장음표시 사용
311쪽
A mblematicis. Quartum vero ad secundum tarii posteriorii, ubi agitur de medio demonstratiotus. O uare quaesta pmma huic lim fiunt, si asi nata definitio de aliouo est eius definitio, vel non e st,&ῖ asi nata devinitio est bene assignata, vel non bene.Haec enim hic pertractabuntur, quoniam ad rationem praedicatorum problematicorum pertinent. .
8 Primum igitur inspiciendii, si non bene definiuit. Facilius est enim quodlibet secisse quam bene fecisse. Manifestu igitur,quonia peccatum defini mcirca hoc plusculum,eo quod laboriolius. Quare argumentatio facilior circa hoc quam quae circa illud fit.
Cum declarasset duo esse de quibus propria loca oportet tradere, tru definiuit di vim bene deti-
inspiciendume astranat ordinem procededi circa haec,quae est tertia pars prooemii,& dicit, Primu igitur lumii non bene definiuit J& secundo loco si definiuit,hic est ordo procedendi.Dei niue aia
' est plusculum, hoe est pluribus modis eo quodJbene facere subaudi est flaboriosus.J iuc cocludit, di dicit. Quare Metumetatio Acilior circa hoc Jsubaudi,quonia no bene definitum est, quam quae
contra bene definire in facilior argumentatione quae est cinnare. Igitur an argumciniaUNC, HUAE CH re est procedendum.maior patet,& minor probatur in textu hoc pacto.cotra omne illud,circa quod
tur in textu. primo quia facibus est facere quam bene iacere . igitur a simili facilius en definire quam ne definire. & ita bene definire est difficilius. Secsido quonia laboriosius est dissicilius, bene autem definire est laboriosus. quare bene definire est dissicilius. Ex iis colligitur minor, quod videlicet circa bene definire cotingat pluribus modis peccare. Nam circa dissicilius cocingit pluribus modis peccati, si1d bene definire est dissicilius,ut ex hisce patet.quam patet repositum.
C s Sunt itaque eius, quod est no bene, partes duae. Vna quidem obscura interpretatione uti. Oportet enim definientem ut contingit quam Clarissima interpretatione uti. eo quod cognoscendi gratia, assignatur
definitio . . - - Cum periecisset prooemium nunc transi ad narrationem, & sequendo ordine procededi, quem praemisit in prooemio primo determinat loca, quibus deprehedetur definitio non esse bene assigna-DAecundo vero ibi utrum vero definiuit,& dixit, determinat loca quibus deprehendetur quod assignata definitio non sit definitio. antum ad primum primo tangit loca generatim,secudo speciata I assignas loca generatim,dicit, sSunt itaque eius, quod est non bene4 subaudi definitum partes duae hoe est loca duo generatim. deinde exponit ea loca, quas appellat partes di dicit, Una quidem obscura interpretatione uti ' cum erim definiens obscura interpretatione utitur, non bene definit.& per interpretationem definitionem intelligit deinde assignat ratione,& dicit Oportet enim definiente,ut contingi quam clarissima interpretationeJ id est definitiones so quod cognoscen-m di gratia datur definitio.Jα dixit,definientem ut contingito quia quantum permittit definitum,non enim aeque clara definitione definiutur substantiae separatae I res paruae entitatis, scut res sen sibiles. Substatiς enim separatae propter excellenti qua captu nostrum superant, non persecta interpretatione desniuntur. Nec res paruae entitatis clara interpretatione definiri possintsed haec quantum permittit natura res,quae definitur,tantum elare definiuntur Recte ergo dixit, ut coringi quoniam ut permittit natura rei quae definitur,sic clare,aut obscure definitur.
1 o Secunda autem si amplius dixit in definitione quam par sit. Nam omne quod luperadiectum est in definitione stiperfluum est.
Nunc exponit secundum locii.& dicit, Secunda autemJpars siue secundus locus, quo deprehe-ditur assignata definitio quod no sit bene assignata est. ξs amplius dixit in definitione qtiam par sit. nam omne, quod Aperadiectum est in desestione, superfluum est 4 quidam per amplius dici in d finitione intelligunt in definitione pluries accipi idem nome: nam omne,quod superadiectum est indefinitione ultra genus subaudi & differentia, sepet suu est 'Sed quid intelligatAristo.per amplius accipi in definitione,non oportet hie exponere,quoniam posterius in locis particularibus ipse expo-
312쪽
net et Sed qu itur virum qui minus aecipit in definitione quam si necessanum peccet cstra boni Etatem definitionis,an contra esle definitionem. Alexander ut mihi videtur satis optime asserit eum qui minus accipit,peccare contra esse definitionem . nam qui praetermittit genus aut disserensia, hie non dicatur detiniens.& propterea Aristot.unum esse locum dixit, quo ad CD uritate, altem quoad supersultatem,quia minus accipiens non peccat contra bonitatem,sed contra esse definitionem
ii Rursus autem vimque quod dictum est, in plures partes diuiditur. Vnus ergo locus eius,quod obscure est,si sit aequivocum alicui quod diactum est. Ut quoniam generatio est ductio ad substantiam, & quoniam sanitas est comensuratio calidoru & frigidorum.Nam aequivoca est ductio & commensuratio. Immanifestum igitur utrum vult dicere eorum quae significantur ab eo quod multipliciter dicitur.
