장음표시 사용
231쪽
inlus quae sunt illius genera, salicuius de aliquoJ dicuntur, fomne enim abundans de maius aliquo Eabundat,& alicuius abundat.inrare non tum genera,quae dicta sunt, dupli , eo P non ad aequali alipsi species, scilicet duplo dicuntur. J soluit& dicit, faut non uniuersaliter verum ad aequalia speciem α genus diei. Ficit autem sic Aristo. ut Alexanandicat ut ostenderet locum hunc non es le veru α
necessarium, sed probabilem. Est enim concessium esse genera aliquorum,quae non ad aequalia cum ipsis speciebus dicuntur. Q Od vero ad verba aut ne abundans & maius, quae graece Gudiculur, apud graecos ad geniuum di dativum,loco cuius nos ablativum ponimus,dicuntur. Maius tame apud romanos potius habet ablativum. de abundanu vero,vsu Romano utrunque degenitivum & ablativum castim habere certum est.Iccirco si exemptu in plerisque locis non siint ita accommodata hoc facit lis uarum disterentia Non enim semper in earundem rerum vocabulis graec di romanς locutionis eadem proprietas est, nec euam multa cura est exemplorum, cum ponantur ut discamus.
6 Videndum autem & si oppositi est oppositum genus. Ut si dupli
multiplum,& dimidii submultiplum. Oportet enim oppositum oppo-Fsiti genus esse.Si igitur ponat aliquis scientiam quod quidem sensum, oportebit & scibile quod quidem sensibile essemon est autem . no enim omne scibile sensibile, etenim intelligibilium qu dam scibilia: quare n5 est senus sensibile,scibilis. Si autem hoc non,neque sensus scientiae.
Hic est locus quinquagesinustertius, qui accipitur in generibus de speciebus reti is,inspicies)do ad eoru opposita,qui talis est,si aliquid Mugnetur genus alicuius species,eonses indum s opposita mecies est sub opposito genere. a si non, necaposta species erit sub Aposto genere ut si aliquis posuerit sensum scietiar genus,peeeat quia se sensibile esset genus stibilis,quod salium est na intelligitalium nonnulla scibilia sunt,quae tamen non sint sensialia,quare sensiale non est stibilis genus, de ideo nee sensus est Oientiae genus unde dicit, Videndum autem de s opposthJ hoe est, si oppostae positum oppositi genus erit. Videtur enim semper oppostum speciei in opposto genere esse, fuerit ei aliquod oppositum tabent autem opposta, quae dicuntur ad aliquid haec ad quae dicuntur.
Rii; dixi per exempla exponit, de dicit, ut ti duplijst genus multipham,& dimidii submultiplumderit genus. dcinde rationem asgnando ponit maximam, de dicit, oportet enim oppostum ori sti genus esse, J simili modo scientiae cognitio genus est,quoniam de scibilis cognitum genus est eis de ponit exemplum loci,quando interimitur genus,& dacit, si igitur ponat aliquis mentiam, quod quidem senium)hoe est in sensit,ut in genere,poterimus destruere utentes hoc loco,quoniam sopo rebit de stibile quod quidem sensbile esse, Jhoe est poni sub sensibili ut sub genere, tenet argumentum vi loci. deinde destruit consequens,& dicit, non est autem,Jscilicet sentibile genus scibilis Onon enim omne stibile sensibile est, deenim intelligibilium quaedam stibiliaJ sint, visebstantiae intelia lectuales, quae non sunt sensibile . quare non est genus sensibile scibilis, quoniam non prae- dicatur de omnibus scibilibus Tue recolligit locum destructiuum,& dicitisti autem hoc non)hoe est s iensibile non est genus stabilis, neque sensusJerit genus stientiae.Jde ut Alexander inquit)p test aliquis de isto loeo ad constructionem vii. Si enim monstrabitur oppositum eius quod ponitur ut genussienus esse oppositae speciei,demonstrabitur propostum esse genus propositae species.
6s Quoniam autem eorum quae ad aliquid dicuntur, alia quidem ex necessitate in eis,aut circa ea sint,ad quet diruntur.Vt dispositio, & h bitus, & commensuratio. In alio enim nullo possibile est esse quae dis
cta sunt, quam in cis ad quae dicuntur. Alia autem non necesse est incis esse,ad quae dicuntur. Cotingit autem, quemadmodum scibile est in anima. Nihil enim prohibet sui scientiam habere animam. Non neceΩsarium autem. Possibile est enim & in alio esse hanc eandem. Alia vero simpliciter non contingit in eis esse,ad quae dicuntur.ut contrarium in
in contrario, neque scientiam in scibili, nisi sit scibile anima vel homo:
232쪽
A considerare oportet siquis in genere ponat quod tale est, in non tali, ut si memoriam mansionem scientiae dicat. Omnis enim mansio in manente,& circa illud,quare & scientiae mansio,in scientia. Memoria igitur in scientia, eo quod mansio scientiae est. Hoc autem non contingit, memoria enim omnis in anima est autem qui dictus est locus,& ad ascidens communis. Nihil enim refert memoriae genus mansionem dicere,aut accidere dicere illi hoc. Nam si quovis modo est memoria masio scientiae, eadem aptabitur de ipsi ratio.
