장음표시 사용
341쪽
66 Rursum si pridicatur genus de differentia.Non enim de disserentia, sed de quibus disserentia .genus videtur praedicari. ut animal de homine & boue, & de aliis gressibilibus animalibus, non autem de ea di D
disserentiae de specie praedicentur. Insuper disteretic omnes aut species aut indiuidua erunt, siquidem sunt animalia. nam Vnuquodque animalium aut species,aut inai uiduum est.
A si nat is . locum, qui ac ip tur a genere per comparationem ad differentiam secundu praedicationem. di dicit, Rursum s pr dicatur genus de disserentiaJquae ponitur in definitione alicuius su audi interimitur definitio.de assignat ratione primo per exemplum,& dicit, Non enim de disseretiaJ V praedicatur genus, sta de quibus differentia videtur praedicarid de iis genusJ videtur praedicari. sve animal de homine,& boue,di de aliis gressibilibus animalibus non aute de ea differentia quae de specie dicitur. non oportet igitur huiusmodi differetias tales esse in definitionibus,ut genus de ipss pr dicetur Aea de quibus ditarentia id est de speciebus,ad quas generum diuisio fi de his gelacra proicantur. unde cum genera non diuidatur in dataetias sed per differentias, scuti in aliis quae diuiduntur diuidens non est diuisum se nee disserentia erit senus. deinde hoe probat argumento duccnte ad impossibile, di dicit, fSi enim de unaquaq; dis retiarum animal praedicabitur Jut de Dedestri,& bipeue,di rationali,quoniam de quo praedicatur animal in eo quod quid est, illud animal est erit & γ- destre animal ct bipes animal.& rationale animal.Si igitur homo nimianimal pedestre,bipes ratio nate,de ipse homine pluries animal praedicaretur,di multa animalia homo esset, quod absurdum est. Ideo dicit si enim de unaquaq; disserentiam animal pr dicabiturJsubaudi in eo quod quid est, multa animalia de specie proicabutur,4quia animal pedestre'spes.& rationale,quorum unumquodque est animal in eo quod quid est,ut dicis Deinde argumeratur,& dicit, InsiaperJs genus praedicaretur in eo quod quid est de disserentus, disserentiae omnes,aut species aut indiuidua erunt,siquidemJdisia C fcrentiae animalis sunt animaliaJ in eo quod quid est deducit consequentia,& dictis nam vnsiquo que animalium aut species ut individuum est H quoniam omne quod sub genere est, aut species est, aut individuum.adhaee enim est generum diuiso, ct in his esse genera est, mediate quidem in speciebus, mediate vero atque seeundine in indiuiduis. didiimus genus non praedicari de diiseretia in eo quod quid est ut Alexander exposuit,quoniam bene praedicatur de disseretias in concreto.Haec enim vera est,rationale est animal,quoniam id quod est rationale est animal, non aute rationalitas est animal ct propterea solet diei de disserentia sse bifariam intelligi. aut pro dii larentia iliter sur
ra. Alu dixerunt genus posse praedicari
67 Similiter autem inspiciendum,& si species aut inferiorum speciei aliquod de differentia praedicatur. Imposii bile enim, eo quod de pluribus disse retia quam species dicitur. Praeterea accidet differetia speciem Desse,siquide praedicabitur de ea aliqua specierit. Na si de disserentia prς
dicatur homo,manifestum quoniam differentia est homo.
Asilanat locum 16. qui accipitur per comparationem disserentiae ad Aeciem secudum praedicationem re dicit, Similiter autem inspiciendi & si species,aut inseriorum semel ab iu de dissi retia praedicatur,4dico de ea differentia quae ponitur in sui definitione. nam si sic interisne da est definitio, ut si diceretur,homo est animal sicuti Socratcs.quia enim homo definitus de Socrate pr dicatur,qui in tali definitione ponitur ut differentia, ideo interimitur definitio, Deinde probat quod sipecies non
ad . I-- rima-- in Anax rationes quam primam dicit, Impossibile enim est,ut
si enim disserentia duplex, altera constituti titur cum specie: quaeda diuisua I intermedia,& haec est in plus quam spe cies di de hac intellistitur prima rati csi dicit eo qudd de pluribus differentia quam species dicitur.JA se prima ratio valet de differentia intermedia . secunda ratio vero valet de omni disterentia, eum
dicit, Proetealii audi si species praedicatur de differentia, saccidet dii Erentia speciem esse I He denalphus, ct Monymus,& Albertus intellarerutquM accidit ut species se disserentia, sit videlicet
342쪽
species de differen Ia prςdicaretur sed vere errat cum verba textus senem In eontrarium.Quare dia Ecamus,si species praedicaretur de disterentias ut tunc,ut differentia sit species. & hoc dicit, isquidem de ea 4 differentiavidelicet quae ponitur in definitione Opraedicabitur aliqua specierum,Jaccidet differentiam esse speciem, ita ut disserenua sit subiectum,& species praedicarum. Probat consequentiam, Ic dicit, na m si de differentia praedicatur homo,Jut de bipede, manifestia quoniam differentia est homod di se bipes erit homo. α csi homo praedicetur de bipede, di no de ut indiuiduo, inu, ut de specie hominis.omne enim quod de aliquo pr dicatur,de eo presicam aut ut de specie, aut vide indiuiduo, quare bipes erit species hominis. J: sic sequitur, ut disterentia sit species. e Sed occurres, nonne homo praedicatur de rationali,quod in differetiaῖ Dicere Q, no vi de subieci vel dicerem quod no praesticetur praedicatione sermali, sed quada,ut ita loquar,praedicatione materiali,quatenus praedicatur de Socrate & Platone de quibus praedicatur rationale,ut de sibiectis sed magis e trario rationale de homine,& ut de subiecto,& praedicatione sermathae per se.
c8 Rursum si no prior est differetia specie . Nam genere quide post 'rior est specie autem priorem differentiam esse oportet. p
Assignat locu i 7.qui accipitur per coparatione differetiae ad genus,& ad speciem secudum pri ritatem .de dicit, RursumJsubaudi interiminis definitio, si differentia,J quae aecipitur in ea, non est prior specie,JI rubaudi posterior senere Cuius causam assignat,& dicit, naJdiiteretia synere quidem posterior est, specie autem priore disserentiam esse oportet.J Est quidem genere posterior, quia ipsium diuidit.est vero specie prior,quia eam constituit.
