장음표시 사용
251쪽
rat & dicit, simpliciter enim 'de omnino inon sint non entis species, 4 non entis enim imposiibila Eest species ahquas esse. De nullo enim non ens in eo quod quid est praedicatur, de hae ratione nee priuationis sunt aliquae species.Praeterea genus existentiam de tamam dicit,non ens autem sine ediissetitia est non igitur non ens senus entis esse potest.Oportet enim genus in quadam exissentia consste te de s non placet hce Anstat.instantia,runt de aliae nam album omnem cygnum sequitur,di omne niuem,& album non est genus niuis,nec cygni.Praeterea nigrum,omnem coruum,ct omnem picem consequitur,& tamen nigrum nec comi,nec picis genus est: quare non omne consequens no conuersim erit genus potest tamen haberi loco generis.Haec Aristoteles, de de libro quarto nactenus.
QUINTUS, CUM EIUSDEM AVGVsTINI
UT R V M autem proprium an no proprium est, quod dictum est, sper haec considerandum. Assignatur autem proprium aut per se,
& semper aut ad aliud, & aliquando. Per se quidem, ut hominis,
animal mansuetum natura. Ad aliud autem, ut animae ad corpus quo. nia illa imperare nata, hoc autem parere. Semper autem, ut dei,animal immortale. Aliquado vero ut alicuius hominis ambulare in gymnasio.
V M assignasset nobis in libro quarto lora topica,quibus possibile est ad problemata de senere arsumentari constructiue de defractive transtiti prbenti libro quinto ad C problemata de proprio,& tradat quomodo oporteat ad haee argumentari accipit a tem primo quot modis diciturnaemu,quoniam quadrupliciter,& quid unuquodq;, de quae ad inuice horum disseretia. Conuenienter aute proposita seerunt problemata de genere problematibus de proprior de quae sunt de proprio is quae sunt ae definitione. Q ioniam quibus locis monstramus, quonia hoc huius genus est,essit et monstramus quoniam genus datu Gin definitione genus est definitionis.de per destructiva rursum mostrantes, qm datum genus non est genus monstrabimus,quonia nec desnitionis est genus.Recte ergo problemata de genere praepotat problematibus de definitione Proponit vero loca problematu de genere iis locis,quς sent problematum de proprio,quoniam problemata de genere sebstatialia sunt, problemata vero de proprio sepersi statialia.Sut aute substantialia priora no substantialibus. Praepotat etia problemata de proprio iis problematibus, quae sint de definitione,quonia loca problematii de proprio,vtilia sent locis problematum de definitione. quibus enim locis mostramus quoniam hoc non est huic proprium, per eademonstrabimus,quonia nee definitio est hoc illius. verbi causa monstramus, quonia no est proprium huius, s datum proprium Gerit sibiecto cuius danir immanifestius ut si datu propriti aeri si esse animae smile, eu Ubiectum, stilicet ignis manifestius sit u proprium,datum proprium no erit propriu. Aut monstrabimus nύ esse proprium,si aequivoca vocem habet, vi s proprium animae moueri quis
dixerit. Cum enim motus vox ut aequivoca. motus no erit animae proprium. Aut s non conuertitur
quod datur proprium csi sebiecto, ut si daretur hipes proprium hominis.Cum enim no conuenitur, non est hominis proprium . per haec eadem mostrabimus definitionem data non esse definitionem. RNam si definito clato n5 esset data definitio notior, no erit illius desnitio. similiter s non couertitur eum definito,in et si aequivoca habuerit voce non erit definitio dati definiti portet enim definitationem notiore esse,& couerti,& vniuoram esse eu definito,veluti ipsem proprium. Recte igitur lora problematum de proprio locis problematum de definitione praeposivi. Arist igitur praemittat proe
mium,& dicit. Vtru aute propriii an no proprium est quod dictum est,J de praedicatur de sebiecto. spei haeeJs lucet loca in hoc quinto libro distutiendEc5siderandum,Jvel prooemiti huiusnodi continuetur cum epilogo sc, de genere igitur quemadmodum dictum est,Jhoc est per loca de eonta rationes assignatasstransciandum. utram autem venus quod dictum est, sis proprium an pr prium est per haec, voca quae dicetur, consderadum. J Hoc est prooemia, deinde prosequendo diastinguit propriu di dicit, Assignatur aute propriuJquadrupliciter, saut per se,&Jaut semper aut ad ad aliud di aut aliquando proprium per te est,quod maxime proprium dicitur,vi Porphyrius libro de quinque vocibus dixit, de hoc est, quod seli, de omni, de semper ines. Ipsi tamen exponit, de dicit, per se quidem, ut hominis, animal mansectum natura, J mansitetu enim natura omni homini, ii nomini di semper homini inest lixit natura,Jquonia animal esse mastatu c5petit etia brutis,notame eis natura copetit,sed assuetudine, de educataone.Insuper licet auibus quibusda natura copete-
252쪽
teret. Me mansuetum,non tamen omnibus,hominibus autem omnibus . deinde desinit proprium ad aliud,& dieit, ad aliud autem, animae ad corpus,Jut esse imperatiuit, quoniam illa imperare nata, enim semper deo inest, non ibit autem,quoniam & angeli,& animae sunt immortales. deinde exponit reprium aliquando, & dicit, D aliquando vem,ut alicuius hominis ambulare in gymnalia.J hoe enim dicetur proprium alicuius sominis, sed quandoque, scilicet dum deambulat per gymnatium non enim semper per gymnasium deambulat. Ex iis sequitur quod in plus est semper, per se. nam' quod est proprium per ie,omni,seli,& semper inest quod autem alicui inest semper, non semper in est omni,& QὶSimiliter proprio ad aliud ,quod est quandoque, in plus est. Quod enim est ad aliud
proprium.aut in omnibus & semper aut in r
qm quod semper potest este ad aliud,& no au aliud. 1 te per se propriu dilteri a proprio ad aliud, qm propriu per se omnibus c5petit,ad aliud vero,potest este no omnibus existens.Haee de dimissione ex η qua patet quadrifariam dici proprium,quoniam aut per se,aut ad aliud, aut semper, aut aliquando.
