장음표시 사용
171쪽
. si a bs trium optimo mellii, & simpliciter hoc illo meliui, W si
optimus homo optimo equo melior, & simpliciter homo simpliciter
Locus vero praeceptus quadragesimus,ut Alexanxxponit est si optimum eorum,quae sent in aliquo genere metus est eo, quod in alio genere est optimu R simpliciter genus genere erit melius. Est autem hic locus quadragetimus conuerso proximi loci unde Arist. inquit & si optimumJ subaudi eorum, quae sunt in aliquo genere meliusJest eo quod in alio genere est optimum. simpliciter hoc,J scilicet genus illo,Jstili licet genere meliusJest,cuius exemplum assignat,& inquat. Vt Ii optimus homo optimo equo meliorJfuerit S simpliciterit moJhoc est genere equoruio meliorJerit.Ampli v Platonem,& Aristo.est melior optima deabulatione. quae fiebat ab Arist.cum diicipulis. rsimpliciter mors secundum genus simpliciter deambulatione est melior aesi non omnis mors omni deambulatione si melior, veluti nulla priuatio est melior actu. Et dicendum non esse mortem optimam in specie,cum sit malvo,quae ut miratio nihil boni habet. at optimus homo in specie hominis est optimus. Est enim optimus homo maxime homo quoniam secundum hominis virtutem, ct omne quod est in aliquo genere optimum, maxime est illud. at mors optima non est, maxima mors. bene enim in morte , non qua mors est , sed secundum praesentiam alicuius alterius est aliquid boni,vtputa cum sit secundum virtutem, quae non est mortis sed morientis. Mors enim omnia aliquid mistum est ex morte ipse, & virtute eius, qui moritur . sic igitur mora optima non per se melior est deambulatione sed propter virtutem atque tatitudinem morientis, quae magnum est bonum. hoc modo respondet Alexan potest tamen breuioribus responderi, ν mors bifariam tasdcrari possit, uno modo sub ratione qua est priuatio vitae, atque deambulationis, & omnium operacionum.& sic nec est optima,nec bonii. Alio modo potest considerari secundum eam virtutem,qua morio moritur,& sic optima mors erit melior optima deambulatione, immo erit melior vita deam si bulantis & higientis.quia igitur optima mors non est melior optima deambulatione ea ratione, qua mors,non oportet ut mors secundum penus sit mestor deambulatione secundum genus.& tunc haec responsio non disti ab illa Alexandri.
6 Amplius,ea quibus est amicos participare eligibiliora, quam qui
Locus prieceptiuus quadrages mus primus accipitur a panicipatione cum amicis, locus vero pret Λ ri a An --ssunt amici participati seligit Alexander eum inquit, se
ticipare sanitate vere di nobilitate, impostibile . Sed occurres,contra exesa.na amici possimi & virtute,&sanitate,& diuitiis & nobilitate pticipare ginir no est impossibile amicos sticipare sanitate &nobilitate.Dicendum Alexadra di Arist per panicipare intellexisse eommunicare.vnde locus sic intelligitii quae possumus amicis communieare eligibi ora iis sunt,quc non possiimus amicis communieare.Et quonia virtutem& diuitias possimus amicis communicare,sanitatem vero di nobilitatem D non,ideo virtus sanitate,& diuitiae nobilitate eligibiliores sini. Quod autem nec sanitatem nec nobilitatem communicare post imus, patet. nam non est in nobis dare amicis sanitate, di genus.
Et quae ad amicum agere malumus quam quae ad quemlibet, illa eligibiliora ut iuste agere, & benefacere magis quam videri. Nam amicis benefacere volumus magis quam videri. quibuslibet autem
Locus praeceptiuus quadragesmusserundus ab iis sumitur,quae ad amicos agimus locus vero l veliuste agere, quiuilibet autem econuerio. Nam aliis satis est, ut videamur iuste agere,vel ben
172쪽
A cum turpitudine,nee est melius ῆ bene vivere, nec eligabilius. Fortibus enim utas tertio ethicorum γα melius & eligibilius est mori quam viuere. Erit igitur necessarium eligibilius, quando ex priuati circunstantiae non relinquitur in ipsis turpitudo. Sed mira exemplum Arist.fiunt instantiae.priina, quoniam ex locis superius as lignatis,unus era cuius oppositum est magis fugiendum ypsum est magis eligendum sed oppositum ipsius vivere est magis iugiendum,eo opposito quod est ad bene vivere ergo ipsum vivere est eligabilius quam bene uniere.Secunda vero,quonia illud eligibilius est, cuius absentia grauius ferimus.at ipsius vivere absentia grauius ierimus si ipsius bene vivere. Vno modo dici potest lora esse Trobabidia,& ideo pro utraque Parte Postiliat adduci. Dialecticus enim habet via ad vininque .non enim necessitatem,sed probabilitatem inducunt loca dialectica . Aut diei potest ad primum, minorem esse taliam non enim oppositum ipsius vivere est mases fugiendum quam oppositum ipsius bene vivere.eligit enim fortis potius mori,quam fugere. simili ratione ad secundum pa
