장음표시 사용
351쪽
Α sderat tantis amat. ideo eoncludit, quare non simul utraque sustipiunt magis.at oporteret si smul essent.J Ad eadem hae ratione plato in Symposio dixit amorem esse desderium siuendet pulchritudinis.verum de his sitis diximus in libris de amore & pulchro.
Si Praeterea si duobus quibusdam propositis,de quo res magis dicitur, id quod est secundum orationem, minus dicitur. Vt si ignis est corpus subtilissimum. Ignis enim magis flamma quam lux: corpus autem subtilissimum minus flamma quam lux . Oportet autem utraque magis inesse eidcm,si quidem eadem sint.
Αssignat locum vigesimumnonum, qui accipitur per comparationem definitionis I demisi ad B duo, de quibus praedicantur secundum magis di minus, qui talis est, propositis duobus, que sunt diauersi a definitione & a definito si definitum dicitur de uno eorum secuniau magis a definitio de emdem secundum minus vel econtrario, de quo definitio dicitur secundum minus, definitum sietatim magis,interimenda est desniti unde dicit, spraeterea si duobusJ id est,duabus squibusdamJ specie hiis propositis,Jvidelicet flamma & luce,fde quo res, hoc est,definitu magis aicitur Jres enim pro definito intelligitur,fia,quod est secundum orationem J id est,definitio minus dicitur.J id enim quod in stelidum orationem pro definitione intelligitur.Est enim desimi oratio quesam quid est re, indicans.verbi cauti res sit ignis,quod autem dicitur secundum orationem si corpus subtilissimum id lae duae species de quibus in tur, sint qamma & lux. Tunc dicit exempliscando sui s ignis est cor pici subtilissimumJlilaudi interimenda est de nitio ouat est corpus subtilissimum. Et auignat rati nem, de dicit, Ignis enim magis flamma quam tur 'id est, dico esse interimenda illam definitionem, quia ignis, qui est res qitie definitur, dicitur masis de flamma, quam de luce, scorpus autem subtilicsimum Jquod est definitio, minus flamma quam luxId est,minus dicitur de flamma,quam de luee, ergo interimenda est talis desessio. Oporteret autem utraque magis inesse eidem,s quidem eadem C sint.Jde non huic quidem magis,huic autem minus.
81. Rursum si hoc quidem similiter utrique inest propositis,aliud autem non similiter utrisque,sed alteri magis.
Assignat locum trigesimum qui accipitur per comparationem definiti ad definitionem sectaum ordinem ad species, de quibus definitum aequaliter dicitur, definitio autem non aequaliter. & dicit, Rursum si hoe quidemJscilicet res,quae desinitur, similiter utrisque inest propositis sicilicet speci bus, aliud autemJ scilicet quod dicitur secundum orationem, non seniliter utrisque Inest, sed est ri magis. naetimenda est definitio. quoniam cum definitio & definitum sint eadem, oportet smilia ter atque aequaliter dici de eodem.verbi causi,si assignaretur ignis definitio,corpus ustiuum, & aeciperennir duae species ignis,flamma de carbo,de quibus smiliter atque aequaliter ignis diceretur: cum corpus utaram,quod est definitio ignis,dicatur de carbone magis quam de flammat ignis autem aequaliter de virisque assignata definitio no erit definitio. Quod autem ad exempla attinet,cum Α-ristoteles dicit ignem magis praedicari de flamma quam de luce brtasse este falsum quoniam lux nisest empus, ignis autem corpus est. vel posito exempli gratia, quo si verum, ignis non secundum eia D sentiam praedicatur magis de flamma quam de luce, sed secundum naturam, secundum quam ordinatur in opus Flamma enim magis cales cit quam lux.Cum vero dicitur ignem presicari aequaliter de flamma,& de carbone,siubtilissimum vero corpus non aequaliter,non ut verum Alexander accepit,sed pro exempla,quo sentiat qui discit.Nam ignis secundum naturam qua ordinatur in opus,magis de carbone quam de flamma praedicatur.
