장음표시 사용
321쪽
Α actu vero in oratione defini a,quae est animal gressibile bipes Insii per idem potest bis accipi in definitione,quando non ex eadem parte accipitur, ut in proposito bipes racipitur in homine qui definitur,& accipitur in oratione,quae est animal gresimile bipes: & sic non ex eadem parte.nam oratio est ex parte praedicati, homo ex parte subiecti, sed idem bis praedicari est absurcium . in omni enim definitione idem bis accipitur,ut disserentia ultima,semel quidem in definito & semel in definitione tota accipitur, non tamen bis praedicatur,& hoc pacto Alexader exposuit,accepit enim dici pro accipi, vel significari. e Sed melius dicamus non esse absurdum aliquid bis dici de eodem,sed aliquid bis praedicari, di isti enim dici & praedicari,ut dicemus, unde dicit, nam& homo bipes est, quare idem homini bipes erit' per quae patet ipsum bipes dici de homine, sin autem idem homini, ania mal gres bile bipes.Jdefinitia enim & definitum non differunt nisi penes implicitum, & explicitum penes actu, & potentia. quareJetiam fanimal gressibile bipes est bipes,J& se bipes dicitur de homine,& de eius definitione quae est animal gregibile bipes. CSed dices,bipes dicitur de homine, &de animali gregibili bipede, quod est tota honunis definitio, ergo bipes praedicatur bis, quia semel
de homine,& semel de eius tota definitione. CRespondet, & concedit v, bipes dicitur de homine, di de eius tota definitione & ita bis dicitur.non tamen est bis praedicari, quoniam nulla est disteretia B inter praedicari de hominee, & praedicari de eius definiti , cu definitio hominis nihil aliud sit u homo.Sed si praedicaretur de animali gressibili,quod non est tota definitio hominis sed pars tunc esset his praedicari quia semel de homine,& semel de animali grestibili, quod non est idem homini. nam licet tota definitio sit idem homini, genus tamen quod est pars definitionis, no est idem homini,vnde dicit, sed non profer hoc,absurdum aliquid accidit ,Jquasi dicat,licet bipes dicatur de homine, di de tota hominis definitione non tamen propter hoc sequitur absurdum,quia n5 sequitur idem bis praedicati in definitone.cuius rationem in nat,& dicit, no enim de animali gressibili solum J id est iu lim,quod est pars definitionis & quid diuersum ab homine, bipes praedicatur,sie enim bis de eodem praedicareturJquia & de homine & de parte definitionis hominis, quae differt ab homine. sed hipes dicitur,de animali gressibi bipedeJ quae est tota definitio, ct nihil aliud et homo. quare semellatum bipes praedicatur. Jpradicati enim de homine,& de animali gressibili bipede. est de eode praedicari.cum homo,& animal gressibile bipes dem &vnum sint Tunc ostendit per hoc non esse absurdum delectationem in obtiquo dici de concupiscentia,& de tota illius definitione,sicut non est ab dum in definitione hominis,& dicit, Similiter autem & in concupiscensia,non enim de appetitu - qui est pars definitionis, id quod est delectationis esse praedicatur,sed de ino Jhoc est Ad de tota de finitione concupiscentiar. quare semel & hicyn definitione concupiscetiae praedicatio fideum coc istensia,& definitio illa unum & idem sint. Si enim praedicaretur esse delectationis de concupiascetia,& de parte definitionis illius,mne esset his praedicari quia illa sent diuersa. sed quia praedicatur
de concupiscentia. & de tota definitione eius,non est nisi semel praedicari, cum pro eodem definitiodi definitum habeantur.
14 Non est autem bis dicere idem nomen ,aliquid absurdum, sed ne quenter de aliquo idem praedicari, sicut Xenocrates prudentiam defi
nitivam & contemplativam, eorum quae sunt,dicit esse, nam definitiaua,contemplativa quaedam est, Quare bis idem dicit,addens rursum cotemplativam. Similiter autem & quicunque refrigerationem priuationem eius quidem caloris, qui secundum naturam est, dicunt esse . nam D omnis priuatio eius est, quod secundum naturam est. Sed susscit fortasse
dicere priuationem caloris, eo quod ipsa priuatio notii facit quὁd eiussit, quod secundum naturam dicitur.
Quia superius declarauit in omni definitione idem nomen bis dici de aliquo quia semel de definito, &semel de definitione,& posset quis inferre, ergo idem nomen in definitione bis praedicatur de eodem,respondet,& dicit, L Non est autem bis dicere idem nomen aliquid abserdum Ed fiequerer de aliquo idem praedicari est absiardum. Disserui enim dici & praedicari, quia dici potest aliquid de se,& de omni includente tediomo enim dicitur de homine,in enim haec vera,homo est homo, noautem idem potest de seipso praedicari,quoniam praedicati est esse praedicatum, praedicatum autem omne ut accidens,aut genus,aut proprium,aut definitio. Si igitur idem posset de semet praedicari, idem posset de semet esse praedicatum,& sic idem posset sibi esse aut accidens ut genus,aut propria aut definitio, quare differunt dici & praedicari, sicut genus & species, quia omne quod iraedicatur dicitur,& non econuino, Ex his sequitur bipes posse de homine dies,licet homo intra se includae,
bipes,& de animalistasibili bipede etiam,sicet includat bipes. Istud tame bis dici non est bis praedi-
322쪽
eari sed semel cum homo & animal gressibile bipes,pro eodem habeatur,d: bipes existes quasi pus, E
est quid diuersium ab homine,& ab eius definitione,modo quo pars differt a toto,& differentia ab eo, cuius est differentia.Tunc quomodo sit absurdum,exponit,& dicit, sicut Xenocrates J definies prudentiam, dixit prudentiam esse definitivam,& contemplativam eorum quae simiydesi eonim quae nobis accidunt. Ponit definitiuum & contemplatiuuum, ac si essent duo praedicata diuersa, ct tamen idem fiunt. nam definitiva contemplatio quaedam est, quare bis idem dicitJ id est praedieat, acce pit enim dicit pro praedicat. bis praedicat dico faddens rursum contempla uuam, Jnam illa additio, cum fiat per notam copulationis quae copulat inter diuersa,videtur addere nouum 'aedicari. deinde assonat aliud exemplum,& dicit, Similiter autem di quic sique resti ratione dicunt esse priuationem eius quidem caloris,qui secundum naturam est, J siubaudi bis praedicant, quia in verbo priuatio intelligitur carentia rei naturalis. nam omnis priuatio eius est,quod secundum naturam est, sed sius ficit fortalle dicere priuatione caloris , eos, ipsa priuauo J quatenus priuatio notum facit peius sit Jearentia, quod lecundum naturam dicitur.Jdimeri enim priuatio a negatione, quoniam negatio est
carentia tam rerum naturalium, quam non naturalium, at priuatio carentia tantum est rerum nam