Hic est locus quinquagesimus quartus,qui accipitur a correlativis, cum consideratur ut subiecta,vel ut non subiecta,& tria facit, quia primo assignat quada relativoru diuisione. Secsido ibi. fCosderare oporte ex diuitae assignata costituit locu Tertio ibi LEst aut,quidictus est locvj,Jassignatu utilitate Ioc particula vero Quoniam asitJin principio textus tenetur suspensi . nam terminatursiispensio secunda parte bifccii lerare oportet Jest autem diuisio trimebris talis, eoru quae ad aliquid Αἰ-- - alia quidem ex necesstate sunt in illis,vel circa illa ad quae dicuntur. hoc est,alia quidem, ut is, vel ut in denominatis sunt in suiscorrelativis.Et hoc membra ponit,& dicit. Quoniam dicuntur,asia insiliectis, suiscorrelativis.Et hoc membruponit,& dicit, fQuoniam
autem eorum quae ad aliquid dicuntur,alia quidem ex necessitate in eis,vel circa ea fiunt Ad quae dicuturJhoc est in suis correlativis,vel secundum inhoentiam,vel lecundunt denonunationem, di ideo dixit svel circa ea,quoniam aliqua relativa non sunt in si iis correlativis secundum inlisentiam, sed iecundum denominationem,ut compostri,quae refertur ad compositum,non est secundum inhercntiam in composito.est enim in materia secundum inhaerentiam,sed in composito est secundum denominationem . veluti dextrum in columna secundum denominationem est, in animali autem secundum inhaerentiam. Ipse tamen ponis exemplum eorum, quae sunt in suis correlativis secundum inhaerentiam. & dicit, sue dispositio&habitus, Jqui itat in habente, ad quod re tuntur vela siubiecto Sunt enim inhaerenter in anima, quae est habens, & commenseratio)quae inhaerenter est
Quare ex necessitate β γ abiti,non tamen est inhabito sed in anima. Alexan. respondens dicit habitum dici ad habens ipsum, non autem ad habito ut paulo ante dixit Arist. Vtrum vero habitus habiti dicatur,non est disputand quoniam exemplorum non requiritur veritas sede positio.Haec de primo membro.deinde Aristot. Es at secundum membru,d dicit, salia autem non necesse est in eis este,ad quae dicuntur.contingit autJin eis esse, ad quae dicuntur Sunt enim quaedam relativa,quae possunt Helle,& non inesse suis correlativis, quem modum scientia in scibili.Scientia enim ad scibile dicitur,& potest scibili inesse aliquando', I ali quando non inesse.potest enim inesse scibili scientia quando idem est sciens,& stibile veluti cum anima scientia habet sua,tunc enim scietia de anima est in iese stibili quonia est in anima quae est ipsum stibile.Quando vero sciens de scibile disserunt,ita ut anima sit sciens, magulum vem habere tres angulos di reliqua ipsum scibile,scientia de triangulo erit in sciente scientia in anima & non in ipsb sciuili scilicet in ipso triangulo Simili ratione scientia musicoru dicitur ad scibilia,musica. non tamen in
stibiissius musicis est dii quidem omnis scientia in anima est,& hoc dicit, quemadmodii scibile est in anima'verbii vero scibile grice impuον est, quod etiam aliquado apud graecos pro scietia accipitur, ut hie Alexa. legit quemadmodum scibileJhoc est scilicet est in anima hoe est in stibili quod est a-D-scientia tuerit ipsius animae, nihil enim prohibet sui scietialia re anima.J& tunc quia ide ea sciens & sedile scietia de anima erit in ipso scibili,ut in anima, tuae scibile est. Et quia dixit no audi,ut anima habeat s scietis enim animae meae I potest aliter legi ut Alexan. legit in post bile enim est & in alioJscilicet scibili scii et triangulo vel in musicis hanc eande scientia esseJ.Hoc est, possbile enim est hanc eande sicientia quς est de anima,
a membri &dicit. Alia vero elativa sunt qliae s simpliciter non contingit in eisJcorrelativis 'SJ nee secudum inhaerentiam nec secundum denominationem ad quae dic tur ut contrariumJquod nec secundum inhaerentum,nee secundum denominationem est in c5trario Dd quod dicitur alioquis essent contraria simul, nee duplum in dimidio, nee superans in superato. neque scietiam )cotingit tae in scibili,nis sit scibile anima vel homo, inam tue dirit, scietia
233쪽
est in scibili. quando autem sciens & scibile disserunt,tunc scientia non erit in scibili. Hae diuisione Epraemiit patet primo,si species ex necessitate insiuit illis ad quae dicuntur, & genera similiter in illis
inesse oporterest autem non insint necessario eis ad quae dicuntur,ct genera timiliter,ut commensuratio de complexio, ambae enim in eis sunt ad quae dicuntur, de habitus de dispositio: & enim haeein quibus sunt, ad hoc dicunmr. Rursum scientia & notitia neutrum enim horum ex necessitate inest in eis ad quae λcuntur Contingit aut aliquado utrunque ipsi i ineste eis ad quae dicuntur. Similiter de sensus, & comprehelio. Duplum vero sub multiplo,& iub stiperante,& contrarium sub opposito,
quoniam in his nullum esse potest in eo ad quod dicitur. Quare si datum genus alicuius datae speciei
tuerit in eo ad quod dicitur, ta vero species non ,aut ec ei se sit,iatum genus non erit senus.Onortet enim talem speciem ad tale,& ad simila genus dici. & hoc dicit,quoniam talis est in iis,quae ad a
liquid dicuntur, differensia, s considerare oportet,Jct hic terminatur suspensiossi quis in genere ponat Jaliquid pro specie quod tale est,Jscilicet relativum in suo correlativo, indaliquo dato generet notali, Jhoc est in genere quia non est in suo correlativo. nam si species est in suo correlativo genus autem non, vel econuerso, genus est in silio correlativo, sipecies autem non, genus datum non erit datae