ittasis,& locus superfuitatis, quod dictum est,in plures partesJ hoc est,in plures particulares locos, diuiditur.J Tune prosequimr primo particularia loca obscuritatis,per quae interimitur bonitas definitionis, & accipitur hic prinius locus ab aequi uocasione eius quod accipitur in definisione, & dicit, Vnus ergo locus eius quod obscure est, si quod dictu es Jin definitione aut vi genus, aut ut dissereniati a Daequivocu si definito,& alicuiJ alteri a definito. Et assignat exemptu,& dicit, fVtJ si quis definiens generationem,dicat, squoniam generatio est ductio ad substantiam, &J definiens sanitatem dicat, squoniam sanitas est commensuratio calidorum di frigidorum .d ambae enim hae definitiones obse urae sunt, nam ductio & commensurat Jquae in definitionibus sumuntur ut genera,Jaequiu cae sint,J ideo concludit obscuritatem,& dicit, fImmanifestum igitur est utrum vult dicere eorum, quae significatur ab eo quod multipliciter dicitu6 in talibus definitioni s. Cit enim ductio de commesuratio plura habeant significata non est manifestum significatu pro quo accipiuntur. Quo mo- do vero ductio de commensuratio dicantur aequivoce, Albertus causam assignat ex eo, quia nomina . terminata in tio,significant actionem & passione,ut amatio quae dicitur & abio amatis,& passio rei amatae.Quae expolitio ridicula est,nam ductio graece dicitur ecas γψ, de commesuratio MisHMetit, ubi patet apud graecos non terminari in uo. Quare apud graecos non habent talem aequivocatione. Propterea dicamus quia apud graecos αδπιὰ,dicitui aequivoce, quoniam ut Alexander inquit significat aliquorum lationem,quod de portatio dicitur,ut frumenti de vini: significat etiam de vectio nem per mare significat etiam transmutationem,qua generatio dicitur ducito in substantia. siint qui dicunt αγγοῦν apud graecos significare vitam,vivendi regulam,& educatione,quae paedago a etiam appellatur. mmesiuratio vero quae graece dicitur συμμε recte, ut Alexader inquat niticat
portionis rationem,& in magnitudinibus,& in numeras. In magnitudinibus quidem, nam & vestes ct calciamenta dicuntur c5menserata in numeris vero, nam & numerus membrom: cu no excesserit naturale ordinem,dicimr comensiuratus. Adhuc & in qualitatibus,quoties in misti e qualitatum altera altera non exupcra .sed aequales sunt in mastione. insuper & secuti du potetias, cum altera alteia non exuperauerit. In moribus etiam dicitur commensuratus is,qui est moderatus. Recte igitur dictum est has definitiones esse incertas quonia pro quo significato intelligatur genus,non est certum.
r1 Similiter autem, & si cum definitum multipliciter dicitur, diuides
non dixit. Nam immanifestum utrius definitionem assignauit. Insuper etiam contingit calumniari, velut non coueniente oratione ad omnia, quorum definitionem assignauit. Maxime autem contingit tale quippiam facere, cum latet aequivocatio. Contingit etiam & eum qui diui
dit quoties dicitur id, quod in definitione assignatum est syllogismum
facere. Nam si secudum nullum modorum sufficienter dictum est,m nisestum quoniam non definiuit illo modo.
Hic est locus obscuritatis qui accipitur ab aequivocasione definiti & dicit, Similiter autem di s eum definitum multipliciter dicitur, dividensJ tale definitum insita significata inon Ouid significatum,
313쪽
A euidesnitio iapetit.Nam se non bene definita vi s desesens eanem diceret qudd emi, si animal pedestre latrabile.& quia non bene definierit,probat,& dicit, Nam im rufestumJest utriusJhoe est euiusnam lanificatisdefinitionem assignauit. cum enim non si facta diuisio,no potest sciri, visnam fgnifieati sit assignata definitio. Deinde lacundo probat idem ex eo, qui se definit aequium eum nulla facta nominis diuisone,non modo non bene definiuit,sed ut Alexia quit) nee definiauit.de dicit, Insuper etiam contingit calumniari um,qui se definit,contingat dico calumniari suelut non conueniente orationeJ hoe est, ae si definitio non conueniat sad omniaJ sciucet fgnifieata, quotum definitionem inignauit 'ergo contra se definientem potest seri elenchus,quo probabitur
definitionem assignatam non esse definitionem.' sic erit non modo non bona,veru etiam nee des nitio.Deinde ostendi quando maxime contingit definiente redarguere ac calumniari, se dicit, Ma
xime autem eo sit tale quippiam facereJhoe est,calumniari definientem, cum latet aequivocatioJ subaudi ipsum detinientem. cu enim definiens ignorauerit quoniam multa significat ipsum definies,n ipse multa significate ue maxime eotingit eum increpare ostendendo quod definitio assignata non modo no sit bona, sed quod nec definitio. tunc enim possibile erit demostrare quod no si definitio, eo quia non omnibus copuit,quet nomen significat. Sed dices,s definiens nouerit multiplicitate, utrum cotingat eum increpare. CRes det, de dicit, Cotingit etia &eum4 scilicet opponerem qui diuiditJnomen rei quae delinitur, multiplicitate existete nota squoties dicitur id, quod in definitione assignatu est id est,quoties assignatur ipsa definitio de tali multipliciter dicto noto, syllogismuJel chum facereJcontra definiente quo probabit n5 modo non esse bona sed nec esse definitionesnamiodotum id est s; secundu nulla seniscatoriis si cienter dictu est' hoe est si secundum nultu modorum4id est, ficienter assignata est definitio, smanifestu quoniam non definiuit illo modo.J de sic non modo non
erit bona,verum etiam nee definitio.quare sue sit nota multiplicitas, siue non,semper argumentum stabit quod non si definitioiportet aute argumentatione iacere hoc pacto. definitio canis nee stellae competit, nec marino pisci, nec animali terresti ergo non modo non bene definisti,sed simplici ter non definisti.
H Alius, si secudum metaphoram dixit, ut scientiam indeciduam, aut
C terram nutescem, aut temperantiam consonantiam. Nam omne obscu- hubtaxum,quod se dum metaphoram dicitur. Contingit aut e & metaph immutabira loquentem calumniari, tanquam non proprie dicentem. Non enim congruet dicta definitio. ut in temperantia.omnis enim consenantia in τM.
sonis. Insuper si est genus consenantia temperantiae, in duobus generi- Pi bus erit idem non continentibus seinuicem. Neque enim consenantia
Virtutem, neque virtus continet consenantiam.
