장음표시 사용
111쪽
Uteitas possunt sese cOpati in eode subiecto,& haee disparata no habet vim opiruitur de prima: in illis.ndocus est vulis ad construendu, S: ad destruendum,cum reclucatur ad oppoita: non quidem semper,sed cum diuiderint quodlibet praedicatu Vt necessarii & contingens ut iubstantia ct accidens: Sequitur enim hoc est substantia, itur non est accidens,& sequitur e ,hoc non est substantia igitur est accidens. Cum vero non diuilarint quodlibet pratalicatum,vulis erit locus sic tum ad destruendum .sequitur enim ,hoc est albutn:igitur non est nigrum. non tamen ad construenta dum : quia non sequitur,non est album gitur est nigrum.Sed de iis in Ludicris. CSecundo occurres, quoniam videtur quod diuisio quam supponi non lit sussciens: nam sunt res, quae instat de inesse simpliciter, uni etiam de quet possunt inessesunt etiam quas impossibile est inesse,quorum nulla fecit mentionem. Dicendum possibile de contingens idem esse impossibile vero esse dem esse quod necessario non esse De ipse vero inesse simpliciter,nullam secit mentionem,quoniam eorum meminit selum quae utilia sunt ad locum,quo docet destruere ves construere accidens.Et quoniam per ipsium simpliciter inesse, locus nec destruit,nec construit accidens, ideo illius non meminit otio occurres quoniam ex necessitate ineste non dicit nisi uniue salitatem temporis at uniuersalitas teporis non est uniue salitate subiectim5.n .si ho ex necessitate senap inest animali ho uniuersaliter inest omni animali. Dicemlu,ex necessitate inesse in propositioibus de problematibus dialecticis, dicere uniueria FItatem temporis de si ibiecti: in s
que uniuerialitatem Causa aut ei
sitate inest in propositioibus de problema ibus davi ut definitio de sic iterum inest unii aliter aut proprium, de iterum eodem modo.In propositi nibus vero de problematibus absolutis,potest praedicatum inesse ex necessitate alicui subiecto,de non uniuersaliter ut albodo corpori ex neceuitate inest,cui non uniuerialiter inest,sed solum ei in quo causam habet. Similiter simitas ex necessitate inest nasio, non tamen omni naso, sed Blum ei in quo causam habe t. PQuarto occurres,quoniam Aristoteles in texm dicit quod si quod ex necessitate inest, assignetur inesse ut in pluribus,fit peccatum.contra quoniam sequitur album inest cygno semper, ergo inest ut in pluribus . nam semper, continet plerunque. Dicendum hoc esse verum sed Ariuom telligit cum praecisone, nam quod ex necessitate inest non inest,praeesse ut in pluribus sed semperdide se patet Glutio. Ultimo occurres,nam Arist.dicit in textu,quod inest ut in paucioribus alleus,non inesse ex necessitate.modo hoc Alsum videtur: quoniam a laedo paucioribus animalibus inest, & tamen eis ex necessitate inest, ut in cygno, dc alijs auibus albis. Dicendum quod si animal consideretur in sta viuersalitate,ut sic inest paucioribus,de non ex necessitate.Sin autem consideretur, ut contrahitur ad certas species,ut sic inest omnibus,ra necessitate. Atist .loquimr primo modo. G
s. Amplius, & si idem sibi accidens posuerit,ut alterum eo quod alterum sit nomen. Quemadmodum Prodicus diuidebat voluptates, in gaudium,& iucunditatem,& laeti tiam. Haec enim omnia eiusdem sidest voluptatis nomina sunt. Si ergo aliquis gaudere ei quod est laetari, ponat accidere, idem utique sibi ipsi dicet accidere.
Hie ponitur locus.Σr .sed quis sit locus praeceptiuus,quisque locus pnrceptus, Gest elarii. Alexander: .hoc erit cides, cu gladius ab ense solo note differat,interimendum eides.s militer si t& dicendu quod n5 sit illi accides.sm iter si vecti tunica assignetur ut accides, intemi iubetur inesse alicui se non erit illi accidensiaeclarat hoc per exemplum , dc: mo locus praeceptus est,eto ut accidens a quo diiseri selo nomine hoc rdacit, quemadmodum Prodicus diuidebat voluptates in gaudium di iucunditatem,de latinam, saten omnia eiislem id est voluptatis nomina fiunt.Si emo aliquis gaudere ei, quod est latari, ponae Here,i destruendum subaudi est problema, alioquin idem utique sesipsi diceret accidoe, J quod1bsurdum. Haec Aristo CSed occurres quoniam propria pasiis ut risibilitas dicitur accidere homini omnia eiusdem id est vobiratis nomina sunt.Si
est absuri mint,i quo non desert re.Amplius album de corpus sunt den; modo, de tamen album dicitur aemeexe corpori. Dicendum Aristo. asseruisse non est accidens alicui, 1 quo disseri solo nomine: at passo differt a subiecto non solo nomine sed etiam ratione.Similiter album a corpore distat ruptae dicamenti,& definitione, de non solo nomine.
112쪽
QuonIam auic contraria connectuntur quide sibi inuicem sex modis, contrarietatem autem faciunt quadrupliciter complexa, oportet accipere contraria quocunque modo utile fuerit & destruenti, & construenti.