speciei genus. Oportet enim tale genus esse respectu sui correlativi, qualis est species respectu sui,& e conuerso.hec enim est maxima. inde ponit oeptum,& dicit, ut si memoria masione scientit Fdicat,Jut in genere,hic peccat. Omnis enim masiolin suo correlauiuio est,scilicet in manente ecudum inhaerentam, f&circa illudἰ hoc est vel circa manens secundum denominasionem. iuuare dis ientiae mansio in scien GJerit Scientia si .est in eo,circa quod manet maso scientiae, Memoria igitur in scientia, eo in mansio scientiae estJquae manet, de ratio haec est, masio scietiae est in scientia, memoria est manso scientiae, itur memoria est in sciEnuamaior patet, quonia mansio scietit est in
manente. lentia est, quae manet & seruatur in anima. minor est definitio memoriae, de qua in libro de memoria fatis.destruit conseques,' dicit hoc autem non cotingit, memoria enim ors in ala est,qno aut in taesia, ius est memoria.Sic monstraret aliquis quoniam memoria non est salus sensus Salus enim sensiti in sensu est,omnis enim salus in eo est cuius est salus Memoria vero non in sensit, sed in anima mon enim sensius memora sed anima. Deinde ostendit viilitate huius loci,& dicit Iest aute,
qui dictus est locus,& ad accides comunis nihil enim reser quantu ad interemptionem Nicere masionem genus memoriae,aut dicere hocJscilicet mansionem saccidere illiu scilicet memoriae, sitam si quovis modo memoria est scientiae mansio,Jhoc est,aut ut species generis siue ut subiectum accidentis, eadem ratioJsiue locus aptabitu ad interimendum. Pereundem enim locum interimi potest mansionem esse genus, ct accidens memoriae. nam si mansio est accidens memoriae, cum mansio accidat scientiae,ut dictum est,quia mansio accidit manenti,memoria accideret scientiae, vel esset idequod sciencamon enim potest mansio duobus diuersis accidere,quod absurdum est. Est enim memoria in anima,& non in scientia, nee Me quod scientia, Circa haec quae Atisto.dixit, primo annotatio. ne dignum est,iocum quem accepit ab inhaerentia rela sui in suo cor lacuo,posse resolui in tria loca pro numero membrorum diuisionis quam A gnauit, quorum primus talis est, si data species inest
ex necessitate correlativo,genus vero nec necessario inest, nec ullo pacto inest, vel econuersi , senus
ex necessitate inest,species vero nulla ratione, datum genus non est datae sipeciei genus. Secundus vero talis, si species contingit in He sito correlativo, senus vero haud quanquam contingit, vel econuerso,datum genus non est datae species genus. Tertius talis, si species suo correlativo simpliciter non iatingit ineste genus autem contingit, vel econtrario,datum genus non est datae species genus. Locus vero iis omnibus communis talis est, si quis ponat aliquod esse genus alicuius species, quod genus n5 est in eodem diuisionis membro in quo species est, quod ponit ut genus, non est genus. Utilitas vero loci est,quoniam ex hoc loco non solum patet mansionem sesentiae non esse genus memoriae, sed nec accidens. Quod maso scientis no sit senus memoriae, patuit, quia no inest ei cui inest memoria HQuod autem mansio sciencae non sit accidens memoriae, dem loco perspicuum est .nam mansio scientiae accideret omni illi cui memoria accidit. est enim maxima, cui accidit aliquod accidens, eidem accidit om ne id quod illi accidensi accidit. xt cui accidit superficies, idem accidit & album,&dextrum,& id omne quod stiperficies accidit. At memoria animae accidit,mansio autem scientiae aecidit scientiae,mansio enim manenti accidit icientia aute est manes. Quare masio scietiae ipsi scientiς manenti accidit. Quare maso taentiae non est accides memoriet. Hae e sunt,quae Aristoteles ait. . ocvs DIN QS AGEsativs QE IN Tvs.
6s Rursum si habitum in actu posuit, aut actum in habitu, non est genus quod tale est. Ut si sensum motum per corpus. Siquidem sensus nabitus motus autem actus. Similiter autem & si memoriam habitu contentivum opinionis dixerit. Nulla enim memoria habitus, sed magis
234쪽
Α Hic est locus quinquagesimusquintus qui accipitur ab ea disserentia,quae est habitus ad actum. Videtur enim habituum quidem habitus est egenus, actua aut e siue actionii actus, vel actio. Si igitur aliquis mutauerit,dederitque aut actione habitus genus,aut actionis habitum, destruet tenus datum, unde dicit, Rurium si habitum in actu, Jut in genere sposuit,aut contrario actum in nabitudui in genere non est genus, quod tale est J datum. Est enim maxima, ut habituum habitus, & actuum actus, genus habeatur. Hoc quod diicit exemplis manifestat, de dicit, sut si sensum,motum per corpus j hoc est in motu corporeo, ut in genere aliquis ponat, hic peccat, siquidem sensus habitus, motus autem Jcorporeus actusJest.Quod vera ad verna attinet habitus graece Iis dicitur, quod nomen Aristoteles etiam ad naturales potentias extendit, quod scilicet semper habeantur. Actus vero graece est latine tum actus,tum actio, quae desert ab habitu, cum actio non semper habeatur.Recte vitis dixit sensum non esse in motu ut in genere,quoniam sensus est habitus naturalis,motus vero actis,quae non semper habetur. Deinde ponit secundum exemptu.& dicit, Similiter autem& si memoriam dixerit esse halarum contenium J siue sematitium opinionis Jvel scientiae qua quis didicit,etiam peccat,& assignat causam cur peccet,& dicit, nulla enim memoria habitus,sed magis actus est.Jpeceat igitur ille qui sic ponit quia actum in habitu,ut in genere ponit. Quod autem me-B moria actus sit, probat Alaris aluonia memoria est actio facta ab ipsa reminiscentia.
6 Peccant autem & qui habitum in consequentem potentiam ordi
nant . ut mansuetudinem continentiam irae, & sortitudinem & iustiat iam timorum, & lucrorum continentiam. Siquidem sortis,& mansite 'tus perturbatione vacans dicitur. Continens autem qui perturbatur, &non ducitur. Fortasse igitur talis potentia sequitur utrunque,ut si perturbetur, non ducatur. Verum continere non hoc est, hunc quidem se
tem, illum autem mansuetum esse, sed omnino perturbari ab huiusmodi nihil.