rabum. Sed occurres sertasse iis quae diximus,bipedem bis dici,semel aute praedicari .videtur enim nullo pacto praedicari, quia si semel praedicatur, est praedicatum de homine, & de eius definitione F tanquam de eodem.Si est praedicatum Frit aut genus,aut accidens,aut proprium, aut definitio hominis & eius definitionis. Dicendum P si est disserentia ultima ,reducitur ad Qefinitionem si est disteretia non vluma reducitur ad genus,& sic omnino est praedicatum saltem reductive. Praedicatur igitur semel licet bis dicitur,quia homo & animal gressibile bipes unum & idem sunt, & bipes quid diuersiim est ab homine,& ab eius definitione. bis dicitur vero, quia idem potest dici de se,& de omni eo,
quod se includit Tu vero non ignores hunc locum fuisse m hi dissicilem,multis vero ante me ir ratu & Alexa.titubas te. Quod autem ad exemptu attinet, annotatione dignu non esse idem dicere priuationem eius,quod secundum naturam est,& priuationem,quq est secundum naturam earentiasibsistentiae,qua aliquid aptum natum est esse in rerum natura: priuatio eius est,quod secudum naturam est nam si absistensia,qua aliquid aptum natum est esse,res est secundum naturam.Carentia oculam vi facta,& violentia,priuatio est.at Qmnus carentia vigiliae est,& quide naruralis. naturalis eni mnus est,in quo caremiss vigilia, Qui igitur dixit restigerationem esse priuationem caloris, qui est secundum naturam, cadit in eam absurditatem,quam Arist demonstrauit.quoniam omnis priuatio est rei ni auratissa ratione qua priuatio est,non autem priuauo omnis est secundum natura,quia GC carentia oeulorum vi illata aed bene imnus est priuatio secundum natura ipsus v sicciunt di alii exempla vi Alexander inquit ut si definies lineam,& dixeris lineam esse magnitudiuem dimensio natam super unum dimensionatum,hic enim superfluum accipit quoniam qui dicit dimensionata,
dicit silper unum dimensionatum,nam unum dimensionarum c ntinetur in dimensonato. I tur
sum qui dixit ignem esse corpus calidum & siccum ,superflue accipit, quia siccum re calidum idem
is Rursum si uniuersaliter dicto, addidit & particulare,ut si clementia
imminutionem expedientium & iustorum, nam iustum expediens quippiam est . quare continetur in expediente .superfluum igitur iustu. nam qui dixit uniuersaliter, addit & particulare,& si medicina disciplinam fanatiuorum animali,& homini. aut legem imaginem eorum,quetusimi bona & iusta iustum enim bonum quippiam. Quare frequenter
idem dicit. Utrum igitur bene,an no bene definiuit, per hic & huiusmodi per iciendum.
Hic est quintus locus,qui aecipitur ab aliquo quod in definitione uniuersaliter accipitur, φάα-lis est si in definitione aliquid sit mitur uniuersaliter,& illi additur aliquid particulare,quod continetur sub illo uniue saliter dicto,non bene assignatur definitio quoniam illud particulare est superfluit. unde dicit, Rurium si uniue saliter dictoJin aliqua definitione, additur & particulareJ subaudi qa sub illo uniue saliter dicto continetur.non bene assignatur definitio , quoniam tale particulare est sis , perfluum,cum intelligatur sub illo uniue saliter dicto. Deinde assignat exempla, & dicit, fui si clementiam Jdefiniens dixit esse sim mutionem expedientium ,& iustorum,J videtur autem iustum siu- perflue accipi, nam iustum expediens quippiam estImmo omne iustum est expediens, & non eon metitur, quare continetur in expediente4 taquam in iniurialiter dicto. superfluum igitur est MM
323쪽
Λ in tali definitione. nam qui dicit Jin tali definitii aliquid uniuerialiter addit & particulareJ. Quod
vero ad verba attine clementiam ι rituuοιν dixit, quod vertere uitatem solent morales, di rhet res.Est autem inuitas, ut quinto ethic.& primo rethorictrum dicitur,virtus,qua quis leges emendat, reprimit,aut pro arbitrio imminuit.Expedientia vero sent,quae ex legibus videntur conuenire, de sicoe iustum est expediens, & non conuertitur.Quare si clementia seu aequitas est dimin titio pro arbitrio eorum cruciatuum,qui secundu leges expediuisuperfluit addere iussu.nam qui minuit poenas ae cruciatus,qui secundum leges expediunt, imminuit etiam cruciatus ac poenas iustas. Ergo superfluit
addere iustorum.deinde Alignat secuduexemplum.& dicit de si medicinam Jhoe est iacultatem medicinalem quis definiens, duit esse disciplinam sanatiuorumJ id est, eorum quae sunt apta sanare, animali,& hominiJmorbos,si et filium accepit,quoniam sub animali uniuersaliter dicto homo intelligitur. Deinde tertium exemplum asserti& dicit, aut si quis legemJdefiniens dixit esse simaginem eorum,quae natura sunt bona de iusta nam iustum bonum quippiam, Jest enim omne Hltu bonum, sed non conuertitur. QSareIn huiusmodi definitione Dequeter idem dicit. ergo superfluit.Dissert a tem hic locus a loco praecedente,quoniam locus p cedens accipiebatur ab identitate, ut ita dixerim, demonstrabatur enim in illo aliquid suterflue accipi in definitione, quando accipiebatur aliquid ideB alicui eorii, lure in definitiM paccepta lunt. Hic vero demostratur superfluitas ab aliquo uniuersaliter accepto in definitione cum accirtur aliquod particulare quod sub illo continetur. et Sed videtur locus hie instantiam habere.nam si quis definiens auem,dixit avem esse animal volatile habens penas diuitas, ne definit,& tamen habere penas diuisas sub volatili continetur. Dicendum non esse idem aliquid particulare accipi sub uniuersali,& accipi sub uniue saliter dicto ut Alexan demonstrat)indefinitionibus enim accipi potest particulare sub uniueriali, & non superflue accipietur, quonam ut contrahens accipitur non autem particulare sub uniuersaliter dicto, quia sub uniuerialiter dicto semper intelligitur particulare,& hoe pacto sonant exempla Aristotel .cum enim dicitur clementia expedientium, tellexit omnium,& sie superfuit addere iustorum .Et cum dixit lex est imago eorum,quet natura bona sunt, intellexit,omnium emit, quae natura bona sunt,& se seperfluit addere iustorum.Similiter cum dicitur medicina esse scientia sinorum,intelligitur omnium animalium, ct se stiperfluit
addere hominum At in definitionibus post uniuersale potest addi particulare, quoniam differentia vltima semper respectu generas particulare quiptum est,& se est in definitione auis. in definitione enim avis genus est volatile,disterentia vero di ullas habens pennas. Deinde epilogat,& dicit, utrum C igitur bene an no bene definiuit,per haec di huiusmodi,Jscilicet similia perspiciendum. J Hactenus, de bonitate definitionis.