49 Et quod non est ab alio exquirere,quam quod est ab alto,quale su-ὴ stinet iustitia ad sertitudinem.
ir ex carentia alterius a quo accipi possit, vel ex Inuati ius a quo fieri pollit. Locus vero praeceptiis uno modo exponitur, ut Iuniores intelligui, hoe Maod non habet poste ab alio est milius est eo, quod habet posse ab alio.Et hoc pacto
sine seriir est iustitia nam ut Plato in politicis inquit, iustitia non potest exercere suos actusto sine iustitia potest: ergo talitudo secundum hune locum erit eligibilior iustitia. legitur autem mei αάη Π e secundum hanc expositionem, latine posse. Aliter exponit Alene:at sertitudo sinexander locum praeceptum,ut sit sensius, quod non potest fieri, nec exquiri ab alio quam a seipse, hoe
eligibilius eo est quod potest fier atque exquiri ab alio quam a se.& hoc inquit, Et quod non est ab alio exquirere,J sed solum a seipso, eligibilius est qJ illud quod ab alio etiam accipi, ac exquiri potest. dc per πιριπα intelligitur accipere, atque si iniere. est enim sensus, & quod nb est yd est quod nocontingit ab alio exquirereJhoe est accipere, sed solum a nobis ipsis,subaudi eligibilius est, fu quode id est q id quod contingit ab alio accipereJ Huius loci causam est nat Alexa xx eo quia quae raro suta eligibiliora iis videntur esse,quq fiunt pleruque.& propter hoc quod impossibile est ab alio ae
C cipere sed colu ex nobis hoc eo eligibilius est,quod potest ab alio accipi. hoc loco demonstrabis virtutes Briunae bonis esseibiliores esse Nam virtutum quidem nobis selis mediantibus est possessio, nota vero sertunae multae aliae possunt esse causae. Sic & possessionibus & liberis maxime studemus, quoniam non est ab alio accipere.Hanc ob causam etiam maximum studium est circa propria ope ra dfert autem Aristo exemplum,& inquit, quale sustinet iustitia ad sertitudinem.JNam ut Alexa. exponit iustus a nullo alio accipit aut exercet situm actum , qui est ius suum unicuique tribuere. Sed
selum exercet iustitiae opus ab ipsa iustitia, quam habet At salus a periculis quae fit aliquando nobis a sertitudine potest etiam ab aliis nobis fieri, quae non sitiit Brtia,& ideo iustitia eligibilior nobis e se sertitudine : quonia iustus non exquirit situm actum ab alio, sed solum a se. at suus a periculis & a serti,& ab aliis exquiri potest, evo iustus eligibilior est serti. Haec expositio est verior,quoniam si locus exponeretur primo modo,vix differret a loco sequensi. Locus D ADRAGEsIMvs Qvi N Tvs.
1o Et si hoc quidem sine illo, eligendum, illud autem sine hoc, non.
Vt potestas sine prudentia non eligenda: prudentia vero sine potestate, eligenda.
V Locus priceptiuus quadragesimusquintus aecipitur ab independenti electione. Secundum vero non ullos accipere ab independentia essendi:ideo secundum hos locus prcceptus erit quod potest ense sne altero magis eligendum quam illud quod non potest esse sine altero. Vt quoniam potestas non potest esse sine prudentia, prudentia vero potest este sine potestate , igitur prudentia inteli sibilior potestate. Alexander vero ut mihi viderur locum praeceptiuum accipi vult ab independenti eligibilitate, & ptoeterea legit locum praeceptum, Duobus eligibilibus existentibus, si alterum e rum sine altero non fuerit eligibile,alterum vero & per se & sine altero eligibile iuerit, quod per se &sine altero eligibile est,essibilius est . unde dicit Et si hoc quidem sine illo eligendum 3 vel hoc eligibile est, illud autem sine hoc, non fuerit elisibile quodsiibaudi est eligibile sine altem,eligibilius est. Ponit exemplum,& dicit, ut potestas sine prudentia non eligenda, Jnec eligibilis est D prudentia vero sine potesate eligenda,lergo prudentia eligibilior potestate est. nee selum in potestate proprie dicta ut Alexander inquit quae est regnum aue locus verus est, sed etiam in aliis bonis, quae potesta
173쪽
res dici consueuerunt. similis est ratio, nihil enim eorum et Me est sine priadentia. Sunt autem alii Ebona quae potestates dici consueuerunt Tyrannicae potestates, de quibus quinto politic Aristote arat enim sine prudentia non prosunt Ideo etiam iis prudentia eligibilior est, Sed iis occurris,quoniam quarto huius Aristo ut erit,potestatem & eligendorum esse per se, & bonorum ergo sne prudentia est eli Bilius. Fortasse Aristo.qiurio huius de ea potestate loquitur,quae naturalis est,qualem potestatem ignis habet ut comburat. haec enim est de numero eligendorum per se,& bonorum, α huius modi non indiget prudentia. Hic vero loquitur de potestate dominanti, quae sine prudentia in
uola est. CLocvs QE ADRAGESINUS EX T v s.
si Et duorum, si alterum negamus, ut reliquum videatur nobis inesse
illud eligibilius,quod volumus nobis videri inesse. Vt laborem dilig
re negamus,ut ingeniosi esse videamur.
Locus praeceptiuus quadrases musisius accipitur ab eo,quod volumus videri nobis inesse: locus vero praeceptus est,duorum eligibilium si alterum eorum negamus nobis inesse, ut alterum xideatur pnobis inesse,quod volumus magis,ut videatur nobis inesse eligibilius est, hoc loco, demonstrabitur in senium eli bilius esse labore, & studio.nam negamus elaborare,atque studere, volentes x ideri ingeniosi,eigo insenium studio ac labore eligibilius est,unde inquit, & duorum, si alterum negamus, vereliquum videatur nobis inesse,illud eligibilius est,quod volumus nobis videri inesse,Jassignat exemplum, & dicit, ut laborem dilivere negamus, ut ingeniosi esse videamur, 'ergo ingenium et sibilius est studio, & dilictione laboris . Laborem diligerekraece in, NMirux,sicine tum studere,vim laborare etiam,proprie tamen latine est laborem diligere.Multi enim negant missium, ut ingenios virudeantur, quoniam simpliciter ingenium elisibilius est labore, & studio. Addit autem Alexander Iuno locum, di in disciplinis, & exercitus esse protrabilem n Tamus enim rhetorica,ut videamur vera ρομsiadete alicui.Nam vera peribadere alicui eligibilius est oratione rhetorica . Amplius,negamus stra, ingemata, ut videamur series,quoniam fortitudo eligibilior est stratagematibus. Sed occurres quia non videtur ingenium studio eligibilius. Primo, quia ut Boetius inquit, studium redigit in facilitate, quod possumus per naturamSed facile posse eligibilius est posse,est enim ex circunstantia. sse autem per ingenium est,iacile posse per studium:ergo insenium minus studio eligibile. Deinde studia Gest fini proximum scilicet scientis,quae est laborum finis: ingenium vero valde remotum a fine est: ergo studium ingenio est eligibilius. e Sed delentur hae. instantiae nam studium uno modo accipi potest,ut Cicero inquit,pro applicatione animi cum assiduitate legendi ad aliquid peragendum ,&hoe modo insenium est studio eli us . nam ingenium est naturalis perspicacia, quet est promptini do inuenienda mediu in non perspecto tempore,ut ait Aristo.Primo posteriorsi.Alio modo studi si aecipi potest, pro exercitatione scientiae acquilitae, & sic est fere ipsa scientia nondum firmata, & hoe pacto non loquitur Aristotel.Tollatur ergo prima instantia, quia facile posse est eligibilius i pio posse. non quidem per se,sed ratione praesepponti, quod est ipsum posse. Secunda etiam .nam studium pro exercitatione scientiae acquisitae est scientiae proximum quoniam est scietia nondum firmata. & hoe modo non loquitur Aristaed accipit studium pro assiduitate legendi,& hoe modo ingenium est eligi bolius studio.