8, Ad haec, si ad duo definitionem assignauit secundum utrunque, ut bonum,quod per visum,vel auditum delectabile. Et ens, quod possibile est pati, aut facere. Simul enim idem & bonum, & non bonum est. Sia militer autem & ens, & non ens. Quod enim per auditum delectabile est,idem bono erit. Quare quod non delectabile per auditum,idem nobono. Nam eisdem & opposita eadem erunt. Opponitur autem bono quidem,no boninuper auditum aut m delectabili, non delectabile peret iiii
352쪽
auditum Manifestum igitur, quoniam idem non delectabile per audita Etum, non bono. Si igitur aliquid est per visum quidem delectabile, per
auditum autem non,& bonum,& non bonum erit. Similiter autem ostendemus,& quoniam idem & ens,& non ens est.
Assignat ingesimum primum locum,qui accipitur per comparaconem definiti ad plures definia
tio complecti duo 't Alexander annuu)aut ita vi si per diuunctionem duorum una desilitio eshoe pacto non interimitur definitio, sed bene assignatur.& hoe modo solet definiti enuntiatio.ni d
iit oratio verum vel salium sonitionc ue Ario ol e ri 1 3 - - ratio verum
ium vel falsum significans ut Aristoteles in libro de interpretatione inquit. Nec enim Idia I. I LIII, significans solum est enuntiatio,nec oratio falsum fgniscaris,sed uniuersa haee compositio,vi una demutio enuntiationis assignatur.Aut ita, ut per disiunctionem duae definitrones sint αhoe modo definitio boni, quae ut sit per visiim delectabile, ut per auditum delectabile, de ipse bono nasiisnatur. Haec enim duo complectatur, quorum unumquodque seorsum est definitio boni. Et talis definitios ut inquat est interimenda,& pmpterea addit secundum utrunque,4 quia si quis definitionem astignauit ad duo,quae scilicet duo diuersa coplectitur, secundum vinique hoe est ita ut quodlibet eorum sit definitio,tunc interimenda est definitio. Potest enim definitio bene assignari quando una existens complectitur unum disiunctum,vel unum copulatu,non per se,sed quatenus per ipsum circumloqvim dimerentiam in nominatam,quς non potest uno nomine explicari.Affert exempla α dicit, fVt bonum quod per visum est delectabile,vel J bonum, quod per auditum si delectabilet & ens ouod simile est Daci aut facere.JSupponendo enim ut supponit exempli cauti,in definitio- definitionem boni,interimenda est haec definitio.Nee mirari aliquis d ne boni quodlibet horsi esse definitionem bona,interimenda est haec definitio.Nee mirari aliquis debet quodlibet horum este boni definitionem,& tamen accipi disiunctione.Nam si num disiuncti rus nonnuquam accipitur diuisim, ut significet pro altero vel altero: aliquando coniunctim pro altero,&altem,de quabus in ludicris sitis diximus.vnde ut recte Hedenalphus inquit haec cinunctio aut non disiunctiue,vel disiunctim, sed copulative magis intelligenda est. Quod autem haec definino boni, quod sit delectabile secundum visium,vel qudd sit delectabile secundum auditum sit interi ramenta intelligendo,ut expositit,quodlibet eorum eme definitionem boni persectam, enititur prob
IlIcu ,Hueli enuo,VI expotuit,qu libet eorum elle delinitionem boni persectam, enititur proba
re longis verbas, quam rem potuisset probare breuibus, quia unius rei non possunt esse plures definitationes & dicit, Simul enim idem,& bonum,& non bonum est. similiter autem & ens, & non en a subauda si definitiones illae essent definitiones intelligendo, ut diximus, quta videlicet, quodlibet e rum sit persecta definitio.pro deductione illius consequentiae,argumentatur sic, si per auditum des 'ciabile est idem bono ut op et concedere, ciuia quaelibet definitio est idem sitici definito) et per au- tirum delectabile est defrutio boni,per hypothesim,& per op/nionem aduersarii.ergo per audit si d Iectabile erit idem bono. Argumentemur igitur, per auditum delectabile est idem bono, o per co sequentiam in inso in terminis conuertibilibus non delectabile per auditum erit idem no bono Hoemquit, s Quod enim per auditu delectabile est, idem bono eritὶ quia definitio sitio definito idem est. t in tu derit non uclcctabile per auditum,Idem non bonoJ erit probat consequentiam O diacit,tNam ei dem di opposita eadem erunt per consequentiam in ipsio in conuertibilibus si enim ho umo est distillinabilis, non homo erit non disciplinabita Ergo si delectabile per auditum est bonum non delectabile per audirum erit non bonum, topponitur autem bono quidem non bonum ' per au ditum autem delectabili,non delectabile per auditum. ideo concludit suppositionem & dicit Ma