1 Sunt autem proprii, quod ad alterum asi ignatum est, aut duo problemata , aut quatuor. Si enim de hoc quidem asi ignatum quippiam fuerit, de illo vero negatum id ipsum,duo duntaxat problemata fiunt, quemadmodum hominis ad equum proprium est, quoniam bipes est. Nam & quoniam homo non bipes est, argumentabitur quispiam , &
ruoniam equus bipes. Vtrinque Utique remouetur proprium. Sin vero e utroque utrunque assignatum suerit, & de utroq; negatum,quatuor
Problemata erunt: ut hominis proprium ad equum, quoniam ille quie dem bipes, hic autem quadrupes est .nam & quoniam homo non bipes est,& quoniam esse quadrupes natus est, argumentari est: & quoniam equus bipes,& quonia non quadrupes, postibile est argumentari .Quolibet igitur modo ostenso, interimitur quod propositum est.
Antequam exponat diuisione quam assignauit de reprio,praemittit quanda peculiaritate, iam
ibet proprium quod dicitur ad altera inter caetera propria:& est hcc peculiaritas,quoniam de proprio ad altera interdii duo, interdum quatuor disputatur problemata,& hoc proponit, & dicit. Sunt aute proprii,quod ad altera assignatum est,aut duo problemata,aut quatuo scilicet in disputationi b' con setia.& exponit qii duo,& quado quatuor:& primo exponit quado duo,& dicit, fSi enimJ sit subaudi unu quippiam promu ad alterum quod de hoc quidemJsubsecto scilicet homine meritassignatum,Jhoc est,tatu &concessum, ut bipes de homine assignatii &c5cessum,& amrmatum a
respondentesde illo vero,J ut de equo ab eodem respondete fid ipsumJ propriu, quod est bipes, ine-gatu,duo duntaxat problemata fiunt.quemadmoduJsishominis ad equu proprium est,quonia bipes est Jcu de homine afirmetur,& de equo negetur,duo problemata fiunt. lnamJ altera est contra anfirmationem de homine, & quonia homo no bipes est,argumentabitur quispiam,J& sic erit unum ' Problema. Contra vero negationem de equo argumentabitur quis a & quonia equus bipesJI erit
omini promit, ab equo aute insecudo a proti .PronumM.equo est,no esse bipes quare,qii unae declarat quadosunt quatuor problemata,&dicit, si v mFierint duo propria duoru subiectorum,s&de utroque utrunq; assignanimJae Hrmatum se r .e de utron: negatu. duoniam de ho- est eroprium,duo sunt problemata .deinde declaroJfuerint duo propria duoru siubiectorum,s&i - 1 - - rit,Jut de homine s sit bipes,de equo vera, si sit quadrupes, & de viroq; negatii,J quonian ne s non sit quadrupes,de equo autem qudd non sit bipes, quatuor problemata erunt.Jα ponuexetium,& dicit, ut ho minis pmmum ad equum, quoniam illeJscilicet homos quidem bipes, hie auteJscilicet equus, quadrupes est,nam ammentari es Jde homine contra assimasione quidem, &qm homo non bipes est,Jcotra negatione vero, & qm nanis est esse quadnipod & sic duo erut problemata ex parte hominis:ex parte vero equi duo etia. & qm equus bipesJcotra negatione, cotra a firmatione vero, & qm non quadrupes possibile est argumerari.Jquare ex parte equi etia erunt duo,&ita omnia erui quatuor.Ostendit qualia hetc problemata sui & dicit, Quolibet igitur modo2bor ij
253쪽
Α Distiplinamvem,pm scientia qua speculamur remm .Dicit etiam Alexander Arist non accepimvirtutem & disciplinam ut propria nominis, ves alicuius animalis. sed colum ea accepit ad dranondum quς videntur inesse determinaus,quae vero non. Nam virius exemplum est eorum quae no in sunt determinatis.Inest enim pluribus,quoniam passibili & rationali. Disciplina autem exeplum est eorum,quς insent statutis,& determinaus,quonia selis rationalibus. Ego vero dico,quod licet Arist. virtutem de distiplinam non acceperit ut hominis propria,quae fiant adesterum,tamen in virtute aecepit exemplum proprii quod est ad alterum.Inest enim visure esse in pluribus, quod propriti est virtuti respectu disti plinae,esi enim virtus in pluribus, disciplina vero in solo rationali. de sic exemplum potest esse ad propositum.
Semper autem, quod secundum omne tempus verificatur,& numquam relinquitur . quemadmodum animalis, ex anima & corpore
Nunc definit proprium semper,& dicit. Semper autemJ proprium est, squod secundum omnes tempus verisseaturJde specie, ius est, di nunquam relinquiturJab ea,nec in Praeterito, nec in tuturo, quemadmodumJ proprium fanimalisJ est sex anima & corpore compositum esse. J Hoe enim secundum omne tempus velificatur de animali, fge nunquam relinquitur J ab animali,nee in praesenti, con futuro, nec iis praeterito.
s Aliquando vero, quod secundum aliquod tempus verificatur,& non ex necessitate semper consequitur, ut alicuius hominis deambulare in sero.