αs Amplius, pro cuius absentia minus increpandi sunt moleste serentes, hoc magis eligendum. H
Locus praeceptiuus qtiadragesmusseptimus sumitur a minore increpatione eorum, qui moleste serum rem a miliam.Locum vero praeceptum aflignat Aciso.& inquit. sAmplius pro cuius absentia minus increpandi sunt moleste ferentes, hoe magis eligedum J verbum absentia graece est lx -Adclatine etiam amasone,ut quoniam minus increpamus moleste ferentes filiorum amissionem quam nummorum: et stultores sunt filii nummis,& sanitas voluptate,eadem ratione eligibilior est & amiei nummis nam minus est increpandus, qui moleste fert amissionem amicorum quam nummorsi CL ocvs QE ADR AG EsIMus OCTA vvs.
13 Et pro cuius absentia non moleste serentem magis increpandum,'
Locus quadragesimu octau a maiore increpa me eo tu,qui no molasse seruite amissam accipitur. Locum vero praeceptum in nat,& inquit. Et pro cuius absentia non moleste feret e mapis increpandum, id eligitivus.J Hae ratione scientiai initate eligibilior est,na magis increpamus no moleste
174쪽
A serentem ignorantiam so qui non moleste seri moibum. Rursum sanitas ditatiis eluas , qu niam nugis increpamus non non moleste ferentem morbum, eo qui non moleste feret paupertatem. Qua ratione fit,ut siquis egre molesteque seri se carere virtutibus, minus iure increpandus si eo qui egre molesteque serret se niurimas amisisse oues,quoniam per hunc locum quadragesimumseptimavimus multis ovibus est elisibilior. Amplius sequitur ut si quis'virtus aliqua sibi desit no egre seri iure magis increpandus si v s non eurAErret se non habere diuitias,quoniam per huc locum quadra sesidium auum, virtus diuitiis eligibilior est
1 Amplius eorum, quae sunt sub eadem specie, quod habet propriam
Locus praeceptiuus quadragesimus nonus accipitur a virtutis propriae possessoe tune assignat I cum praeceptum,& dicit. Amplius eorum, quae sunt ii ab eadem tricis,quod habet propria, J & peculiare virtute,Jes ibilius eoJest, sqd no habetJpropria atque peculiare virtute. Quia vero Aristo. intelligat per virtutem, non cit clarum. Anonymus interpres per Virtutem, intelligit potentiam ge-B neran1.na eoru quae sub eade specie sunt,quod habet propria virtute gener di, qua potest generare tale quale ipsum est, plectu & no orbatu est,id vero quod hac generandi potentia vacat, imperiectu est,ct: ideo quod talem habet potenta eli ius est eo, qa hac potentia vacat. Hadenolphus vero assent Alexan appellare hic virtutem orma procedendi in finem, ad quem est, quod enim habet hane tam procedendi in fine, ad que est,eligibilius co est,quod hac irima vacat. Alexander,ut mihi videtur aetatus expones,inquit, Aristote intelligere per propria atque peculiare virtutem, fine atque psectione quae est peculiaris natura .Est enim eligibilius petiecta simpliciter. Ergo Alexan. per propria virtutem,intelligit virtute quae iam attingit fine promu propter quem est.naiic est perfectu,& p pterea eorum ouae si se eade specie sunt quod propriam habet virtutem fini proprio copulata eligibialius eo est,quod non habet Hae ratione homo virtutem habens fini proprio copulata eligibilior homine est qui talem virtutem non habet.Nam sim ea de specie fiunt omnes homines, licκ etiam modo vas quod peculiarem habet ussim ob quem iactum est,aigibilius vase est, quod non habet.Nam liceest virtus vasis, per liti ne quidem locum demonstrabis poculum terreum,quo ad bibendum commode uti possumus,esse eligabilius si poculum arget eum, quo uti non possumus ad bibendum. elisibilius dico,non simpliciter,sed in specie poculorum,quibus utimur ad bibendum. e Quod vero ad verba C attinet diligenter dixit Arist borum quae sunt sub eadem specie Jsic enim verus est locus,non enim verum est et dicere, seorum quae sunt sit, eodem genere,quod habet propria virtutemJ eligibilius est eo quod non habet,Jnam lepus habens peculiarem leporis virtute,sicilicet velocitatem non est meiator homo non habente propriam vit tutem, nullus enim est lepus homine melior.
s s Vtrisque autem habentibus quod magis habet, eligi dilius.
Hic prate ictus locus quinquagesimus accipitur a maiore possessone propri: virtuti , ct ideo aplanat locum praeceptum,& dicit. Vtrisque autem habentibus4di stibaudi existentibus sub eade spe cie, quod magis habetJpropriam virtutem debito fini copulatanifes ibiliusJest. Dato enim in line duo uisis videntes visis acute vides eligibilior est visu obtuse vidente. Δ: ut diximus de visu ita de etiateris virtutibus intellagendum.
Amplius si hoc quidem facit bonu illud, cui adest,illud autem non facit quod facit eligibilius. Quemadmodum calidius quod calefacit eo.