nifestum Utur,quoniam non delectibile Guirim 1 eri s . s
pro maiore,hoe pacto, omne non delectabile per auditum est non bonum, & addatur haec mi ,r, sed per visium delectabile est non delectabile per auditum, emo per visum delectabile est non bo
- ' ΙΝ imm, emo per visum delectabile est non bo her visum mi tinax no,quia erat sua definitio per opinionem,ergo per visim delectabile erit idem bono & per priorem syllogismum idem non bono, &sic idem bono ct non bono. Simul igitur Aristoteles accipit minorem , & conclusionem, de dicit, s Si igitur aliquid est pervilium quidem delectabile. per audirum autem nonJ delectabile, haec est minor, dat conclusionem α dicit, & bonum, & non bonum eritJ 2baudi per visum delectabile, & se idem bonum. & non bonum. Dcinde verificat per argumentum simile secundum exemplum, &dicit, sSimiliter autem ostendemus & quoniam idem & ens, & non ens est.J si enim ens est quod pollibile fiscere. x et ensest quod possibile pati, ita ut quodlibet eorum sit idem enti, modo quo definitio est idem definito. α econtrario. Tune postibile facere erit idem enti. Quare per locum ab opposicis non possibile G: T , sed posissii Pu non possibile facere.Igitur possibile pati non est ens, sed possi
e pati est idem enti, modo quo definita est idem definito, ergo possibila pati non entidem enth
353쪽
Λ & tilem enti etiam per opinionem.
84 Deinde & generibus, & differentiis,& aliis omnibus, quae in definitione sunt assignata, eis, qui orationes pro nominibus faciunt, considerandum, si quicquam distonet.
Misiat trigesimumsecundu locum,qui accipitur per inspectionem desinitionum nominum Riue in definitionibus sumutur,& dicit. Oportet pro nominibus quae in des nitionibus dictitur siue genera sue differentiae snt haec nomina, accipere uefinitiones, de aspicere si dissonent,nam si dissonant rei, quae definitur vel econuerso aliquid ret,quae definitur, dissi,nat eis, interimenda est definitio. lege hoe pacto verbas Deinde eis,qui orationes pro nominibus faciunt,considerandum est,si quicquam Jsubaudi definiti distane de teneribus,de cisterentiis,& aliis omnibus quae in definitione sunt assignat ad quasi dicat, oportet resbluere genera vel disserentias. vel alia omnia, quae sunt in desilitione, ad suas ς destationes, di videre si ali liud est in re quae desilitur,quod disianat talibus seneribus, vel differetiis, nam si se interimenda est definitio . verbi causa,ut si dicatur planta est animal radicatum in terra. terimenda est definitio. quonia si pro nomine animalis, quoci accipitur ut genus in definitione plantae, accipitur desnitio, videlicet substantia animata senstiua, aliquid est in planta, quod tali orationi distanat, ut carentia tactus . non enim planta sentit, si pungatur. Quare interimenda est talis plantae definitio,quatenus planta disslinat alicui quod accipitur in definitione animalis,dixit t& aliis ram ni-hus,J propter definitiones relativorum, in quibus accipiuntur termini, ad quos referuntur, qui tamen nec genera sint nee differentiq. similiter in definitionibus accidentium accipiuntur subiecta, iuc nec genera sunt eorum nee disseren . quasi dira non solum ponere debemus pro nominibus generum, de differentiarum definitiones, sed etiam eorum omnium, quae in definitionibus ponuntur, quae nec sunt genera nee disserentiae.
8s Si autem sit ad aliquid quod definitur, aut per se, aut secundum ge-C nus, considerandum si non dictum est in definitione ad quid dicitur, aut secundum ipsum, aut secundum genus. Vt si scientiam definiuit opinionem in dissuasibilem: aut etiam voluntatem, appetitum sine tristitia.
Omnis enim eius, quod est ad aliquid, substatia ad alterum est, eo quod idem fit unicuique eorsi, quae sunt ad aliquid esse, quod quide est ipsum ad aliquid quodam modo se habere. Oportebat igitur scientiam dicere opinionem scibilis, & voluntatem appetitum boni. Similiter autem &s grammatice definiuit scientiam literaru . oportebat enim aut ad quod ipsum dicitur, aut ad quod sorte genus dicitur, in definitione assignari.