Locus iste vigesimvssecundus ut Alexander inquit est ex contrariorum coniugationibus: de sic locus praeceptiuus erit insipicere ad coniugationes contrariis . De loco vero praecepto posterius dicemus. Aristoteles vero antequam veniat ad locum praeceptum, praemittit duo, quorum I rima est contraria praedicata cum contrariis tui uectis sex modis pos Te coniugati. secundum est, quod harum coniugationum quatuor sint Lilum contrariae,& duae non, quibus suppositis& declaratis,praecipit adhue in speciali esse respiciendum ad eas contrarias coniugationes, itiae fiant utiles opponenti ad destruendum vel costruendum problema quod cst a respondente propositum non enim semper Bomnes coniugationes sint utiles,sed aliquae . dc propterea praecepit esse respiciendum eas solas: quae utiles iu de dicit. Quonia aut c5trariaJilibaudi Nicatacsi conariis subiectis c emitur sex modisJhaec est prima suppositio declarandascontraricrate ruic faciunt quadrupliciter coplexa.Paec est secunda suppositio declaranda.declaiabitar enim quod de sex colligationibus,quae fieri possunt in quatuor contrariis,quatuor complexiones sint contrariae dantaxat. Deinde terminando suppositionem:
assignat locinii praeceptiuum in speciali,dc dicit. oportini accipere contrariaJhoc est eas conumati nes contrarias ex illis quatuor quocunque modo J cas acciperes utile sacritJopponenti de destrueri,& construentiJproblima propositrum a resipondente.Quare locus pricepimus in speciali est respicere siqum ad eas contrarias coniugationes,quae sunt utiles opponeti pro construendo vel destruendo problemate respondentis.causa est, quoniam no semper omnes sunt necessati .e Quod vero ad verba attinet, cum Aristoteles dici contraria connecti sex modis,per contraria intelligit quatuor c5traria, tuom duo sun ut subiecta: contraria dc duo,ut pridicata contraria, sunt autem siliecta contraria, ut Alexandri exemplis utar , iustum, de imustum: proicata vero bonum A: malum. Nam de iusto bonum, de iniusto malum presicatur. Aristoteles igitur per contraria intelligit quatuor contraria,quoniam duo non possunt sex modis contusari. matuor vero possimi, cum duo eorum, ut C subiecta, duo autem ut pridicata se habuerint. Nam prima coniugatio, luς habet utrunque pridi- earum de utroque si biecto est,ut iustum est bonum, iniustum est malum.Secitnda vero huic econueri se habens, de utrunque de utroque est, iustum est malum, iniustum est bonum . Tertia que de altero subiectorum habet ambo prccueata est, iustum bonum est, iustum malum est. Quarta quς est ipsa similiter de altero subiectorum ambo habet ' dicata est , iniustum bonum cst, iniustum malum est. Quinta quς habet de utroque subiectorum alterum presicarum , est, iustum bonum est, iniustum bonum est. Sexta denique quς de ipsa similiter habet alterum prςdicatum de viro iam sibiectorum, est iustum malum est iniustum malum est. Pr er has autem coniurationes impiasὶ bile est alias inuenire, quoniam prςdicata non possunt inuicem confugari, sebiecta etiam ir minae.
Quare sex erunt coniugationes, quarum quatuor sunt contrariae, ut declarabatur, duae vero non. Conuigata autem erunt duodecim: ut patet. 4 Ex iis patet coniugationes esse sex, coniugata vero duodecim ' quarum coniugationum quatuor tannim sunt contrariae, duae vero minime. patet iusiu- per coniugata propositiones este duodecim indefinitas, non autem uniuersales, nec particulares,' nisi forsitan de materia. Dicunmr autem coniugata contraria, non quidem secundum contrarium modum enuntiandi,ut omne iustum est bonum nullum iustum in bonum sed secundum terminos,
D vel quia sint de sibiectis terminos contrariis, ut iustum est bonum Iniustum est bonum,uel de prae dicatis contrariis, ut iustum est bonii, iustum est malum. De subiectili vero, de praedicatis terminis contrariis coniugata non dicuntur cotraria, quoniam vel sent simul vera, de eligibilia,vel simul Llsa,& sugibilia,ut postea dicemus.
8 Quod autem sex modis complectantur, manifestum. Nam aut
utrunque contrariorum utrique contrariorum connectitur . Hoeautem dupliciter,ut amicis benefacere,& inimicis male, vel econuerso
ut amicis male, & inimicis bene) aut quandoque utraque de Vno.
113쪽
Dupliciter autem & hoc , ut amicis benefacere: & a mkis male' vel inimicis benefacere , & inimicis male . aut unum de virisique & hoc quoque dupliciter, ut amicis bene, & inimicis bene: vel, amicis male, & inimicis male ) primae autem duae dictae complexio.
nes non faciunt contrarietatem. id enim quod est amicis benefacere ei, quod est inimicis malefacere, non est contrarium . Utraque enim
eligen ta sunt, & eiusdem moris, neque id quod est amicis male, ei quod est inimicis bene. Nam & haec utraque fugienda, & eiusdem mo
ris sunt. Non videtur autem fugiendum fugiendo contrarium esse, nisi alterum quidem secundum superabundantiam, alterum autem i eundum defectum dictum sit. Nam superabundantia sugiendorum videtur esse, similiter autem & defectus .caeterae vero quatuor omnes fD Fciunt contrarietaten. Nam id quod est amicis benefacere, ei quod est amicis male, contrarium est. Similiter autem & in aliis. In unaquaque enim coniugatione unum eligendum, alterum fugiendum: & alterum quidem boni,alterum autem mali moris est.