Deinde describit proprium aliquando I dicit. Aliquando vero proprium est, squod semudum aliquod tempus verificaturJde specie, cuius est propriu.& ad differentiam caeterorum addit, non de ex necessitateJ ut reprium per se,& pmmum ad alte , semper,J vi reprium semper, speciem cuius est prium, sconsequitur. ut alicuius hominis deambulare in foro. J hoc enim proprium est
Est autem ad aliud proprium assignare, disserentiam dicere, aut in omnibus,& semper, aut ut plerumque, & in plurimis. Vt in omnibus quidem & semper, queadmodum nominis proprium ad equum, quoniam bipes. Nam homo quidem & omnis, & semper est bipes, equus autem nullus est bipes,& nunquam.Vt plerumque vero,& in plurimis, quemadmodum rationalis proprium est imperare ad concupistibile &irascibile, eo quod illud quidem imperat, haec aut e parent.Neque enim rationale semper imperat,sed quandoque illi imperatur. Neque conci pistibili & ira ibili semper imperatur,sed etiam imperant quandoque, cum fuerit flagitiosa anima hominis.
His definiti ,nunc subdiuidit pmmum ad alterum,& dicit. Est aute ad aliud proprium assignare differentiamJesus per diuisionem dicereJdico da fieretiam eius dicere per diuisionem, quoniam alterii est,quod m omnibus & semperJspecies inest, aut quod speciei inest ut pliniq: de in plurimisJM deinde exponit membra,& dicit. svi in omnibus quidem & semper quemadmodum hominis p prium ad equum, st quoniam bipes.nam homo quidem & omnis,& semper est bipes, millis aut el. ad quem dicitur,tnullus est bipes & nunquam.JDeinde exponit secundum membrum,& dicit, fueplaerumq; vem di in plurimis,quemadmodum rationalisJscilicet virtutis, sad concupis,ibile & irasis bile reseredo, reprium est imperare,eo quod illud quidemJscilicet rationale imperat, haec autemJ scilicet concupiscibile & irascibile, parent. Jverum nee hoc nec illud est in omnibus di semper.quod declarat,& dicit,fNeq; enim rationale semper imperat stilicet illis, sed qua q: illi J rationali simperatur, J scilicet ab illis. Neque concupiscibili & irascibili J a rationali semper imperatur sed etiam imperant quandoqueJsibaudi ips rationali, scum fuerit flagitiosaJac vitiis affecta anima hominisq7 Propriorum aute ea maxime logica sunt quae per se & semper, &quae ad alterum. Nam eius quidem quod ad alterum est propriit,plura problemata sunt,quemadmodum diximus & prius. Siquidem aut duorsit
254쪽
λογs aut quatuor cx necessitate sui problemata. Plures igitur orationes fiui Bathuta k, ad lia c. quod autem per se, & semper est,ad multa est argumentari, &nes arguia ad plura tempora obseruare. Quod per se quidem ad multa, quoniam ad unumquodq; eorum quae sunt,cui oportet inesse proprium. Quares non ab omni separat, non erit bene assignatum proprium. Quod autem semper, ad plura tempora est obseruare,& si no inest, & si non in- fuerit, & si non inerit, non erit proprium. Quod vero aliquando, non ad alia quam ad illud quod nunc dicitur lepus,cosideramus. No igitur sunt orationes ad ipsum plures. Logicu vero hoc est problema,ad quod orationes fiunt utique, & crebrae,& bonae. Ad alterii igitur proprium dictum ex iis quae sunt de accidente locis,inspiciendum est si huic qui- 9dem accidit, illi vero non . De iis autem quae semper, & quae per se, per
His declaratis,nune transit ad exponendum quae & quot sunt logica propria.praemittit aute hoe, t eligat de quibus propriis est praesens liber, I dicit, Promonam autemJscilicet eorum quae damni, per ordinem exponit,& primo de proprio ad alterum,& dicit.ΓNaeius quidem,quod ad alterum est proprium, plura problemata stant,quemadmodsi diximus di prius, siquidem aut duo,aut quatuor filii problemata,J& quia duo aut quatuor si ut problemata de proprio ad alterum, cludit, plures igitur orationes fiunt ad haecJ problemata, itur proprisi ad alterum est
di etiam ς, proprium semper,& mmd proponit hoc & dicit. Quod autem per se, di semper est,ad multa est argumetari,& ad plura tepora obkruared& ita proprium perse, & proprium semper,logica fiunt,quoniam si int capacia multaru argumentationum .cum haec duo pro Histet, primo declarat pron tum per se esse logicum,quia de eo fieri possimi plura problemata hincinde disputabilia, &dicit. Quod per se quidem ad multaJest argumentari, quoniam ad unumquodq; eorum,quc sentJ sub specie, cuius est proprium per se. cui oportet inesse proprium JPrimo enim de immine argumetari possumus quoniam no est disciplinae capax.Deinde arsumentari possumus quoniam homo per huiusnodi proprium separatur ab equo,& a leone,& ab aliis alterius speciei. Sic enim separantes hominem ab omnibus aliis similaribus,facimus multas argumentationes,& propterea cocludit. Quare si non ab omni separat,non erit bene assignatum proprium.Jα sic plures arguinctationes fieri possitnt de talli proprio ut vel quia non separat ab omni alio,vel quia no competit omnibus quae sub spe-
enim uerti,& soli,&quod propri
semper sit logicsi pro- Ilpter easdem rationes,& dicit .fQuod autem est proprium semperJest logicum, alionia sed ad 'plura tempora obseruare.'& exponit tempora & dicit. LEt si no inest nunc de p senti speciei, & si noinfiteritJde praeterito, & si no inerit de stinam n5 erit proprium, J sicuti qui dixerit desi animal im