Locus praeceptiuus quadragesimus primus accipitura actura operis boni, mintellectu vem loci pcepti,distinguamus bona ut Alexanalistinguit,9 sint quaeda bona quae sua praesentia bonos iaciunt ea habentes.ut virtutes.quaeda vero no,ut dilutiae nobilitas, voluptas, talia bonoru eligibiliora sunt quae bonos ficiunt, psentia sint: sic omnis virtus omni voluptate eligibilior est, & omni m-speritate. Aristotexrgo assignat locum praeceptum,& dicit. Amplius si hoc quidem facit bonum illud cui adest Ilud autem non facit, quod facit Jbonum id, cui adin eligibilius est. Hune lacum ex plo sumpto a calido declarat,& dicit, quemadmodum calidiusJesisquod caleficitJcili adest, eo qd non liciaudi calefacit eui adest.Vt calidior est ignis niue habente di ipsa caliditate, quoniam ignis
17 si autem utrunque facit, quod magis facit, aut quod melius, &
175쪽
principalius facit bonum. ut si hoc quidem animam , illud autem B
palius,& ii ixta primum legamur Si autem utrunque faci hoc est, si autem ambo praesentia bonos faciunt eos,quibus adsunt,haec s comparentur, squod magis facit J bonum id, cui adest,eligibilius est eo,quod minus iacit. Hac rasione virtus perficia demonstrabiciar elisibilior virtute naturali.nam ambae quidem iac iunt habentes bonos,sed magis periecta virtus. Iuxta secundum locum dicit, aut quodJ iacit bonum id squodJ e melius, ct principalius, J eligibilius est iaciente bonum id quod est peius, & non principale . Sic virtus ianitate & robore melior ae eligibilior est. nam virtus quidem animam bonam facit, sinitas vero & robur corpus Desunt, melius autem anima corpore est. Sie & sapientia modestia eligibilior est, nam sapientia intellectum, modestia vero concupiscibilem partem bonam iacit. melior autem intellectus est quam pars anim ae c5cupiscibilis.
18 Amplius aut a casibus,& vlibus,& actionibus,&operibus.& h ab
illis. Sequuntur enim sese inuicem, ut si quod iuste, est eligibilius quam quod fortiter, & iustitia fortitudine eligibilior. Et si iustitia quam sortitudo eligibilior,& quod iuste quam quod sortiter. similiter autem &in aliis.
Hie inlocus quinquase simus tertius circa quem Aristoteles.sie procedi quia primo ponit locum inceptiuum , deinde ibi. Sequuntur enim sese Jponit exemplum & innuit locum praeceptum, non tamen explicat ipsiim. Alex .vero explicauit.dicit enim, prolatis secundum casum, si quod est secundum alterum casium fuerit eligibilius,& quod simpliciter dicitur,cuius est cassis seligibilius erit, & ecouersis si quod est simpliciter eligibilius erit,& quod est secundum castim, eligibilius erit. hic est locus
praeceptus .Est autem casus hoc, cilicet iuste, ortiter,& quot dictiones sic Drmauerunt,ea vero, tu rum sunt easus simi ut iustitia,& sertitudo. per vis vero una ratione utentes intelligimus. verbi cau- ultine intellist eum, qui utimr iustitia.& p vstim sertitudinis .intellieit eu .qui utitur serti libus ictibus quaeque hominem reddat officiosum. Per actiones vero intelligit actus .actiones enim quae a virtutibus proficiscuntur, vel ex quibus virtutes oriuntur,dum fiunt,acius sunt,& operationes. α iuxta hanc expositionem Aristoteles inquit. Amplius autem a casibus,&vsibusJ id est,&abutentibus f& ab actionibusJid est, ct ab actibus t& operibus d est, & ab osticiis sequiintur ea, quae
que dicuntur abstracta f& haec ab illisJ id est, ct econuerso. Nam ab his dicuntur , & econuerso ab his, quae simpliciter dicuntur.; α opera . Ea quae simpliciter dicuntur sunt, ut iussaria, sertitudo,& id genus, quaeque a nostris abstracta dicuntur. Hic est locus i. Ea quae simpliciter dicuntur Od penus, quaeque a muris abitracta dicuntur. Hic est locus E emi i , -- deinde exempla allignat ut habeatur locus praeceptus, ct dicit, tSequuntur enim sese inuicem , ut si
quod iusteJsiubaudi fit, eligibilius si quamyd, quod fortiter fit, & iustitia sertitudine eligibilior, Jdeinde exponit quo modo econuerB sequitur,& dicit, & si iustitia quam festitudo eligibilior si f&quod iuste J fit id est,& quod est secundum cassim . eligibili Jest fgi id quod sertiter iit, quod etiam
mi secundum casum. Similiter autem & in aliis id est, sicuti autem est in casibus,sic etiam ct in us- H s.Si enim iuste factsi est eligibilius u iriquod istiter fit.& iustus usus eligibilior erit forti usu id est& qui utitur iustitia,qui estitatus, tete Ertitudine qui est fortis:& iustu opus id est iustu officium eli-g bilius forti opere,& serti ossicio & iusta actio sem actione.& addit o conuertantur haec ad inuice. na quodcuq; eorti eligibilius esse accipim & easus qui cu illo colligau siun eligibiliores ersit. Sut eniliaee coordinata iustitia ustu, ste,sertitudo, te,& sertiter. Vniueasaliter igitur cureis usus est eligibilior,& utens utente,& habitus habis,& officiu officio casus eis corre odens eligibilior erit,& etauer .Siquis autem vult potest diuidere hunc locii in plures ut Alexan .cliuidit, & erit secunda expositio . nam a castas locus potest esse alius, alais vero ab actionibus alius ab operibus, aluis ab officiis. Vsus enim proprie utilium dicuntur,actio vero,quae circa utile est usus, utilia vero dicuntur, bon rum proprie quaecunque sunt organica. Et ideo organica quorum usus eligibiliores, & ipsa eligibiliora. Si enim usus diuitiarum usu virium eligibilior, & diuitiae eligibiliores, & econuerse. Alius I cus est, qui est ab operibus .est autem opus secundum hanc nouam Alexandri expositionem, communiter quidem omnis rationibilis actio, proprie autem quae in secundum electionem, id est
176쪽