,s Vtrum vero definiuit, & dixit quod quid erat esse, an non, ex
hisce. Primum quidem, si non per priora & notiora consecit definitionem . nam cum terminus assignetur eius cognostendi gratia, quod dicitur . Cognoscimus autem non ex quibuslibet, sed ex prioribus ¬ioribus,quemadmodum in demonstrationibus sic enim omnis do
ctrina, & disciplina se habet. manifestum igitur, quoniam qui non per huiusmodi definiuit, non definiuit. Si enim definiuit plures eruto eiusdem definitiones. manifestum enim quoniam & qui per priora ¬iora, melius definit. Quare utraeque erunt definitiones eiusdem. Tale autem non videtur. Unicuique enim eorum quae sunt, unum est
esse, quod quidem est. Quare si plures erunt eiusdem definitiones,ide erit definito esse,quod quidem secundumviranque definitionem significatur. Haec autem non eade sent, eo quia & definitiones diuersae sunt: ' manifestum igitur quoniam non definiuit, qui no per propriora atque notiora definiuit.
Nune transit ad Ioca definirionis,cum enim dixisset loca bonitatis, nune vult dicere lora definitionis simpliciter quibus videlicet interimit .vel construitur definitio:& primo praemittit intentionem,& d icit, Vtrum vero definiuit,& dixit quod quid erat esse an nonJdixit quod quid erat esse, sex hisceJ quae dicemus,perspiciendum. Quod vero ad verba amne ea verba & dixit quod quid
324쪽
erat esse, xpositiva suntaram dicere,quod quid erat esse, est definire millus enim definis,qui non es Rcit quod quid erat esse.proposita intentione,transiit ad loca, di primo assignat locum, qui accipitur ab ordine eorum quae accipiuntur in definitione,& dicit, primum quidem si non per priora,& notiora consecu definitionem.JNam si ita secst,non definiuit .Hoc autem probat primo ostensiue,& dicitTnam eum terminus assignetur eius cognostendi gratia, quod dicitur,2 hoc est,quod propositum est definire.& legantiae verba suspe siue usque ibi, mantastu igitur & cςt.cognoscimus aute no ex quibuslibetJ indifferenter, sedJex citraminatis, hoc est ex prioribus & notior bus, quemadmodum dictum est in demonstrationibus. J in demonstrationibus enim conclusiones non cognostuntur ex qui
silet, sed ex prioribus & nouoribus.se enim omnis doctrina & disciplinat non solum demostrativa sed etia definitiva se habet.JOmnis enim doctrina ct distis lina ex priori: as & notioribus fit. Ex iis dat conclusionem,& dicit, mani sestu igitur,quomaqui non per huiusmodi priora,& notiora definiuit, non definiuit. J queadmodii qui conclusione non per priora,& notiora clemostrauit ion demonstrauit. deinde ide , at ducendo ad impossibile,& dicit, si enimJ ille qui no a priora & notiora definiuit, definiuit,plures erui eiusde definitio J na qui definὶuit no p priora, ct notiora, hiep aduersariu definiuit: & qui definiuit p priora,& notiorassecundu veritate etia definiuit,quod Fbar. α dicit,smani fictu enim qua & qui per priora, ct notiora) subaudi definit, finelius definit,) u qui per postm Friora,& ignotiora.nec hoc probat, sed accepit tanquam per se notum. quod si melius definit, ergo definit, squam utraeque erunt definitiones eiusdem, J di quae est data per posteriora di ignotiora, α quae est alignata per priora di notiorae Tunc destruit consequens,& dicit, tale autem non videtur,Jnee est verum,quod probat ducendo ad absurdius,& dicit, funicuique enim eorti quae sunt,Jα qu tum quaerimus definitiones, unum est esse,quod quidem estJid est,quod quidem est essentia per definitionem significata. quam,Jut concludit, si plures erunt eiusdem definitiones idemJ & vnu erit definito esse,quod quidem secundum utranque definitionem significatur Jα sie illudinet este,quod senificat definitio data per priora & notiora, significabit definitio data per posteriora & ignotiora. Tune destruit hoe consequens,& ostendit haec duo esse,stilicet & unificatum per definitionem datam per posteriora & ignotiora, & significatum per definitionem datam per priora & notiora noa esse unum & idem esse omnino, & dicit, thaec autem duo esse scilicet snon eadem simi, Jnon enim sunt unum& idem esse, eo quia & definitiones diueriet sentiJ Quare u illa duo esse non sunt unu αidem esse omnino.non poterunt significari ab illis diuersis definitionibus. Tune affert conclusione principalem,& dicit, manisestum igitur quoniam non definiuit,qui non per priora & notiora defita Gniuit. Jsed quid intellisat ipse per priora & notiora,posterius dicemus. Disputant recentiores si eiusdem rei esse pollini plures delinitiones,& probant v sic,na irae assignantur duae definitiones. ut primo de anima constat,ubi etia dicitur disserenter definire physica & losicii, quia physicus per materiam, logicus autem per sermam. Ad haec moralis per finem, metaphysicus per effcientem eauiam definit.Praeterea libro de anima color definitur u sit motivum villis secundum actum lucidi rein libro de sensu & sensq, sit extremitas perspicui in corpore terminato.Insuper definitio ut secundo Posteriorum dicitur & medium,& caulaidem. Sed unius rei plures sunt causae, itur unius rei plures sent definitiones. Aristoteles tamen intelligit non posse .esse eiusdem rei plures definitiones sesi
dum eandem rationem causae, & secundum eandem rationem ordinis veru de his in metaphysica.