c, Hic locus est quinquagesmus sextus, qui accipitur ab ea disserentia, quae inhabinis ad habitum, qui talis est, si halutus unius rationis ponatur in liabitu sue potentia alterius rationis ut in genere, uit mitur problema.unde dicit Iriccant autem, & qui habuit mJscilicet unius rationis ordinantJ, vela genus in potentiam consequentem Jhoc est quae sequitur secundum praedicationem ad habitum Non enim omne sequens ad alterum secudum praedicationem, est illius genus. α pers potentiam Jliabitum etiam intelligit alterius rationis, quas velit dicere eos peccare, qui habitum unius rationis posuerint ut in genere in habitu alterius rationis. quoniam licet habitus alterius rationis sequi possit praedicatione ad habitum alterius rationis,non pmpterea erit genus illius.Sunt enim quaedam siue potentiae, siue habitus, qui videntur sequi quosdam habitus,quae tamen non sequuntur reuera, deinde ponit exempla,& dicit.ΓvtJlbaudi peccant,qui mansiuemdinem continentiam iraeJponunt non enim continentia irae est genus mansuetudinis, &Jsi audi peccant qui sertitudinem, timorum continentiamJponunt,&fiu uiuam lucro ii Jcontinentiam. non enim continentia timorum 6st genus fortitudinis,nec continentia lucrorum Genus iustitit. Quω vem continentia iri non sit genus mansi se-tudinis,nec continentia timoria in genus sertitudinis,nec continentia lucrorum genus iustitiae, probat ct dicit Osiquidem sertis,& masti eius perturbationeJatque passione vacans dicitur, Jnon enim sertis - a umoribus patitur, cum habeat habitum quo a timoribus no est aptus pati. nec mansuetus ab ira ha V bet enim habitum,quo ab ira no est aptus pati.similiter iussus patitur a desideriis lucruri habet enim habui .quo est pati ineptus.scon es autem,J ut dicitur septimo Ethicorun est quiJa concupiscentiis perturbatur, ct non duciturJ nec vincitur ab illis non ergo potest continentia esse genus eorum habinium, cum sit habinis alterius rationis ab illis. Est enim continentia habitus,quo non vincimura deside iis Caeterae vero virtutes habitus fiunt,quibus non patimur ab extremis. deinde ostedit qua ratione continentia praedicatione potest sequi virtutes praedictas,& dicit, crtasse igitur talis potentia. scilicet continentia si equitur utrunquel scilicet seriem & mansuetum, quoniam sertis di mansuetus accipiuntur,ut sunt tales ex suppositione. mansuetus quidem,ut possit retinere iram excessiva, si aliquando contigerit. sertis vero, ut possit retinere motus terribiles,si aliquado acciderint. Si igitur si mantur hoc pacto mansuetus & sertis ut possint conlinere se ab extremis, si acciderint, continentia sequetur secundu praedicatione huiusim i habitus,& hoc subscribit sertasse igitur talis potentiaJ scilicet continentia sequitur vininqueJsecudum praedicationem,uidelicet testem & maluerum, ves perturbetur, scilicet istis vel mansuetus ab extremis, non ducatu nec vincatur. hoc modo codi
235쪽
O.Jeg GI aliquis in statur sprer iniustiria sibi allata, irascitur, veru Imus tepore tristatur, de causamas, at ct dicit, no enim ira tristitiae,sed tristitia irae causa est, J ut emciens. loquor aute de ira, qu eo institia permitti est. de qui a tristitia est causa irae ut eficiens ideo prius tepore est facta tristitia itini h O. Deinde tra sit ad secudii exeplum siccudu aut haec neque fides opinio, Jhoc est, neque optigenus fidei licet opinio sequaturine Me subiecto fide impossibile enim est ut Aleidnquit sinnione fide fieri in aliquo.No tame opimo genus est fidei quod Arist. demostrauit raptim ex eo quia contingit habentem opinione eande quandoque credere, & quandoque non credere in ea.quod in genere est impossibile impossibile enim est idem numero animal, aliquando quidem hominem esse,
aliquando autem non t& eundem colorem numero aliquando album esse,aliouando n5 tra de so eti- transmutatur,nee alal est amplius,quare nec opinio eaae P maneret non existens eu fide. Consipi
tur enim genus, uno quoque destructo in quo est.Opinio vero de prius luit, de sine fide. 1 rursum cutransmutatur opinans, fides est: de si non amplius fides est adhue opinio permanet. non enim prohibetur aliquis eande de aliquo opinione habens Aliquando ouidem credere in ea, aliquando vero no. Vt opinionem habens de anima V si immortalis, non prohibetur prius credere in ipsa, postea propter nonnullas rationes non credere. de hoe quod dixit in opinione de fide,igem est cum eo quod dictum est de ira de tristitia.Contingit enim eundem qui tristatur, A sne ira, de cum ira esse . de pro pterea dixit secundum autem hare,neque fides opinioJ ilias demons rans eandem rationem este de utroq; unde dicit, contingit enim eandem opinione habere,Jquam prius ha ba setia non creden rem in ea. de se contingit eum qui eandem opinionem habet,quam credebat, postea seruata eadem opinione non credere in illa. de ita contingit ut eadem opinio stet in aliquo modo cum fide modo sine fide. non contingeret autem i, J scilicet opinionem eandem esse cu fide,& sne fide, fg fide, es.set speetes opinionis . non enim contingit idem amplius permanere, si omnino ex specie permutatustdna de homo,cum transalutatur,nee animal est amplius,& hoc dici quemadmodum nee idem animal Jeontingi quandoque homine esse,& quandoque non,Ita eundem opinantem non confincgeret,quandoque fidem habere,qua que non deinde remouet unum dubium, quoniam aliquis asi, concedet eandem opinionem habentem aliquando quidem credere,aliquando vero non quoniam dicet omnem opinantem eredere,vnde dicitisquis aut dicat ex necessitate opinantemJ scilicet oem
etiam fidem habere,Jeontra obiicit quoniam tuncsde Nualibus opinio, de sdes diceturJomnis ensopinans eredi de omnis credens opinatur,tunc infert peccatum,& dicit, square nec se erit genusJopinio fides,nee contra fides opinionis, de pluribus enim oportet dici genusqno enim genus aequale est si eundum praedicationem cum specie.
69 Videndum autem,& si in aliquo eodem nata sunt utraque fieri.
In quo enim species, de genus. Vt in quo album, & color. Et in quo grammatica, & disciplina. Si igitur quispiam verecundiam, timorem
dixit: aut iram, tristitiam. non accidit in codem speciem, de genus esse. Pnam verecundia quidem in rationali, timor autem in irascibili. At tristitia in concupiscibili. In hoc enim & voluntas. Ira vero in irascibili, quare non sunt genera, quae asiἰgnata sunt, non enim in codem cum speciebus nata sunt fieri. Similiter autem & si amicitia in concupiscibili, non
erit voluntas quaedam. Omnis enim voluntas in rationali. utilis autem
hic locus,& ad accidens,& ad id cui accidit. In eodem enim accides,&cui accidit. Quare nisi in eo de videatur, manifestu quonia non accidit.