Α actio quae si serendum virtutena aut secundum vitium .ct ideo quorum opera eligibiliora, haee et thiliora ut si iusta facere eligibilius est quam fortia operati di iustitia senitudine eligibiliori de econ- utar, si ius a senitudine eligibiliotis iusta iacere eligibilius,il fortia operari. Similiter autem de locus,qui est ab inciis cuius enim offficium eligibilius , de ipsum smiliter de econuino. vi s Oiscium edis ea tritiae officio fabrilis eligibilius es, dineatoria fabrili eligibilior. de conuertitur,s discatoria Abrili R Oiscium ossicio. de quoniam amici esseium eligabilius quam benevoli osseium, & ant icitia
quam beniuolentia eligibilior erit. Est autem amiciosscium cum voluntate operatio boni erga amicum. At beniuoli siti boni voluntas et a beniuolum. Et econuino Ruoniam amicitia eligibilior est beniuolenti di amicitiae Discium beniuolentiae ossero di benefacere amicis quam malefacere inimicis eligibilius Est autem benefacere amicis Oiscium liberalis, maleficere vero inimicis sortis, quare liberalitas fortitudine eligibilior erit. Rutium de econiictio si medicus eligibilior difieatore S media ei ossicium elicibilius erit Niscatoris ossicio est autem operatio, quae tendit in finem, ossicium vero finis. Haec est secunda expositio quae bene verbis Aristo conuenit. Quare diuidendo lora hie enumerata breuibus dicamus,omnia loea huiusmodi esse viginti . nam a casibus, ab usibus, ab actionibus ab operibus ad absoluta loca quatuor sunt econuerso vero ab absolutisad casus ad usus ad actio-B nes,ad opera,etiam quatuor ergo loca sunt octoa casibusvero ab vshus ab acti bus ad opera locamaseotiose etia tria itur sex .A casibus,ab vsbus,ad actioes laea sunt duo ct ecouerso duo. igitur quatuor A easbus autem ad ustis locus est unus, ecouetib etiam unus. itur duo Quare loca omnia sunt viginti.Intestigit ergo secundum hanc tertiam expositionem Aristoteles per casus adverbia quae radiit ab absolutis.per usus intelligit actiones,quς sunt circa bona utilia .per acitones. telligit ossicia, quibus fungimur circa res iactibiles,ut erga domus ora amicos erga corpora: per opera, intelligit actu,nes,quae sunt secundum virtutes. Sunt tres expotiGes,quae in re sunt una, licet quo ad expositone verborum sit aliqua differentia,ut visum est.
19 Amplius, si aliquo eodem hoc, quidem maius bonum est, illud a
tem minus, magis eligendum maius. aut si maiore maius fuerit al
terum. Locus pceptiuus P uagesimusquare accipitur a malore minoreue paratis ad ide cuius locus pcepnis est , ut inquit. Amplius si aliquo eodem,hoc quide maius bonii est,iillud aute minus, J illud quod est maius magis est eligendum. Jverbi causa, ut Alex .probat, illud quod aliqua magnitudine
est ima ius,etiam erit maius ea magnitudine, quae est minor. Vt quoniam tricii rum bicubito maius est,manifestu quoniam de cubito quod minus est Ucubito,maius erit.sic de si aliquo est maius boni erit eligibilius eo quod est illo eodem minus bonum Sic demonstrabitur virtus voluptate eligibilior, quoniam virtus superat lanitate,quae est voluptate elisibilior. Deinde Aristoteles ponit eundem locum sub aliis verbis, & dicit, aut si maiore maius fuerit alterum.Jlioe siubaudi eligibilius erit eo, quod illo maiore est minus ut quoniam virtus est sanitate maior,quae est voluptate etiam maior, ideo virtus voluptate erit eligibilior. Amplius quoniam disciplina est virtute maior qua videlicet virtute saniatas minor est,erit etiam sanitate disciplina ipla eligibilior.e Locus vi NQUAGEs Iuvs Qv INTVR
Dco Sed & si duo quaedam uno aliquo sint eligibiliora, quod longe eligibilius eo quod minus est eligendum,eligibilius est.
Locus praeceptiuus quinquagesimusquintus sumitur ab in ualitate excessi si eotu, quae sint aliquo eodem maiora .cuius locum praeceptu assignat, re dicit. Sed & si duo quaedam uno aliquo sine eligibiliora,Jsiubaudi in qualiter quonia altem magis alterii minus. Illud eligibilius est, qJJeii floge
eligabilius eo, quod minus est eligendis.Jnam ut Alex. inquit aliquoru fiuperantisi quod magis superat, est maius, de ita elisibilius. ut quoniam virtus de sanitas diuitiis sunt eligibiliores. plus autem est eminentia virtutis ad diuitias,quim quae sanitatis, virtus sanitate eligibilior erit. Sie de scientia recta opinione eligibilior,ambae enim eligibiliores sunt BPhistica apparentia.magis autem scientia, qtam recta opinio, ergo scientia recta opinione eligibilior.
Q Amplius cuius superabundantia est superabundantia eligi -
177쪽
bilior,& ipsum eligibilius ut amicitia pecuniis. Nam eligibilor super, Bbundantia amicitiae, quam pecuniarum.
Hie locus pceptiuus quinquagesimus sextus accipitur a coparatione excessua in eligibilitat cuilis locum praeceptum ess at, & dicit Amplius cuius superabudantia id est se mmitas est superabu datiaJid est summitate eligibilior,d: ipsum eligibiliusJcuitis excptu afligna &dicit et amicitia pecuniis alam elisibili Jesis superabundanua amicitiae si pecuniarum.J Alexander vero in gnat aliud exeplum,& dicit, Ad quoniam summitas quae est in sanitate, eligibilior est simitate quae est in voluptate, de suestas voluptate cligibilior. Exponit autem Alex.quid rummitas sit in finitate & quid summitas sit in voluptate,& dici est quidem ianitatis sium las bona habitudo, voluptatis vero impermisium esse cum tristitia constat autem omnibus bona habitudinem eligibiliorem esse eo quod est esse impermittunt cum tristitia.secundum hanc extositionem per hyperbolen Aristote . intelligit aliquod peculiare quod est summum alicui, per quod excedit aliud peculiare,quod est silmmu alteri. & tunc quiritur quod est tale summum in amicitia, ct quid tale in pecuniis. Nec Aristodixit, nec Alexin suppleuit. Et dicendum in amicitia talem summitatem esse potestatem,de vitae securitatem qui enim amicis abundat, est aptus dominari,& vita securuso pecuniis vero,cummitas est possessio pecunia- F
rum multarum, Locvs QUIN FAGE SINUS SEPTIMUS.