Σ6 Igitur per non notiora quidem terminum dici, dupliciter est a cipere. Aut enim si simpliciter ex ignotioribus aut si nobis ignotioribus Contingit enim utroque modo. Simpliciter enim notius est quidem,
quod prius est posteriore ut punctum linea, & linea superficie . & su-uperficies corpore,quemadmodu & unitas numero. Prius enim & principium omnis numeri. Similiter autem, & clementum syllaba. Nobis
autem econuerso quandoque accidit. nam corpus magis quam superficies sub sensum cadit, superficies aute magis quam linea, linea autem signo magis. Multi enim magis huiusmodi cognoscunt. nam illa quidequomodolibet, hic autem subtili ac scecundo intellectu comprehende
Cum dixisset definitionem non esse, nisi si assignata per mora ct notiora,nunc exponit quid ipse intelligat Der notius de simul cum Me exponit quid intelligat per prius.& primo praemittit diuisionem,ct uicit Igitur per non notiora quidem terminum3 noc est definitionem dici, dupliciter est accipereui ut enim siJeclex simpliciter uno Gus,4sunt autem simpliciter ignota,quae natura
325쪽
A fiunt ignota. aut si nobis unotioribus. Contingit enim vimque modo ubaudi aliquid esse ignotius,& simul, seorsi Simul quidem,si smpliciter & nobis sit ignotius:seorsium aute,si nobis sit ignotius,naturae vcio notius.Deinde exponit hanc diuisionem,& quidem per membra contraria lus quet
accepit,& dicit, simpliciterenim notius est quidem,quod priusJsecundum siuam naturam est posteriore,J& per exempla exponit,& dici fui punctum linea, ct linea sit perficie, & superficies corpore, quemadmodum & unitas numeroJ & assignando causam exemplorum, exponit quid intelligat per prius secundum sita naturam,& dicit, D prius enimJ subaudi simpliciter secundum sui naturam esti αprincipium omnis numeri.similiter autem & elementum syllabaJdi generauni omne principiti filio princ iplato.Hoe enim est simpliciter prius secundum sui naturam . Intelligit autem per elementum litteram,quae syllabae est elementum. Deinde exponit quid intelligat per notius nobis,& dicit, nobis autem econuerse quadoque accidit.Jaccidit enim nobis interdum, ut principiatum sit nobis notius. dico interdum, quia non semper. in mathematicis enim idem est nobis, ct simpliciter notius, ut in
libris austultatoriis satis dilucidatum est ubi non principiatrum,sed principium est nobis, ct simpliciter notius.& quod nobis econuerso aliquando accidat,exponit & dicit, nam corpus magis v superficies sub sensi cadit,Jergo corpus est nobis notius superficie ipsa,quae tamen erat simpliciter notior.
B sSuperficies autem eadem ratione magis quam linea:linea autemJ eade de causa signo magisJhoc est puncto,sub sensu radit.& p magis corpus Q suPerficies,& siuperficies si linea, ct linea quam punctum sub sensu cadant, probat per experientiam Idiotarum, R dicit, multi enimJ hoc est ita tae ut exponit Alexander magis huiusmodi cognosciit, Jsubaudi quam siua Drincipia,fnam illa quidem JGlicet principiata quomodolibetJid est,& per intellectum,& per sensum, haec autemJ stilice principia subtili ac tacundo intellectu comprehendere oportet. J& intelligit per subtilem intellectum, eum,qui ex principiis generationis est bene affectus, saltem per accidens, nitate instrumentorum, qui subseruiunt nobis ad intelligendii.& per Meundum intelligit intellectu plenum notitia effectus. No enim in naruralibus intellectus potest venire in notitiam principii, nisi prius nouerit principiat si, a quo via resolutionis Τficiscatur in nouutiam principit. Quae ratio docet nobis notiora esse quaeccque principiata magis cadunt sub sensus:notiora aute simpliciter esse principia,quae nobis innotescutex cognitione principiatorum.
a. 8 Simpliciter igitur melius per priora, posteriora tentare cognosce- C re. stientificum enim magis huiusimodi est . verum ad eos, qui imp tentes sunt cognoscere per talia, necessarium forsan per ea quae illis nota sunt, facere orationem. Sunt autem talium definitiones, quae & puncti,& lineae,& superficiei.Omnes enim per posteriora,priora indicant. nam illam quidem lineae, istam autem superficiei, hanc vero corporis fines dicunt esse.
Cum exposuisset membra diuisionis,nunc comparat definitionem assignatam per priora,definiationi assignatae per posteriora, & dicit, Simpliciter igitur meliusJest stentare cognoscereJid est, definiret per prior posterior J quam econuersb.Et quia hoc no semper fieri potes deodixit esse me luas tentare quantum possimus,& assignat causam, & dicit, scientificum enim magis huiusmodi,J scilicet tentare posteriora, per priora cornoscerere,& disciplinae est magis idoneu,ut patet in mathematica,quae per excellentiam dicitur disciplinabilis propterea quia semper posteriora per priora de- D monstrat.Deinde exponit quando,& quibus tominibus hoc fieri no potest,& dicit, vini ad eos,qui impotentes sunt cognoscere P talia,Jut sunt idiotς qui imperiti sunt,& selu sensu sequuntur, neces Iarium serianJ est facere orationem definitivam, sper ea, quae illis nota fiant, J hoc est per posteriora, quae cadunt magis sub sensun . Deinde per exempla exponit definitiones,scilicet quae dantur per
posteriora,& dicit,sSiit autem talium definitiones Jstilicet quς danmr per posteriora &Jilla quae est spuncti,& illa,qitae est lineae,&ylla,quae est supellicishomnes enimJqui haec definiunt, sper posteriora priora indica Jae definiunt cuius causam assignat & dicit, nam illam quidem idefinitionem, quae est lineae,istam autem stilicet definitionem,quq inscuperscies hanc veroJscit ilicet defini ne quae est corporiς,dicunt esse fines.JEst enim punctum finis lineae,linea aute finis superficies, sepe ficies vero finis corporis.Quare per posteriora assignantur.nam linea punctosuperscies linea, compus superficie posterius est, &nobis notius In his enim definitionibus saltem disserentiae sunt post riores definitis,genus autem vim sit nobisnotius,pro exemplorum necessitate non est disputandum
a s Non oportet autem latere,quoniam sic definientes non contingit
quod quid erat esse desinito indicare, nisi contingat,idem & nobis no
326쪽
tius esse,& simpliciter notius. siquidem oportet per genus & disserem qtias definire eum, qui bene definit. Haec autem simpliciter notiora, &priora sunt specie. interimit enim genus & differentia speciem. Quare priora haec specie. Sunt autem & notiora. nam specie quidem nota, nocesse est & genus & differentias cognosci. Qui enim hominem c gnoscit,& animal,& gressibile cognoscit. At genere vel disteretia nota, non necesse est & speciem cognosci .Quare ignotior species.
