur enim, cum Dominus vellet discipulis lauare pedes,surrexisse a caena,'posuisse mestimenta sua. sunt item qui censeant,poit utramque coenam, atque etiam post Eucharestiae institutionem, ablutos fuisse pedes. & ut ita credant, eos illa ratio imducit ; quoniam Ioannes recensens, quae Christiis de proditore praedixerat, assirmat,postquam Christus illa praedixerat, Exisse continuo Iudam. praesentem autem affuisse Iudam institutioni Eucharestiae, & ex Luca elicitur, & est communis sententia. igitur cum Ioannes narret, habitum a Christo sermonem illum de proditore, postquam pedes discipulis abluerat, dicatq; perfecto sermone, continuo Iudam discessisse, consequens illis videtur, institutum suisse, Eucharestiae Sacramentum ; antequam pedes abluerentur. sed ij non diligenter rem considerant. qu uis enim Ioannes, post narrationem lauationis, statim narret , quae Christus de proditore dixerat, non tamen sequitur, nihil temporis inter lauationem, & eum Christi sermonem intercessisse; neque sequitur, eo medio tepore nihil actu fuisse. immo cum Ioannes institutionem Eucharestiae pr tereat,si quaeramus quo loco eam collocasset, ubi de illa sibi scribendum putasset, satis aperte colligitur, ijs rationibus quas paullo post aneremus, de Eucharestia dicturum fuisse, inter narrationem lauationis,& proditionis. quare apparet, hoc argumentum esse leue . neq; multo grauius illud est, quo probare volunt, iam institutionem Eucharestiae fuisse factam,quoniam Ioannes dicit, eaena eras

453쪽

des lauerat, recubuisse iterum . idest redijsse ad mentam , & mensae quidem accumbebat, cum Ioannes ipse recubuit in sinu eius. Quare confirmatur potius tertia opinio, quam dixi magis probari, communiter, & patere latius; videlicet, post lauationem pedum, factam fuisse Euangelicam caenam . quid enim opus fuit, nisi hac de caussa, reuerti ad mensam, & iterum accumberes Ioannes dicit quidem , cana facta, surrexisse dominum, ut pedes discipulorum ablueret : sed cum idem dicat sedisse rursus,at'ue ut ita dicam conuiuium continuasse; indicatur, non intelligere eum, eaena facta; id est finitar sed caena facta; idest imchoata . vel facta caena, non Euangeliea, sed carna legati: quae posterior declaratio, magis etiam placet. Atque magnum hoc fuisse mysterium, Doliores assi rmant; ut finita legali coena,discipuli non continuo ad Euangelicam coenam admitterentur, sed lauarentur prius eorum pedes; nempe ut Intelligerent,quam to mundiores purioresq; accedere ad Euangelicam, quam ad is galem coenam, eos oporteret. &quamuis dominus,in coena legali, a discipulis, aliam munditiam adhiberi no postulet,quam illam,de qua ipse dicit; Vos estu mundι, sed non omnes: venturis tamen ad Euangelicam coenam ,surgit. caena,& etiam lauat pedes, antequam rudus mense accumbat;& pro Euangelica coena, dicat ipsis; accipite manducate: Hoc es corpuι meum. quare,quod ad hanc primam quaestionem attinet,arbitror ego, ex Euangelicis verbis; satis aperte colligi, hunc obseruatum odidinem fuisse: idest, dominum cum suis Apostolis agnum c medisse. tum eorum lauasle pedes. postremo, reuersum ad mosam, rursusq; discumbentem, Sanctam Eucharestiam institui Lse, quae coena Euangelica est. quorsum autem hic ordo,& tota

quaestio haec pertineat,paullo post intelligetis. Interim de alio

454쪽

posui, propius accedam. Cum enim Lucas, & Matthaeus, &Marcus, & omnes aflirment, dixisse Christum , se non esurum fuisse,neque bibiturum amplius, usque ad certum tempus,quod etiam terminarit; quaero, quid sibi velint verba illa terminum notantia videlicet apud Matthaeum, cum illud bibam mobiscu,

in regno patris mei. apud Marcum, cum illud bibam nouum in regno Dei. & apud Lucam. Donec impleatur ιn regno Deι. rursuSqὲ,