G Consideradum autem,& si alterius generis est dicta disseretia, ne
que contenti, neque cotinentis. nam non videtur eadem differetia duorum generum esse non continentium seinuicem. si autem non, accidet& speciem eandem in duobus generibus esse non continentibus seinu, cem. infert enim unaqueque differentiarum proprium genus, ut gresit
bile & bipes animal coinberunt. quare si de quo differentia & generum Rutruque, manifestum utique quoniam species in duobus erit generibus
Αssignat locum I S.qui accipitur per comparationem di Terentiae ad plura genera,& dicit. Con-sderandum autem,& si alterius generis est dicta differentia, quae accipitur in definitione,dico est rius generis neque contenti,neque continentisId est,quod nec confinet illud, cuius accepta est dinferentia,nec eontinetur ab eo.nam si sic, terimenda est definitio.Vt si aliquis diceret hominem esse animal frammaticu interimenda est definitis,quoniam grammaticum alterius generis ab anima h, est enim de genere qualitatis. modo qualitas nec continet animal, nec continetur ab animali. Sed quoniam aliquis dicere posset disserentiam esse duorum generum omnino diuersorum, ideo probat eandem differentiam non posse esse diuerserum genem, ratione videlicet ducente ad impossibile, de dicit, nam non videtur eadem disserentia duorum generii esse non continentium stinuicemJgenera non continentia inuicem fiunt genera diuersia quae non sit alternatim ponunmr. quod probat.& di- est, si autem non est ita ut diri sed ita, ut disterentia sit sub diuersis generibus abiunctis, ac n5 sub- alternis, accidet & speciem eandem in duobus generibus esse eontinentibus stinuicem. hoc est, ata Huinctis ae cliuerns cande deducit consequeri fiam.& dicit, insert enim unaqueq; differentiam pro-
prium emus ut g ibile & bipes quς fiunt duae differentiae animalis scoinserunt animat' Se itur enim est gressibile,rago est animal .item est bipes,erm animal. Quare si de quo disserentiat subaudi praedicatur, & emerum vimqueJpraedicetur.visi de homine praedicetur grammaticum, de homia ne praedicatur substitia,& quale, manitatum utique quoniam species Jsciscet homo de quo mediacatur grammaticum, in duobus erit generibus non continentibus stinuicem scilicet in substantia diis quali quod est absurdum.verbi causi, si dicatur qu6d animal sit substatia Theoretica haee definiario interimenda esset.nam Theoreticum est quidem scien disserentis,aecepta tamen est in illa d finitione disserentia substatiae.modo substantia & scientia generi sunt diuina,quae non subali an-riir.Quare sequetur ut animal sit substantia, & scientia. quoniam disserentia proprium tenus inserti cuius est di Terentia quod est absiurdum.
jo An non impossibile eandem differetiam duorum generu esse non continentium seinuicem, sed addedum, neque utroque sub eodem exb
343쪽
A sente3 nam gressibile animal & volatile animal, genera sunt non continentia seindicem. & utriusque corum est bipes disserentia. Quare addendunt est, neque sub eodem utroque existente. Haec enim ambo sub animali sunt. Manifestum etiam,quoniam non necesse est disserentiam omnem proprium genus inferre .eo quὁd contingit eandem duoru generum esse non continentium stinuicem. sed alterii tantum necesse est inserre, & eo seperiora omnia. ut bipes, gressibile vel volatile animal.
Vt Alexander exponit, Aristot.cum assagnasset loci nune addit correctivum eius quod dixit ci ea bationem loci. Dixit enim differentiam non posse esse sub diuersis generibus, quia tune species pollet esse sub diuersis generibus: nunc declarat duo,quorum primum est, quod disserentia nossit este in iuuersis generibus,& ita species,quado videlicet illa d uersa genera sunt inter se diuersa, sul, uno tamen communi genere contenta. I dicit, An no impossibile eandem differetiam duoru)diuersetum B Renerum este non continentium seinuicem sed J quado dicitur eadem differentia non potest este sub diuersis generibus,intelligenta est,& addendum,neque utroque sub eodem existente.J QMdo enim genera sunt diuersa, nec iubaluma, nec sub uno communi genere contenta, tunc non miliant sub se continere unam,&eandem iusserentiam.Quod ita sit,exemplo demonstrat,' dicit,snam gressibiale animal di volatile animal genera suntJdiuersa, non continentia seinuicemJsubalternatim, di mens viriusque eorum est bipes disserentia Quare addendum est neque sub eodem utroque exisset eJquia vero illa sunt sub uno communi genere. haec enim ambo sub animali sunt, ideo una disserentia, videlicet bipes sub ambobus esse potest. Hoc est primum, deinde declarat secundit, scilicet quia non oportet semper differentiam proprium genus interre,& ditat, manifestum etiam quoniam non necesse est differentiam omnem pmptium genus inferre, eo quod cotingit eandem) scilicet differetiam duorum generum taedmodo illa duo penera sub uno communi genere contineantur. sed alterum tantu scilicet sub difiunctione necesse est inferre,& Jgenere superiora omnia,ut bipes,Jnon infert gressibile animal tantum nec volatile animal tant flad gressibile animal vel volatileJanimal. Et omnia alia genera quae sunt supra illo commvns,sub quo haec continentur.
t Videndum autem & si in aliquo disserentiam assignauit substati t. Nam non videtur disserre substantia a substantia in eo quod alicubi est. Quare & eos, qui gressibili,& aquatili diuidunt animal, increpant, tanquam gressibile & aquatile alicubi signi licet. At in his quidem non recte increpat.no enim in aliquo neque alicubi significat aquatile, & te restre, sed quale quid. etenim si in sicco fuerit, pari ratione aquatile. Similiter autem & terrestre, & si in humido suerit, pari ratione terrestre sed non aquatile erit. Attamen si quandoque significet in aliquo disi
rentia, manifestum quoniam peccabit.