mortale esse.& proprium esse deo monstrabit & in praeterito tempore,& in prisenti,& in futuro semmer immortale esse.Nam si hoc deo no competit se dum aliquod talium temporii, destruetur mblema Oportet autem scire,ut stipe ius annotauimus,semper proprium in plus esse u per se. na omnetur lepus,consideramus.JQuare no dicitur
pora qusemper, per se proprium. Patet igitur proprium Deinde declarat tentationum, &nunc di si sideramus.JQuare no dicitur pto u logicum, no enim multarum rationsi est eapax. x temporibus arguinctamur desiniendo, vel construendo nac esse,ut in senectute homi-,costr iuus si di tepore senectuus oes monsi ramus canes e.Si aute tepore senectutis
255쪽
monstraue imus hominem non canescere,ctis emus.tune concludit ipsam no esse lomonitraueramus hominem non canescere, lettriremus.tune concludit ipsum no esse I'picim
ra. Oportet enim res cere si sedere non inest nunc Socrati aut non insuit, aut non ineriti si enim noinest,uel inest, de non infuit, vel in fuit, di non inerit vel inerit, sedere no est proprium Socrati. Quia vero ad proprium quadoque solam ad praesens tempus inspicimus,nsi plures sunt argumentationes. Solum enim insipieimus si Socrates nunc sedet,si enim iisse sedet erit eius proprium: si autem non sedet nune,non erit utique proprium. in praeterito enim de futuro quandoq; no consideramus, sed ad ipsum nune Ad hoc enim tempus in quo inest ei dicitur qua que propriu.cu declarasset quiet pro-
suit proprium logicum, de vi intelligatur pr lenia logicum solum fieri de propriis per se, de semper, de ad alterum,non autem de proprio quandoq;.Deinde eligit propria,de quibus loca in hoc lib. vult ponere,& dicit, Ad alterum igitur proprium dictum ex iis quae sunt de accidente locis inspiciedum V est.Jditit enim libro primo aceidentia saepe numero propria seri ad aliquid di propterea de propriis ad alterii, ortet argumentationes accipere ex locis,quae dicta sunt de accidente.nanis si litae quideaecia idui si album accidit cygnis. illi vero n5Jaccidit scilicet como proditium ad alterum costruet. Vel si album accidit corporibus non quidem omnibus,sed huic quidem lac ,illi vero non, proprium erit ad alterum.Simili modo, si nigrum animalibus inest,non aute omnibus, sed quibusdam aecidit, quibusdam autem non accidit,etiam erit proprium ad alterum. rectὸ emo inquit Ad almum igitur proprium dictum,ex iis locis quae sunt de accidente inspiciendum est si huie quidem accidit,illi vero nJaccidit.nam accidentia inquantum quibusdam accidunt, de quibusdam non accidunt, propria fiunt ad alterum. De iis autem Jpropriis squae per se, de quae semper, per haecJloca quae dicemus inhoe labro se siderandum. J De proprio autem quandoque, non assignat hic loca, aut quia eadem l a quae sunt de problematibus accidentis sunt xtilia ad problemata de proprio quandoq:, vel quia proprium quandoque non est logicum, nec problemata de proprio quandoque sint logica, ideo de eo non sint dicenda loca. e Locus ser Mus.
8 Primum quidem si bene asi ignatum est proprium an no bene. Eius autem quod est bene aut non bene,est unum quidem, si non per notiora aut per notiora positum est proprium. Destructi quidem, si non per
notiora:construenti vero, si per notiora. Eius autem quod non per no
tiora, est hoc quidem, si omnino ignotius positum est proprium,quod assignauit, illo cuius proprium dixit. Non enim erit bene positum proprium. Siquidem propter notitiam proprium facimus, discendi enim causa & proprium & definitiones facimus. Per notiora igitur accipiendum. Sic enim magis erit susscieter cognosccre, utputa, qui ponit ignis proprium esse simillimum animae,ignotiore quam ignis sit, utitur antio ma. Magis enim scimus quid est ignis,quam quid anima. No igitur erit bene politum proprium ignis simillimum animae.
His praemissis,nunc accedit ad ponenda loca, ct primo praemittit particulare prooemium, postquam positit uniuetiale prooemium .secundo ibi. Eius autem quod non per notiora, J exequitur de intenione particulari,quam positit in prooemio. De prima vero parte dicit, cum considerandum sede iis propriis,quae per se,& semper sent propria, PrimumJconsiderandum,fs bene assignatum est proprium,an no bene, haec est intrato,deinde magis specincado intentionem diciis Eius aute quod est bene aut no benesii unum quidem J sicilicet elementum, siue locus, qui accipitur a notioritate,vel vi ita dixera m ignotioritate, silvidelicet fnon per notiora,aut per notiora positu est proprium .d struenti quidem, v no per notiora:costruenti vero,s per notiora.Jhoc est prooemium, in quo intentio particularis posita est, tum in uniue sali,tum in sipeciali Deinde prosequitur,& primo prosequi rurlacum destruct si & duo facit qua a primo prosequitur locu destructiuu,secsido probat & per maxi mam de per exemissi ibi siquidem propter notiti J locum vero defluctisu, qui est per ignotiora,riduo diuidit aram quando proprium in ignotius eo, cuius est proprium,dupla a contingit ut Alex.