Hie Aristoteles per connexiones intelligit ea, quae superius coniugata vorauimusaest autem connexio sue coniugatum , repositio indefinita ex contrariis composita , quae de materia aliquando est uniuersalis, ut amicis in benefaciendum . haec enim uniuersalis est de materia, licet de se a sit indefinita, quae aequiuesct una particulari. Sunt autem connexiones, sue propositiones, siue contusata duodecim,ut in exemplo suprascripto annotauimus. Per coniugationes autem intelligit complicationem duarum connexionum, veI duarum propositionum, siue duorum coniugatorum. Hae enim est una coniugatio, amicis est benefaciendum, inimicis est malefaciendum . Haec enim con- - - propositiones , non inuice copulatae,licet ex eis fieri possit una copulativa ex propo- iuersis aut contrariis. Est enim coniugatio semper quae vertitur inter duas propos tuo . iugatio est duae lstionibus aut diuert, simi autem coniugationes sex: quoniam ex praedicasis, vel subiectis non fit propositio, siue connexio, ut sepemus declarauimus.Dicit igitur Aristoteles, s Quod autemJsubaudi quatuor contraria Γ sex modis complectantur, J ita, ut coniugationes sint sex,ed complexiones siue propositiones d decim, manifestum est, Jct intelligit per contraria, quorum duo, ut praedicata se habent: duo, ut Lubiecta. causa autem, quoniam nec praedicatum cum Praedicato, nec subiectum cum sibiecto connexionem facit. Deinde declarat quod propositit, de cicit. s Nam aut utrunque contrariorum utrique contrariorum connectitur. J subaudi faciendo unam propositionem. de exponiest,& dicit, I Hoe autem dupliciter,J accidit ut per exemplum demonstrat. & dicit, fui amicis benefacere J est, ita ut propositio sit, amicis est benefaciendum, Γ δ: inimicis J est male J Aciendu:
haec est conex o,sue proposi , ex quibus resultat prima coniugatio, vel ecouersi ut amicis JmaleIscilicet faciendu est, finimicis aute beneJ silicet facitasi est. haec est secunda aiugatis,quet vertitur inter duas propositiones siue connexiones. Aut quado utraque , scilicet contraria praedicata enuntiantu de unoJsubiecto, Dupliciter autem de hoc,Jquatenus duplex est sit biectum, ut amicis benefacere , dc amicis malefacie, J haec est tertia coniugatio,quae vertitur inter duas propositiones con citrariassvel inimicis benefacere de inimicis male, hcc est quarta coniugato ,qui vertitur inter duas ii propositiones contrarias faut unum de utrisque ubiectis,f& hoc quoque dupliciter, ut amicis bene,, inimicis bene,Dςc est quintaequet etiam inter contraria habetur. vel amicis male, de inimicis male Hhςc sexta coniugatio est, quit inter contrarias repositiones vertitur: plures autem non dantur. Denide exponit quo modo hae sex coniugationes se habeant quo ad contrarietatem, de dicit. JPrimet autem duet dictς complexiones non faciunt contrarietatem,id enim quod est amicis ba-nefacere et,quod est inimicis malefaces e, non est contrarium, J de hoe rebat, de diest. Vtraque enim eligenda iuntJde fs tesusde moris,Jhoe est eiusde habitus virtutis. Ite se se dictet copi Mesina no lunt cotrariae. ius causam escit,3e inquit. Neq; id, id est amicis malee 'aestiuuimicis bene,siubaudi cotrariu est, na de haec vetraque fisiecta,& eiusde moris sint, quia eiusde vici. do quia ali
114쪽
Α dius posset dicere fugiendum fugiendo esse contrarium,ut prodigalitatem de auaritia. Vtra que enim iumenta est,& altera alteri contraria. Respondendo dicis Non videtur fugiendum fugiendo contra tuti esse nisi alterum, J scilicet extremorum fuerit siecundum superabundantiam J v e prodigalitas, alterum vero si secundum defectu, Jut auaritia, nam J in tali catu superabundat ita fugiendorum videtur esse, similiter autem & deductus.Jopnonuntur enim Vt e trema,tali opposume,no videtur opponi sit pradictet connexiones.Non enim sunt extrema alicuius medii 4 Sed dices hae duae connexiones sunt simul fallis igitur lime contra .Possunt enim contrariae esse simul salta, sed nunqua simul
verae. Dicendum uuas primas connexiones propter tria non esse cotrarias. primo, quia sunt simul verae quod est contra naturam contrariarum. licundo,quia utraque eligenda.tertio, quia sunt escide moris duae vero secundae connexiones non sunt contraris,propter duo. primo, quoniam utraq; s
gienda secundo quia sunt eiusdem moris,& licet sint simul talis,non tamen propter hoc ut Alexander inquit sunt clurinae qm licet nullae cotrariae sint simul verae,& aliquet pinsint esse simul fessae inno quaecuq. sint simul LlIς succotrinae Dei de exponit,quae coluPuora iaciat cotrarietate,& dicitisCaeterae vero quatuor oes iaciunt cotrarietate J& exponit hoc,& inquit. Na id quod est amicis beneficere et,quod est amicis male,contrarium est,similiter autem & in aliis.Jhς enim contrariae fiunt, B inimicis bene, inimicis male: & hae, Micis bene, & inimicis bene : de hae amicis male, de inimicis male in unaquaque enimJ harumsconiugationum,unum est eligendum. alterum fugiendum:& alia terum quidem boni, alterum autem mali moris est. gitur sunt contrariae. est iusuper alia ratioclii niam semper altera proposito ver altera Sia est.
9 Manifestum igitur ex iis quae dicta sunt,quoniam eidem plura co-traria accidunt fieri. Nam ci, quod eli amicis benefacere id, quod est inimicis benefacere,& id quoci cst amicis male, contrarium est. Similiter autem & aliorum singulis quibuscunque eodem modoconsideratis.
Cum demonstrasset atque dixisset in unaquaque coniugatione alterum esse sugiendum , alterum autem eligendum: alterum boni, alterum mali moris esse, deducit ut Alexander inquit ) eo rollarium quoddam, ut sequens ad ea, quae posita sunt, de dicit. Manifestum igitur ex iis, C quae dicta sunt quoniam eidem plura contraria accidunt feri Jnam ei connexioni, quam laudabitude veram acceperimus,omnes contrariae erunt ut Alexmqtut)quar aut salset,aut vituperabiles eruta
sunt autem huiusmodi contrariae,quae uni opponuntur duae . Seper enim uni laudabili aut verae, duet vituperabiles aut falci opponuntur,ut Alexander deducit discurrendo per coniugationes .verbi causa, in prima coniugatione connexio laudabilis est iustum bonum,huic contrariae sunt, iustum mal de iniustum bonum,quae sunt in secunda coniugatione.& quidem vituperabiles. Simili ratione ei conexioni quae est in tertia contusation quae coincidit cum prima connexione primae ccniugationis, videlicet huic iustum bonum: uuae vituperabiles contrariae sunt videlicet iussum malum, quae est seriada connexio in tertia coniugatione: de iniustum bonum , quae fuit secunda connexio in secunda coniugatione, de prima in quarta coniugatione: ct secunda connexio in quinta .nam ut dictum
est, vituperabiles sunt unde Aristoteles inquit, s Nam ei, quod dictum est, amicis beneficer qua, est prima connexio primae coniugationis,ct prima connexio in tertia constigatione,& prima connexio in quinta coniugatione, sid quod est inimicis benefacere,Jως est ieesida connexio in secunda coiugatione, prima in quarta, di secunda in quinta coniugatione contraria est, sct id quod est amicis male, contrarium est 4 quae est prima connexio in secunda coniugatione, de secunda de tertia conruD satione, de prima in sexta coniugatione: nam utraeque hae vituperabiles stat aut falsae Similiter autede aliorum 4hoe est aliarum conrugationum I singulas quibuscunque consideratis eodem modo,Jhoc est ita is sit laudabilis aut veraddito contraria apparebunt 3 partim ex eadem coniugatione, partim ex aliis a tu intelligas, non quod aliae connexiones sint omnino diuersae a prima. In Omnibus enim coniugationibus, duae tantum sunt laudabiles, ut ea quae est iustum honum, de iniustum malum,siue ea quae est, amicis bene, de ea quae est inimicis mala: caeterae vero omnes, quae his contrariae sint, aut ex parte subiecti, aut ex parte praedicati, vituperabilet sunt, in quibuscunque coniugati
o Accipiendum igitur est, contrariorum quodcunque erit ad posiationem utile.