D Assignat locum is Rui accipitur differentia contracta ad locum,qui talis est si disseretia quae ponitur in definitione significet esse in loco,interimenda est definitio.& dicit,IVidendum autem di sicubi estJ id est,nam no videtur substantia a substantia differre essentialiter repter esse in loco, csi locus extrinsecus accidat, essentialis autem disserentia intrinsecus. e Mod vero ad verba attine verbum in alamo rececsicri multipliciter dicitur,ut quarto physicς auscultationis perspicuum :hic tamen proes: in Leo aecipiturIdeo qui prodiiserentia accipit esse in loco,interimit definitione:qu niam esse ubi, ct in loco aliquo non in substantia alicuius quod quid erat esse lanificas: at definitio, in qua differentia accipitur quod quid erat esse significat.Deinde disputat contra quosdam de ea animalis diuisone qua animal diuist Aristotclibro de animalib' uo. per quam animal diui litur ingres.sbile & aquatile,& primo ponit opinionem quorudam,' dicit, square di eos, ius sibili di aquatili diuidunt anima uncrepant tanquamJ id est,propterea quia gressibile di aquatile alicubiJ hoc est, esse in lacossgnificetd aquatile quide in aquadrestibile autem in tena. Deinde desidat diuisionem
344쪽
illam, quoniam Ipse usus est ea in thris de anima us, ct dicit, set in his quidem no recte incres J E& assignat eausam.& dicit, n5 enim in aliquo, neq, alicubi J id est, esse actu in loco significat aquaiatile & terrestre, J ex eo quia in aptitudine ac potentia quadam squale quid,J significant.& hoc de-elarat dicens, fetenim siJ animal aquatile sin sicco & terra fuerit, pari ratione aquatile erit J ut est,
quacio est in aquis Similiter autem & terrestreJanimal f& si in humidoJatque aqua fuerit pari ratione terrestre Jut antea, sed non aquatile erit.J Ergo licet esse actu in loco non positi esse differetii substantialis esse aptum natum in loco, potest esse disterentia substantialis:sicut ratiocinati no est dis ferentia sitastantialis,sed ta nate,hoe est,aptum natum ratiocinari, est differentia substantiali sales de refutata opinione repetit locum assignatum,& dicit, satramen si descretia quandoque lanificit 'esse fin aliquoJ actui manifestum quoniam peccabit.J quoniam substantiae differentia non potest esse ubi vel in loco esse, ut diximus superius, & sicut Aristat. dixit de loco, ita vult & de tempore esse intelligendum, di de omnibus alas quae rei definitae insent extrinsecus.Ideo fiustra disputant Neoterici propter quid Aristoteles praetermisit cosiderationes quae accipiutur a tepore,& ab aliis id genus.
Rursum si affectum differentiam asi ignauit. nam omnis assectus. Rcun magis fit,detrahit a substant ia. Differetia autem non talis est. Dif- serentia enim magis videtur seruare id, cuius est differentia. Et iam simpliciter impostibile est unumquodque esse sine propria differetia. Gressibili enim non existente non erit homo. Etiam sui simpliciter dica secundum quςcunque alteratur habens, nihil eorum est illius differetia. Omnia enim huiusmodi cum magis fiunt,detrahunt a substatia.Quare si aliquam huiusmodi differentiam quispiam asi ignauit, peccauit. Simpliciter enim non alteramur secundum disterentias.
Assisnat Eo.locum,qui accipitur a differentia contracta ad affectu,qui talis est, si aliquis assigna oin definitione aliculus pro differentia illius passionem, interimenda est definitio. & dicit Rursuri si affectum differentiam in nauitJsubaudi interimenda est definiuo n qua ponitur talis differetia.Per assectum,qui graece est 'ir , latine tum Pasiis,tum perturbatio ut inquit Cicero inspasus omne id intellexi quo actu patimur secudum aliquam qualitatem aut ad corpus, aut ad animam ectantem.Hoe pacto si aliquis dixerit homo est animal calidum, aut Hydu,non definit,quoniam per pacsonem definiret,qui spectat ad corpus si autem dixerit aliquis,homo est animal amas,etiam no d finit quia passione definit quae spectat ad animam.Deinde probat disserentiam non Se affectum, primo syllogizat sie, omnis assiectus cum magis fit detrahit Jaliquid si stinantia. deserentia autem non talis inultae est, sed differentia non detrahit i substantia. ius rationem subdit,cum inquit, dic ferentia enim magis videtur seruare id, cuius est dicterentia,J subaudi conclusionem in secunda figi ra. ergo disseretia non est affectus secudo syllogizat,& dicit, etiam simpliciter impossibile est unus quodque esse sine propria disserentiaJ.prilat hoc exemplo,& dicit, gresiibili enim non existere, non erit homo.J Tunc addatur minor, sed unumquodque potest esse sine suo assectu, igitur affectus non
est differentia.deinde tertio syllogizat,& dicit, setiam cui simpliciter dicam secundum quaecunque alteratur habens,nihil eorum est illiusJhabentis differentia. asi nat causam,& dicit, somnia enim huiusmodi,eum magis fiunt,detrahuntJ ut diximus fa cibitantiast Minorem ponit ibi s simp2citer uenim J & est, Osimpliciter enim non alteramur secundum differentias.J Tunc dat eonclusionem, didiciti Quare si aliqua huiusmodi disseretiam quis iam assignauit, peccauit.J ut syllogi sinus fit,nutu Ia disterentia alterat habentem, omnis pasilo alterat habentem, Ut mr nulla pasilo est differentia. De syllogismo se proces quia primo maiorem cum eius probatione, deinde conclusionem, di ultimo
3 Et si alicuius corum quae sunt ad aliquid, non ad aliud disseretiam assignauit. nam eorum quae sunt ad aliquid, & disserentiae sunt ad alia quid. vi & in scientia. contemplativa enim & activa, & factiva dicitur: Unumquodque autem horum ad aliquid significat. templativa enim alicuius, & activa alicuius,& factiva alicuius.