Cum assignasset locum & declarationem loci,nunc circa astignatam declarationem, ponit una annotatione dignum an quo primo declarat qualis est definitis,quae datur idiotis, qui selum sensium prosequuntur,& dicit, Non oportet autem latereJimmo oportet sciresquoniam sie definientes Jscilicet per posteriora sim pliciter & notiora sensibus,ut definiunt idiotae ino contingit quod quid erat esseJhoe est substantiam definiti indicare, 'deinde addit,quando definitio ast nata per nobis notiora indicat sitastantiam,& quod quid erat esse definiti,& dicit, nisi contingat idem & nobis notius Resse,& simpliciter notius.Jquando enim illud quod accipitur in definivone dem est nobis,& nam notum,ut interdum contingit ea quae sunt naturae prima, esse & nobis nota. me definitio significat quod quid erat esse,& substatiam definiti. Tertio exponit,& probat ς, paries definitionis sint simplisii baudi propria & ellentiali definitione quae lignincat quod quid haec autem simpliciter notiora,& priora sunt specie, quae definitur, & nobis nota eua, ut Alexand. subaudit. & ς, senus & disserentia sint specie simpliciter priora,probat, & dicit, sinterimit enim genus & differentia speciem,Jsubaudi illis interemptis,& non econuerse. dictum est enim in praedicamentis prius esse alterum altero, a quo non conuertitur essendi consequentia. Et cii a genere & disi rentiis non conuertatur essendi consequentiae ideo concludit, quare haeeJscilicet genus & disserentia sunt simpliciter priora specie, quae definimr . Quod vero sint nobis notiora, declarat, di dicu sunt autem & notiora nam specie quidem notaJ sicilicet nobis, necesse est & genus, & differentias
nis.Ex his colligitur primo qualis sit definitio quae datur idiotis,q ,quia ea quae datur per posteriora naturae, & nobis notiora. Secundo colligitur huiusimodi definitionem non significare quod quid erat esse & substatia definiti Tertioliabetur φ definitio significas Bbstatia & quod quid erat esse definiti, se illa,quae datur per notiora nobis,& priora naturae,quales definitiones sunt,quae constant ex genere & differetus,ut in textu deduxit.dico i genere a prio,&disseretiis,ppriis.naq costat ex aliquo loco generis,& aliquo loco differetia possunt esse definitiones assignatae e posteriora nanirae, & nobis notiora .Possunt etiano significare quod quid erat esse,& substantia detinire, qiii possunt esse datae p aecidetia,quae aliquata accipiatur loco differetiae,& generis.Ex his ulterius deducit Alex.& quide opti me,eu et definitione iacit ex iis,qu; solii naturae nota sim & no nobis,naturς quide bene ficere nobis vero,non bene facere. Qui vero ex posterioribus naturae,nobis vero notioribus ad eos qui valde sitne ignari & idiotae. brtasse rationabiliter facere:ad scientia vero & diligetem disciplinam,non bene Sed de hoe sitis dictum est in posterioribus .Siquis autem vult hunc texrum resoluere ad artem priori sti- FIsticam,hoe pacto resoluat, genus & differentiae stat simpliciter priores definito. α nobis notiores, ut in textu probatum est.partes ex quibus definitio constat,sunt genus & diiscrentiae, igitur partes ex quibus eonstat definitio sunt simpliciter priores.& nobis notiores.& hoc modo hic potest collocari prima ratio per quam Aristoti probat partes definitionis esse definito simpliciter priores, & nobis notiores. & est ratio ostensiva.
3o Insuper illis qui secundum veritatem huiusmodi desinitiones dia
ciant esse, quae sunt ex iis,quae unicuique sunt nota plures eiusdem accidit dicere definitioes esse. Siquide alia aliis,& no omnibus eadem contingit notiora esse. Quare ad unumquenque erit definitio a si gnada. Siquidem ex iis,quae singulis quibusque sunt notiora ,definitionem oportet facere.
327쪽
A Coepit probare definitiones,quae sint ex simpliciter posterioribus,nobis autem notio. ibus, noesse definitiones secundum rei veritatem.& hoe probauit primo ratione ostensu nunc secundo ideprobat ratione ducente ad impossibile,&dicit fInsuper illis qui definitiones huiusinodi, quae sunt ex iis,quaevnicuique sunt nota dicunt esse efinitiones proprias, de secundum veritatem plures eiusdem accidit dicere definitiones esteJscilicet proprias,quae sunt definitiones secundum veritatem.Addidit autem Aristot. secundum veritate, Jquia plures esse eiusdem definitiora, quς nec sunt propriae, nee secundum rei veritatem,nihil prohibet. Possimi enim elataem plures descriptiones esse: una tamen propria,do secundum veritatem definitiodeinde probat consequentiam,& dicit, siquidem alia aliis & non omnibus eadem contingit notiora esse.JAlia enim idiotis,de alia sapientibus stat notio ratidiotis enim sensibilia,sapientibus intelligibilia sunt notiora .Tunc concludit conclusionem, di dicit, quare ad unumquenque erit definitio assignanda.siquideJ ut diximus sex iis, quae singulis quihusque sunt notiora,definitionem oportet facere. lde sic contingit eiusdem plures este definitiones,&tu intelligas proprias,de secundum veritatem,quod est absurdum.