Hic est tertius locus obscuritatis, qui accipitur a metaphora accepta in definition qui talis est, si aliquis in sua definitione utatur aliquo nomine secundum metaphoram dicto, non bene definit, unde dieit Alius si secudum metaphoram dixit,Jhoc est,temus locus obscuritatis est,si aecepit aliquod D nomen scilicet generis, vel specie n definitione secudum metaphoram,hoc est, secundu translationem Est autem metaphora ut Alexander inquit quando aliquod nomen de aliquo pmprie dicitur, de altero autem non pmprie, sed per quadam comparaconem .ut ridere proprie dicitur de homine,
aes Π--οῦ - a m asella incipit. Deinde affert exem- ,aut terram nutricem,aut temperantia con
tabilis,translatineatam proprie ut Alexander inquit indeciduum,& immutabile, de corporibus dicitur,quae per vim non mutantur: per comparationem vero de scientia, quatenus quod stmel scitur,non potist aliter se habere. Terra etiam diacitur trafactis altrix. me enim aluis dicitur mater Auae filios ali ac nutrit, translatitie terra,quatenus ex terra omnium viventium nutrimentum accipitur. Insiuper temperantia transsatirie dicitur consonanua, proprie autem consonantia dicitur de sonis reportionis rationem habentibus. quatenus vero in ipsa temperantia actiones simi commensuratae ratione, consonanta dicitur de tempeiaratra. Ex his colligi selet tres definitiones, prima est serentiae, quod sit qualitas indecidua seunda est terrae, quod sit nutrix omnium viventium. tertia est temperantiae,quod sit consonanta appetitioni Vbi patet in definitione translaticia scientiae nomen indecidua accipi loco distaenuae in definitione
terrae,nomen nutrix accipi loco generis. in definitane autem temperantiae, nomen consonantia ac Cipi loco generis. Quae ratio docet has definitiones non esse bene assignatas, quia omnes sunto
scurae.& hoc Probat,& dicit, Nam omne quod dicitur secutam metaphoram,in obscurun ,Jquod
314쪽
enim secundum metaphoram diciti ncertum est,quia nestatur qua similitudine transseratur.Secsi Edo idem probat argumento sempto I calumnia,& dicit, Contingit autem & metaphora loquentem caluiam riJhoe est redargui tanquam non proprie dicente,J hoc est,quia no proprie loquitur non enimJsecundu vim nominum didit definitio congruet proprie ipsi definito,ied transaucie. Quod
autem contingit redargui, aut Lillum,aut obscurum est .Quare traflatilia definitio obscura est, ut inJ ipsa temperantia,J cum dicitur quod sit consonantia,non enim proprie temperantia est colonantia. Omnis enim consenantia in sinis,lut diximus. Tertio idem probat ex eo,quia si genus quod ponitur in definitione transiaticia esset vere genus tunc eadem species esset in diuersis generibus non se est alim positis,unde dicit,fInseper si consenantia estJvere genus temperatis,idemJ hoe est,eadem species ferit in duobus generibus no continentibus se inuicem. probatur,quoniam temperantia erit in virtute,& in c5senantia,quae sunt duo genera diuersa, quonia neque colonantia cotinet virtutem,neque virtus cottinet cosonantiam.J & sicut dico de colonantia,ita ipse intelligit de omni nomine, quod in definitionibus est minatiuum genus. Quod vero nec consenantia contineat virtutem, nec econuerso virtus conisnantiam, declarat Alexander,quia virtutis generalissimu est qualitas, consenantiae vero ad aliquid.
i Praeterea si non positis nominibus utitur, ut Plato citiumbre oculum,aut araneum putri mordaX, aut medullam ossigenium. Nam omne obseurum,quod insuetum est.
Hie est .locus obscuritatis,qus accipitur ab incosuetudine nominu di dies praeterea,si no p siti, nomini,'J quis definies in definitionibussutitur. de per no posita nomina ut quida aiunt non imposita: sed innovata nomina intelligit, quo modo Plato innovatis vocabulis a se, in definitioni-hus uti solebat. Alex.per no posita nomina,in Bela intellexit,quibus poetae solet vii,1 hoe pacto Α-ristoteles intelligit,licet ambae expositiones in idem incidant.Deinde astat exempla,& dicit, ut pla-mJdefinies oculsi dixit oculuJesses pomi ordquod, si latinus permitteret Auno, diceretur cilium-bre quivi cilium umbra fietat in oculo quasi dicat oculii esse cilio umbratu ae definiens Gdixit phalangion esse raNectiet hoc est, ut ita dixerim, trimordax. Et per phesagion non intelligit puluerem corrosuum,qui putredinem corrodit, ut Alberius ipse putauit, sed araneu, qui putridis resti, motius infigit. Et definiens medullam,dixit medullam esse Ato is,hoc est, ut ita dixerim, inia genium,hoe est,ositum generativum. Quod vero non bene diffiniantur haec probat Aristoti& dicit,t Nam omne quod est insuetu est obscurum,Jhoc est,omnis dictio insueta Ascuritatem generat indefinitionibus.
Is Quaedam aute neque secundum aequivocationem, neque secudum metaphora, neque proprie dicuntur, ut lex, mensura Vel imago eorum,quet natura iusta sunt. Sunt aute huiusmodi deteriora metaphora. Nam
metaphora facit quodam modo notu, quod inignatum est per similituta με se, dinem. Omnes enim metaphora utentes secudum aliquam similitudi- Amio. nem ea Utuntur. At quod tale est, non facit notu. Nam neque similitudo u
e est,secundum quam messera, vel imago lex est, neque proprie solet dici. Quapropter si proprie mensi iram, vel imaginem legem dicit esse, mentitur. Imago enim id est cuius generatio per imitatione est. Hoc autem non inest legi .si aute no proprie, mani sestu quonia obstiire dixit, atque
deterius quolibet eorum, quae secundum metaphoram dicuntur.