Donec regnum Dei mentat. perdissicilis sane est auditores, & perobscura, haec quaestio; sic ut erudita Elbidia, cum proponeret doctissimo magistro suo Hieronymo Sacrae paginae quaestiones, hanc etiam insereret, cuperetq; verba illa, ab eo decla. rari . Et Eucherius Episto pus, in dissicilibus, literarum diuinarum locis, hunc etiam annumerat. neque vero ego id mihi sumo , ut meipsium eorum iudicem constituam , qui de hac re,& inter sedissentium: sed tantummodo, eorum sententias, &in quam partem ego sim propensior, vobis exponam . Tres, de ijs verbis, sunt praecipuae opiniones; Hieronymi, Augustini,&Chrysostomi. moralem interpretatione Hieronymus probat; dicitq; fore, ut tunc Christus minum nouum in regno vel bibat ;cum Iudaei, relicto vetustatis errore, conuertentur, seseq; trans ferent,ad Ecclesiam Dei. sed nonnulli respondent, interpretationem hanc ad germen vitis, non pertinere: dicuntq; , si intelligatur de potu mythico, assirmari posse, longe ante, eo modo, idest mystice bibisse Christum; quoniam bibit calicem quem dedit es pater. praeterea cum dicat Christus, apud Matthaeum &Marcum , de hoc genimine, articulus, significare videtur, vinum de quo loquebatur, naturale esse, ut allud ipsum, quod appositum erat in coena . atque dissicultas haec, tanti ponderis fuit, ut plures ab Augustini sententia averterit: censet enim Augustinus lib. pri. Quaestio. Euangelic.cap. 43. regnum Dei, esse

455쪽

4rs gloriam: Christumq; voluisse dicere; non bibam amplius,donec omnes simul bibamus vinum longe iucundius; idest gloria aeternam. quoniam articulus hoc, ostendit,loqui Christum de vino non quidem mystico, sed generis eiusdem,quod tum erat

appositum. atque illud prosecto bibit, si de conlectato loquamur, J in Emmaunte,cum discipulis: bibitq; item, si de non

consecrato intelligamus, in post resurrectionem: ut Petrus ait Ae . cap. 2. Oui manducauim in ,-bibimm cum illo , posequam resurrexit a mortuis. quare, multo plures, praeclaram sane Chrysostomi sententiam siequuntur,in qua ego et, propendeo. ceniet

enim Chrysostomus, regnu Dei,nil esse aliud, nisi tempus illud,

quo in terris comoratus est, postqua e, mortuis redi jt ad vitam:

tum inquam,cum data es isti omnis potestas. Et bibisse quide etivere,hoc tepore assirmat; sed nouum. id est nouo modo,cum enim, antequam moreretur, biberet,ut sustentaret corpus, tunc cum a

morte redierat ad vita, bibebat,ut fide sustentaret. hae tametres opiniones, oes pulcherrimae sunt. Et mihi quidem, ad ea quae molior, satis est dicere; Christu assirmasse,se non esurum, neque bibiturum amplius, ante resurrectione: siue intelligatur potus itile, de gloria aeterna; siue de ludaeoru conuersione, siue de quouis alio. satis inquam habeo, oes opiniones in hoc concordes esse; ut Christus praedixerit,se non esuru fuisse, neque bibituru, de hoe .genimine mitis, siue id cosecratum esset,sue secus; usque ad mortem. illud etiam vobis excidere nolim auditores, & ad rem reis deo ) verbum Donec,aliquando significare,nunquam: ut eo loco; Donec ponam inimicos tuos . & illo; Donec peperit. & alijs multis. Cum aute ea dixerimus, quae vos praemonitos esse volebamus: videlicet ablutos fuisse pedes medio tempore, quod inter coena legalem,& Euangelicam intercessit. & verba, Donec regnum Dei mentat, intelligi Dum mixero. nunc ad Euangelica veniamus:&in primis ad Euangelium Lucae . is auditores in tota narratione