256쪽
inquit tutos, rema penitus ignotius est eo,cuius est prorium ut quia licet ambo sint nota, pro- Eprium tamen non est notius eo, cuius est proprium.Oportet enim no lotum notius esse proprium re,
cuius est proprium,sed quonia huic inest, notius esse. Qui enim nescit hoc huic inesse iec si huic soli
inest,cognoscet.Oportet enim construentem per notiora utroq; modo proprii ci cessionem facere,
eo quia proprium notius est ipsa re, & eius existentia. Si enim aliquid horum defecerit, immanitesta erit eius assignatio:vnde dicit. Eius autem temeti ct loci, quod non per notiora,J fiumitur, dupliciter est. & exponit quo modo dupliciter, re primo assignat una modulia: de dicit, sta hoc quide si omnino ignotius positum est proprium quod in nauit, illo cuius proprium dixition enim erit bene positum proprium.Jdico omino isnotius, ta ut res cuius est proprium sit nota,& ipsum omniano ignotum. Accepit enim comparauitu pro positivo. Deindo assienado causam probabilitatis loci, ponit maxima:& dicit. Si quide propter notitia promu iacimus,ducendi enim caua,& propriu α definitiones iacimus,per notiora igitur accipiendis,sic enim erit magis sufficienter cognoscerei cu scilicet proprium erit notius re cuius est propriu. Deinde reprehendendo Democritum & Leucippum
idem per exemplum exponit:& dicit. Lut puta qui ponit ignis esse propriu simillimum anun gno-riore q ignis sit, utitur anima. J Deinde declarat quod dixit,& inquit. Γ Magis enim scimus quid est
ignis, Jcum sit nobis sensu notus, quam quidJsit anima,Jcum sensus nostrosi at.Tunc concludit Fexemplum,& dicit, non iginis erit bene positum proprium ignis,simillimum animi.Jcognoscimus enim magis igis naturam,u apimam. e Sed occurres,quoniam non videtur proprium debere subiecto esse notius,tum primo,quia proprium habet causam in subicto,at cauti semper prior, & notior est suo effectu,tum etiam quia proprium definitur per situm subiectum ut patet primo Posteriorum. at omnis definitio notior est definito, ut in textu patet . e Licet de hae dubitatione Drtasse postea sit disserendum,tamen nunc dicendum haec argumenta cocludere subiectum esse notius proprio simpliciter,cum quo sta ut proprium sit subiecto notius,quo ad nos. Verum de hoe dicemus postea.
9 Aliud autem,si non notius est hoc huic inesse. Oportet enim non solum notius esse re, sed huic inesse notius esse. Nam qui no scit si huic inest, neque si illi soli inest, cognostet. Quare cum quodvis horum acciderit, obscurum fit proprium. Vt quia qui ponit ignis proprium,in quo si
primo anima nata cst esse,ignotiore utitur quim sit ignis. Eo quia ignotius est, si in hoc est anima,& si in hoc primo est. Non erit itaque bene positum proprium ianis in quo primo anima nata est esse.
Hie est secundus locus destructiuiis, litu stimitur ab ignotioritate inhaeredi determinato subiecto Si enim dubitatur proprium inhaerentiam habere in hoc determinato subiecto, datum proprium merit bene assignatum inesse illi subiectc ut si aliquis poneret ignis propriu esse hoc scilicet in quo m- md nata est esse anima Dubitatur enim si in naturali calido est anima, quippe cum alii in spiritu alii in corde,animam posuerant .Quare no bene se habet datum i ni proprium. oportet enim no solum notius este proprium si ibiecto sed quoniam & notius, & no dubitatum inesse huic determinato sub tecto.Qui enim non scit si risibile inest homini,nec sciet si omni soli, & semper inest. proprie enim proprium sic inest es, ius est proprium. ubi attensione d num in hoe loco hipponendum esse tam iubiectum quam troprium este nota: venam quando dubitatur subiectum determinatum, cui inest uproprium tune erit male assignatum, verbi causa, qui dicit pmprium ignis este in eo fiubiecto in quo est anima. habet de remo re de si abiecto quadam notitiam,scit enim subiectum esse idem lanis αanimae. Quiavem ignorat quid sit illud subiectum, vinam spiritus, an cor . proprium quod est esse in si ibiecto, in quo est anima, male assignatur de ne, quia non solum oportet proprium nouus esse iubiectosed non dubitari de eo reprium & determinatum subiectum .unde dicit. Aliud auteJel mentum & secundum est, si hocJscilicet imprium datum non notius es huicJ subiecto deterininato inesse.& Alex.per no notius exponit,dubitat si,ut sit senses, alius locus est destriictilius si proprium fuerit dubitatum an huic determinato subiecto inesse.Est enim certum ignem inesse in eo subiecto in quo est animaSed quia dubitatur vim in spiritu, vel in corde, ideo esse in subiecto in quo est anima, non bene assignatur proprium ignis.Oinne enim proprium habet subiectum,& determinatum sebiaiectum,cui determinate & soli,& semper,& omni inest,& si sic exponitiis, debemus eode modo intelligere primum locum.& sic proprium erit male asi natum,vel cum proprium no erit notius sebiecto, hoc est vel cum de proprio dubitatur Abiectum comuniter sunt plum, vel iuxta cundum i cum,cum proprium non erit notius huic inesse hoc est vel cum de proprio dubitatur suum determi natum & praecisum subiectum.& si hoc modo intelligantur loca, cessat omnis quaestio quae fit a iu-
257쪽
A nlotibus. Quare lege verba hoc modo. aliud autemJelementum si hoc J scilicet propitum no no-ci Jhoe est no notum sed dubita fest huicJ sci et subiecto deteriminato ineste.Jna si illius sub
tectum determinatum fuerit ignotum, male proprium erit in natum. deinde pro huius loci confirmatione ponit maximam:& dicit. Oportet enimJ scilicet proprium non selum notius este re, J hoe est,no selum no esse dubitatum & obscurii quod ad eius subiectum simpliciter,iuxta primum elem tum sed huicJdeterminatosubiecto inesse notius esse.Jboc est non dubitarum.& assignat rationem,