61, fit id. cuius utique magis eliget quis, ut ipse sibi causa sit, quam ci
ius alter, Ut amicos pecuniis.
Locus praeceptuus quinqvigesmussept imus accipitur ab excessi boni, ut nos magis sumus illius causa, verum non in locus prcceptus Hanas. Vno enim modo potest intelli At id si eligibilius euius volumus nos magis esse causam ut nobis iust, i id cuius voltim' ut si alter causa ut nobis inst. Amici enim nobis in Lint de pecuniae, sed quoniam causa qua in t nobis amici, nos volumus esse. nonens amicos accipimus nisi volentes causa vero qua nobis insunt pecuni volumus ut sit alter:quoniavolumus magis ut alii dent, ci ut nos demus ideo amici eligibiliores sunt pecuniis, dicit Et id cuius
utiq; magis eliget quis,ut ipse mi causa sit,yligibilitas subaudi est, sciJid scut J eliget, quis ut causa str alter, ut amicos pecuniis liget quis magis. Alio modo locus intelligi potest,ut id sit eligibilius Gquod per seipsim aliquis magis possidere elegit, quam quod possidere per alterum. Vt amicos
per nos ipses magis elagimus possidere, quam per alios: pecunias autem per alios,quoniam volumus magis eas ab aliis accipere, quim ipsi aliis dare. Et ideo amici pecuniis eligibiliores sunt. de hase est expolitio Alexandri & tu lege, ct id, cuius utique magis eliget quis, ut ipse causa sit,'ut per seipsit possuleat eligibilius est, quam Id cuius alterJest causa ad in quam ut per alterum possideat, ut amicos pecuniis.JAttentione dignum,amicos nos accipere,a nobis ipsis magis illos voletes, at pecunias accipimus eas magis volentes ab aliis . et propterea amici eligibiliores pecuniis sunt. de ideo tertia expositio oritur, ut id eligibilius si habendum,quod magis a nobis quam ab aliis accipere volumus. denoe dicit Sid cuius viil magis eliget quis, ut ipse causa stId est,& id est eligibilius, qd magis quis a se esset squam Idseuius alterJsubaudi est eausa,id est quam id quod ab altero eliget. ut amicos pecuniisphget quis magis a se pecunias vero ab altero .crgo amici elagibiliores sint pecuniis. Sed oecurres,quoniam hie locus videtur idem cum loco quadra es moqiiarto cum dixit, & quod non est ab alio exquirere,qui in quod est ab alioJ. Alexander asserit hic Aristote.velle id este eligibilius,c in causi in ipse maris,quim id cuius causa est alter.Qq erius vero voluit id esse eligibilius, quod quis non potest habere ab alio quam a se,quam quod potest ab alio habere quam a se V t virtutes diuitiis, nam virtutes a selis nobis habemus diuitias autem a multis aliis.& se praesens laeus esseri ab illos Hlum in verbis, idem enim est in re non posse aliquid habere ab alio quam a se,& esse cauum per E-psam alicums,ut habeat differt autem sola appellatione nominum.
sue Amplius ex appositione ,si eidem appositum aliquid, quod totumeli ibilius facit.
Locus ρος ceptiuus quinquagesimvsoctauus accipitur ab appositione coparai a duors eidem ab lute. Et procedit Ariuolloc modo, quia primo i cepi ii, deinde ceptu locu ast na δ: dicit primo. Amplius ex appoticione jsti baudi coparativa duoru eide abiblute. deinde assignat locum praeceptum,& secunda Alexadrum praeceptus sociis iste est, Si aderetur eidem aliud & aliud, Z fieret i tumcum iis quae addutur, quandoque quidem eligibilius,quadoque autem minus eligibile est id c ius appositione totum cui additur, fit eligibilius, eligibilius erit altero apposito, cuius additionet
178쪽
A sit minus est e.verbi causi,si diuitiis adderetur virtus aliquando, de aliquando sinitas,tatqueti, cum virtute Eligibiliores a diuinae cum sinitate,vimis sanitate eligibilior erit.Insuper si ipsi vii Quandoqiquide iuste adderetur,qtiatam vero suaviter, si iusteuiuere eligibilius est et siuauiter vivere, di iuste Eligibilius est A suaviter,unde diciis si eide appositum aliquidJ nunc videlicet& aliud alias, - o I is Ju alterum faceret, si adderetur,hoe subaudi est eligi-ribilior est homine cum voluptate, igitur sapientia voluiar cum exercitu eligibilior est,Caesar cu delitus est. hoc pa
iasquMJ sui additione totum facit emus.Vt quoniam homo cum sapientptate est eligibilior.Insuper quoniam icto intelligendo locus perspicuus est.
64 Cauere autem oportet extendere ad ea,in quibus altero quidem appositorum utitur commune, vel alio quolibet modo cooperativum est. Reliquo autem non utitur,neque cooperativum est, ut serra & falce cum arte fabrili.Nam eligibilior serra consoliata. Simpliciter autem no B eligibilior.