456쪽

4rgcoenae, siue coenaru; quatuor,ordine exponit. primo loco ; Christu, cum facta set hora,discubuisie,m duodecim e voriolos tu eo rdixisseq; illis; Desiderio desideraui hoc Pascha manducare uobisium,

ante qua patiar. Dico enim uobis,quia ex hoc no manducabo illud,donee impleatur in regno Dei. secudo loco dicit, accepto calice grativi egisse, m dixiFe: accipite O diuidite inter mos;dico enim uobιs, quodno bibam degeneratione Ditis, donec regnis Dei ueniat. tertio loco

haec addit; accepto pane gratias egit,ω regit, dedit eis dices, Moeest corpus meὼ quod pro uobis tradetur hoc facite in mea commemoratione. postremo; accepisse,dedisseq; ,similiter et calicem postquacaenauit,dicens: hic es calix,nouu testamentum in sanguine meo,qui

pro uobis Iundetur. idest, primo loco, dixisse; desideraui facere

hoc Pascha vobiscum. & horum nihil comedam amplius, antequam moriar. secundo,dedisse ei, calicem ut biberent, dixi seq; vinum non biba amplius,ante morte mea. Tertio, dedisse eis panem,& dixisse; hoc eri corpus meum . quarto,cum eis calice darer,dixisse; hic est sanguis meu s. quo circa,semel locutus est de cibo, non facta corporis sui, mentione: & semel de potu,no facta mentione sanguinis . tum rursus de cibo locutus est, dicens ;hoes corpus meum: & rursus ite calice dedit eis,dicens; hie es anguis meus. qua in re,cu facti serie & ordine quaerimus,in magna difficultatem incurrimus. cum enim duas coenas fuisse factas ostenderimus: alteram legalem; Euangelica alteram medioq; interutramque tepore, abluisse dom inii discipuloru pedes; ex ijs quatuor,quae Lucas narrata Christo fuisse dicta,quaerimus, quo tempore,unumquodque dictu sit: idest in priori ne, an in altera coena . im mo re vera,prima duo quae dixit,ea tantum dissicultatem habent. nam quod attinet,ad alia duo,quae dixit posterius,uid

licet; hoc est corpus,& hic essanguis, plane constat, dicta fuisse in Evangelica coena ; postquam lauerat discipuloru pedes; & cum instituit,communicauits sanctissimam Eucharestiam. Sed de

457쪽

437 duobus quae dixit prius: scilicet; Desiderio desideraui hoc Pascha

manducare mobiscum: & illud, Dividite inter mos: no bibam amodo, quaestio est,quo tempote dixerit ea Christus: antequa lauaret pedes; an postea. Utrum in coena legali, an in Evangelica, & in sum ma, Pascha istud quod desiderauerat manducare, & quod non erat esturus amplius,fuerit ne legale, an Euangelicum. & vinu id, de quo dixit, diuidite inter mos, non biba amodo, fuerit ne illud quod erat consecratu; an illud quod consecratum no erat. ordine dicamus. Atque in primis,nonnulli sunt, pauci tamen,& inter illos Ruffensis ultimo loco aduersus Oecolampadium , qui censent verba illa, Desiderio desideraui hoc Pascha manducare mobisu, dicta sui me, postqua Christus lauerat discipulorum pedes, euq. locutum de sanctissima Eucharestia;quam desiderauerat comedere cum ipsis: & quam non esurus esset amplius, nisi post resurrectione,quo tempore comedit eam, cum discipulis in Emma-unte: rationes autem praecipuae, immo solae, quas afferunt; tres