Quoniam inficietum bifaria daeitur,aut per insueta voeabula,& innovata aut per sueta & antiqua vocabula, sed per insiletum modum dicendi. qui dixit oculum esse ciliambre, per inniniatu & ms tum vocabulum oculum definit. Atqui dixit legem esse mensii ram eorum,quae natura iusta sunt, per in ictum vocabulum definitanulla enim dictio est in definitione quae sit innovata, ct insueta, definit tamen perinsirem modum dicendi, ut patebit. Aristoteles ergo nunc vult ostendere quod qui definit per cabula assuet per modii tamen insuetum,hie deterius caeteris definit.Et primo proponit nonnulla esse,quae neq; per aequivocatione,neque per metaphora, neque proprie dacutur,sed insueta per
modum dicendi,& viciti Quesam auteJ sunt cain obscuritatis in definiendo, quς neque secutam aequivocationem, neque secundum me horam, que proprie dicuntur,Jneque libaudi insueta se-
315쪽
A cundu vocabula, sed inssieta secundum modum dicendi.Et exponit per exemplum,quq sunt haec in- sileta secundu modii dicessi,& dicit, fui lex mesura vel imago e hquae natura iusta sim Jhaec enim non sint insueta propter vocabula. nam nactitra & imago,non sunt nomina ficta,innovata,& insueta.Sed quia non sunt in viii ad eum modii, quo intelligit ille qui legem definit, diculur insueta secundum modii dicendi. Deinde declarat haec quae secundu modii dicenda insueta sunt,esse deteriora a t quae ei cutur incolueta secundu m a clicendi, Ddeteriora' ad definiendum sis quae dicuntur
smetaphora.J Et hoc probat,& dicit, fNa metaphora facit quodi modo notu, quod assignatu est, δα definitia per similirudinem,Ja qua derivatur metaphora. at quod tale est' id est, insuerum secundum modum dicendi non facit aliquo modo notumlauod delinitur per ipsum. ergo insueta huiusmodi fiunt deteriora metaphora. Et quia aliquis posset dicere ea quae dicunmr per metaphoran non dici per similitudinem, & ita non facere notum vi similitudinis, ideo dicit quasi soluendo. Domnes η enim metaphora utentes,secundu aliqua similitudine ea utuntur.J Qui enim metaphorice imperatorem vocat leonem, aliqua similitudine illud dicit. Recte ergo dicta est metaphoram acceptam indefinitione,aliquo modo vi similitudinis notum facere definitum. ui enim dixit mentiam esse vim indeciduim,aliquo modo scientiam notam secit, quatenus per huiusmodi definitione colligitur,eum
νθα quia aliquis posset proterviter dicere lege esse mensura, vel imagine eoru, ρος sunt natura iusta, quonia si e dictum est i philosephis, ira obiiciendo amplificat sermone, de argumentatur. Qui se legem definiunt,aut proprie,atit improprie dicuimo proprie quia falsum ras,nec improprie quia tune definitio esset data per o scuriora, de dieit, Nam neque similitudod aliqua fest,secundu quam leae est metur vel imago neq; proprie solet dici.J3: primo proba quod n5 proprie,& dicit, fQuapropter si proprie mensura,vel imagine lege dicit esse, Jhic metitur.)de probat quod prome no sit imago, S: dicit, Nam imago id est, ius generatio per imitationem est,Jhoe est,nam imago est imitatio - animalis ut Alexander inquit)in coloribus de figura. At lex no est imitatio animalis. Non enim ani malis imitatio per colores, de figuram inest lest. Alexader vero probat, quod lex neq; si proprie me-sua,ex eo quia mensura est quantum,lex aute no est quantum. Deinde probat,quod nec improprie, de dicit, Si autem non proprieJ subaudi lex si menstra vel imago, smanifestu quoniam obscure dixit,atque deterius quoad rationem definitivam, quolibet eorum,quae secundu metaphoram dicuntur.Jeo quia per huiusmodi nulla ratione patet definitum. Ex iis quae Aristoteles dixit, patet solii esse
comparata metaphorica ad insueta secundum modum dicendi Alexander tamen suppleuit, asserens insteta secundum modum dictat, esse deteriora ad definiendum etiam ipsis aequivocis. quoniam qui aequivocatione utitur,per analogiam ad principale,& notius,definitum exponit. Qui enim dicit aecidens esse ens alteri inhaerens licet utatur quivoco ens enim aequivoca tamen eo utitur in ana
logia ad substantiam,quae est principale entis laniscarum.
16 Insuper etiam si non manifesta est contra Ha ratio ex hoc, quod di- λόγῖ
Dcitur Nam quae bene assignantur,& contrarias commanifestant. --
in intus locus a contrarii manis statione,qui talis est, si aliqua definitio assignetur, ex qua Q est inani sta definitio c5trarii definito, definio an nata no bene assisnatur, quonia est obscura,& dicit, insuper etia si n5 manifesta est couaria ratio,J quae videlicet eli definitio trarii, sex hoe,quod
dicitur,' hoc est,ex assignata definitione. subaudi non bene in narur .huius assignat ratione,& dicit,sna definitiones, quae bene assignatur.commisestant couatiasJ definitiones,quae c5petunt com-riis definitorum.& tu intelligas ut Alexander subaudit quando id quod definitur,liabet c5trarium. quando aute non habet containum,haec consideratio cessat Causa aute quare quς bene assignantur definitiones, comanisestant cotrarias definitiones, est, quia conuarioru idem in genus,& sic ex definitione huius c&rarii habetur mox genus alterius, habetur etiam disteretia. cli enim genus illud c5mune diuidetur statim patebit differetia cinarii, cotrariorum enim idem genus est,& disteretiae contrariae. Quare ex definitione bene assignata mox patefiet degnitio contrari ut si virtus est habitus animae bene affectae vicum erit habitus animet male affect . Et si album est color disgrega us visus, nigrii erit color cogregativus visus. et Quod vero ad verba attinet,ratio graece est λογ9e, latine tum oratio m definitis,quippe ciun omnis definitio oratio sit.
1 Aut si per se dicta, non sit manifestu, ius est definitio. Sed quem-
316쪽
admodum ea quae sunt antiquom scriptorum, nisi quis superscripsisset, vnon cognoscebatur,quid unumquodque. Si igitur non clare, ex huius modi est inspiciendum.