115쪽
Alexander dicita quia hoc est breuiter dictum,ideo sit obscurum, tamen exponitur Me pacto, Ecum vni connexioni videlicet ei, quae est,iustum malum est, utrariae sint duae connexiones laudata
te videlicet ea quae est, iustium bonum est, ct quae est, iniustum malum est, quae harum accipienda est id destruendum illam, iustum malum est. verbi causa sit problema, vinam iustum malum si an non, de politio respondentis sit,haec, iustum malum est,cum naec habeat duas connexiones contrarias & ea quae est iustum bonum est, ct ea quae est iniustum malum est, quae harum connexionum accipienda est ad destruendam positionem, eam quae est ustum malum in 'CRespodet itaque Aristo.de dicit, Accipiendum igitur est contrariorum Jduorum pro destructione politionis. quodcuniaque erit ad positionem utile, Jhoc est manimius de utilius et & quia ad destruendam illam positio nem iustum est malum, mantastius est accipere iniustu est malum, quam accipere iustum est bona: quoniam ut Alexan .deducit, facilius est syllogizare i iniustum ut malum,quam φ iustum sit num nam hoc syllogizari potest, de quia est vitium, de quia est morbus animae, & iniustum est comptiuum ciuitatis,&praeter naturale hominibus:nam homines stat natura citates,*v fiunt inciuiles propter iniustum .Quare hoc contrarium est accipiendum,si velimus destruere illud iustum est malum .Ex iis potest eolligi locus praeceptus,videlicet cum alicui contrarium inest, alterum destruendu Festinesse: vel cum alterum contrariorum fia erit laudabile alterum erit vituperabile. Alexander autem 'dicit hune Iocum utilem esse ad destruendum,non tamen uniuerialiter ad construendum . quoniam
Mintur: si huic inest album,huic non inest nigrum: non tamen sequitur, si tale non nest album tute inest nigrum, quoniam potest illi inesse aliquid mediorum, de ita hic locus ad destruendum utilis est. Nam impossiuile est contraria esse simul in eodem. In cotrariis vero immediatis,respectu eoia, quae illa recipiunt, locus ut Alexander inquit utilis est ad destruendum, de ad construendum. Nam qui demostrat sanu no esse malu,dem strat sanci esse bonii, supponedo bonu& malu esse conaria immediata: de qui demonstrat animal non esse aegrum,demonstrat animes esse lanum : de qui demonstrat numerum non esse imparem Memonstrat esse parem, de qui demonstrat amicis esse benefaciendum, demonstrat amicis non esse maleficiendum . Quando igitur fiterit aliquod problema ex contrarias compositum, ius plura sunt contraria,Oportet ut Aristoanquit illud accipere ad destri edum , blema n quo construendo magis,& facilitas,d: manifestius ah damus. CAlexan .mouet quaestionem hic quia non videtur verum uni plura esse contraria, uti dicitur primo libro de caelis, de io libro Methaphysic et Respondet Alexan. de benes verum est in simplicibus couariis ot eum contraria fuerit compositum, potest habere plura contraria,non secundum idem, sed secundum diueria. vertat o causa, uni secundum numerum possunt plura esse contraria,ut niti ex ea parte qua est fiigida,est co- tiarium calidum ex ea parte, ita est alba . coriarium est nigrum. Simili ratione huic,iustum est milia, contrarium est illud ustam in bonum ex parte prolicati,& illud est ex parte subiectistium est ma lum. Vbi patet uni esse contratia duci,non tamen una ratione. 4 Circa praesentem locum phirimae
occurrunt dubitationes. Quarum prima est,quoniam Aristo. asserit has non esse contrarias, amicis benefaciendum,inimicis malefaciendum: quod falsum videtur, nam maior contrarietas est propositionum ex parte subiecti de praedicare,quam ex parte alterius tantum.Aristote. dixit propositiones in quibus contraria praedican mr de contrariis non esse contrarias.primo,quia sunt eiusdem moris. Serugo, quia possunt limul verae esse. tunc dicerem propositiones. n quibus contraria praedicantur de cotrariis esse magis contrarias secundum materiam propositiones vero,in quibus, aut contraria de emdem,aut idem de cotrariis praedicatur, esse magis conmria secundum formam,eo quia prima rati ne propositiora possunt simul verae esse,secudo vero modo non, qa est de formali ratione contrariarum propositionum. Secundo occurres, quia non videntur hae contrariae, in quibus de contrariis praedicatur idem: ut amicis beneficiendii nimicis benefaciendum,quoniam non est altera atamatio, altera negatio, sed utraque assimatio. Praeterea contrariae propositiones sent, quae participant is vimque termino, de ordine eade quantitate,& sola disserunt qualitate quae no sunt in talibus. Amplius, K no ilint cotrarit,virtus est habitus,vitiu est habitus & quide nec hae virtus est mos,vitiumvimos, I quibus iri praedicatur de iatrariis: nec opter eande ratione hae, ea lusi est qualitas , rigidu est
qualitas.Insuper nec videntur contrariae in quibus contraria praeda caninde eode.non enim hae sine
contraret,et propositio est veratropositio est talia :quoniam si essent contra, ,haec esset ver propo-stio in vera itur illa erit fila prono sitio est filia.& sic si haec in fessa, tunc siua contradictoria inevera videlicet,nulla propositio est talia.Dicendum primo, regulam Arist. esse intelligendam in contrariis non ratione eompositionis,sed ratione extremorum .secundo dicendum regulam esse intelligedam in quatuor contrariis n quibus venam est contrarium enuntiari de contrario. CTune ad ri
ma patet Blutio,quonia assianimi est verit de Guarvis ratioe cdpositiois.ut lim de Iterptatioe dicta est: at hic loquitur de ciκrariis rati, e extremora. Ad secudu patet stativo,na licetvirtus &vita sint cotraria,tanae habitus no habet cotram,quod pr dicetur de altero ecta tacii. Arist.eni loquitur in iis
116쪽
A eontrariis,in quibus alterum de altem,& alterum de altem vere dicitur,ut simi iussu, ni ustum, nil, di malum,in quibus bonum de iusto,& malum de iniusto vere dicitur,ut sunt eram dolor voluptas, bonum,& malum,& caetera id genus. modo licet habitus vere dicatur de virtute,non tamen id quod est contrarium habitui,vera dicitur de vitio:per idem solusinu caeterat obiectiones. Vnde licet falsium di verum sint contraria,non tamen alterum de propositione, alterum de eo, quod non propositioni
st Amplius, si est aliquid contrarium accidenti,considerandum est si inest ei cui dictu est accidens inesse. Si enim hocinest, illud no inerit.Impossibile enim est simul contraria eidem inesse.