Assignat laesi in certo genere de fimbibia, videlicet in relativis per injectione videlicet ad correlativum,ad quod relativa referutur. ubi considerantur relativom qi tam esse per se,ut sunt scientia ,sensis duplu,& cpera id genus.per se enim assignantur scientia quide ad stibile, sensus aute ad sentibile, D & dupla ad dimidiuq da veta non per se,sed secundu genus, ut geometria,Pimatica Arithmetica,& id genus .hae enim uecundu se sint qualitates,& in praedicamelo qualitatis,ut in prςdicanicus mo- stratum est secund si genus vero,in quo sunt,scietia videlicet stat ad aliquid .unde dicit. Si aute sit ad
aliquid ouod definitur, aut per se,aut secundsi genus consideranda si non dictu est in definitioneJ id faci quod dicitur aut secundu ipsiumJ id est aut secunta se, aut secundsi genus, na si non sit dictu id ad quod dicitu interimeda est definitio.N5 enim talis detinitio signifieabit Lbstatia definiti. Deinde affert ex la,& dicit, Vt si seliquis scientia definiuit opinione indissuasibile,J vel apprehensioneno aliter credibile interimenda est definitio. Nee enim ut per se ad aliquid definiuit scientia, nec secudum genus,id est,apprehensione,vel opinione,quam accipit in definitione.Si enim assignaretur a prehensio ad apprehensum,vel opinio ad opinabile,esset utique definitio bona. Deinde Tot secundum exemptu,& dicit, Aut etia voluntate appetitum sine tristitia Gut quida dixerunt,qui crediderii evoluntate,quatenus est volutas, esse appetitiam,veru ut sic abstrahat a ci stitia,& voluptate,propterea dixerunt voluntate esse appetitum sine institia. Vel sertasse ideo dixerui voluntatem esse appetitu sine dolore ad disserentia appetitus sensitat,qui semper est cu tristitia.Qui enim cibu vel potu vel coiatum appetit, institia asscitur,donec cosequatur ea:sola aute volutas, quae est appetitus secues cogniatione intellectuale,est absq; tristitia atq; dolore. Sed quouis modo dicatur, interimenda est definitio,
354쪽
eo quia no assignauit id,ad quod dicitur res,'d est,uolutas secundu se,nee ad quod dicitur genus vola Etatis. Si enim quis diceret volutas est appetitus rei qua volumus,aut appetit appetibilis, ita erit definiuo. Deinde probat op sit interimcda definitio quado in ea nO Donitur id, ad quod dicitur,de diciti Omnis enim substantiaJsiue essentia eius quod est ad aliquid est ad alteruJsubaudi habitudo. eo et ide esse sit unicuiq; eorum,quae sent ad aliquid, quod quideJ esse videlicet fest ipsum ad aliquid quodam modo se habere.J& dixit ipsum ad aliquid quoda modo se habere,Jve per veri LipsiumJdenoraret sermale esse relativorum,quod se ale nihil aliud est,u ad aliquid quod a modo se habere. Hoeenim est ipsiim esse fi male, atq; quidita tu relati tu . Et propterea cocludit quo modo definii esexepliticat et esset illi Idae, si bene esse debeat.& dicit, Ruriebat igitur dicere sciem opinione sciabilis,J n 1 scientia ad stibile resertur per se: ad opinabile aute,secudum genus,quod est opinio. Deinde adaptat secundu exemptu,& dicit, f& voluntate appetitum boni. debuit aute dicere appetitsi appetibius,cli dixit appetitum boni.quonia uniuersalius est appetibile u bonum, siquide omne bonum appetibile,no tamen omne appetibile bonii. Latronibus enim appetibile est latrocina no tamen est bonum nisi bonii sumerein pro eo,quod est et apparet bonu. Deinde assignat tertia exemplum.& dicit. LSimiliter aute,& si grammatice definiuit sciensia literarum,J esia interimeda est definitio. Cuius
rationem affert,& dicit, toportebat enim assignari in definitione,faut id ad quod ipsum Id est pia Fgramatica per se dicitur,autJid Dad quod Puὸ genus,Jscilicet scietia dicitud videlicet stabile.Modono est ide scibile & literae, ideo oportebat in tali definitione ponere scibilis,& no literariam. hoe m do gramatica est scietia eius,quod est scibile in literis.Nec dicitur grammatica secundu se ad aliquid, nec est ipsus esse hoe quod est liter si esse, iccirco no oportebat in definitione dieere hoe,videlicet literarum. Quia vero secundum genus est ad aliquid,ad quod genus gramarice dicitur, hoc oportebat assignare.Genas igitur gramaucet assignatem cilicet scietiam, oportebat in illius definitione addere scibilis. oportebat enim aut dicere ad quod ipsa dicitur, aut ad quod genus dicitur. At gramatica nee ad aliquia est per se, nec literarum est icientia, sed ara tependi atque scribendi. quare omnifariam i erimenda est grammaticae definitio,vel quia grammatica non est strenua,vel quia si est scientia toti est scienca literarum, sed scibilium circa literas.