31 Praeterea eisdem alia, interdum alia magis nota. nam a principio
a quidem sensibilia, instructioribus autem factis,contra. Quare neque ad eundem semper eadem definitio assignada est ab iis, qui per ea,quae singulis quibusque sunt notiora, definitionem fatentur assignandam esse.
Haee est tertia ratio etiam ducens ad impossibile ,quae talis est.s propria & vera definitio est,quae assignatur ex iis, quae sunt notiora cuique, tune accidit assignare ad unum atque eundem hominem plures definitiones,proprias de veras deducitur consequentia,quia eidem homini pio diuerss temporibus diuerti sunt notiora, ct diciti spraeterea eisdem alia, interdum alia maris nota sunt.' quod exponit,& dicit, nam a principio quidem se sibilia niurabioribus autem faciis,contra.JQuidam exponsit a principioJsci beet studiorum quum enim aliqui inciput assequi scientias atque distiplinas, eis notiora sunt sen sibilia eum omnis nostra cientia incipiat a sens s. & per instractiores,intellexerunt postquam citiserunt sadientes. cum enim aliquis sipiens fictus est,tue circa intelligibilia versatur. Aliqui exponunt a principae,hoe est dum est puer.nam pueris primo nota sunt sensibilia,& sngularia. 2 instructiores prouectiores intelligui, postu evaserui viri na viris sunt notiora uniuerialia. Alexan. cui in credendur a principio, intellexit homine existente puero. pueris enim notiora sunt, sensibilia, cum solis sinstas viantur intelliphilia vero ignotiora. per instructiores autem intelligit prouectos postquam iacti sunt sapientes adeo. ut possint resoluere, & componere. His enim sensibilia ignota videmur esse,* sint in continuo studiu:intelligibilia autem notiora, scuti stabilia ct fit ina.Tunc ex iis insere conclusionem,& dicit, quare neque ad eunde semper eade definitio assignanda est ab iis qui per e quae singulis quibusque sunt notiora,definitionem sitetur astagnandam esse. α se non solum ad diuerses,sed ad eundem plures eiusdem veras ct proprias definitiones esse,quod est absurdum.
si Manifestum igitur quoniam non definiedii est per ea, quae huiusmodi sunt,sed simpliciter notiora. Solummodo enim sic una & eadem definitio semper fiet.
Ex iis quς disputauit,concludit Malas esse debeant,ver ,ac propriae definitiones,& dicit. Manifestum igitur,quoniam non definiendum estJvera & propria definitione sper ea quae huiusinodisiimJstilicet posteriora & nouora nobis, sed per simpliciter notiola, J& priora. cuius causam ass-Dgnat & dicit,tsolum modo enim sicJdata definitio per simpliciter priora,& notiora, una & eadem
definitio semper fiet. & non plures eiusdem,nec ad diuersos homines, nec ad eundem. quemadmodum enim unicum est esse simpliciter atque secundum natura definire, ita unica erit definitis,qua-do datur per simpliciter notiora,& priora.
33 Fortasse autem & id, quod simpliciter notum est,non est id, quod omnibus notum est, sed quod bene dispositis intellectu : quemaG dum & simpliciter salubre iis, qui bene assectum habent corpus,
Alexander,ut mihi videtur alis bene exponit praesentem textum, volens quod per haec verba soluat tacitam quaesti nem,quae talis esse potest dictum est notum naturae esse, simpliciter notum, sed simpliciter notum est omnibus notum,ergo notum naturae erit omnibus notum soluit negando minorem,& dicit. Fortasse autem,& id quod simpliciter notii est,non est id,quod omnibus notum
est sed quod est notum omninius ne di ossis intelle .Jhoe est,sicientibus, qui per disciplinas habent intellectum bene affectum.quod per exemplum declarat,& dicit, quemadmodum & simplici
328쪽
ter silubre iis,qui bene affectum habent corpus,J& non aegrotum. Cibus enim dicitur simpliciter sa- Blubris non qui omnibus est silubrisfed qui lanis corporibus est coseruatiuus saturatis .simister & aer, de caeterat res non naturales, de quibus Galenus temo Technae. Ergo a pati simpliciter notum erit, quod omnibus est notum,qui bene affectum habent intellectumades fiunt sipientes,qui in disciplinis sunt bene exercitat ut Aristoteles hic exposuit.
3 Oportet igitur unumquodque talium diligenter perii estigare, uti autem disputantes ad id quod expedit.
Ex dictis quasi comitarie concludit unu documentu obseruandu a disputantibus,qd tale est, quado disiputantes veriantur circa ea,q multipliciter dicuntur,qualia sint ea,ρος diximusvidelicet notii, α prius .Est enim notu & prius mulsiplex.ut dictu est. Oportet talia diligeterruestigare diuidedo ipsa in uia significata . Postea vn fgnificatis, ut expedit, unde dicit. soportet igitur unumquodque ta-hum 4 multipliciter dictorum diligenter peruestigareJ diuidendo ea in sua significata. suti autem disputatesJillis significatis, ad id quod expedit. & sic iecit de notis,& prioribus,quet multiplicia sunt. nam postquam haee diuisi,dixit bene disposius definiendum est peri priora, ct notiora simpliciter,
non autem bene dispositis,per notiora quo ad nos. . F3s Maxime autem sine dissensione interimere contingit definitione, si neque ex simpliciter notioribus,neque ex iis quae nobis, contingit definitionem fieri. Vnus igitur locus eius,quod no per notiora, est ex eo, quia per posteriora priora indicant.ut prius diximus.
Cum allignasset locum & ea quae erant necessaria pro expositione loci assignati, me ponit lacum,quo maxime,& concesse,& proprie contingit definitionem destruere,& dicit. Maxime autem sine dissensio Jatque controuersa interimere continsit definitionem, si neque ex simpliciter notioribus,neque ex iis quae nobisJsunt notiora, contingit definitionem fieri ,Jqui enim se definit, sine controuersa non definit. Vt si quis definiens hominem,dicat, homo est animal γρκον, hoc
est,modo aquae motum,aut mixtim & secudum si nam lammaram quod est modo aquae motum, vel mixtum & secundum fortunam larum, nee nobis nec naturae notum est. Sunt autem huiusmodi voces tropice ,&non proprie dictae . Si enim proprie dicerentur, essent nobis, aut naturae notae, GH significantes rem,de qua dicunmr.demum epilogit locum,' dicit, funus iritur locus eius, quod non per notiora J& primus est ylibaudi interemptiuus definitionis sex eoJvidelicet quia per posteriora priora indicant.Jin tantum enim per hune locum interimitur definitio, inquantu qui definiunt,
indicant priora per posteriora, ut prius diximus. Jhactenus de primo loco.