de dicit.fNam qui no scit si huicJ determinato si biectosinest,neq; si illi soli Jd: iem'r,ct omni inestJscit vel cognoscet.JEcce quomodo Arist exposuit notius pro no dubitato,& non notius pro dubitato dicit enim Nam qui non sci J& non dixi nam quibus non est notius, s si huic inest, J tune quasi epilogando utrimque locum:dicit, quare cum quodvis horum acciderit,J vel ut si de proprio
dubitatum subiectum simpliciter vel dubitatum subiectum determinatum, obscurumlde male assi
gnatu fest proprium.JQui enim scit animal subiectum esse eius quod in risibile commune lubieetia
ignis proprio, quoniam exemplorum no requiritur veritas, sed declaratio:& dicit. D Vt quia qui ponit ignis propriumJsubiectu & determitatum,dicendo illud este in quo primo anima nata est esse, ignotioreJiubiecto utitur ci si ignis,eo quia ignotius est, si in hoc est anima deJ pro idest fit in hoe primo estJanima,hoe est,si in hoc determinato subiecto est anima.Est enim dubium virum in spiritu vel in corde ideo cocludit no erit itaque bene positum propriumJscilicet determinarum subiectum D nis,
in quo primo anima nata est esse.J qm cum tale Dieau sit obscurum de anima ,erit obscurii de igne. Quare duo stat elemeia,quibus deseruitur proprium, primo si de proprio dubitatum fuerit siubiectu simpliciter ecundum vero si de proprio fuerit dubitatum subiectum proprium ac determinatum. Quando igitur in primo loco dixit proprium debere esse notius si ibiecto intellige de proprio no debere esse dubitatum subiectum simpliciter. Quando vero dixit in secudo loco proprium debere esse notius huic inesse intelligas de proprio debere esse nia dubitatum subiectum proprium.Nam quando subiectum simpliciter est dubium, vel subiectum determinatum dubium, proprium non est bene ini natum. laoc pacto legendo haee verba Arist.cessant omnes dubitationes, quae fieri solent contra Arist. Alexander etiam in prioribus comentariis etiam dixit de proprio non selum debere esse notii ς subiectum simpliciter, de subiectum determinatum,sed ipsum propretam debere esse notius subiecto simplieiter '& subiecto determinato. nam per proprium intelligit proprium per circui locutionem, quo ut mihi videtur,est descriptio subiecti: modo descriptio datur per notiora descripto, ceu definitio per notiora definito.
io Construenti autem, si per notiora positum est proprium, & si per
notiora secundum utrunq; modii. Erit enim bene si cundum hoc propositum proprium mam constructiuorum locorum eius quod bene, alii
quidem secundum hoc solum, alii autem simpliciter monstrabunt quoniam bene. ut quia oui dixit animalis proprium sensum habere, per notiora & notius assi ait proprium secundum utrunqu nodum, erit utiq; bene assignatum secundum hoc animalis propriti sensum habere.
Ex eisdem locis contrario modo positis nunc docet construere proprium quo ad bonitatem, αD dicit. Construenti autem, siubaudi considerandum fit per notiora positum est propriumJhoe est si notius & manisectius sit ipli ini darum proprium eo subiecto cuius assignatur,& hoc per contrarium primi loci, & s per notiora secundu utraq; modumJscilicet quo ad rem,& quo ad ineste,& hoc pertiam,erit bene darum proprium: quo vero Id alios modos, itasse non bene,ut si non conuertitur, si non soli inest si non omni si non semper ideo subdiuidit loca constructiua & dicit, nam constructivorum locoru eius,quod bene,Jbitariam fiant, alii quidem secti dum hoe Blum J.i. quo ad hocsolum
construunt ipsum este bene datum,scilicet secundum mani fistum & notum esse proprium,& secundum manctitam esse eius inhaerensiam secundum vero alios modos, ut secundum conuerti,& seli, di omni,& semper inesse sertasse non monstrant bene esse datum.Stat enim proprium esse bene ει- rum secundum primas conditiones, non autem secundum alias omnes. fAlii autem simpliciten αquo ad omnes conditiones, & modos secundum quos construitur proprium esse bene datum,mon-
258쪽
strabunt. Duoniam bene datum est proprium. Dcinde ponit exemplum :de dicit. svi quia qui dixit animalis proprium sensum habere, per nouoraJquo ad esse fac per nouus setadum utrunq; modu J
s proprium,imium timere. 1 una Puciter autem quo in Omnes Iortaue poterit me no taene assigna
tum: veluti qui ponit proprium ignis id, in quo mino apta nata est esse anima, non bene dedit proprium quo ad Loe,id est quo ad ambos modos. Nam anima immani sestior est igne, & etiam non est clara subsistentia eius ammanifestum enim est,si anima mmd est in calido, ut quidam putaueriit ex eo quia anima apparet in calido,cum sine ipso non possit operari. si adum enim quia est mortiferude immobilitatem faciens,per ipsem non operatur. vel primo est in corde,quidam enim animam posuerunt in corde mmd. ergo qui ponit ignem in eo in quo primo est apta esse anima, non bene quoad ambos modos assignat Ioprium.
ii Deinde destruenti quidem , si aliquod nominum quae in proprio
sunt asi ignata, multipliciter dicitur, vel etiam tota oratio plura signifi- Fcat. Non enim erit bene positum proprium, ut quoniam sentire multa significat, unum quidem sensum habere, alterum autem sensu uti, non erit animalis proprium bene positum, quod natum est sentire. Quapropter non utendum est, neque nomine, quod multipliciter dicitur,ncq; oratione propriti significante,quae plura significet: quia quod multipliciter dicitur, obscurum facit quod dictum est, dubitante eo qui debet argumentari quidnam dicit eorum,quae multipliciter dicunturinam proprium discendi gratia assignatur.