Aut si cum quippiam ad aliquid dicitur, non assignauit ad finem. Est autem finis in unoquoque, quod optimum est, aut cuius gratia alia si
sunt. Dicendum igitur aut optimum, aut ultimii,ut concupiscentiam nodelectabilis sed delectationis. Na propter hanc, & delectabile eligimus.
Hic considerat in sipecialibus relativis quibusdamscilicet in his quae reseruntur ad aliquid,ut in finem & primo asiisnat locum trigesimumquartum, qui accipitur ab aliquo quod est finis. via considerandum aliquod definibile esse quod ad duo dicitur, quorum alterum est finis,alterum, medium in finem. tunc dici aut si quippiam ad aliquid dicit JVt in finem sebaudi, & ut in medium in finem, non assignauit Jdefinitionem illius Dad finemJ sed ut in medium in finem, interimenda est definitio. Deinde exponit quid per finem intelligat,& dicit, Est autem finis in unoquoque,quod opum v est, Ict m intelligas est autem finis quod optimum est in unoquoque, no quidem quod optimum est simpliciter,sed quod optimum est in unoquoque.Sanitas enim quae finis est, non est simpliciter opum v, used optimum omnium eoru quae a medico sunt operabilia. Similiter periraso est optimum no sim fiditer,sed inter omnia,quae fiunt operabilia a rhetore. Et quia non semper finis est optimum simpliciter ideo dicit, Aut cuius gratia alia siuntdsi enim finis n5 sit simpliciter optimum, satis est,ut sit id, gratia cuius alia sunt. In definitione igiturJeius quod est ad aliquid,ut in finem, dicendum aut op mum,aut ultimum Jscilicet cuius Patia alia sunt. Nam si no finis cuius gratia in definitione ponitur, sed medium in finem, interimenda est definitio Affert exemplum, ut concupiscentiam dicamus a petitum Cnon delectabilis, sed delectationis . nam propter hane di delectabileJ quod eit medium in finem, feligimus.J Quare definitio concupistentiae, quae est appetitus delectabilis, interimenda est, quia non datur per finem,sed per medium in finem.
8 Consideradum & si generatio vel actus est ad quod assignauit, nihil enim talium finis. Na magis quod est egisse & generasse finis, quam
fieri & agere. An non in omnibus verum huiusmodi ξFere enim plurimi delectari magis volunt quam destitisse delectati. Quare agere magis finem quis statuet, quam egisse.
355쪽
182. Hie assignat locum trigesimumquintum, qui accipitur etiam ab aliquo quod non in sinis, & aecipitur ut finis. qui talis eli, si in definitione alicuius, quod est ad aliquid ut in finem, Signatur ali-ruid fine quod est operatio vel actus, interimenda est desinitio. unde dicit, fConsiderandum de In definitione alicuius,quod est ad aliquid, ut in finem illud ad quod astanauit definitum, fest steneratio vel actus, J aut motus, vel operatio nam si sic, interimenda est definitio. Cuius causam asu gnat, de dicit, fNilui enim talium finis est,J nec enim generatio, nec actus, nec motus finis est. quoniam unum horum in fieri aliud in agi,aliud vero in moueri consistiti modo nullum horum finis est. ΓNam magis quod est egisse & generasse finis quis fieri & ager J finis enim semper in quiete magis quam in moueriin, habito enim sine cestit motus. Vt si quis dixerit album esse,corpus ad albedinem motum.Quoniam enim corpus mouetur, de adhuc non peruenit ad finem, ideo interimen- est definitio.non enim accepit finem. Deinde corrigit locum, & exemplum, & dicit, fAn non in omnibus verum est huiusmodiΘJscilicet, qudd finis sit quieuisse,non actus.& assignat causam,& dicit,
enim hae subcontrariae simul verae e locus assignatus est particularis, non uniuersalis in omnitie, actus est finis, actus hon est finis, sed opus vel mille. Inrorum finis est opus ut Aristoteles inquit primo Ethicorum inactus non est finis,sed opus, .In iis autem,quorum eius est operatio,verum est quJd finis sit actus. Pus, vel egis.