Aristotele, hic siluit instantias quoniam non Multu libenditas tum diuitiis eligibiliores runt Γ- heralitate eum vitibus: igitur diuitiae ethbiliores sint viribus neque sequitur , vires O fortitudine etia labores sint si diuitiae cum sertitudine gitur vires diuitiis in biliores sunt.Esset enim idem eodem
D . - ri viribus. In sertitudine autem vi-
agis de minus eligibile.nam in liberalitate diuitiae sunt et ibi res sunt Migibiliores diuitiis,& ita diuitiae erunt viribus magis di minus eligibiles,quod est absurdum. Insuper nec sequitur,vires cum sonitudine est biliores sunt, quam vires cum modestia: igitur sertitudo est modestia eligibilior. causa autem, quare locus non in omnibus verus est,haec est,quoniam in multis commune, cui additio fit, altero additorum aut utitur, veluti instrumento, aut cum eo cooperans est,altero vero neque utitur,neque cum eo cooperans est.Ideo eo,quo utitur, non existente emitatioti,totum tamen elisibilius fit unde diuitiis quidem liberalitas utitur, non utens viribus secundum suam peculiarem aiaonem Rursum senitudo viribus non autem diuitiis utitur. Ad hete vires senitudini cooperantes sunt,modestiae vero nullatenus,icciso Arist.dixit, DC cre autem oporis
tes' subaudirextendere' locum ad ea in quibus commune' cui fit additio nunc vnnu,nunc alterius. svtitur altera quidem appositorum4veluti instrumento vaJs non utitur,ut instrumento saltes. si libet alio modo est cooperatiuum J cum illo addito. Liberalis enim diuitiis vetitur ut instrumento ad peculiarem suam actionem,quae est donaremon aute utitur viribus,& ita licet in liberalitate diuiatiae sint eligibiliores viribus: non tamen simpliciterdilutiae simi viribus eligibiliores. Amplius,uires tussime perantes sunt, modestiae vero nullatenus, d. ideo licet in sertitudine vires eligibiliores sint,ain modestia,non tamen sequitur,vi tatitudo sit modestia et biliorudeo addit, reliquo auteJ,uiti nam serra est m-r est quam se sita umili r
sotiataJarti fabrilli,quim sit sali, simpliciter autem serra non est falce eligibilior frumentum artis fabrilis,non autem falx.Rursim salae cos ata arti messorit eligi serra Simpliciter autem non est eligibilior. Quare in iis verus est locus, in quibus appollione se habent ad ipsum commune,cui adduntur.Haec ad instantias. Ex o C v s Qv I N QI AGEsIM vs N CN V s.
Rursum si minori appositum aliquid, quod totum maius sedit.
Hic locus praecepturus quinquagesimusnonus accipitur ex appositione comparativa in bonitate duoru ad duo. eus vero Iiceptus,ut Alexana xponit, e ninori bono appositum, & torum maius bonum siciens,et ibi lius est eo,quod maiori bono apponitur de totum primo toto minus bonum faci quod est maius h , - - α verbi caus bona habirudo de sinitas duo bona sun sanitas quidem minus, bona autem habitudo maius bonum.At bonae habitudini maiori bono existenti diuitiae, ianitati vem minori bono ex stenti virtus addantur,quoniam ianitas cum virtute maius bonum est quam bona habitudo cum diuitiis ideo virtus diuitiis est eligibilior.Insuper, quoniam dicere Se tacere duo bona sunt,& cum eligibilius sit dicere quam tacem quoniam de plus est in usu apponatur quidem modeste ipsi tacere rhetorice vera ipsi dicere . quia igitur modeste tacere eligibilius est quam rhetorice dicere, ideo m
destia rhetorica eligibilior est. Dicit. D Rurgim si minori appositum aliquid,J id est si minori b no appositum sit aliquid, quod totum facit maius bonum 2 subaudi quam alterum bonum apposi-I m iu
179쪽
tum maiori bono, quod subaudi minori bono additur, eligibilius est eo , quod additur maiori bono E
G Similiter autem & ex ablatione. Quo enim ablato ab eodem quod restat est minus illud maius utique erit. Quando quod ablatum est,reliquum minus facit.
Iste est locus sexagesimus,ubi primo assignat locum prςceptiuum,&dicit .sSimiliter autem & ex ablatione,Jhoc est similiter oportet argumentari ex ablatione quemadmodum ex additione . deinde E eslocum pceruum,veru non eode modo exponitur ab Omrubus.Iuniores locum prece si intelli hoc modo,, quod aufertur ab aliquo,siui ablatione,facitivia quo aufertur minus bonum,el ibit eo a quo auferetur,& ita volunt coparationem fieri inter id, quod aufertur,ct id, a quo auseriur& hoe dicit Aristo. Similiter autem & ex ablati ,Jscilicet argumentari poterimus quemadmodum additide.& exponit quod dixerat,& dicit, quo enim ablato ab eodε,quod restat, est minus illi dablatum subaudi maius) in bonitate utique erit,J& eligibilius. Sed occurres nam beatitudo est es rasibilior apposito ci aliquo bono externorum , & restat minus bonum eo ablato, ct tamen illud bo- numquod auferetur, non erit beatitudine elisibilior. Ad tollendam hanc instantiam,subdit squando quod ablatum est,reliquum sicit minusJbonum,non quidem intensione. sed specie:modo bea ludo eo bono ablato, non remanet minus bonum in specie.Est enim eiusdem bonitasis in specie cum illo I sine illossiicet sine illo sit minus bonum intensione.nec Alexandro displicet haec expolitio. a serit enim locum hunc verum esse, etiam si unu aliquid fuerit ipsim eligibile, quod aufertur. Gnde auferatur ab ipseM,cuius aprosime fiebat eligibilius. Aliter potest intei i locus praeceptus ut recte Alexander etiam exponit. ut si sint duci eligibilia, & auserantur ab eodem cui prius addebatur, si illud quod relictum est minus fieret alterius ablatione, quam alterius,cuius ablatioe minus fit illud est eligibilius altero, cuius post ablationem non fit minus H,a quo ausertur.Locus iste maxime patet in magnitudinibus, di numeris. Diminuuntur enim decem di trium & quinque ablatione . sed quoniam decem magis diminuuntur ablatione quinque quam trium, ideo quinque plura sunt tribus. eadem ratio est & in magnitudinibus.Eodem modo in eligibilibus, nam si ex sanitate & diuitiis di pulchritudine fieret unum simul cicistens,& auseratur ab illo aggregato canitas, quoniam illud q3 restat,ablatione sanitatis,fit minus elisule Q ablatione diuitiarum ideo ianitas diuitiis eligibilior est μ& non solum Canitas diuitiis est eligibilior sed pulchritudo cum sanitate etiam eligibiliori pulchritu do cum diuitiis.vnde dicit, similiter autem & ex ablatione,Jquemadmodum ex additione argumen ius aniatroe non retiat, minus addit.& intelligo hunc locu quado quod ablataesi, iacit reliquumi scilicet a quo aulertur minusJ si, ablatione, u alterum iaceret sui ablatione. Quando enim lociis hic intelligitur,c mparatio vertitur inter ea,quae auseruntur ab eodem Et non inter ablatum &id a quo ausertur,ut voluit prima expositio.