3s Alius aute si eius,quoi est in quiete,& definiti 5e indefinitu,& quod
in motu est assignata est oratio nobis. Prius enim est & notius,quod manens.& definitum eo, quod indefinitum est,& in motu.
Ηie est secundus Deus, per quem interimitur definitio qui sumitur ab indefinitate, ct motione eius quod defini qui talis est,s aliqua definitio assisnatur de aliquo, quod est in quiete,per id, quod est in motu aut de aliquo,quod est definitum, riviquod est indefinitu inretimenda est. unde ilicitasAlius autemJlocus scilicet interimendi definitionem est, ssi eius quod est in quiete, & definitionea hoc est, & est definitum, sper indefinitum,&J per id, quod a motu est, in nata est oratio nobis Jsubaudi quae assignata est definitis,no est definitio. & hoc probat,& dicit. prius enim est, di notius,
quod manens est, & definitum eo,quod indefinitu est.& in motu.JHuiusloci exempla affert Alexader vi qui ideam definiunt,dicunt ideam esse caulam iactorum ab ipsa, peccant mam facta,quorum ipsa est eaus cum sensibilia sint,in motu sunt,& indefinitum esse habent.At idea immobilis est,& definita,quare P ccant.& qui dicunt scientiam esse ignorantiς amissionem,etiam peccant contra hunc laeum,quoniam ignorantia priuatio est cognitionis,& priuatio est non ens, & non ens est indefiniatum: at scientia definita est, & semper eodem modo se habens, & sie definitum per indefinitum detanierunt.Simili modo peccant,qui definiendo sanitatem dicunt sanitatem esse morboriun repulsi
nem.eadem ratione definientes deum,peccarunt,cum dixeruntdeum esse iactorum opificem. nam
deus quidem sempitemus,& stabilis, di immutabilis est: opera vero in fluxu,& motu sunt. Rursum qui dicit scientiam esse habitum per disciplinam acquisitum,immobile per illud quod in motu est,definit.quippe cum disciplina motus quidam est,scienca vero immobilis.Insuper qui dixit idea esse iubstantia sine figura Itactile, definitu e indefinitu definire videtur,& qui virtute mediu dicit esse exces.susatque defectus,definitum per indefinitum e undefinit. Ex iis perspicuum non bene Alberium
329쪽
A intellexisse hune locum,quando per id, quod est in quiete intellexerit id, quod est in stam & per id, quod est in definitione, id, quod est in periectione. Imperfecta enim, ut dicit,quandiu ad perfe
ctionem tendunt indesinita,indeterminataque sunt. Cum autem suam perfectionem assecuta sunt
definita sunt,ae determinata & in quiete.Hςc enim expositio verbis Anaotelis non conueni si Alexandri considerauimus expositionem. & propterea Alexader per quietem & definitionem,intelligit immobilitatem,& stabilitatem: per id vero quod in motu,& indefinitu ntelligit omne mutabile, α variabile. Quod ita Aristantelligat, Alexandri exempla demonstrant,& ideo cessant omnes iuniora cauilli,quaestionesque.
37 Eius autem,quod est non ex prioribus,tres sunt modi. Primus quidem,si per oppossita, oppositum definiuit ut per malum, bonum. Si-B mul enim natura opposita. Et non ullis eadem disciplina contrariorum
videtur esse. Quare non notius alterum altero.
Cum assignasset locum qui accipitura negatione prioris,& notioris simul, hic accipit locum, qui accipitur a negatione prioris tantum. α primo dat intelligere locum, qui accipitur a negatione prioris generatim .deinde eum per species declarat.locus itaque generalis talis est, si assignetur aliqua definitio non ex simpliciter priori onterimenda est. Deinde per species hunc locum distinguit,&dicit, Eius autem,quod est definire non ex prioribus,tres Lint modi J hoc est, species, per quae innuit locum generalem, & diuisionem illius in species,quas per ordinem p sequitur, & primo eum, qui semitur a negatione prioris via oppositi ,& dicit, primus quidem, liper opposita oppositum definiuit.J Sic enim interimitur definitio, ut si per malum, num J definiretur, dicendo bonum
est priuatio mali. Tune dat rationem,&dicit, D simul enim natura opposita, J&ita neutrum neutro prius est. deinde idem confirmat auctoritate aliquorum, &dicit f& nonnullis eadem disciplina contrariorum videtur e . J quod pro tanto eis sic videtur, re quanto putant contraria esse - simul nanira. quare non notius alterum altero. J CDubitabis sertasse,quia Aristoteles decimo me- . raphysicaassim docuit reducere omnia opposita ad habitum & priuationem,quatenus alterum extremum cuiuiubet oppositi se habet per modum habitus, & alterum per modum priuationis:sed priuatio non cognoscitur, nisi per habitum,& negat .per affirmationem,crgo omne oppositum definitur ver situm Oppositum.& haee dubitatio Alberem est, quam,ut mihi videtur, obscure soluit.potest tamε dici quod secus est loqui de oppositis secundum rationem dialecticam,quae est uniuersalis: secus autem secundum rationem metaphysicam,quae est secundum res.Primo enim modo omnia opposita sint simul natura,& ideo recte dixit hic cum loquutus sit ut dialecticus. Secundo modo habitus est priuatione prior,& Elimatio nefatione & sic omnis oppositio reducitur ad eam qui est priuationisci habitus: & conceditur,ut sie,alterum per alterum definiri posse. Molestas vim quaestiones Iuni nam quibus disputant,vinim omnia opposta sent simul na rura,praetermitto, quia in Dilucidario metaphylicarum disputationum satis diximus.Hic enim ea sola dicenda esse arbitramur, quae facere via dentur ad verborum Anstotelis dilucidationem. Si quis veru plura considerauerit, ea quaerat ab Adines o,qui de Aristotelis verbis paucase quaestionibus vero multa scribit.