Sexms locus accipitur ab immanisi statione definiti,qui talis est,si desinitione per se dicta, nis manlsellatur,cuius est definitiosed oportet aliquid addi,ut exprimatur,cuius est definitio, talis definitio non bene assignatur.Vt si aliquis definierit homine,& dixerit hominem esse animal bipes, non bene definit, quoniam sumpta per se ac se um illa oratione animal bipes,ct non cum definito silio ex ea sola non habebitur quod sit hominis,cum possit esse auisSed oportebit addere rationese & tune lite oratio animal bipes rationale,erit bene assignata,quia ex ea sola sine silio definito,ac seorsum sempta, hara, itur qudd sit hominis,& non alterius.vnde dicit, Aut si per se dictaJoratione,& non cum suo definito, non sit manifestum, d cuius est definitio,J sed oportebit addere quippiam,ex cuius addi essent iacta.sie sunt tales definitiones obscurae. Alexander non de epitaphiis, sed de imaginibus haec exponit .nam verbum Muc*εω,pictoru exponit. Quare sicuti imagines vetera padorsi non erat dialigenter factae,quando ex eis solis non patebant illi,quorum erant imagines, sed oportebat si periorubere nomen, sic definitiones non bene assignantur,csi eis solis,& no cum suis definitis acceptis,non patent ea,quorum sunt,sed oportet addere quippiam,vt pateat id cuius est tune epilogat, & dicit, fSi igiturJdefiniuo non clareJauignetur, sex huiusmodiJ sex locis festinspicienta.J Hactenus igitur de locis obscuritatis.
18 Si aute superfluum in termino dixit, primu quide considerandum si aliquo usus est, quod omnibus insit, vel simpliciter iis quς sunt vel iis, Rquq sub eode genere sunt definito .Nam superfluum dici necessariu id es . Oportet enim genus ab aliis separare. disteretiam aute ab aliquo e vim, quae sunt in eodem genere. At qui quod omnibus quide inest simpliciter,a nullo separat . quod autem omnibus, quae sub eodem sunt genere, inest non separat ab iis quς sunt in eodem genere. Quare superuacaneum huiusmodi appositum.
Nue transit ad loea superfluitatis.Dicitur aute definitio superflua multifariam,aut quia plura quasi ex aequo accipiuntur in definitione, ut cum dicitur, homo est animal disciplinabile sciensiae capax. Haee enim definitio superflua dicina,quia scientiae capax, & disciplinabile,idetri est.aut quando tota definitio dicitur in plus quam definit ut homo est animal bipes,& de his no loquitur nucaui temo, cipitur aliqua dictio, qua ablata reliqua delinitio perlecta luerit, α delinitio, α illa dictio erit luper- fi .unde dicit, Si auteJdefiniens superfluum in termino dixit,primu cosiderandum ab una dicti
ne nam siJin definitione assignata aliquoJid est,aliqua dictione usiis est quod omnibus inest, Jdico omnibus, vel simpliciterJomnibus iis quae sunt,Jquales dictiones sunt unusns aliquid, di id genus, vel iisJscilicet omnibus quae sub eode genere fiunt definitorii.J utroq; modo definitio erit supersua,snam idJadditu ssupermisi dici necessariu est.' exemptu primi,sicuti quado aliquis dixerit,definie
hominem animal rationali mortale unum exulens alaec enim dictio unum existes. pessiva est, quia omnibus inest & similaribus sub eodem genere,& dissimilaribus sub diuersis generibus Exemptu vero secundi est, sicuti quando dixerit, definiendo homine animal rationale mortale sensibile.Sensibile enim omnibus speciebus inest, quae sunt sub eodem genere,& equo, & boui,& caeteris omnibus, quae sub animali stini,ct ideo superfluum est,& causam auignans,dicit, Oportet enim genusJquod ponitur in definitione, ab aliis,nuae non sunt sub eodem genere, separare,differentiam autem ab aliquo eorum,quae sunt in eode genereImmo ab omnibus aliis quae sunt sub eodem genere. Atqui J unum existens quod omnibus quidem inest simpliciter a nullo separatJquia est commune dissimilaribus, di similatibus omnibus. Quod aute omnius quae sint sub eode genere est videlicet sensibile n5
separat ab iisl a similaribus, quae sunt sub eodem genere,d omnia enim quae sub animali sunt, sensi-
317쪽
Α bilia sunt. quare huiusnodi apposituJ hoc in unu existens,vel sensibile sepemaeaneumJhoe est sit
perfluum fest.Jeo enim ablato reliqua definitio persecta eriti
1s, Aut si est quide proprium,quod appositu est. Ablato enim illo, dereliqua definitio propria est,& indicat substantiam.Vt in hominis ora
tione scientiae susceptiuum appositum. superfluum in. Etenim eo abi to, reliqua oratio propria est,& indicat substantiam.
Hie est secutas lociis superfluitatis qui accipitur ab additione alicuius propia qui talis est,si in alia qua definitione additur pmprium definito, definitio a gnata no bene assignatur & dicit, Aut si est quidem propriumJscilicet ipsius definiti squod appositum estJdefinitioni,siubaudi definitio assigna B ta non bene assignatur.Cutias causam assignat,& diciis Ablato enim illoJproprio ct reliqua definitio pria est,& indieat substantiam.JAddidit autem f& indicat substantiam,squia non issicit ut de
finitio sit propria. Sic enim omnis oratio quae conuertitur cum aliquo, esset ubi is ctfinitio. sed oportet ut conuertatur di indicet substantiam rei. Tunc ponit exemplum ,& dici Jut in hominis orationeJque est animal rationale moriale, scientiae suscepcuum appositum quod est hominis proprium saperfluu est. Etenim eo ablato,reliqua oratio propria est,& indicat LbstantiamJ hominis. ergostia
perfluit. Quod vero ad verba artinet,ca Aristoidicit si est qui de proprium,J per proprium Alexander intelligit proprium definitionis,quasi dicat, si in definitione alicuius additur reptium definiationis , non bene assignatur definitio . ego vero proprium intelligo res quae definitur, & hoe demon strat exemptu quod accepit de hominis definitioneaicientiae enim suscemuri est hominis proprium, α non definitionis hominis.
Lo Simpliciter aute dicendo, omne superfluum, quo ablato reliquum manifestum facit id quod definitur. Talis aute est & animae terminus, si est numerus ipse seipsum mouens. Etenim quod seipsum mouet,est nima ceu Plato definit.an proprium quidem est, quod dicitur, non tamen indicat substantiam interempto numero. Vtrouis igitur modo se habeat difficile est explicare.