destimenti quidemJ considerandum subaudi est, isi aliquod nominum quae in proprio fiunt assignata.multipliciter dicitur,vel etiam tota oratio asignata pro proprio, plura signiscat,J nam si primo, vel secundo modo fiterit, non erit bene positum proprium.JProprium enim quandoq; una voce significatur,ut sentire,quod significat proprium animalis. quandoq; oratione, quae pluribus nominab constat. ideo dicit . si aliquod nominum, quae in proprio sunt astigat J eorum si audi ex quibus fit Graiio,per quam circunloquimur proprium, fuci etiam tota oratio, Jper quam pmprium circunt quimur,qualis est haec oratio disciplinae Lusicentivum,qua proprium hominum circunloquimur seerit aequivoca,proprium non bene assignatur.Tacuit autem vocem unam, quae ymmum significat, nam per exemptu patebit pmprium etiam no bene assignari,quandovox una ipsem significans fuerit aequivoca. Quare si vox quae propriu sθnificat,vel si aliquod ex iis, ex qualius haec oratio costat,uel tota tria oratio reprium circunisquens erit aequivoca,pi no bene asi naturaeeinde ponit exemplum,& dicit. Vt quoniam sentire multa significat,unum quidem sensem habere J saltepotentia. salterum autem sciasti uti,4 quod est sensum habere actu. etenim dormiens videtur sensum it habere,sed potentia, no tamen actu,& qua vigilat habet sensim actu, no erit animalis propriu bene '' positum quod natum est sentire id est lenium habere,tunc cocludit, ct dicit. Duuapropter no utendum est neq; nomine quod multipliciter dicitur,J proprium significante, D neq; oratione remum significante quae plura fgnificet. J dc non contentus exemplo probat rationibus prima ponit,& dicit, quia quod multipliciter dicitur,obscurum facit prium quod dictum estJ scilicet ipsim sensum hibere. immanifestum enim ad quod significanini accepit hoc,videlicet sensum habere, utram
in potentia an ra. L. 'ε o , --.. --
prii fit, nam vi inquit, sproprium discendi gratia assignatur.JQuod vero ad verba attinet, dixit. si
aliquod nominum,uel tota oratio,Jquoniam non solum in vocibus simplicibus innuenitur multipliciter dici sed in oratione,quod vocatur amphibologia . potest enim ct perorationem proprium significari, ut pei hanc,quae est disciplinae susceptiuum . oportet igitur, inquit considerare si per aequau eam vocem datum est proprium, aut per orationem amphibologicam, nam sic monstrabitur non bene datum esse proprium.
259쪽
fieri iis,qui sic assignant proprium, quando in disii dente quispiam conficiet syllogismum de eo quod multipliciter dicitur.
Hie adducit secundam rationem,quae talis est, si vox vel oratio proprium fgnificans esset aequi s ficatum quod no est proprium,ded ere licuti non proprium.)citur redargutio, quoties opponens ducit remondendum ad contradictionem.In proprii enim assignatione per aequivocas dictiones,quale est sensim habere, sertasse respondens accepit hoc in pote tia vi S propter hoc dicat dormientem sensam habere tinterrogans qui syllogismum iacit, non in eo quod est in potentia accipiet hoc sed in eo quod est in actu disserente ab eo, quod est in potentia. di syllogietabit se redarguendo respondentem, dormiens non operatur secundum sensum di atqui non operatur secundum sensum non videt: dormiens igitur no videt.quomodo itaq; dicis dormientem sentire,si enim sentiret,& videret: unde dicit, Insuper autem ad haec nec Sarium estJ subaudi si vox vel oratio,quae proprium significat est aequivoca redargutionem aliquam fieri itiJ scillaei res Qgisnum de eo quod multipliciti. 4 vi si respondens
cem,uel orationem, quae signiscat proprium non esse aequivocam, alioquin praeberet occasionem ips opponenti redarguendi respondentem. Et se de materia topica transtus seret in sophisticam, quod est contra ordinem disputandi.
13 Construenti autem, si non plura significat neque nominum quippiam, neque tota oratio. Erit enim secudum hoc bene positum proprii e Vt quia neque corpus plura significat, neque mobilissimum in superiorem locum, neque totum, quod ex his compositum est, erit bene positum secundum hoc ignis proprium, corpus mobilissimum in superi
Cum asi nasset locum destructiuum qui simitur ab aequivocatione vocis vel orationis quς pr prium signifieat hie ponit locum constructiuu qui simitur ab univocatione vocis,vel orationis,quae
sErit enim secundu hoc id est quantum ad hoc proprium quoniam cotingit dari aliquod pro proprio alicuius sine ammatum est proprium. de dicit, Construenti autemJconsiderandum is non plura significat neq; nominum quippiamyx histx quibus constat oratis,fneque tota oratio, J quae proprium significat.