345쪽
A Assignat locum vigesimumprimum qui sumitur a disserentia contracta ad circum genus, qui talis est, u penere posito in definitione dicto ad aliquid, di fierentia eius, non dicitur ad aliquid, interimenda est definitio. & dicit, D Et si alicuius eorum, quae sunt ad aliquid, non ad aliud disterentiam assignauit. J subaudi interimenda est definitio. Hoc est, si generis ais nati in definitione, quod est ad aliquid, deserentia non fuerit ad aliquid interimenda vi definitio, assignat rationem, de dicit, nam eorum J scilicet generum, quae ponuntur in definitione, squae sunt ad aliquid, ct disterentia lunt ad aliquid. hoc exemplo demonurat, de dicit, sui ct in scientia,J quae genus est, quod resertur ad stibilet & diuerensiae etiam, quibus diuiditur, sunt ad aliquid. contemplativa enim & a ctiva, &factiva dicitur sicientia.nam his differentiis scientia ipsa diuidimr,' haec sunt ad aliquid,na ut scien- Ea est stibilis, lic contemplativa c5templabilis,activa agibilis,l: iactiva factibilis,& hoc ait, funumquodque autem horumJ trium,quibus sicientia diuiditur, Dad aliquid significat. Contemplativa enim alicuiusJ scilicet cotemplabilis, Ode activa alicuius,Jscilicet agibilis Idc iactiva alicuius.Jscilicet fictibilis. Quare sicuti genus est ad quod, ita differentiae sunt ad aliquid. igitur si genus, quod ponitur in v definitione, iuerit ad aliquid,& disserentia eius non,interimenda est definitio.
Considerandum autem & si non ad quod natum est unum quodque eorum, quae sunt ad aliquid, asiignauit definiens: nam in quibusdam ad quod natum est unumquodque eorum , quae sunt ad aliquid, solum est uti, ad aliud autem ni nil, in quibusdam autem & ad aliquid aliud. Vt visu quidem ad videndum solum. Stelenidi autem, hoc est labro, si hauriat aliquis. attamen si aliquis definiuit labrum, instrumen-
c tum ad hauriendum, peccauit. Non enim ad hoc natum est, terminus autem huius, ad quod natum est, illud est, ad quod utique utitur Co prudens, quatenus prudens, & disciplina, quae circa unum quod-Vue propria est.
1 quoc liquid, a ignauit definiens, J nam si quod definitur est ad aliquid , de non definitur per proprium terminum, ad quem est titerimenda est definitio, ut si aliquod instrumentum ad aliquem finem naturaliter ordinatum quis definierit, non per illum finem, ad quem naturaliter ordinatur, interimenda est definitio. Et quia aliquis postre credere propter haec, non posse esse aliquod instrumentum, nisi ordinatum ad unum, dicit, fnam in quibusdam quidem,ad quod natum est unum quod eorum,
quae fiunt ad aliquid, solum est vii. In quibusdam autem J de ad illud, f&ad aliquid aliud.J Assignat exempla, de primo primi instrumenti, de dicit, fui visu quidem ad videndum solum,J & auditu ad audiendum, nee ad aliquid aliud. fSteletaidi autemJ quod factum est propter lotiones, ad hauriendum, hoc est si aliquisJ per ipsum fhauriat J subaudi aquam. sic enim rietur eo ad aliquem alium finem, ab eo propter quem est iactum. Dicit tamen, licet steles di utiquis possit ad alium finem ab eo, ad quem factum est, Lattamen s aliquis definierit4 tale ita hoc est flabrum Jdicendo esse in- imentum ad hauriendum peccauit. non enimJ steleg des ad hocJ opus perficiendum snatum est 4 ae factum ab opifice. Quare licet eo uti quis possit ad aliud opus, definire tamen non potest, nisi per illud opus, ad quod natum est principaliter. Non enimJ ri inquit, fad hocJ opus natum est,J ad quod eo quis utitur, sed ad illud, quod dictum est. Stelasgides, quid sit,non satis exploratum
est, tamen apud graecos instrumentum est ad lauandum, quoa vulgares Tinatiolum dicunt, quod Mart. Tullius labrum vocat, Celsus autem solium. Et quia posset este ambiguum quidnam sit E prium opus, siue proprius .finis, aut proprius terminus, ob quem instrumentum factum est, Arist teles hoc exponit, de dicit sterminus autem huiusJ siue finis, siue opus, propter quem, vel quod,aliquod instrumentum factum est, illud est,ad quod utitur eo prudens,quatenus prudens,&J ad quod futatun eo disciplina, quae circa unumquodqueJ instrumentum faciendum valet Vt quoniam peritus, ac prudens in nauigando utitur remo ad remigandum, & disciplina faciendi remos, eos fecit ad rem indum, ideo definitio remi est, ut sit instrumentum ad remigandum natum. nam licet uti quispo sit remo ad vulnerandum, non tamen per hoc est remus definiendus. dixit autem qtiat nus prudens,J quia si prudens non utitur prudensia, qua perscit instrumentum,potest ad aliud opus perficiendum eo abuti. Et licet haec, quae dixit Aristoteles videantur accommodata solum insu -
346쪽