de se pmblema erit interimendum,& locus destructiuus est dicit, Amplius si in aliquid contrariuaecidenti J quod subaudi alicui subiecto Tignatur inesse, consideradum est,Jper quae dedit intelligere locum praeceptiuum deinde explicat locum praeceptum,& dicit consderadumJ dico est, s inest ei subiecto.eui dictu est accidens inesse ui enim h Jcontrarium inest illudJscilicet quod assignabatur accideresnon ineri Hic est locus p ceptus, di ut Alexaninquit) destructilius cuiusloci causaas lignat.& dicit. Impossibile enim est simul eontraria eidem inesse.Jquare si cotrarium accidenti iness,accidens no inerit Differt autem hic locus vigesmu,tertius a loco proximo vigesimosecudo. quo
struenti latum .verbi causa ,s aliquis dixerit iniustum usile est, quia iustum esse damnosum,quod est illi contrarium. Dubitatur primo,quia in eadem aeris parte sunt simul species albi & nigri,quae sentcontraria. Deinde idem oculus simul & semel recipere potest sipecies albi & nigri. Adhuc in eodem
si Aut si quid tale dictum est de aliquo, quod cum insit necesse est cotraria esse.'t si ideas in nobis quis dixerit ei: e. Nam & moueri & qui scere easdem accidet, & etiam sensibiles & insensibiles. Videntur enim ideae quiescere,& immobiles, & intelligibiles elle iis,qui ponunt ideas esse. Attamen cum sint in nobis, impossibile est immobiles esse: siquiadem motis nobis, necessarium est & quae in nobis sent omnia, simul moueri. Manifestum quoniam & sensibiles, si in nobis sunt. Nam i, persensium,qui circa vilium est,ea, quae in unoquoque est, formam cognoscimus.
Locus vigesimusquartus praeceptiuus,est inspicere ad contraria consequensia, quae consequuntur ad illud accides,quod assignatur alicui inesse.Locus vero praeceptus est,csi assetnatur aliquod accides inesse alicui quo inexistente sequitur contraria de aliquo simul praedicari, accidens quod assignabatur inesse non inerit illi.causa est,quoniam nunquam ad aliquid inesse alicui debet sequi impossibile, at contraria de eodem simul presicari est impollibile.isivir si ad accidens inesse alicui subiecto equitur duo contraria de eodem simul praedicari,problema erit destruendum,dicit. fAut s quid tale,Jscilicet accidens dictum est de aliquoJsubiecto citi assignetur inesse,squod cum insit necesse est contraria esse J simul de aliquo dicta. Locus destriritiuus est,quo interimitur accides inesse ei,cui astinabatur Iesi .Tacuit aut i si pceptius cia ex loco sicepto colluitur. As nato tu desdeis quas Platonici I nobis tamas esse dii q& dicit .s Vt si ideas r nobis, uuis dixerit essema illis nobis inesse positis,
117쪽
de moueri,& quiescere eastem accides poni quae sunt contraria, f& etiam sensibiles, ct insensibi Eles accidet etiam poni ρος sint cotraria,& P bςc sequantur,probat,& dicit, Ilis enim qui ponunt
ideas esse, J ut Platonicis, s videntur ideae quiescere & J pro id est, fimmobiles J esse simpliciter, ad
hune sensium ut nec per se,nec per accidens mobiles sint,lim enim tequi inex positione eorum quia
dicunt eas esse substantias separatas, & indiuisbiles, quae nec per se nec per accides moueri postiant. Videtur etia iis,qui ideas ponui & intellisibiles esse hoc est simpliciter insensibiles ad hune sensum ut neq; per se,nec pe accidens sensibiles sint.Ex positione ergo Platonicorii sequitur ideas esse simpliciter immobiles, atq;simpliciteri sensibiles.Quod vero sequatur esse alteru cotrariora ut scilicet sint mobiles & sensibiles salte p accides,deducit,& inquit. Attamε cu sint in nobis,Jut semae dates esse vi Alex. inaudit, impossibile est immobiles esse,siquide & motas nobis,necessariu est & quae t nobis
statola simul moueri, sali ep accidensa uinde declaratu, sensibiles,& dicit. MamsensiJquonia de sensibiles,si in nobis sentJG ς de perfectiones, nam per sensum qui circa vinim est, hoc est per visim eam se am cognoscimusJsaltem per accidens, squae in unoquoque estJcorpore. quare sequitur,ut sint mobiles,& sensibiles, quod erat alterum oppositorum .igitur problema est desiniendum, in quo dicebatur ideas esse formas in nobis.Alexander assert alia exempla dilematica, & accipit hoc problema virum hoc complexum, o mentio sit propositis,an no. Si est propositio, igitur eadem Fpropositio erit vera & talia. vera quidem. supponendo pro vero illud complexum ego mentior: falli v em,quoniasignificat filium scilicet equu esse homine. A mplius, dicete quodlibet esse I quolibet,
sequitur contraria esse in eodem.Insuper & dicentem ens esse unum, & infinitum, sequitur ens unuesse,& multa.vnum quidem ex positione multa vero,quoniam infinitum est quantitas, quantitas vero est accidens aecidens autem est in substantia, igitur ii ens est unum & infinitum, ens noli erit una sed multa,& erit unum. Adhuc, dicentem omnia moueri sequitur idem smul moueri, & immobile esse.probatur quoniam hoc videlicet,omnia moueri,quatenus verum,& firmum.immobile est,quatenus vero est aliquid de numero omnium, mouebitur.quare idem mouebitur,& immobile erit: Amplius dicentemscit Dion,quoniam mortuus est,sequitur simul eundem mori & viuere. Nam si Diolcit quoniam mortuus est,Dion mortuus est: & si Dion sci quoniam mortuus est, Dion scit, igitur
Dion vivit. CLocus v I EI IMvs Qv INTUL
1s Rursum si positum est accidens cui aliquod contrarium est, considerandum,si & contrarii susceptiuum est,quod & accidentis est. Nam idem est contrariorum susceptiuum. Ut si odium sequi iram quis dixerit , erit odium in furoris specie. Illic enim ira est. inspiciendum igitur si & contrarium in furoris specie amor est. Nam si non , sed in conc pistibili est amor, odium iram non sequetur. Similiter autem & si concupiscibile ignorare dixerit .Erit autem scientiae susceptiuum, siquidem& ignorantiae , quod quidem non videtur concupiscibile susceptiuum esse scientiae.