Hic est locus quinquases mi octauus,qui accipitur ab eo quo gemis & species apta sunt fieri fiunt aut ea in Ous apta sunt fieri, bifaria alia quide potoliae,quibus instini animae, & sic locus iste seruit virtutibus moralibus . alia vero subiecta, in quibus apta sunt fieri, di se seruit & generibus,&speciebus,quae sunt accideria,& ipsis accidentibus,ut sunt ' dicata diuera a genetibus & speciebus, unde dicit aliquo genere dato & aliqua specie data illius dati generis fvidendum, & si in aliquo e dem nata sunt utraque fieriJ scilicet & genus datum, & illius dati generis data species, dico in aliquo eodem, Jaut potentia, per quam animae ins in t aut subiecto, cui insint. nam si datum alicuius genus non fieret in eodem in quo species , sed in alio, destruetur secundum hunc locum genus nio est
236쪽
illud.deitule assignat maximam, ρος est loci ratio,& dicit, in quo enim specie est,uel ut in potentia, Eves Vt in Libiecto & genus iit, econuerse aut non oportet, quoniam genus in aliquo aptum est in esse in quo species no apta erit in esse. Virius enim apta est scri in parte rationali, in qua non est apta seri ibrtitudo.deinde ponit exemplum,& dicit, ut in quo album Jquod est species, & color Auigeianus est ambo enim in corpore. est autem exemplum hoc subiecti, color enim&album in corpore sunt,ut in siliecto I& in quo gramatica,& disciplina.Jna ambae in anima,& sic etia hoc exei tu erit cibiecti, quonia gramatica & disciplina in ala sint ut in siubiecto,& sic Alexaexponit. Vel fortas te erithoe ex eptu potetiis,quonia si disciplina & gramatica sunt in ara, & aia est in corpore, erui discipli na & gramatica in corpore,quod falsum est,& Ppterea excpla esse potesiae asterunt iuniores. na disciplina & grammatica in intellectu sent ut in rotina,&quia intellectus est in anima ideo disciplina& grammatica erut in anima,no aut in corpore,quonia intellectus & subiectu Fui sine modio insunt, non inest corpori immediate. deinde per exesa demonstrat usum loci,& dicit, si igitur quis iam verecundia timore dixit,Jita ut velit timorem verecundiae genus esse,saut iram tristitia 4 ita ut velit tristiuam esse genus irae, non bene assignabit, quonia non accidit in eodem speciem & genus est e. nam
verecudia quide in rationali 'potentia est. Est inim verecundia, ut Avicenna scribit, primum ratiois signum, hac ratione fit ut nullum animal brutum verecundia assciatur. timor aute in irascibili,Jqu Fniam in irascibili est audacia,quae est timori in extremo contraria aest enim timor fuga cordis secun - dum sanguinis contractionem audacia vero prosecutio cordis secundum sanguinis amplificationem.
Deinde pertractat secudum excplu,& dicit. t tristitia in cocupisciba potentia est,quod per fusi co-trariu demonstrat,& dicit, In hoc enim & voluntas,ira vero in irascibili, est enim tristitia constrictio cordis ex absentia delectabilis,& praesentia contrarii,quod in concupiscibili estura vero ebullitio sanguinis circa cor propter vindiciae a Velitum.appetitus autem vindictae in irascibili est. Tunc e eludit propositum,& dicit . quare non iunt genera,quae allignata fiunt lvi genera, quia nec timor verecundi nec tristitia irae genus est. Non enim in eodem cum speciebus nata sitiat fieri, Jdeinde assignat tertiit exe plum ut usiis loci dilucidius pateat,& dicit, Similiter autem & si amicitialest in cocupiscibili J virtute,ut nonnulli assignat,& nunc pro excplo stipponatur,cum enim amor in concupiscibili sit erit etiam amicitia in concupiscibili, Quod si no ita sit, sapponatur, si igitur amicitia in concupiscibili virtute est non erit voluntas quaeda,J e in no erit volitas genus amicitiae. Dola eni volun setas in rationaliJvirtute est. Sequitur enim intellectu sicuti umbra corpus ut Averroes inquit. eodemo nec scientia est genus sertitudinis.na fortitudo est i irascibit on qua sunt timor & audacia: scietiavero in rationali. Sed quaeret aliquis 'uo mo Arist dixit verecudia in rationali esse si est passoma parmes no in rationali,sed in pallibili filii. Alexaespondendo,ut mihi videtur, vult Aristotel. usum esse
exemplo simpliciter atque comuniter.Intellexit enim per verecundiam, omne in istia cum verecundia modo vicietur verecundia csi ratione aliqua mista esse,& hoc satis pro exemplo. Praeterea dato sipsa verecudia non sit in rationali,erit saltem in cocupiscibili: timor vero,ut diximus. in irascibili, igitur adhuc umor non erit genus verecundiae. deinde Aristassignat utilitatem loci,& dicit, Vtilis au hie locus & ad accidens,& ad id cui accidit. Jsi enim no in eodem fuerit accides,in quo est id cui accidit, allignatum pro accidente non erit illius accidens. cuius maximam subscribit, in eode enim aecidens est,& id cui accidit, i n eode enim album,& silerficies. Vtrunque enim in corpore. Quare nisi in eode videatur' inesse accidens,& id cui accidit, manifestum quonia non accidit L cui inesse niebatur inesse.Sed contra maxima videtur,quoniam n6 in eode est color & corpus,nec in eodem se ficies & corpus Alex .maxima exponit,accidetibus in his habere locum,in quibus &Libstati nata simi fieri,non enim corpus & color in eodem. In quo enim ira in eodem violentia, quae
accidit irae. Et in quo superscies in soc & color est,qui accidit superficiei. Quare non solii in habitibus & pastionibus probabilitate habet hie locus sest etia in iis uniuersaliter, quae & ipsa in aliis apta sunt fieri igitur si aliquid fuerit datu alicui accides 'a no ei de inesset, datu accides no erit illius accides, quo mo prudentibus rubesce . no enim in eode: siquide rubescere in sit perficie,pudere aute non in superfici. eaut timentibus rigescere. nam rigescere in inebris timor autem in irascibili virtute est.
o Rursiam si secundu quid, species dictu genus participat. No enim videtur secundum quid participari genus. Siquidem non est homo secundii quid animal, neque grammatica secun au quid disciplina, similiter aute & in aliis. Considerandii igitur si in aliquibus secta dii quid participatur genus, ut si animal quod quidem sensibile, vel visibile dicitur.
Secundum quid enim sensibile vel visibile animal. Secudu corpus enim sensibile,& visibile: secundum animam autem non . quare non erit g
237쪽
TOPICORVM. rati A nus corpus visibile & sensibile animalis.