meritis, quae Acta sint ad aliquod opus principaliter perficiendum, tamen de omnibus relati is in Etelligendum est. nam si relatiuum non definitur per proprium, dc per se terminum committitur me earum ut superius dixit contra definitionem. Alexander in hoc loco non videtur sibi constans nam nune locum vult esse positum de generibus, quae ponuntiar in definitione, nunc de differentiis, nune de ipsis rebus, quae definiuntur, ut patet consideranti ea que scribit hic. Ego vero de ipsis rebus quae definiuntur, locum intelligo, quando videlicet sunt ad aliquid. Ideo pro dilucidatione, dicamus e tum quae ad aliquid sent, aliqua resem ad unum selum, ut est visus, qui stilum ad videndum natu, est, de ad nihil aliud. Quaedam autem ad unum per se, de ad aliquid aliud, sitiem per accidens erasteletaides, quo non solum ad lauandum aliquis uti posset, sed ad hauriendum aquam. Quaedam autem reseruntur per se ad plura, ut grammatica,quae propter genus seum,quod est scientia resertur ad duo, ut ad bene scribendu, de ad bene dicendum. vult situr Aristote. in assisnatione relatruorum eorum meminisse definientem ad quae proprie resertur detinitum, sue unum,s e Plura suat, ad quae proprie de per se dicitur . nam si definitum proprie ac per se resertur ad unum, per illud est definien- pdum vide visu satis dictum est. Sinautem resertur proprie, ac per se ad duo, ut de grammatica di ximus oportet illud definire per illa duo.Ideo dicitur Sammatica est ars recte scribendi,recteque I quendi. At si definitum resertur ad unum proprie, ad alterum autem improprie, sicuti medendi cultas ad ianandum proprie, ad aTrotandum autem improprie, illius iacienda mentio est in definitatione, ad quod proprie refertur. Contingit autem ut Aristoteles inquit aliquibus eorum, quae fiunt
ad aliquid, ad quoddam aliud dici, ad quod non sint nata, ut dixit in stellataidi, de in his peceat ille, qui ipia definiret per ea, ad quae non sunt nata, licet posset eis vii ad quae non sunt nata. Quare ut Aristoteles inquit sicuti in aliis sententa sapientis circa unumquodque uti 'portet, se & in definiatione propositorum dicit ccirco definitio aBignanda est per id,ad quod nam est, dicens in quo uteretur utique sapiens inquantum sapiens, propria sicientia, quae est circa unumquodque. ut si medicianale est inspicere oportet sapientiores ac prudentiores medicos consulere , ac videre quo modo hoc usi sunt.similiter si de geometricum,quo modo hoc acceperunt geometrae.
s Insuper si non primum assignauit, quando contingit ad plura di .ctum esse. ut prudentiam virtutem hominis, aut animae, & non rati natis. primum enim rationalis Virtus, prudentia, nam secundum hoc,& anima & homo dicitur prudens.
Quoniam quaedam eorum, quae ad plures dicuntur non ad omnla dicuntur primo, sed ad allia qua quidem primo: ad aliqua vero secundario, ideo assignat locum vigesimumtertium , qui acciri tur per inspectionem ad terminos ad quos resertur. de dicit, Insuperii non primum J eorum, ad quae definitum resertur in naui J subaudi interimenda est definitio. Sunt enim quaedam passi nes, quae reseruntur ad plura siubiecta, non tamen aeque primo. propterea addit, L quando contingitJ ipstim definitum sad pluraJ correla tua Ddictum esse.J Se assignat exemplum, de dicit, sui prudentiam virtutem hominis, aut animae. J Prudentia enim passio videtur esse quaedam, quae est limuminis, & animae, de partis quae rasionalis dicitur . quare interimitur prudentiae definitio, cum diaeitur quod sit Γvirtus hominis, aut animae, de nonJ eius partis, quae est rationalis. quia prudentia primum est virtus rationalisJ partis, nam secundum hocJ icilicet secundum hane rationalem partem de anima, de homo dicitur prudens.J unde homo dicitur prudens propter animam, anima vero propter rationalem partem, ergo rationalis pars primo est prudens. Similiter continentia vel temperanta primo virtus est panis concupiscibilis,dc fortitudo partis iratabilis homo autem de antima tales sunt repter has.
s Praeterea si eius non susceptiuum est, cuius dicitur definitus assi
ctus, vel dispositio, vel quodvis aliud, peccauit. Nam omnis dispositio vel affectus in illo natus est fieri, cuius est dispositio vel affectus, ut &scientia in anima, dispositio existens animae. Aliquando autem peccant in talibus, veluti quicunque dicunt sem num esse impotentiam senses,& dubitationem contrariarum ratiocinationum aequalitatem: & dol rem naturalium partium violetam separationem. Neque enim somnus
sensui inest,oporteret autem inesse, si sensus impotetia est. Similiter at
347쪽
A tem neque dubitatio contrariis ratiocinationibus inest, neque dolor naturalibus partibus. Dolebunt enim inanimata, si dolor eis inerit. Talis autem est, & sanitatis definitio, siquidem commensuratio calidorum,& frigidorum est. Necesse est enim sana esse calida & frigida. illis enim
cuiusque commensuratio inest, quorum est commensuratio. Quare sanitas inerit utique ipsis. Item id, quod fit, in effectivum, aut econuerso, accidit ponere sic definientibus. Non enim est dolor separatio natur
lium partium, sed effectivum doloris . Nec sis innus impotentia sensiis,
sed effectivum alterum alterius. Aut enim propter impotentia dormia' mus, aut propter somnum impotentes sumu3. Simpliciter autem & dubitationis videbitur effectivum esse, contrariarum ratiocinationii aequalitas. Quando enim ad utraque ratiocinantibus nobis videntur omnia
secundum utrunque fieri,dubitamus utrum agamus.