Locus vigesimusquintus praeceptiuus secundum expositionemIuniorum qui Albertum sequuntur,est inspicere ad contraria secundum potentia .locus vero praeceptus est si aliquod accidens contrarium habens in netur inesse alicui subiecto cui c6trarium illius accidentis non sit aptum inesse, accidens illud non inierit illi subiecto.verbi causi si odium assignenir inesse virtuti irastibi, cu amor, qui est odio contrarius non insit virtuti irascibili sed virtuti concupiscibili, nee odiu virtuti tristibili inerit. Amplius, si ignorantia assignetur inesse virtuti concupiscibili, cum scientia, quae est contraria ignorantiae, virturi concupiscst,ili non ius nec ignorantia inerit , Secundum vero Alexandrum praeceptiuus locus est inspicere ad subiectum accidentis habentis contrarium, non quidem a solute , sed inquantum est susceptiuum vel non susceptiuum contrariorum. Locus vero praeceptus construere volenti erit ut dicemus si subiectum aliquod est sine tuum alterius contra G, erit susceptiuum & alterius. struere vero volenti, est si aliquod subiectum non fuerit susceptiuum alterius contraira ,nec suseipiet alterum contrariorum nec erit alterius cotrarii suste tuum. vel locus praeceptus destruere volenti erit, si aliquod accidens habens contrarium assisnetur inesse,alicui L iecto, si illi subiecto contrarium accidentis non inerit, nec accidens inent,& est magis ad verba textus. dicit igitur Aristoteles, Rursum si positum est accidens J alicubi subiecto inesse,
118쪽
fi stillaei l respondent cinyccidenti aliquod contraria est conscirandum J sebiectum eiae positum erit mAIeaecides respondente fil&contrarii sitscepi ucst J per quae patet locus praeceptus,qui
est ut resipiciamus ad siniectum susceptiusi contrariorum.Deinde ponit exempla,ut per exempla habeatur locus praeceptus,& dilucidatione primi exessi,annotatione dignum Aristotelem duo problemata lagere,unum est,uctu ira sit odisi,an non scutata vos odium sit in virtute irascibit an in vitrii. te concupiscibili. Nam Plato ira posuit in virtute iraschil ut in siliecto, Aristasit in virtute eoneu piscibili:est enim ira etiam concupiscetis,ac appetitio quiplam,curia sit appetitio ultionis.Soluit autevnu problema tantsi,& si1pponit iram esse in virtute irascibili, quod licet no sit peripatefiesi est Pla
tonica,quod problematice destiadi potest,ct dicit, fui si odium sequi ira quis J id est,aliquis resipodes
Dixerit,J ita,ut velit iram esse odium ut homo est animal, m ut animal sequi ur hominem, ita odia sequitur iram. Si enim ita est, odiuJ sequens iram, erit in specieJhoc est in forma ae virtute furorisJhoe est in irascibili virtutemam Platonicu est iram esse in virtute irascibili, ut in subiecto quod nune supponit. Deinde docet videre si ita sit,& innuit secundsi problema,videlicet vita virtuti irascibili iniit odium, an non .nam si non inest, sequuntur duo,& q, ira non sit odium,& sequitur Qlutio secundi problematis,quod erat utrum odium insit vimui irascibili,an non,& dicit Inspiciendu igitur,si & couariunt illius videlicet, amor estJut in subiectossin spetie furorisJ hoc est,in virtute irascibili. ex hoe B enim soluitur primum de secudum problema,ct dicit, nam si non est amor Jin virtute irascibili, sed inJvirtute sconcupiscibit odium iram non sequerit J& soluetur primum problema. nam ira secuduPlatonicos est in virtute irascibili, quicquid sit secundum veritatem. Solueriar etia secundu quod erae vim odia si in virtute irascibili an non soluitur enim interimedo P non: na amor cociarius odio novirtuti iratabili,sed concupistibili inest. Igitur nee odium, ubi innuit locum praeceptum, videlicet, si accidens habens conmmum asia et M aucui subiecto inelle, si illi sit biecto contrarium accidetis nast aptum inelle, accidens illi non inerit ratio vero huius maximae est,quia ide subiectsi est iuste tua cooriorum. Quod vero ad exemplum attinet, annotatione dignum, amore, odium rum, & man sietudinem, s este secundu Aristota virtute concupistibili,cu oes huiusnodi affectiori sint appetitiones quaedam. Quinimmo etia virtus irastibilis & cocu stibilis una est,plato vero amore,man- siletudine,& a nucitia in virilite cocupiscibili ut in subiecto collocauit: odia veriura,& inimicitias, siue maliuolentia collocauit ut in siubiecto in virtute irastibili Has vero virtutes,non ilia potentias diauersas existimauit,sed Libiecto etia distare arbitratus est .na vim irastibile collocauit in fille concu-ristibile vero in corde, hepate,& inguinibus. itare Aristo.c si hic problematice loquatur sequutus est Platonem supponens iram esse in virtute furoris siue ira stibili. Deinde assignat aliud exemptu,&c dicit, Similiter aut de si coeupitabile plum aliquis respodes ignorare dixerit, J ita,ut dicatur ignoratia inesIe virtuti compitabili ut in Labiecto.Si hoc pacto dicatur OErit erumJut inquit scietiae susce
iusi, siquidem de ignoratiae fiterit seste lusi: quod quideJ non est verum, concupiscibileJ enim
sno videtur susiae iusi esse scientiae.)sed intellectili si, & si p ignorantia intelligit dii sitione, qui est
error cotrarius scietiae exerisi in cotrariorsitat si per isnorantia intelligit priuatione scienae in subiecto apto nato αγυοια enim νςin verba,vimq; signaticat exepta erit de priuatiue Oppositis,no au- te de intrariis. Sed occurres quonia ex hoc loco sequeretur, deonsi inesse vita na cui tram non est apia inesse liud no inerit. sed cotraria vitet mors est,qa deo non inest nec est Ut si nanun inesse: igitur nec vita Amplius sequeretur etiam niui no inesse albi quonia nix no est siste tuum nigri. Recte hune I si intelligit Alexan ait enim de illis contrariis este intelligenda locsi in quibus altera e rum non fuerit subiecto connaturale,veluti niui album, di deo vivere.