Cum assignasset locsi,qui accipitur ab additione repris,nune ponit locu praeceptum uniuersdem quo potest cognosci id, quod in definitionibus rem est superfluum,& dicit, D Simpliciter autemJ hoe est uniue saliter dicedo,omn illud in definitionibus est superfluum,quo ablato, reliquum manise stum fieitIussicienter id,quod definitur.Jaddidi ego sufficienter, quia sie intellisit Aristoteles remo
to enim genere, differentia manisestat delinitum, non tamen sola disserentia es definitio quia dem pio stenere differentia non sussicienter manisestat definitum.Similiter dempta disserentia genus ma niteliat definitum,no tamen solu genus est definitio,quia non sufficienter manifestat definitu. Qua
re omne illud erit superfluu in definitionibus, quo ablato,a reliquo susscienter manisestatur substa tia definiti.Tiuie ex hoc Obiter declaraequalis est definitio animae,quae datur a philosophis antiquis, D eum dicitur anima est numerus seipsum mouens,& dicit, Talis aute est & animae terminusJ scilicet habens aliquid superfluum siJamma sest numerus ipse seipsum mouesct nam numeras superfue ac ei bitur in hae definitione, quod probat auctoritate Platonis, di dicit, sEtenim quod seipsum mouet,
est anima, ceu Plato definitiin Phaedone.Plato enim in Phaedone definiens animam dicit anima estia,quod seipsum mouet,ubi non posuit numerum,& tamen explanavit substantiam animae.ergo sit perfluit numerus in definitione animae, quam tradiderunt veteres philosophi. Deinde defindendo definitionem animae traditam ab antiquis, quae accipit numerum, dicit, DAn premum quidem est quod dicitud a Platone in Phaedone,csi definit animam sine numero, non tamen indicat substantiam interempto numero.J dictum est enim stiperius, soportet enim eum qui definit, in genere ponentem disserentias adiungere. nam maxime eorum quae sunt in definitione genus videtur substantiam definiti significareJ modo numerus est genus animae secundum Platonem,& Xenocratem aemgo oportet addere numem tanquam genus animae. Quare licet definitio Platonis in Phaedone quae non accipit numem,sit propria animae,no tame indicat substantia animae, quaa accipit numeru, qui est genus animae a quo manifistatur maxime silinasia alae.& ita definitio Platonis in Phesone, no erit )efinitis,sed 'priu,quia no mani sestat substantia rei. nde licet omnis defini sit proprisi, non tame omne proprium est definitis.quare licet Platonis oratio, quam assignat de anima, sit proprium animae,non tamen est definitis,quoniam propter carentiam generis,non declarat substatiam animae. tunc quasi se excusando ab ulteriori declaratione,dicit, sVtrouis igitur modo se habeatJ id
318쪽
est,quonam vero modo se habeat, utrum videlicet genus est animae numerus an non, & vitia ablato Enumero,quod remanet,definitio est animae,an propria, dissicile est explicare,Jna quaesita haee ma toris considerationis,quam dialectices sunt. Quada verbum illud fui uis igitur modoJ intellexerat, utrum residuum indicet substatiam animae,vel non indicet,sed accidentarium sit,& virum numerus sit superfluus an non,di melle est ut huiusimodi oratio explicet,& clarum iaciat quid est anima. & eerte haecexposito non videtur ad propositum,cum non respondeat verbis,nec eis quae prius dixit. Α-lii intellexerunt sv uis igitur modo2 virum illud quod remanet dempto numem, si proprium, vel definitio dissicile est assignare:quia quaestio dissicillima est utrum anima sit composita ex numeris ian non.& minime haec expositioin consona verbis, ut iis quae superius dixi ut consideranti patet. Alii autem expositerut ut uis igitur m OJscilicet utrum numerus dicat quid est esse ip sus ani met an non dissicile est explanare. Alexander autem,cui credendum est,exponit,ut diximus, visuis igitur modo2id est,quona igitur modo se habeat, utrum genus est animae num san non :α utrum ablato numem, quod remanet, definitio in animae, an proprium, dissicile est explicate in hoe his cum sit altioris contesationis.Raec enim expositio est cocona verbis ut patet ex iis quae prius dixit.
ii Vtendit aute in omnibus talibus ad id quod expedit,ut est phlegma. ptis terminus, humidum primum i cibo,inalgestu. Vnum enim primum non multa quare superfluum indigestum appositum. Etenim hoc abi
to, reliqua erit propria definitio. No enim contingit a cibo & hoc quid,& aliud quoddam primum esse. An no simpliciter a cibo phlegma, sed
indigestorum primum. Quare ad dedum est indigestum. Nam illo quiadem modo dicta, non vera erit definitio, siquide non omniti primu est.
Alexander refert haec verba ad numersi. nam cum disputasset utrum numerus dcbeat poni in definitionibus animae, nunc Aristot. demonstrat quo modo numerus debet poni in definitionibus ani- mae,& dicit, Vtendum aute in omnibus,Jucilicet definitionibus animae, stalibusJqualia sint nume rus, quasi duat esse utendum numero in omnibus definitionibus animae, non simpliciter sed fad id, quod eardi Poc est,sta,ut nobis est utile. Est autem utile vii numero in definitionibus animae, ut Alexander inquit quatenus accipitur ut genus animae. Quare utendu est numero in definitionibus animae pro genere eliquum Vero seipsum mouens pro distorei ua Alia exponunt sic, Hedum autem
in omnta selliere definitionibus taub'J scilicet superi uis no omni pacto sed fad id,quod expedi Jhoe est, sed ut sent utilia . Nam licet superflua non debeant poni in definitionibus, tamen aliquando expedit uti illis,saltem loco generum,ut de numero dictum est,qui licet non proprie sit genus,tamen accipitur loco generis. Dcinde assignat secundum exemptu priori exemplo simile, de quo etia dispu-
num a cibo indi- digestum superfluum, quoniam inter omnia humi
ci phtesma illi videtur primu ortu a cibo. No enim postunt a cibo plura humida prima oriri sed colum phlegma videtur primu humidii, quod oritura cibo. Si enim plura prima humida possent oriri a cibo recteponeretur indigestum,quia poneretur ut contrahens ipsum humidu primum ad phlegma, quod est primum humidum non simpliciter, sed primu humidu indigestum . Sed quia prinisi humi- cum non est nisi unu,quod oritur a cibo,& illud est solum phlegma,ergo pro definitione phlegmatis satis est dicere humidum primum,eo quia inter omnia humida silum phlegma est primum.vnde dicit, unum enim primun humid quod oritur a cibo,& illud est phlegma, n5 multa,J ct cum non sint multa prima psim primu non erit quid comune contrahi bile per ipsum indigenia. quare stuper- suum indigestum apposituyn definitione phlesmatist Etenim hoc ablato,reliqua erit propria defi- finitio . non enim contingit a cibo, & hoc quidl scilicet phlegma, f& aliud quoddam primum esse,J ita ut sint plura prima quae a cibo oriuntur,ct cum non sunt plura prima,non erit ipsum primu commune atque contrahibile per ipsum indigestum. Quare otiose additur ipsum indigestu in definitione phlegmatis. Deinde defendit supradictam definitionem, quasi dubitando de ea,& supponit a cibo via indipessionis posse oriri plura indigesta,ut cinguis qui fit ab indigestione, ciboque humefacto.