Assignat locum vigesimumquartum, qui accipitur per inspectionem subiecti, cuius est id, quod definitur. & ut mihi videtur locus hic contrahitur solum ad omne, quod recipitur in aliquo subie-' cto, quod Alexander demonstrat, dicens, si non recepta est quae definitur passio, siue assectus, a disposito, aut habitus, aut quodvis aliud in illo si ibiecto, ius est affectus, aut dispositio,aut habitus, nam si sine tali si ibiecto definiuit, peccauit. Quippe cu omnis passio, α omnis dispositio, & omnis
habitus in ea re aptus est fieri, cuius est dispositio, aut affectus,aut habitus:& quoniam in ea re aptus C est fieri, per eam rem erit aptus definiri omne enim quod definitur ea ratione definitur qua est,atque aptum est esse. Est enim definitio sermo explicativus quiditatis,& essentiar.& hoc Aristoteles inquit,
Praeterea siJ subaudi illud, quod ponitur in definitione passionis, vel dispositionis, vel habitus prox ibiecto, seius non susceptiuum est, cuius dicor definitus assectus, vel diti sitio, vel quiduis aliud,J scilicet hibitus, peccauit.J quasi dicat, si subiectum a s lignatum in definitione panionis, vel di ostionis, vel habitus non fuerit siusceptiuum eiusdem passionis, vel dita sitionis,vel habitus nicti me da est definitio . deinde assignat rationem, de dicit, Onam omnis dispositio, vel affectus J vel subaudi habitus sin illo natus est fieri J& ter illud aptus definiri, scutus est dispositio vel assectus,4 vel ha-hitus . deinde affert exemplum, ut si quis definierit scientiam dispositionem animae, bene aefiniuit. nam in anima est scientia dispositio . de hoc dicit, fui de scientia in anima,J subaudi siquis definierit quod fit fdispositio existens animae, J bene definiuit. Deinde demonstrat per exempla, quo modo
aliqui peccant contra hunc locum &dicit, Aliquando autem peccant in talibusJvvula,quod si a si natur passium, aut habimi in definitione non est subiectum illius. hoc monstrat quatuor exemplis,& dicit, s veluti quicunque dicunt somnum esse impotentiam sensus. J Etenim somnus pacso est non quidem ipsius sensus, sed animalis, in quo est sensius.Cuius enim est impotentia somnus, eius viique passio est, sed quoniam somnus est impotentia animalis, ergo animalis est passio. Dcinde assignat secundum exemplum,& dicit, f& dubitationem contrariarum ratiocinationum aequalia ratem, J etenim dubitatio passio est hominis propter aequalitatem contrariarum ratiocinationum. D deinde asiunat tertium exemplum, & dicit, f& dolorem naturalium partium violentam separatio nem,J ut Galenus inquit, qui dolorem pro morbo vult esse violentam continui solutionem insentabilem.Errant enim isti sic dicentes,nam dolor pinio est animalis ob separationem partium naturalium cum vi.& non est pricile naturalium partium violenta separatio, nam si ita estet, oporteret in arismata secata, & violentam separationem pria, dolere. Deinde declarat haec exempla, ct ostendit quomodo interimendae sint assignatae definitiones, & dicit, ineq; enim somnus sensui inest opes' teret autem inesse, sil somnus fest sensus impotentia,J sed somnus passio est animalis. Similiter autem neque dubitatio contrariis ratiocinationibus inest, J sed homini propter aequalitatem contra riarum rationum. ξneque dolor naturalibus partibus. J causam in nat, & dicit, Ddolebunt enim inanimata', si dolor eis inerit. J Inanimata enim naturales partes habent, &possi int pati violentam separationem, ergo poterunt dolere. Deinde asi nat quartum exemplum, &dicit, DTalis a tem est & sanitatis delinitio, J quales videlicet sunt definitiones in alae, si quidem commens ratio calidorum & frigidorum est. necesse est enim sana esse calida&frigida,J cuius causam assia gnat,&dicit, sillis enim cuiusque commensuratio inest, quorum est commensuratio, J sed sanitas cst corporis animalis in commensuratione calidorum, & tragidorum, & humidorum, & siccorum.
348쪽
In omnibus Ut dictis definitionibus est peccatum, eo quod non est recepta assignata passio aut Nilositio in subiectis dictis . Deinde ostendit in talibus definitionibus esse peetatu per itionem μα dicit, Item, se definientibus' ut dictum es saccidit nerei 3 a & dicit, L Item, sic definientius ut dictum est, faecidit ponerespositionem, vel habitum, in eitctiuumJ hoc est n definitione siuae causae effecti u Isaut econiter scilicet caulam , ctauam vi definitione passionis, vel dispositionis, vel habitus, qui ab ea causa
n, ini in P - esset suax causa doloris. Deinde idem usJaesentiendi,vel econtrario ML 1 r, --- 1 C IOUMau, Vt ianimus. u enim sic ellet, sensius dormiret sed effectivum alterum alte
rius.J cuius rationem exponit & dicit, faut enim propter impotentiamJ sentienda Normimus' &hoc pacto impotentia sentiendi, effectrix causi est Gmni. Cum enim sensitiuum in anum Titamm, ut non possit amplius sentire animal, tunc dormit. Vnde vero in sensoriis accidit haee lassitudo, in libro de somno requiratur. faut propter somnum impotentes sum J sentire,& sic somnus Iu i unpotenuae Munati enim dormiente impotentia sentiendi in sensu fit. deinde idem osten- definitione dubitationis, & dicit, D similiter autem & dubitationis videbitur effectivum esta cum ratiocinauonum aequalitas.J Est enim dubstatio, passiodiscurius sui Alexander inquit promer contrarietatem ratiocinationum ficta.propterea dicit squando enim ad utracuera tiocinantibus, J scilicet ad hortatoriam, & dehortatoriam partem ratiocinantibus. s nobis viden
o omnia secundum utrunque fieri.J vel potest intelligi sa utraque, J scilicet ad b , α RU in m r uocmλntibus, dubitamus vinam agamus.J id est, quam parte se et quam partem mmul, hoc est,aiberam .ut proposito, utrum anima t unitalis in G. ἡ si Τη linusii n/: r tisci xione , tunc nascitur in nobis dubitatio.quest Alexander igitur exposuit hune locum in spe labilibus: N D: . & utraque expositio vera est. verba tamen Aristotelis in agibilibus vident Id e, cum dicat sutrum agamus,J ct non utrum asseramus.