ea proprium,quia coringit peccare eu,qui assignat proprium secundύ aliquod aliud pecca:u. Quare quod neque per aequivocam datum est vocem,neque per orationem multipliciter dicta,est datum proprium,no erit simpliciter proprium sed quantum ad hoe vera est concessio. diximus enim seperius aliquod posse esse proprium quo ad non ullas condisiones,quod non erit proprium quo ad alias, ut licet aliquod esset proprium quo ad hoc quod nec voce aequii ea neque oratione multiplici seniseetur,tame quo ad inesse omni,soli & semper,poterit no esse propria hae ratione adidit ob re hoe est secsidum hoc quod intelligi vult Alex. quo ad hoc quoniam non oportet omnino proprium esse nisi caetera assuerint quae proprio bene assignato inesse de silerantur. deinde exponit quae dixerat exemplo,& dicit. ut quia neque corpus plura significat,neque mobilissimum in superiorem laeua plura Mnifieat, neque totumJcomplexum vel oratio, squae ex his coponitur J plura significat, erit ne milium secundum hoc,)id est quo ad hoc ignis proprium Jistud videlicet totum complexum, scorpus mobilissimum in superiore locum,Jper quod circunloquimur proprium ignis. Quod vero ad locum attinet,illud attentione dignum, ut Theophrastus in libro de multiplici dicit, me aliqua per se dicta ,qu e non plura fgniscant,composta vero multiplicia esse,ut Dionem verberare platonem.Nam nomina multiplicia sunt,at oratio composita ex eis,amphibologica est.Insuper in his, aquila volat, canis latrat,nomina sint aequivoca,Orationes vero non . di qui ita est,dixit, neque n
minum quippiam neque tota oratio. J
260쪽
i Deinde destruenti quidem, si multipliciter dicitur illud, ius proprium assignatur: non determinatur antem cuius eorum ponatur proprium. Non enim bene erit in ignatum proprium:ob quas autem cau
sas non immanifestum est ex iis quae prius dicta sunt. Nam eadem accidere necessarium est:ut quia scire hoc plura significat, unii enim scientiam habere hoc, alterum autem scientia uti hoc. aliud vero scientiam esse huius,aliud aute scientia uti huius, non erit eius quod est scire hoc,
bene assignatum proprium ullum, non determinato, cuius horum ponitur proprium.
Hic est locus quartus qui sumitur ab aequivocatione subiecti cuius asi nassi proprium est,& diuiditur in duo,quia primo ponit locum destructiuii qui aecipitur a multiplicitate sabiecti,cuius assi- .gnatur proprium,fecundo ibi Construenti vero,J ponit locum construciuium, qui sumitur ab unia uocatione subiecti cuius est proprium:primus itaque locus talis est,si species, ius proprium assignatur,dicitur multipliciter,& non determinatur in quo significato accipitur subiectum siue species,cu- est proprium,male assignatur proprium,unde dicit, D indeJquarto destrueti quidem Jc Osiderandum, si simpliciter dicitur illudJscilicet stibiectum,vel species t ius proprium ast natur,auteJpro& non determinam r,cuius eorum4 significatoriim sillacti ponatur proprium . non enim erit bene assignatum proprium, J si videlicet subiectum fuerit multiplex, de non determinatum fuerit significarum iubiecti, cuius asi natur proprium. Addit autem hoc, quoniam potest ibiectum esse multiplex, de illius bene asi nari proprium,quando videlicet determinatur significatum subiecti, cuius ponitur proprium. quia vero hic locus patet iumet rationibus, quibus patuit locus proximus, ideo dicit, ob quas autem causas J locus iste probabilitatem habet, non immanifestum est ex iisJrationibus, quae prius dicta sunt. nam eadem accidere necessarium est J his qin se dicunt, quae aecia dunt illis, qui dicunt ea quae in proximo loco dicta sunt, ut quod proprium non detur innotescendi causa , de quod prie beatur opponenti occasio redarguendi respongentem. deinde per exemplum ex- ponit quod dixerat, de inquit, L ut quia scire hoc, plura significat. unum enim J significatum est, scientiam habere hoc, 4 id est ut hoc siue animal, siue homo scientiam habeat ita ut pronomen hoc sit nominatiui casus, vel loco nominatiui casus. s alterum autem J stilicet significatum etiam intelligendo pronomen ,hoc,Pro nominatiuo,est shoc uti scientia, bd est,ut hoc utatur scientia. Sie igitur pronomen hoc, vel intelligitur pro nominatiuo demonstrante personam scientem, de erit dupliciter, aut quae scit habitu de potentia, aut quae scit actu,& vsii. aut intelligitur pro accusativo demon strante rem scitam. & iterum subdiuidit, de dicit. s Aliud vero scientiam J potentia vel habim s esse huius, Ita,ut ter pronomen demonstretur res quae scitur potentia, vel habitu. aliud autemJ Dnificatum,quando pronomen, hoc, demonstrat rem quae scitur,est s uti scientia huius J scilicet rei scibilis. tunc terminando suspensionem complet exemplum, de dicit. Non erit eius, quod est sicire hoc,
ne asi natum proprium ullum, non determinato cuius horum J 'nificatorum subiecti, ponitur proprium. J Albertus dicit pronomen hcc accipi pro iii biecto multiplic quod potest intelligi in casis nominatam, de in casu accusativo ipsum vero scire accipi pro proprio,quod potest intelligi a ctu, vel potentia, quod mihi non placet,quoniam tunc Aristoti assignasset exemplum subiecti multiplicis,& Hproprii multiplicis. quod non proposuit. Melius isitur Alexandre ait totum hoc complexum, quod est scire hoe, Aristotelem accepisse pro exemplo nibiecti multiplicis quia licet non sit si ibiectum, tamen ex eo pro subiecto multiplici siumpto,senuet qui discit, de hoc sum iti
is Construenti vero, si non dicitur multipliciter hoc cuius proprium Iznitur, sed est unum, & simplex. Erit enim bene positum secundum oc proprium, ut quia homo simpliciter dicitur, erit bene positum secundum hoc hominis proprium. animal mansuetum natura.
Hic est locus constructiuus,qui sumimr per postumesciscit ab unita atione subiecta, ct dicits timenti ver consderandum, si non dicitur hoc multiplicite cuius proprium ponitur,sed est unum J nomine. de smplex J fgniscatione. ferit enim bene postum secundum hoc, J id est quo ad hanc conditionem proprium.J cuius exemplum asinat, di dicit. ut quia homo smpliciter dictitur,erit bene positum secudum hoc hominis promum nimal mansuetum natura, J quod est quod-