ut melancholia, veluti cum fit succus acetosus in stomacho: ut cholera etiam quae etiam via indige-sionis aliquado generatur. verum omnium istorum humidorum, quae via indigestionis a cibo fiunt,
phlegma est primum indigestum, no ergo fiuctra ponitur in definitione phlegmatis indigestum .p nitur enim vicotrahens humidum .quia licet phlegma non si primum humidum,eo quia ante phlegma postunt a cibo fieri & languis S cholera,& melancholia,tame phlegma est humidum primum indigestum, hoc est eorum quae fiunt a cibo via indigestionis, di hoc dicit, An non simpliciteri
319쪽
Abo phlegmaJest subaudi primsi humidii, sed indigestorum prima,Jhoe est,sed est prim si eoru quae a
cibo generantur via indigestionis. Quare addendu est indiges siJ salte ut cotrahens ipsum humidis,sent enim humida plura & digesta, & indigesta. addendu est etiam prima, vi cotrahens ipsum indigestu ad phlegma,quod est primu indigestorii. Na illo quide modo dictaJdefinitio phlegmatis sine ipsi, indigesto non vera erit definitio.iiquideJphlegmatno est primu omniuJhumidoru,sed omniue i humidorum quae a cibo fiunt via indigestionis. quare prim si erit addita At cotrahens ipsum in digestu:ipsum aute indigestu additur,ut cotrahens ipsum humidia aerit ivitur definitio phlegmatis, humidum e si quet via indigestionis a cibo fiunt,primum.Tunc ad forma dubitationis dicendu ipsum indigestum stra poni, quia additur ut differetia cotrahens humidui cu humidu sit duplex dissctum,& indigestu phlegma aute est humidu indigestu.sed quia plura sent humida,quς fiut i cibo via indi estionis ideo recte dicitur phlegma esse humidu indigestu prissi. vhi ponitur humidu loco generis, quia per ipsum differt a mebris solidis: ponitur aute indigestu loco differentiar,ut per ipsum disseiarat' ab humoribus digestis. msi aute ponitur loco ultimet diiseretic ut per ipsum differat phlegma ab v ahi, humidi, qui via indigestionis generatur a cibo. Nam phlegma est indigesta primum,c era autem secundaria. Haec de dissitatione phlegmatis.
21. Insuper si quippiam eorum quae sunt in oratione, no omnibus inest quae sunt sub eade specie . Na talis peius definit quam qui usi sunt eo quod inest omnibus quς sunt. Illic enim si reliqua propria definitio. est,
& tota propria erit. Simpliciter enim ad proprium quolibet addito v xo,tota oratio propria fit. At si aliquid eorum qu ς sunt in oratione, nouomnibus insit quae sunt sub eadem specie, impossibile est totam orationem propriam esse. Non enim couersiim praedicabitur de re, ut animal gressibile bipes quadricubi tale. Non enim huiusmodi oratio conuersim V praedicabitur de re, eo quod non omnibus inest, quae sub eadem se ec ri
Hie est tertius locus,qui accipitur ab additione eius, quod est minus, i definitum di hic talis est, si assignatat alicuius rationi aliquia tale fuerit appostsi,quod non omnibus inest, quae sub ea specie sunt cuius definitio in natur, fius ra ac seperfluum tale erit. di quidem peius ea oratione quae aliquid a positum habet,quod omnibus inest. & dicit, Insuper s quippiam eorum quae sunt in oratione, non omnibus inest quae sunt sub eadem jecie,Jcivus definitio assignatu haec definitio subaudi non bene assignatur. nee probat hane definitionem no bene assignatam esse, quia statim patet ex iis quae dixit. Didium est enim superfluum in definitione id esse, quo ablato, reliqua oratio propria est definito, α substantiam illius significat,& quia ablato hoc addito quod est in minus quam definitum reliqua ratio propria est,& substantiam definiti unificat,ideo patet illud esse superfluum . probat ergo Ῥωtalis peius definit quam ille,qui in definitione accipit aliquod transcendens, quod inest omnibus re-D bus msidi. Nam ex hoe etiam patere potest non bene definisse, qui accepit in definitione id quod est in minus.& d cit, Na talis laui accipit id,quod est minus, speius definit,quam qui usi sunt eo quod inest omnibus quae sun J hoc est si qui in definitionibus accipiunt aliquod transcendens, quod incst
omnibus,ut unum,uel ens aut id genus. Et quὀd peius definiat, probat. nam illa definitio in qua ad ditur transcendens, tam sine transcendenti sumpta, qua m cum transcendenti, propria es definitio, ct substantiam eius significat. quod sine transcendenti sit propria, perspicuum est quoniam est definitio & omnis definitio est proprium quarto huius,quid est esse rei significans. Quod vero cu tranncendenti sit propria, etiam paret, quoniam uniuerialiter si ad propriam alicuius definitionem addeiaderetur aliquid, quod inest omnibus quae stab definito stini, etiam tota oratio csi tali addito adhuc erit propria rei,& conuersm praedicabitur de re. Non enim alteri a definito competit talis oratio. Si a tem adderetur aliquid, quod no omni inest definito. mpossibile est totam orationem esse propriam. non enim conuersim praedicabitur de re eo quia non omnibus inest iis quae sub eadem specie sunt,
unde dicit f I ille enim J scilicet in desinitione quae accipit transcendens, s reliqua ratio ablato ipsi, transcendenti spropria definitio est,J ut supponitur ex libro quarto, s& tota, J scilicet accepta cum ipsis transcendenti propria erit.Jprobat hoc ex uniueriali quada regula,& dicit, simpliciter enim dest uniue salirer enim squolibet vero addito ad propriumJid est, ad propria definitione, tota oratioJeua in illo vero acceptas propria fit,J ut erat prius,antequam tale veru adderetur. & per veru intellia