77 A illaec , secundum tempora omnia considerandum sicubi disso net. Vt sic immotale animal definierit nuc incorruptibile es e Na nune incorruptibile animal, nunc immortale erit. an in hoc quidem non a cidit Anceps enim secundum amphiboliam est nunc incorruptibile eL 1e. aut enim quoniam non corrumpitur nunc, significat: aut quoniam is non postibile corrupi nunci aut quoniam huiusmodi est nunc ut nunquam possit corrumpi. Quando igitur dicimus quoniam incorruptibile nunc est animal, non hoc dicimus quoniam nunc tale est animal 1ed ut nuquam possit corrumpi. Hoc autem immortali idem erat.Ou re no accidit nunc idem immortale est e. Verutamen sicubi accidito lecundum definitionem quidem assignatum est inesse nunc, vel prius quod vero secundum nomen non inest, non erit idem. Vtendum ergo hoc loco,ut dictum est. ' di
Assignat locum vigesimumquintum per inspectionem ad mri ,--,--
Gest Ad - Sinta tem- odi nua temporisIdus etJi definito, quod assignaruesti omnia considerandu,sicubiJ . si in aliqualin definitioneina si sie Anterimeda est dra
349쪽
A sessio. Desnde assere exemptu,& dicit, ut si immortale animal definierit,J dicedo esse,id quod nue
incorruptibile est 3 Hie enim qui hoc pacto definit, peccat. nam nunc incorruptibile animal, ne immortale erit.J Dissonat autem in serum, & praeterito, non enim manifestum est, si post haee eorrumperetur, aut si prius corruptum sit, an non. No ergo bene definitur animal simpliciter immorta Ie per nunc incorruptibile: cu sinpliciter immortale semper sit immortale, & non pro tempore praea senti tantum: at nunc incompti ite, re presenti duntaxat tempore est incorruptibile. Deinde Α-ristoteles gratia exercitii β: doctrinae desendit exemplum, & dicit, D An in hoc quidem J id est, in hae quidem definitione Γ non accidit 4 subaudi ut quod aissignatur in defininitione, desbitet in tem pore ab ipso definito: quoniam incorruptibile nunc,secundum quendam sensum potest intelligi pro eo, quod est secundum Omnia tempora incorruptibile. Vel, ut exponit Alexander, An inlloc quidemJ scilicet significato, videlicet in nuncΓno accidit Jpeccare in tali definitione, quia sui diximus)incorruptibile est amphibolum , de potest secundum quendam sensum intelligi pro eo, quod est se cundum omnia tempora incorruptibile. Quod autem ita sit, distinguit de nune incorruptibili, dev primo proponit intentum, de dicit, fAnceps enim secundum amphiboliamJ hoe est,secundum sensuum multiplicitatem sest nunc incorruptibile esse J Amphibolia enim idem est quod ambigua sen sium multiplicitas. pmposita intentione, ostendit niultiplicitatem.& dicit, Aut enim significat J in
corruptibile nunc, s quoniam non corrumpitur nuncJ id est, quoniam non est corri aptum usque ad nunc, corrumpetur tamen. hoc pacto aurum dicitur incorruptibile, quia a tempore siuae generationis usque ad praesens non est eorruptum, corrumpetur tamen in futuro. de sic in prima signifi catione corruptibile dicit actum, de non potentiam, ut sit corruptibile synonymum ipsi corrupto
Deinde ponit secundam significationem, & dicit, fautJ subaudi significat, squoniam non possibile corrumpi nunc.J hoe est,aut quoniam non potest nunc comam esunt enim qu dam adeo prae parata ad esse, ut pro nunc corrumpi nequeant, sed in tuturum corrumpi poterunt, praeparatione videlicet,qua c5seruabantur,subIata .Deinde assisnat tertiam significationem,& dicit, faut quoniam huiusmodi J ae tale fest nunc, ut nunquam possit corrumpi.J hoc pacto coelum est nunc incorrupti hile, quoniam tali praeparatione a reum, ut sit simpliciter incorruptibile, de pro I sensi, de praeterito, Ae furum.Deinde ostendit quod iii mendo nunc incorruptibile tertio modo,potest esse defini C Eo animalis simpliciter immortalis, de dicit, fQuando igitur dicimus quoniam incorruptibile nune est animal, non hoc dicimus quoniam nunc tale est animal,J ut secundo Se primo modo dictum est, s sed ut nunquam possit corrumpi hoc autem immortald subaudi simpliciter fidem est, J hoe est, hoc tertio modo Amendo nunc incorruptibile, est idem quod simpliciter immortale, quoniam simpliciter immortale tale est nunc, ut nunquam postit comi mpi.Propterea concludit,s Quare non accidit J seeundum hoc significatum OnuncJ incorruptibile, nuric immortale esse,& ut nuneJ se ilicet in eorruptibile sit si clemJ quod sim mortale esse,J subaudi simpliciter, sed distinguetidum est sed bene secundum tertium, quod est esse tale, ut nunq am corrumpatur. Tunc assignat modum, quo modo non sunt idem.&dicit, veruntamen sicubiJ hoc est, si in aliquo desimbili saeei litquod secundum definitionem assignatum est inesse nunc, vel prius, J non autem simpliciter, de semper secundum omnia tempora, squod autem secundum nomenJ id est, definitum autem, quod secundum nomen est non inestJ scilicet pro nunc tantum,vel pro pr terito tantum, sed simpliciter secundum omnia tempora, non est idem scilicet definitum dc quod assignatur in definitione, sed D ditanant: quia definitum est simpliciter tale secundum omnia tempora, definitio autem tale secundum quoddam tempus. Quare in tali casu interimenda est definitio quoniam definitio dissonat de finito secundum tempus. Alexander autem exponit hunc textum alio modo, sed quia eius expositio non plaeet eam sici silentio preterissimus.Vltimo ςPilog t,& dicit,ΓVtendum ergo hoc loco, quemadmodum dictum est.J hoe est,secundum metium significatum.