D 38 Oportet autem non latere quaedam sortasse aliter definiri non posse,ut duplum sine dimidio, & quaecunque per se ad aliquid dicuntur. Nam omnibus huiusmodi est idem esse et,quod est ad aliquid quodam
modo se habere. Quare non est possibile sne altero alterum cognoscere . quippe cum necessarium sit in alterius oratione coassumi de
Cum dixisset secundum rationem dialecticam,nullum oppositum definiri posse per situm oppositum excipit ab hoc Ioco relative oppositum, quod definiri non potest sine suo opposito.& primo ponit exceptione & dicit, Oportet autem non latere quaeda sortasse aliter definiri non posse, ut d sum sine dimidio. Est enim duplum, quod continet dimidium, f& quaecunque per se ad alia quid dicuntur. J Umnia enim relative opposita mutuo desniuntur. deinde eius quod dixit,aissignate aulam ,&dicit JNam omnibus huiusmodi J scilicet quae per se ad liquid dicuntur sese idem est ei, quod est ad aliquid quodammodo se habere, i ut saltem in terminum. tunc dat conclusionem, & dicit, Quare non est possibile sine altero alterum cognoscere,J di ita nec d finire.
de quia aliquid per alterum definiri potest aut tanquam per panem definitionis , quae est
330쪽
genus ut diiserentia,aut tanquam per terminum,modo quo accidens per substantiam desilit ut tan Equam per terminum siuae habitudinis,exponit alterum res liuorum per alterum definiri non tanquaper partem,sed tamdiam per terminum suae habitudinis,& dicit, Quippe eum necessarium si iti steti Jrelativi oratione coassumi di alterum Jtanquam scilicet ternauium siuae habitudinis,ut sit alterum relatiuum cum altero & non per alterum intellectum. e Quod vero ad verba attinet, dixit αqu cunque per se ad aliquid dic nisi uoniam ut Alexander inqu:t sint quaedam,quae secundum proprium,& sipecificam rationem non sunt ad aliquid,sed secundum rationem generis,ut me lina, grammatica, ometria,& id genus. hae enim secundum propriam rationem non fiunt ad aliquid, sed secundum rationem seneris,quod est scientia, quae resertur per se ad scibile,& huiusmodi non oportet definire per opposita, cum ipsae secundum ipsas non sent ad aliquid. Quaedam vero secundum specificam rationem sent ad aliquid, sed per accides,ut unitas,quae resertur ad numerii quatenus es ae
-le principium numeri, de qui definit punctum, dicit punctum esse finem h neae.& de linea, di superficie similiter.
3 o Ergo cognoscere quidem oportet huiusmodi omnia, uti autem eis Fin his,ut videbitur expedire.
Cum demonstrasset eorum,quae per se ad aliquid dicuntur, non esse aliter videlicet sine oppositis rationem assignare, concludit praeceptum,& dicit, Ergo cognoscere quidem oportet huiusmodi omnia,qscilicet relativa, luet sic se babent,ut diximus,uti autem OJ sepse in disputationibus in his,
ut videbitur expedire, & vitae esse ad propositum.nam si destruere voluerimus definitiones eorum quae sunt ad aliqui diceremus quoniam non sunt definitiones ex moribus di notioribus: sn autem construere diceremus quoniam impossibile est aliter huhisinodi relati definire. Quare memoriae mandandum est huiusmodi praeceprum.
o Alius, si eodem ei quod definitur,vsus est.
Hie est secundus modus esus quod est non prius,qui accipitur ab eo non priore, quod est idem mdefinito, & dicit .s AliusJstilicet modus,& secundus eius,quod est non mu ,est; siJstilicet definiens VSeodem ei quod definitur,vsius est.Jut si diceretur, mens est intellectus animae. Idem enim per idemefinitur,& quia nihil ipsum stipis prius est,aut posterius,ideo qui ita definit, peccat.
4I Latet autem,cum nomine non utitur eodem ei, quod est definiti.
Vt si solem stellam in die apparentem definierit:siquidem qui die vibtur,& sole utitur.
Et quoniam peccatum huiusmodi aliquando clarum is, aliquando latens, exponit quando est latens, α dicit. DLatet autem, quum nomine non utinar eodem es, quod est definiri.JQuando enim in definitione accipitur aliquid idem definito, sed fiub alio nomine , tune peccatum alet. hoe per exemplum exponit,& dicit, sue si solem stillam in die apparentem definierit.J Hie enim 'Ieccat eo errore, verum latenter, quia licet seb alis nomine, eodem tamen definito utituri siquiaem qui die utitur, & sole utitur.J Quare v6tur eodem definito, sed sub alio nomine , quoniam lueens vel apparens in die, idem est quod sol. Quare dixit Blem esse stellam selem. Apparens enim in die idem est quod Gl gitur si set est stilla apparens,vel lucens in die, i erit stilla sol praeterea adi Hpellatione di hiignificatur sit, & ita aliquid accipietur in definitione idem seli, talem ire obliquo.
Σ Oportet autem ad deprehenda talia sumere pro nomine oratione ut quoniam dies est solis latio super terram. Nam luc manifestum,quoniam qui selis lationem se per terram dixit, solem dixit. Quare utitur sole, qui die utitur.
Et qimnum oportet pro bonitate artis & doctrinae,ut huiusmodi vicum deprehendatur, ali quin ars esset insuffciens, docet nune regulam deprehendendi huiusmodi vitium,& dicit. Oportet autem ad deprehendenda tali aJvisia latentia in definitione ut fiant clara &aperta. sumere pro nomine orationemJillius nominis. Diximus enim quita sel est stilla lucens in die ut uritur cognoscatur definitione inhuiusinodi esse acceptum aliquid,quod est idem soli,accipiatur definitio diei, sui quoniam dies est selis latio siuper terram nam ninc manifistum est, quoniam qui selis lationem super terram dixit, colemdixit,l sutem in obliquo. Rum utitur cole. Qui v r illa' in definitione selis. Vntur dico Qte in obliquo, hoe pacto, sol est stella lueens in latione selis. Insii per utitur sile implicite, qui vut die: Pu vero utitur loco dies eius definitione, utitur sile explicue