14 Destruenti ergo, quemadmodum dictum est utendum est: construenti vero, quoniam inest quidem accidens, non utilis locus est. quonia
n autem contingit inesse, utilis est: ostendentes enim quoniam non sust ptiuum est contrarii, ostendentes erimus, quoniam neque inest accidens neque contingit inesse. Si autem ostenderimus quoniam inest contrarium, aut quoniam susceptiuum est contrarii, nondum ostendentes eri sinus. quoniam accidens inest: sed quoniam contingit inesse, in tantum
Nunc tangit potestatem loci,& declarat ad quid sit utilis, de vult s locus assignatus sit utilis ad destruendum : nam si accidens habens contrariu assignetur alicui si biecto inesse,si illius iatrarii se Winim non est sineptiuum,nee illud accidens Alanatum inerit sibi. Versi vero sit utilis ad costrii dum,respondet locum utilem esse ad construendum secundsi cottinsere,n5 sectasi inesse.Na si oste- disimus,quonia subiecta susceptrium est contrarii stendemus accides cotinax inesse.vnde dicit,
119쪽
sDestruenti ergo quemadmodum dictum est, utendum est, Jnam si contrarii subiectum non serit Eliseeptiuum: nee accidentis erit sineptiuum,nec accidens siticipit. Dc struenti vero, locus non milis est'ad demonstrandum, quoniam inest quidem accidens,lauia no valet, si ibiectum est sustem uum contrarii . igitur sibi inest accidens:nisi ut Alexander inquit in contrariis immediatis.Sequitur enim animal est iii sceptiuum aegritudinisagitur animal est ianum: utilis autem estJad demonstrin dum quoniam contingit inesse.JNam subiectum est susceptiuum utriusque contrari, Aristo. primo declarat primum,& dicit, osten&ntes enim quoniam J suesectum L non est susceptiuum contrarii, ostendentes erimas,quoniam neque inest accidens,neque contingit inesse. J Igitur locus utilis est id destruendum deinde declarat secundum,& dicit,fSi autem Ostenderimus quoniam inest core vim, aut quoniam susceptiuum est contrarii,Jverbi causa quoniam animal est album aut susceptiuum albi, nondum ostendentes erimus quoniam accidens inest,Jnon enim quia animal susceptiuum est ilBLlequitur animal esse nigrum, fita ostensum erit solum in tanmm,quoniam continsit inesse, J nam uanimal est susceptiuum albi, n sequitur animal esse nigrum,nisi fuerint contraria immediata ut Α- lexander inquit sed sequitur animal contingere esse nigrum. Quare construenti etiam vulis est salte secundum contingere. CEt si occurres per ea,quae Boetius inquit in praedicamentis, calidum & Ioue inesse igni,cui non cotingit contraria intac. Amilius,albu cygno,cui non cotingit inesse nisrum. e solutionem Alexanamalit, locum hunc esse intelligendum,cum accidens,quod assignatur inesse, non insit siubiecto connaturaliter vel essentialiter,ut album cyMo,& niui: ct calidum & leue igni. nasi inest subiecto conaturaliter,uel essentialiter,inerit illi,etia usubiecta eius no sit contrarii sitaceptiuii
1s Quoniam aute oppositiones sunt quatuor,considerandii ex cotr dictionibus econuerse ex cosequentia & interimenti & construenti. Sumere aute est ex inductioe.ut si homo animal, no animal no homo. Similiter autem & in aliis. Hic enim econuerso consequentia. nam hominem animal sequitur, non hominem autem non animal nequaquam. Sed econuerso non animal non homo. In omnibus igitur tale est existia mandum,ut si bonum suave, & non suave non bonum. Si autem non illoc nec illud.Similiter autem & si non suave non bonum, num siu ue. Manifestu igitur quoniam ad utrunque conuertitur, quae secundum contradictionem est consequentia econueris facta.