sit omne praedicatu adstu definitioni propriet quod ver sicatur de omlues cotenus sub definito, ex iiiicie
320쪽
sit transcendens,sive sit minus quam transcendes. Tunc redit ad definitione propriam in qua addi- Etur aliquod minus quὀm definitum,& dicit, at si aliquid eorum,quae sunt in orationeJ fiubaudi addi tum visa propriam oratione, Onon omnibus in sit quae fiunt sub eadc sipecie, impossibile est tota or tione propria esseJscilicet cc illo coposita, fno enim oratio propriaJcu illo coposita c5versm prae- dieabitur de reJ&assisnat exemptu,& supponit animal gressibile bipes esse oratione propria alicuius Melicet animalis rectae staturae,si huic adderetur quadrimbitale,haec no erit propria,& dicit, fui a nimal gressibile bipes quadricubitate Janimal enim pressibile bipes sine quadricubitali propria est a nimalis rectae staturae, cum ipso autem quadricubitati no erit propria, non enim huiusmodi oratioJeomposita cum quadricubi tali conuersim praedicabitur de rea scilicet de animali rectae statutae, eo quod no omnib' inestὶipsum quadricubitale, quς sunt sub eade specieJscilicet sub animali recti sta turae. Quod vero ad locu attinet,intellige si stud minus posse intelligi,acci in definitione aut ut pars illius,& sic non modo interimit bonitatem,sed esse definitionis, aut ut additum proprii definitioni & se interimit bonitatem,& non esse,quia est superfluum,m quia illo remoto definitio reli ruitur propria.& se intelligit Aristor. Alexaexponit. Est autem peiushoe addere quam transiem ens quia additione huius oratio redditur non propria definito additione vero ipsius transcendentis oratio redditur propria,sicuti ablatione illius remanet propria. F
Σ3 Rursum si idem frequenter dixit, ut qui concupiscentiam appetiatum delectationis dixit,na omnis cocupiscentia delectationis est, quare& idem cocupiscetiae appetitus delectationis erit .Fit igitur terminus cocupistentiae, appetitus delectationis nihil enim differt cocupiscentiam
dicere, & appetitu delectationis quare Vimque eoru delectationis erit.
An hoc quide nihil absurdu. na & homo bipes est,quare idem homini bipes erit est autem idem homini animal gresii bile bipes. quare animal tigres ibile bipes bipes est Sed no propter hoc absurdii aliquid accidit, noe cade animali solii gressibili,bipes praedicatur, sic enim de eodem bis bipes pridicaretur, sta de animali gressibili bipede bipes dicitur. quare
semel latum bipes praedicatur. Similiter aute & in concupiscentia, non
enim de appetitu id, quod est delectationis esse praedicatur, sed de toto, quare semel & hic praedicatio fit.
Hic est quartus locus,qui accepitur a repetione eiusdem in definitione qui talis est,qui definiendo idem saepenumero ponit in definitione,hic non bene definit quia peccat in superfluitate, csi aecipiat
aliquid in plus quam si necessarium in definitione,& dicit, L Rursum si idem frequenter dixit Jm d
finitioneaubaudi no bene definit. Veluti qui definiendo virtute dixit,virtus est habitus eristes in medio excessus atque desectus melior,hic non bene dixit,quia bis dixit melior.nam omne quod est modium, est di melius,quare stiperfuit melior.Similiter excessus & desectus superflua slint, quonia cum dixit medium, significauit qudd nec excedat, nec deficiat. Aristoteles tamen affert exemplum,circa quod ptimo assignat ipsium,secudo aute enitinir defendere exemplis,di tertio ponit aliud exemplum,
via nulla est quaestio.Quantu ad primsi,dicit, ut qui idefini edoc5cupiscentia dixit eo piscentiam esse appetitsi delectationis, Hic enim no bene definit quia bis dicit in hac definitione illa terminum
delectationis in obliquo. Primo enim eum dicit in verbo concupiscen G, deinde in ea oratione, qua definit quae est appetitus delectationis,unde dicit, nam omnis concupiscentia delectationis est.J In hoc enim differt amor,& concupiscentiaram concupiscentia omnis delectationis & voluptatis est, amor aute etiam tristium esse potest. quare & appetitus delectationis erit idem cocupiscentiae,Jcum concupiscetia in sui ratione includat delectatione.& propterea concludit appetitu delecta nis,esse definitione cocupiscetiae,& dicit, fit igitur terminus cocupisceni Jtota haec oratio, appetitus delectationis.nihil enim differt cocus entiam dicere ut appetitu delectationis.quarevusq; eoru delectationis erit.' & se bis ille terminus delectationis dicitur,semel in verbo concupisicentia,& semel in oratione q definit c5cupiscentia,& ta oratio & cocupiscentia ide sint,fit, ut eiusde repetitio sit in e
dem.Deinde Aristot. disputado defendit defessione compiscetiae per simile in definitione hominis, ct dicit, an hoc quide nitis abistasi. potest enim in definitione ut Alexand. quit idem his accipi
potentia, ndaute actinpotentia quide in nomine quod definitur actu vero in oratione qua definitur.
csi enim dixero homo est animal gresiibile bipes, poteria quide bipes counetur in hola, qui definitur.