Hie est locus quiquages musnonus,et sumitur a mo quo spes genus prici q& ptimo Aponit loca, de dicit. Rursum si secuitu quid species dictuJves datu genus participatJsubaudi etia interimitur,p-blema.Deinde assignat maximam,per quam patet locus I dicit. Non enim videtur secundu quid participari genus Ja specie,& hac probat inductioue, de dicit, squidem non est homo secundu udanimal, neque grammatica secundum quid disciplina,smitteraute de in aliisJquonia nee iustitia est secundu quid virtus,nec prudetia secundu quid bonii deinde recolligit locum ex hae maxima, de dicit, Cosiderandu igitur si in aliquibus secundu quid participatur genus, ut si animal. qd quide sensibile vel visibile dieitur, eosderadu vim secundu quia vel iam pliciter sensibile, vel visibile dicatur. DeIde ostedit animal sectati quid esse sentibile vel visibile, ut ostedat uppositu,& diciti Secudii quid enim sensibile vel visibile aiahsecundu corpus eni sensibile de visibile ecudu anima aut e nM iac cocludit eleptu de dicit quare corpus visibile de sensibile no erit salis genus.J vero ad locu attianet, notatione dignia non similiter aliquid genus participare de accidens. In accidetibus eni possi-hile est aliquid pilei pare accides sectati quid, ut albu corpus de homo pticipatiat in generibus impos- state,non enim homo participare potest animal setadu quid nec grammatica scientiam.
7r L tent autem quandoque & totum in partem ponetes, ut animal corpus animatum. Nullo enim modo pars de toto praedicatur. Quare non erit aenus corpus animalis, eo quod pars est.
Hic est locus sera simus, quem accipit ab ipse parte predicste, at dici Latent autem J decipiendo siue peccant aut ina λανθ rem tame graece,licet latet, hic pro peccat accipiat, nam qui late decipienao peccat.Sic igitur peccant strandoque & totum ponentes in partem Jut genus, ve animal corpus animatumJtotum eristens. est enim corpus animaru totam animal, subaussi ponentes in Uus,qd est Pars animalis,ut in genus, hic peccat, nullo mi mo es de toto pdicatu sitaudi, ut genus de totoJtuc cochidit propositu,& dicit.tquare no erit genus corpus aiatis, *Jcorpus I est psaanimalis, quod est secundum totu animatu corpus dixit quadoq;,Jquonia non sen P latet, dec ip1edo, qui ponunt tota in pte ut in genere:quonia in aliquibus est arror mani distus . inti enim poneret caput genus hominis,hoc no lateret decipiendo,quia omnibus error patet. Sed qui ponit corpus Cnus animalis, hic latet decipiendo quonia error non est omnibus perspicuus. Porthyrius enim in siit corpus genus animalis. Et ibrae penuria vocabulorum hoc dixit, ito enim facile inuenitur non uilli comum , Quod est genus animalium,& platam,& elem et ora. Ideo penuria vocabulora quasi ex licentia, Porpnyrius corpus genus dicit animalium,& inanimatorum. Differt hie locus a loco proxime assignato,quoniam hic rei picit ad partem integralem,locus vero proximus ad partem essentiale.
1. Videndum autem si quid vituperandorum aut fugiendorum, in potestate, aut in potente posuit: ut sophistam , aut seductorem, aut si rem eum, qui possit aliena latenter surripere. Nemo enim praedictorum
in eo quod possit horum aliquid, talis dicitur. Potest enim & deus, &
studiosus praua agere. non sunt autem tales, siquidem omnes praui ire si Ddum electionem dicuntur. Insuper omnes potestates eorum sitnt, quae sunt eligenda . Prauorum enim potestates eligendae eo quod deum &studiosici habere dicimus eas. Poteles enim dicimuseos esse praua agere. Quare nullius vituperadi genus erit potestas. si aut no,accidet vituperadorti quid da, elisendum csse. Nam erit 'u dam potestas vituperabilis.
Hie est locus sexagesimus; ram' que Aristiaccepit a plate,' dicitur bonii csse secudia sua natura .Ex hac. .loc u queda ad generu destructione utile tradit qui talis est,s aliquis ponat quepia actu vituperada vel fugieda faciete in potere tacere vimperada vel iugi eda ut in genere peccat mora .potes facere praua est genus eoru q actu praua faciat, vi s sophist ,vel caluntatoris vel iuris,qui actu praua aput, potete haec iaceressimus ponat errat.no enim pos bile est mali genus, ns esserat potens praua tacere, bonus est,qui fecit praua malus est,no ergo potes praua faceresst genus eius qui astu praua facit. si quis enim furem , aut sophissam, aut seductorem destilens dicat, seductorem quidem esse eum qui potest seducere, de amicos inimicos facere: furem vero eum, qui potest clam aliciis sur
238쪽
tipere, Distam autem potentem ex apparenti sapientia decipere, male definit. Nullus enim horti Eest talis ex potestate faciendi, sed phista est sophista ex eo quia actu eligit decipere, ct mr est fur, ex eo quia actu eligit clam surripere, & seductor est scductor, quia eligit scducere, non autem ex eo quia pollunt haec facere.nam ct boni potestatem habent praua ag di, non autem ea asunt, eo quia non actu eligunt ipsa,dicit. Videndu autem si quid vituperandorum aut iuglandorum 4 id est, si aliquem qui ex ele ne actu vituperanda aut fit enda agit,quispiam in lκ testate,aut in potenteJagere,ut in generesposui Jnam qui ponit actu ex electione vituperanda aut tu enda facientem in potete hqc facere ut in genere,peccat,quia malum in bono ut in genere posuit. Deinde exempla assignat, ct dicit, utJ videlicet peccatiqui ponit sephistam,aut seductorem, aut sere eum, qui possit aliena latenter stirripere.Nemo enim praedictorum in eo qudd possi horum aliquid,talis dicitur. Non enim phista dieitur sophista ex eo quia potest decipere: nec seductor,ex eo quia pin seducere nec fiar,quia potest clam surripere. potest enim & deus,&Jvi studiosiusJatque bonus praua agere: non sunt autem talesJscilicet prata,vel niali. Siquidem omnes praui ac malissecundum electionem Jactu facta dicuntur. Jigitur per electionem praua agens non est in potente,ut in genere. Deinde hoc idem probat rationibus,quarum prima est ostensua sic, potestates ac potentes fiunt eligibiles electiones prauoru non stat eligibiles igitur electiones prauora, no stat potestates. De ratione tangit maiore, & dicit. FIn Q per omnes potestates,eorsi sunt,quae fiunt eligendaldico omnes potestates, namJetiam sprauom potestates Jsent eligendae.Jdeinde probat maiorem primo Geplo, 3 dicit, eoqu6d deum & stu-