sunt. prima,quoniam Christus loquitur, ut patet in de Pascha, quod rursus post resurrectione esurus erat, cum regnis Dei ueniat: at Pascha legale, nunquam comedit amplius, sed comedit qui de Euangelicum in Emmaunte: igitur de Euangelico , no delegali, locutus est. altera: quia loquitur de Pascha, quod vehementer desiderabat: Desiderio desideraui. legale aute Pascha non desiderabat quidem , immo ab eo et abhorrere volebat: ergo locutus est de Euangelico. postrema; quoniam tres Doctores, in ea sunt sententia,ut hoc Pascha adeo desideratum a Christo,sit Euangelicum no legale. & hi sunt, Eusebius quem refert Catena; Hieronymus in Matthaeum cap. x s. & Tertullianus lib. quarto c5tra Martione. Et quidem quae ab his dicuntur,negari non pol quin pulcherrima sint,& sipecie habeant. Sed tamen si recte ea distinguemus,diligenterq; perpendemus, mihi credite,rationes illae noVrgebunt: quin potius earu aliqua, atque oes fortasse,contrarium Ottendent. nam,quod ad primam attinet; qua dicular, ChristuE e 1 locuis

458쪽

4igloeutum ege de Pascha, quod rursus esurus esset,cum a morte re dijsset ad vitam,possumus tribus modis respondere: vel eo loco intelligi Pascha,ex sententia Hieronymi, conuersionem Iudaeorum . vel ex Augustini sententia, intelligi coelestem gloriam, noautem,ut ipsi centent,Pascha Euangelicum. vel denique negare

possum, Christum post resurrectionem Pascha illud esse ru fui s.

se , de quo tunc loquebatur . nam quamuis cum Chrysostomo concedam,tempus illud ,quo Christus post resurrectionem m ratus est in terris,accipi pro regno Dei; dico tame,Verbu 'Donec, no significare finitum,& terminatum tempus ; Et quemadmo- . dum Christus sedebit a dextris, Donec ponantur inimici, neq; tamen cum positi fuerint, tunc sedere desinet, sed perpetuo sedebit : ac sicuti Ioseph Mariam non cognouit, Tonec peperat, nec iccirco,cum Maria peperit,deinde virginitatem amisit, sed semiser intacta permansit; ita Christum dixisse, se non esturum legae Pascha, Donee resurgeret; neque tame post resurrectione, alia ue unquam , illud edisse. cum igitur asserunt, loqui Christude Pascha, quod esurus esset,postquam surrexisset a mortuis,negare id possum : & dictionem Donec, eo modo interpretari quo audistis. Verumtamen demus, locutum fuisse Christum, de re, quam esurus esset,post resurrectionem; Sed animaduertendum est,cum dicit, Ex hoe non manducabo illud: non intelligi, Ex hoe tempore, non manducabo istud Pascha: idest Paschalem Agnum tantummodo . sed vel omnia, quae apponebantur cum solenne Pascha celebraretur: in quibus erat etiam panis: vi praeclare Innocentius dicit, de ossitio Missae. vel verbum istud, perinde esse, ac si diceret, aruicquam. & generaliter dicere,se non esurum quicquam amplius,quoad a mortuis resurgat. quare assirmo,no oportere intelligi de coena Euangelica,cum Christus dicit, non manducabo quicqua amplius: vel non manducabo aliquid ii ru quae sunt apposita,quoad resin gam. cum enim post resurrectione comederit,ut habent Apostoloru Acta:& verisimile sit,

edisse

459쪽

edi sie eius generis cibos, cuius suerant, coenae legalis cibi, ni Mividetur laborandum amplius, sed recte intelligi posse, locutum esse Christu de coena legali, cum dixit 'Desiderio desideravi mam