6 Et si hoc quidem propter se, illud autem propter gloriam eligem dum. Vt sanitas pulchritu ine. Terminus autem eius quod est ad gloriam ,est, quod nullo constio, non studeret inesse.
g E t si hoc quidem propter se, & propter gloriam eligendum: illud
180쪽
Locus praeceptiuus sexagesimi secundus accipitur ab inspectione boni comparati ad gnem specialem ,quae est gloria & ad priuationem illius sipecialis finis, ius locum praeceptum assignat, di dicit. J Et si hoc quidem propter se, & propter gloriam J est seligendum, illud autem propter alterum tantumJ siubaudi eligibilius est i quod propter ambo est et bile,q id quod est eligib:le propter solam gloriam.CAddit Alexander etiam esse eligibilius eo, quod est propter se. Et ita quod est propter ambo non solum eo elisibilius est,quod est propter alterum tantum sed etiam eo quod est propter se tantum Nam quod est propter duo videtur et stultus e quod est propter unum ipsorum eligibile. hae ratione domus cum ut hornatum habens eligibilior ea est,quae selum matum habet,aut L,lum utileSimiliter & vestis,quae existens bona vis si apparet bona, demonstraretur eligibilior esse veste bona tantum & veste apparent' tantum bona.Nam licet quae apparent in visis bona sint multis,quae latent eligibiliora tamen quae sunt & apparent visui bona es initiora fimi & iis,quae sunt ta- tum bona,& iis,quae videntur tantum bona. Sunt qui dicunt id quod est eligibile propter se,& gratia alterius et ibi ius esse eo quod est eligibile gratia alterius tantum. Non tamen eo quod est eligibiam te propter se tantia ut voluit Alexan.& hoc pisat Albertus ex eo,quoniam quod est eligibile yr 'pter se est purum bonii. Quod aut est eligibile propter se,ct gratia alterius,in bonu cu diminutione. Na per hoe ipsiim,quod eis esse repter aliud,diminuitur ratio boni, ct ita redditur impum. Et propterea volunt quod est bonum propto se,& propter alterum eligibilius esse eo quod est bonum propter alterum tantum. CAlexander autem vult quod est eligibile & bonum pmpter duo semperes se melius atque eligibilius eo quod est bonum, di eligibile propter unum, siue illud unum sit esse eligite repter gloriam tantum , siue propter se tantum atque propter priuationem gloriae . Superius enim dictum est duo bona elu biliora esse altero bono tantum. Quod autem dicit Albertus, sertasse locum habet, generatim accipiendo eligibile.Nam album purum melius est albo cum ramo nigro permisto.Tamen speciam ut loquitur Aristoteles & Alexader, no est verum. Aristoteles enim de Alexander loquuntur in bonis propter se,& comparari ad finem specialeni,quae est gloria. m do in bonis eomparatis ad finem, quae est gloria, vel honor, semper bonum propter se, &yropter gloriam eligibilius eo est,quod est de repter se tantum & eo quod est repter gloriam tantia. Et sic iocus est in eligibilibus cotractis ad fine particulare, quae gloria est non in bonis simplicito,quae sivit ad finem simpliciter.
69 Et utrumuis magis propter se honorandum, hoc de melius & eligibilius. Honorabilius utique fuerit secundum se,quod cum nihil aliud debeat esse, propter se eligimus magis.
Locus praeceptiuus sexagesimustertius accipitur ab inspectione boni comparati ad finem qui est honor Locus vero praeceptus non intelligitur eodem modo ab om nibus. Secundum ergo Monymum locus pceptus est,si aliqua duo sunt eligenda propter se,illud quod est inter ea masis honoran int eligenda propter se,illud quod est inter ea masis hordum,est eligibisus ut quoniam sanitas,& plutosephia sunt pmpter se eligibiles.& phlosophia norabilior ianitate philosephia sanitate eligibilior est,& tunc verba se legunt,s Et vitavis propter seJeligibilium,quod iubaudi eri magis honoradu,Jhoc & melius,& eligibilius. Haec expositio corrupit verba,ut inspicienti patet. Adenoiphus vero exponi si fiunt duo propter se honoranda,ut sanitas, dc- philosophia,quod eorum est repter se magis honorandum hoc est eligibilius, ct hoc videtur plane V Arist dicere cum inqui ct vini uis,uonam repter se honorabilium quod infmagis propter se honorandii,hoc & melius & eligibilius Jest.Alex .vero si recte verba eius intellexi,exponit,& quemad modii ii qui quod est empter se eligibile eo quod est propter gloriam eligibiluis est. & quod est propter se,& propter gloriam eo quod est repter altera tatu est eligibilius: sic honorabile quod est propter se honorandii eligibilius est eo,quod est propter alterum honoratam. Et quod est & propter se& p ter alterum honorandum,est eligabilius eo quod est honorandum propter unum tantum. Et repterea dicit Aristo. Γα virum vis, Jid est & quodcunque magis propter se honorandum,J quia quam honorandum propter se & propter alterui utrum enim est poti melius, ct eligibiliusJ esit.quasi dica sicuti ta id quod est eligibile pro
tam honorandum propter se, Isi magis honorandum,fhoe&melius,& eligibiliusJ es ri - N. .pter te si id quod est es bile ympter se & propter gloria est eligibilius eo quod Ppter gloria est eligibile,quia magiis honu: sic tam id quod in honorandu m et se u id quod est honoranda opter se ia
quod magis propter se honorabilior, patet, nam omnis pia gatur. theoretica vero p ter se honorabilis est, & eligibilis. Insiler quia prudentia propter stm iiii