clutionem ,α dicit. Quare nullius vituperandi penus erit potellas.Jdemde ponit secundam ratione
per impossibile,&dicios si autem nonJest ita , ita potestas est genus vituperandi, ni potestas siteligibilis, vituperandu erit eligibile.Vnde byllogismus componitur sic, potestas est et i sibile, tureiadum
est potestas,quia per te est in potestate ut in genere, itur vituperandum est eligibile. conclituo est impossibilis, de non pro maiore, itur pro minore hoc dicit. Si autem non fiaerit ita ,sed fuerit vituperadi genus potestas, accidet vituperandorum quiddam, eligendum esse.na erit quaeda potestas, vituperabilis,Jerit enim vimperabile in genere potestatis. Quod vero ad verba a turiet,vcrbum seducto- rem Jgrece est δια&λο, latine eu am caluntatore.& licet seducere sit quandoq; in bona parte,tamen Νplerunq; seducere est decipere,ut Te ntius in Andria,etiam nunc me seducere istisdictis postulas calumniator vero est,qui falsiim crimen obiici .Melius seductorem q calumniatorem transtuli: quia magis ad propositum. de cum dixi alit vllophistam,aut seductorem aut furem dioisi de sere ut Alex. in litui exemptu exposlut dans intelligere cum illa expositione hoc, scilicet potente clam aliena sit tri pere, I hoc scilicet potetem ex apparenti sapientia decipere,quae fiunt definitiones aliorum exes loria. Quod vero ad exempla attinet attentione dignit, nullum esse prauum hoc est Ophistam, seductorem vel furem,qui p electionem no sit talis,& actu praua agat. Qui vero potestate est talis hie p electionem non praua agit ed potest praua agere:quoniam ut Alex. inquit potestas in oppositorum, de quatenus praua agere potest,nunqua tamen eligit praua deo summe laudatur qui potest prava sere,& non agit.Vtrum vero deus pol si praua asere, Aristo. dicit, de Alexan wbat,quonia deus pothona agere, ergo de mala quia Oppositorii una en potentia. Et si occurres,quonia tune deus 1,ollet esse prauus,nesarent consequentia,' nia posse praua agere ter electionem, hoc est posse eligere praua,arguat eu neri posse prauu .Posse vero praua agere potenta a comunLquae est oppositorum, notacitui deus aliquando sit prauus .unde Albertus cocedere videtur deu pone praua aetere. no is praua x aper
pratia agunt,quos dicit non aec in potente ut in genere,& hoc sussicit pro textus expositione.
3 Et si quid propter se honorabilium vel eligibilium, in potestate,
vel potente,vel effectivo posuit. Orimis enim potestas, & omne potes aut effectivum, propter aliud eligendum.
239쪽
Α Hie est locus sexagesimus cundus,qui sumitur ex coparatione eius qd elgitur oppler se, ad idqd eligitur Τpter alteru,q talis est, si quis honorabile vel et sibile pΠcr se posuerit in 'ate,vel potet
vel estemuo ut in genere,peccaraio sola eni vituperabilia no oportet in potestatevt in genere ponere,
sed nee quae propter se honorabilia de eligibilia sent.vnde dicit. Et si quid propter se honorabilium,
vel eligibilium,in potestate vel potente vel effectivo posuit,Jetiam peccat.Cuius causam aflignat, de dicit Omnis enim potestas,& omne potens,aut effectivum erum honorabilium de eligibilisi propter aliud eligendum. potestates enim de potentes deessectivae cause rerum bonarum, instrumen-mentale bonum sunt.Omne autem tale propkr aliud est eligibile,hoc est propter id,quod ab ipso fit. iccirco eorum,quae per se elig. Bilia fiunt & honorabilia non est genus potestas,vel potens vel e flecti-uum,quod potentiam habet essiciendi bonum.Nam haec,ri diximus. propter aliud sunt eligibilia de honorabilia , non tamen semper eligibilium propter se genera sent ea,quae siunt eligibilia propter se. Virtutis eni quae o se eligibilis est,habitus est genus,qui tame*pter se no est eligibilis.Si enim liabivis esset propter se et gibilis, ois habitus esset eligabilis, quare α vitium quod est habitus, eligibile per se erit.Alexan. vero componit syllogismum textus hoc pacto, nis potestas propter aliud eligibilis, nihil propter se eligibile est propter aliud eligibile aron igitur eligibilium proptersie potestas in genus.di B xit aute marisesse Arist.quonam modo fiunt bona,quae sint ut potestates,& asserit ea bona esse ut organa. hoc pacto dicet quispiam prudentiam utilem esse propter aliud,quoniam est potentia effecti
' Aut si quid eorum,quae sunt in duobus generibus vel pluribus, in
altero posuit .Quaedam cnim non est in uno genere ponere,ut frauduletum aut seductorem.Neque enim qui eligit, impotens autem,neque qui potest, at non eligens, seauctor aut fraudulentus: sed qui utraque haec nabet. Quare non ponenda sitant in uno genere, sed in utroque eorum
Hie est locus sexagesimus tertius qui sumitur a subsisteti qua aliqua species sebsistit sub duobux generibus,qui talis est,si aliquis posuerit quaeda quae in duobus generi sunt,sub altero eoru tatu,no bene genus assignaret.vnde dici 'ut si quid eoru , quae sunt in duobus generibus,vel pluribus. n al- temJesu duntaxa, posuit 'peccat.& quia aliquis dicere posset nihil mile esse sub duobus generib ideo dieit, quaeda enim no est in uno genere ponere,Jsed in pluribus, sui frauduletu, aut seductore.JEst eni frauduletus qui psit Ze eligit siub latenti insidia altersi decniere,seductor vero, qui pol de eligit alterum stibappareti no ad malu ducere.Et ita staudulentus est in duobus generibus, qm potes de eligens genera sunt fraudulenti.Simili ratione, potens de eligens genera sunt seductoris. Neque enaqvi eligi Jvel appretit impotens autJdecipere vel seducere,fneque qui potest,at non eligensJdecipere vel seduceret eductor aut fraudulentusJ est. sed qui utraque haec habeti id est, sed qui potest, aeeligit. Quare non ponenda sunt in unosenere,sed in utroq; misi ei dacta sunt. dem de in fure intelligidu est. e dureret autem aliquis utru aliquid possit esse in duobus generibus, quamon sunt subal terna.Videtur enim quod non,diuerserum generum non substernorum quoniam diuersae siunt spe cies de differentiae At potestas de electio genera sunt diuersa quae non subalternatisti ponuntur. Allic innuit duas solutiones, quam prima est,posse unu ae idem esse sit pluribus generibus, qn illa plura genera sub uno comuni genere collocantur,ut sub qualitate vel aliquo alioSecunda vero est, iuem pos D se esse sub duobus generibus,quado illa duo genera composita nominat unu genus innominatu. Multa enim genera uno nomine innominata fiunt,& ita aliquid potest esse sub duobus generibus quae pluribus nominibus unum genus inruficant. Quare si quis ponat speciem quae est in duobus generi