ducare hoe Pascha obscum. immo argumentum retorqueos dicoq; , Christus de cibo loquitur, quem esurus erat post resurrectionem . sed nouo modo: nouum in Regno Dei: at cibum consecratum , non comedit Christus nouo modo; quoniam ante, &postquam passus esset, semper comedit sacramentaliter . cibum autem non consecratum,comedit nouo modo, idest non propter corporis alimentum . igitur cuna dicit, Ex hoc non manducabo illud; de non consecrato loquitur; non autem de consecrato. quo circa, prima eorum ratio, potius a mea stat,quam ab illo. rum caussa. secunda item ratio qua dicunt, non esse verisimile

desideratum a Christo fuisse legale illud Pastha, quod deinceps

tollere volebat, & abolere ; paruo negocio refellitur . nam duobus modis quid desiderari potest: vel ut viti mus desiderij finis:

vel ut medium per quod ad ultimum fine perueniatur. Exempli caussa. quis in carcerem coniectus est, ut eo decem annis contineatur inclusus. adueniente postremo decem annoru die,

dicit laetari se, quod dies ille tandiu desideratus illuxerit, quid

igitur 'desiderauit ne diem unum, quo adhuc carcere tener tur L cur potius sequentem diem non optauit, quo selutus & liber emitteretur dicimus, considerandu esse ordinem. optasse enim praecipue sequentem diem, uti libertatis initium ; & item antecedentem Optasse, uti seruitutis finem . simili ordine,Christus desiderauit praecipue,institutionem coenae Euangelicae: sed ordinis ratione, desiderauit etiam, postremam legalem coena, uti figurae omnis terminum,& finem . idq; verum esse, inde

apparet: quoniam non dicit, ut videtis) se desiderare legale Pascha generaliter, sed sigi llatim, illud Pastha: quoniam postremum erat. neque enim dicit Desiderio desideraui sic hu

460쪽

mandueare moιiseum: sed hoe Pascha: hoc ultimum; quoniam proxime, illud antecedit, tantopere a me desideratum, quod est Euangelicum Pascha. Ex his autem quae diximus , apparet etiam, quam parum urgeat tertia ratio,quae trium illorum Patrum , Eusebij, Hieronymi, & Tertulliani, auctoritati innititur . nam si accedatis ad fontes locorum, quibus ij,de hac materia disserunt, quosque vobis afferre, temporis angusti s prohibeor, comperietis profecto, patres illos, non negare , quin Christus hoc postremum Pascha desiderauerit. negant quidem, desideratum ab eo, uti Pascha legale generaliter: & iure negat. non enim desiderauit illud uti Pascha legale: sed uti fine ipsius,& proxime antecedens Euangelico Paschae. Praeterea, quamui, hi tres aliter sentirent, cum aliqui doctores praeter eos non citentur , id argumento est , reliquos omnes, inecum sentire ; &a me communem opinionem stare. usque eo, auditores,vi Augustinus ipse, ut paullo post audietis qui verba, non bibam, &calicem , cen siet Euangelicum esse, non tamen aduersetur, quin

hoc Pascha, desideratum a Christo, legale esse, intelligatur. duae

item aliae rariones, siuccurrunt. altera est,quod Lucas scribit,vemba illa a Christo dicta suisse, continuo, postquam discubuit,

duodecim cum eo. tantum autem accubuerant, cum inccepta est

legalis coena, non Euangelica: ergo non dicta sunt, de Euange. lica , sed de legali. nec refert dicere: post ablutos pedes,eos me sat iterum accubuisse: id enim ad solum Christum pertineret, qui recubuit iterum : non autem ad duodecim Apostolos ; quos non legitur mouisse se vestigio, nedum rursus discubuisse cum eo. altera est ratio; cum Lucas eadem pagina, quater usus sit, hoc verbo, Pascha; pro legali Pascha: scilicet, in qua necesse rear OG cidi Pasiba. Euntes parate nobis Pasiba. stabi est diuersorium , rubi Pascha cum discipula meis manducem ' parauerunt Pascha : quare credamus Luca, cuius narrationes, distininae, ape