3 Incipiendam autem & si secundum aliud quippiam magis dicitur
quod definitur, quam secundum assignatam orationem. Vt iustitia potestas aequi distributiva est. Iustus enim magis est, qui eligit aequum distribuere, eo qui potest. Quare non erit iustitia potestas aequi distribui, ua. Nam & iustus esset maxime, qui posset aequum distribuere.
Assignat locum vigesimum sextum, qui accipitur per coparationem assignatae definitionis, ad alteram quae non est assignata. qui talis est. data aliqua definitione de aliquo definito, considerandumae iii
350쪽
si secundu aliam quandam rationem potest propositu definitu dici magis manifestu. si enim esset ma E
rationem, magisJscilicet manifestum dicitur quod definitur,quam secundia assgnatamJprius orationemJid est definitionem.nam si sic,assignata definitio interimenda est.Deinde assignat exempla,
stitiam manu at,quam alia quaedam oratio. ergo haec est interimenda.Quod autem sit alia quaeda alio quae magis manifestat iustitiam quam quς assignata eli,declarat argumento sumpto a suo denominativo,& dicit Iustus enim magis est qui eligit aequum distribuere,eo qui potest,' A: magis manifestitur per hoc quod eligit aequum distribuere, quam per hoc quod potest aequum distribuere. ergo & iustitia similiter magis manifestabitur per hoc quda sit electio distributi qui,quam per hoe, quod si potestas distributiva aequi. propterea concludit, quare non erit iustitia potestas aequi distributiva. nam ct iustus estet maxme, qui posset aequum distribuere,J quod est abliudum,quum iustus
stitiam bifariam dici, alteram quae bona publica dispensat, ac distribuit:alteram, quae commutat pro ratione iuris,ut quinto Ethicorum patet Aristoteles hic de distribu a locutus est,& non de commutati . est autem unaquaeque virtus, qua & iusta volumus, ct operamur, de qua cuique quod suum est, tribuimus.
s Insuper, si res quidem suscipit magis,quod autem secundum orati nem assignatur, non suscipit, aut contra, quod secundum orationem ei assignatur,suscipit,res autem non. Oportet enim aut utraque suscipere, aut neutrii, siquidem idem est rei, quod secudum orationem assignatur.
Assignat locum visesimumseptimum,qui accipitur per comparationem definiti ad destationem secudum magis & minus. qui talis est, si definitio suscipit magis de minus, definitum autem non, aut aeconumb,interimenda est definitM.quia eum definitum de definitio sint idem,oportet utrunque in
da est definitid. soportet enim aut utraque suscipere,aut neutrum,si quidem idem est rei sicilicet definitae quod secudum orationem assignatur.J Ideo definitio voluptatis,quae est,ut sit dispositio optima animae interimenda est,Quoniam definitu quidem recipit magis est enim magis,& minus v Iuptas at definitis,auae est disposicio animae optima, quoniam habitus est non recipit magis Insuper interimenda est hominis definitio quae est,animal album grammaticum, quoniam definitum quidem scilicet homo, non recipit magis non enim est magis homo, at album di grammaticum quae ponuntur in defuit ne recipiunt magis. H
so Ad haec, si sit stipiunt utraque quidem magis, no simul autem vir que augmentum simunt. ut si amor concupiscentia coitus est. Nam magis amans non magis concupiscit coitum. Quare non sinul utraque si-1cipiunt magis .at oporteret,il smul essent.
Assignat locum 'agesim octauum,qui accipitur ner comparationem definiti secundum magis ad definitionem qui talis est,si definitum de definitio ruseipiunt magis de minus, smul tamen led vicissim, interimenda est definitio. unde dicit, Adhaee,s ni scipiunt viraque quidem magisJ scilicet, definitio,& definitum snon simul autem utraque augmentum sumuntd sed vicissim subau1 inte menda est definitio. ut si amor concupiscentia coitus est,J interimenda est amoris definitio. Cuius rationem assignat,& dicit, Nam magis amans,non magis concupiscit coitu J quia s magis amas
magis coitum concupisceret, magis amans magis non ama - . . . -
amor habitibus enim pri sentibus in materia,cesiat motus. sis coitum concupiscat.Ideo quando amor magis habetur, iqui magis amat,no masti desiderat coitum exercere.Est enim coitus amoris corruptiuus. qua autem concupiscentia coitus magis habetur,rursum amor minus habebitur,eo quia qui magis coire de-