s Insuper aliquoties econuerse genus quidem,ut disserentiam: disse
rentiam autem ,ut genus assignant. Vt stuporem,superabundantiam admirationis:& fidem vehementiam opinionis. Nam neque superabum dantia, nequ, evehementia genus,sea differentia. Videtur enim stupor admiratio esse stuperabundans: dc fides opinio vehemens. Quare genus admiratio & opinio est. Superabundantia autem & vehementia, disserentia. Praeterea siquis superabundantiam & vehementiam,q iii
240쪽
A rationi. De est conclusio tune ex hac conclusione infert aliam eonclusionem non siibaccipiedo, &Git. Ouare admiratio stupefacietJhoc est obstupescet.Haec conclusio potest per sib acceptionem sie dedum d cui adest superabundantia admirationis obstupescit admirationi adest stuperabundantia admirationis, ut erat conclusio primi syllogismi itur admiratio obstupescit,quod erat conclusio subaccepta .Deinde dat aliam conclusionem ex primo syllogismo,& comtonitur se,cuius est vehementia, in illo est,ut patet etia inductione.nam venti vehementia est,ct est in vento, & sagittae vehementia' est,& est in sagitta. sed vehementia est opinionis si fides vehementia est opinionis, igitur fides adest opinioni tangit autem primo coclusionem,& dicit. Similiter autem & tides aderit opinioni.Jhaec est concluso si fides vehementia quidem opinionis est, J & haec est minor quae ex consti u accipitur.maiorem autem positit in priori syllogismo.est enim ita maior communis utrique syllogisino.Tunc ex hac conclusione alteram infert,& nec tubaccipit,& dicit. Quare opinio fidem iaciet4Koc est quare opinio crede deducular autem eodem modo,ut prior.Ex iis deducitur abserdum se, 'admiratio obstupescit,& opinio credit admiratio & opinio iunt inanimatae, igitur inanimata credunt & obstupescunt, quod erat absurdum.maior patuit ex syllogismis.minor probatur,quoniam admiratio & opinio qualitates sunt & ita inanimatae.quare nec superabundantia stuporis, nee vehemeB tia fidei genus erit Deinde adducit secundam rationem ad ide etiam ducentem ad absurdum & dicit. Pr erea accidet sic assignanu vehementiam vehementem dicere,& superabundanuamJdicere buperabundant Id est accidet vehementiae vehementiam, &superabundantiae superabundantiam esse. Pro deductione huius,s imit pro constanti, quod sit quaedam fides vehemens, differentia enim fidei est esse vehemensarum fides aliae vehementes sunt,aliae autem non vehementes.vnde dicit. Est enim quaedam fides vehemens, Ruoniam alia est non vehemens,led mediocris.Tune accipit minorem ex consensu adue sarii, & dicit .sSi ergo fides vehementia est, J haec est minor, in tertiangura concludetur, quoniam svehementia erit ve emens. J unde syllo gismus est. Quaedam fides vehemens patet ex diuisone fidei omnis fides est vehementia, haec est ex consensu aduersarii, igitur vehementia est vehemens Non est autem petitio principii in maiore,cum sumit quandam fidem e se vehementem, quoniam illa maior patet ex diuisione fidei. Essct enim petitio principii, quando stimeretur,& non pollet statim ratione constare.Deinde deducit idem absurdum de stupore, di sumit maiore quae etia diuisione patet.& dicit. Similiter & stupor quidam est superabandans. J pater etiaquoniam stuporum alius superabundans est,alius autem non superabundans .deinde firmit minorem
ex eosenis aduersarii & dicit. Si ergo stupor est superabudacia,Jhite minor est, ct cocesia ab aduersa Cris,deinde dat c5clusionem,& dicit. Superabundatia erit superabundans Jdeinde destruitconclusones,& dicit. Videtur autem neutru nossilesie, quemadmodunee disciplina si disciplinarum. nee motusJest motum.Jnon enim disciplina est disciplinatum,led disciplina nec motus est motum,sed miniaeodem modo nec superabundantia est luterabundantiae, sed luperabundantis ,nec vehementia vehementiae,sed vehementis. Omnia enim huiusmodi aliorum sunt, & in aliis . nihil enim ipsum in seipsio est, sed in altero cuius esse dicitur.Nec videtur aliquod eoru quae alicui inest, sibiipsi id asserre,quod ei asser ut scientia habenti quidem ipsam,affert scientem esse,ipiavero sibiipsi non assenuisi enim scientia est stiens.Similiter aute & motus & superabundantia,&vehementia etenim si sesipsis tulerint hςe, quae his assii erui in quibus sunt,in infinitum iretur,ut in narurali ausculta ione monstratum est.Si enim vehementiae vehemina est,& illius mus veheminae eritvehemetia,& hoe in infinitum,similiter & de superabundantia deduci poterit.Quare cum huiusmodi syllogismoru coctussies sint impossibiles,& non maiores,quae patent ex diuisionibus assignatis erunt minores falsae, quae ex consensi adueriarii sumebantur & ita nee vehementia fidei iee superabundantia stuporis genus erit. D Locus sEx A GEsIMVS QVIN TVs.
6 Quadoque autem peccant,& passionem in genus quod passum
est, ponentes,ut immortalitatem vitam sempiternam dicentes esse. Passio enim quaedam vitae,& accidens, immortalitas videtur esse.Quod autem verum sit quod dicitur,manifestum fiet, squis admittat aliquem ex mortali fieri immortalem. Nullus enim dicit aliamvitam eii semere,sed accidens aliquod,vel passionem eidem aduenire.Quare non genus vita
Hic est locus sexagesimus quintus,qui accipimr a passone,quatenus accipitur ut species eius qa patitur,lioe est sui subiecti, qui talis est, si aliquis posuerit subfectum passionis pro genere passionis, peccat. veluti si aliquis coloris genus,corpus diceret, Passio enim corporis est color , idcirco