De loco praeceptiuo Alex.plane loquitur,asserit enim locum praeceptiuum esse respicere ad consequentias secundum oppones, sunt autem oppositiones, ut in praedicamentis patet quatuor , aut e
am secundum unamquaque in ratex qua consequenta a nos
dum contradictionem,& dicit. Quoniam autem oppositiones stat quatuor,Jripatet. consideradum & interimenti & construenti,Jhoc est is,qui interimere & construere voluent problema,cosderare debet sex consequentiaJ facta seconuerso ex contradietionibus,J per quae innuit locum secudum praeceptiuum in sipecie qui est.ut respiciamus ad consequentiam econuerso factam ex contradi ctionibus,locus vero praeceptus erit, si assimatio consequentis sequitur affirmationem antecedentis,negario antecedentis sequetur negationem consequentis. Si enim homo est animal, non sal erit inon ho.Amplius sequitur,si homo est,ais est gitur uin no sal est non homo.& h dicitur ut Alexander inquit consequentia oppositorum econuerso facta,quae est duplex secundum Alexadnim aut in suppositivo problemate,quod Faece dicitur upotheticum,& sic talis consequentia fit econuerse,quoties ex opposito consequentis insertur oppositum antecedentis,ct haec proprie dicitur eon quenna facta econuerso ex oppositis secundum contradictione Alio modo est in .praedicativo problemate, & haec fit cum ex opposito praedicati coordinatur in propositioner aica a cum odi posito subiecti.verbi causa si homo est animal non animal est non homo:& si bonum est suave, nasuaue est non bonum.& haee consequentia econuerso in propositione praedicativa daeitur ab Alexacto & a iunioribus conuersio per contrapositionem. Dicitur enim conuersio quoniam de subiecto fit Nicatum,& de praedicato Eubiectum.dicitur per cotrapositione, qui termini cotradictorie ponatur cu mutentur de assimamus in negativos,vel de nefatiuis in affirmativos. Deinde exponit, qua ratione lacus praeceptus qui dicitur maxima propositio, demonstretur: & dicit, Sumere autem es Jhuiusinodi locum praeceptum, qui dicitur propositio maxima, sex inductione,J quaesiubaudi in
120쪽
Α nullo habet instratam: regulae enim dialectice probantur, aut prioristice per syllo simum contradiactionis aut topice perinductionem Aristatic cum stropicus,per inductione locu pr censi demonstrat,& dicit, Ut si homo,animal no animal, no homo,nuod potest intelligi in praedicatim propositioile, quae graece dicivir categorica, hoc pacto, si homo est animal, non animal est non homo. α potest intelligi in sippositiva propositione, quae Graece dicitur hypothetica, hoc modo,si homo est animal est igitur si est non animat,in non homoe Deinde addendo uniuersalitatem in omnibus.quae requiritur ad inductione inquit, Similiter & in aliis dem est inducere quas dica di sede si m-lis:nam ut Alex inducit sequitur, si opinio est dispositis,no dispositio est non opinio. & si iactu habet principium,quod non habet principii est non ficta. & no, ut putauit Melissus,qui argumerabatur ex opposito cubiecti,hoc pacto,si iactu habet principia, quod no est iactsi, no litat principium,
quod talium est: na multa ingenita sent,quς principium habet non cotentus Arist. inductione quasi probat locum praeceptu per rationem,& dicit. Hic enim'hoc est n his enim est c5sequentia econuersis,4 in quibus proicata se habet ut cosequens ct superius ad subiecta,& subiecisi se habet ut ante cedens di inserius: naJut inquit, holam,J qui est sabiectsi & inserius, sal sequit J quod est praedi-
earum & sit perius: est etia homo,ut antecedens Manimes,ut consequens:&quia ita est,fholam ani- D mal sequitur,non homine aute non animal nequaquam, sed econ tibJpotius nGalal Jsequitur non homo.JMirmatio enim salis erat ut sequens, ct superior Hirmatione hominis. sed negatio hola superior est, & ut consequens ad negatione animalis. per iae patet Aristot.& Alexan .intelligere per conlequentia econuerso iacta ex oppossis secundu contradictione,ciuae etia dicimr couersio per ω- trapositione aut hypothetica ,in qua argumentamur ab opposito cosequentis ad appositu antecede tis,aut categorica, quae reducitur ad tale hypothetica. Haec enim homo est anim ergo non sal est
no homo reducitur ad illa si homo est. nimal es agitur si no est animal n5 est homo.Ex iis patet ratio loca praecepti,nam in ex opposito colequentis in hypothetica necessaria, sequatur oppositsi ante cedentis, fi ut si firmatio praedicati di cosequentis sequitur Hirmatione subiecti, & antecedetis, ne pilo subiecti & antecedentis, sequatur negatione praedicati & consequentis . Cuius ratione etia N- hemis assignat nam praedicatsi cum fuerit cosequens ad sillactsi est superius .es vero negam redditur inserius sit biecto negato, o homo enim comunius est non sali. Et ideo n5 homo sequitur ad naanimal, sicut animal ad rem. Et propterea Aristanserendo I si pRceptu re regula inquit. In omnibus vitur tale est existimand J tale hoc est laesi praecepta assignatu,qui est,si ammatio praedi-ia rati sequitur affirmatione subiecti,negatio subiecti sequitur nefationem praedicati. quod iters probat inductione,& exeso,& dicit,fut si Nonsi sua ,Jut Epicurus inquit, qui vult summu bona esse volu- ratem, f& non suave non bonsi si autem non hoc Jhoe est, si autem no taue n5 est non bonsi, nec illudJecit,scilicet bonum suaue Per hunc locum Gluitur problema, virum benefaciendum non amiacis,ut Socrates opinatur,an non,ut opinatur Aristoteles.Solutio peripatetica est, si benefacitam amicis, non amicis no benefacienda. arsumentsi videlicet per lota a cosequentia e conuerso ficta secundum opposta contradictionis. Deinde transendo loci potestate declarat hune locsi, qui est a c5- sequentia econuerio facta siecundum opposita in contradictione, esse utilem ad destruendum, di ad construendum,&dicit, Similiter autem si non suave non bonaJvalebit constructive Jonsi siua q& s non animal non homo, homo animal Amplius & si non iamum non eli est ibile bonum: nam scuti ex nega ne praedicati sequitiar negatio subiecti, ita etiam ex affrinatione sebiecti sequiatur affirmatio praedicati. Tunc concludit potestatem loci,& dicit Manisestum intur, quoniam ad utrunque conuertitur, quae secundum contradictionem est cosequentia e uerso iacta.J valet enim ad destruendum,& ad construendum: ad destruendsi quidem, ut si problema sit, utrum benefaciendum sit non amicis, an non. destruimus enim, quoniam si benefaciendum est amicis G amicis erit non benefaciendum:ad construendum veta, ut si problema si virum bonum si si ue, an non, c D struemus non sitaue est non bonum gitur bonum est siua aut si problema fuerit, utrum iustum honestum, an non, construemus, non honestum non iustum, vitur iustum honestum. Vtrum veta ut opposus secundum contradictionem,fieri possit consequentia in ipso, quae fit, ut dicemus ab opposito subiecti,sue antecedentis ad oppositum praedicati siue consequentis. Alexander dicit n5 vnnae laliter fim poste talem conuersionem sed in quadam materia ut in propriis & definitionibus nam si homo est,nsibile est:& si non in fimile,no est homo: & si album color disgregataus visus, non color disgregativus visius non album etiam valet econuerib omnibus modis. At locus,qui expostus est, non in propriis solum atque definitionibus valet, sed in genertius, disserentiis, & accidentibus valet. De conueruone per contrapositionem,& de dubitationimus quae contingunt circa eam Massageta diarimus primo Priorum,& in Ludicris dialecticis:nuc no oportet immorari circa ea,quae ibi diximus, sed tantum quaedam addenda pro diligentiori cura. Occurrui ergo qui conuersionem per contrap unm In negarunt.primo quia non sequatur in propositionibus uniuerialibus affirmaticis omius tu
eo ens, igitur omne non ense non homo,quia antecedes est verum,& consequens falium .nam
subiectum consequentis pro nullo suppotair: modo affirma a propos tuo est Alia, aus subiectum