88 Rursum in quibusdam si non determinauit quanti, aut qualis, aut ubi, aut secundum alias disserentias. ut ambitiosus, & quanti, & qualis honoris appetens est. Omnes enim appetunt honorem, quare non sufficit ambitiosum dicere, qui appetit honorem, sed addere oportet diactas disserentias. Similiter autem & auarus, quatas appetit pecunias: aut C intemperans,circa quales voluptates. Non enim qui a qualibet voluptate tenetur,intemperans dicitur, sed qui ab aliqua: aut rursum qui definit
noctem, umbram terrae:aut successionem, motu terrae: aut nubem,dem studinem aeris: aut ventum, motum aeris. Addendum enim quanti, &
qualis,& ubi,& a quo. Similiter autem & in caeteris huiusmodi. Omittens enim differentiam quamlibet, non dicit quid est esse. Oportet autem semper ad id quo indiget, argumentari. Non enim quolibet modo
terra mota, neque quantacunque, successio erit, Similiter autem neque aere quolibet moto, neque quantocunque moto,Ventus erit.
ei cui assignatur, non desinit,& peccati unde dicit, Rursum in quibusdam,Jquae ut sint vel ut in ni, aliquibus indigent differentiis,ffi non determinauiti stabaudi deserentiam, quanti utJ disserentiam
isie omnes essemus ambitiosi. sed addere opEst enim ambitiosiis, qui maiorem honorem appetit, quam sibi competae & talem, qualis non sibi competit: & ubi non sibi competit: & quando non sibi competit. Deinde assignat secundum exemplum de avaro, de dicit, s Similiter autem & auariis, debet definiri, fautJ si debet definiri fintemperans, Ieedit. non enim qui excedit in voluptatibus animi, I bus corporis .&Π'pterea dicit, Non enim qui a qualibet voluptate tenet J atque atticinar, fin- temperans dicitur,4 quia non ab animi voluptate, sted qui ab aliquaJ determinata, ut qui tenetur
356쪽
a corporea voluptate, dicitur intemperans. Deinde tangit exesa naturalia,' dicit, Aut rursum qui Edefinit noctem,umbram terrae,& ilicussione Jquq grecae auior dicitur, Γ motum teri K:aut maiarn, densitudinem aeris: aut ventum motum aeris,Jetiam peccat. faddendu enim' disserentiam let anti, di qualis,& ubi,& a quo. Similiter autem & in caeteris hinismodi. J Deinde assignat rationem,& dicit, fomittens enim disserentiam quamlibetJ sine qua nullum horum est ens,l non dicit quid est e se. j in definitione enim noctis, cum dicitur quod sit umbrae terrae, aliquid deficit. non enim quiliabet umbra nox est, quoniam non umbra, quae fit a monte, sed illa quae fit a terra causis solis. Simillia ter in definitione succussiorum, oportet addere hoc scilicet ex exhalatione ventosa,vt fiucta in concauitatibus terrae. Insisper in definitione nubis, oportet addere hoe, scilicet talis, hoc est vehemens. Et in definitione venti, addendum hoc, cilicet ex vaporatione terrae: similiter autem & in reliquis. Addit quid fit, cum deficit differentia in definitione, di dicit, soportet autem semper ad id, quoJ defi- Fnitum in sua definitione findiget, argumentari. non enim quolibet modo terra mota,neque quantacunque, successo erit, J ct ita argumentari licebit contra id, quod deficit. D Similiter autem, neque . aere quolibet modo, neque quantocunque moto, ventus erit.J &se semper relinquetur argumentum contra definitionem : nisi id omne explicetur, quod est necta uium pro explicatione essentiae eius, quod definitur. Quare si definitiones debent esse irreprehensibiles,nulla discrentiarum requisitarum deeste debet, & sic locus praesens peripicuus est.
lcm appetitus desectationis, sed non apparentis boni, aut delectationis. Plerianque enim latet appetentes quoniam bonum, aut delectabile est. quare non necessarium bovum vel delectabile esse, sed apparens Blum. Oportebat ergo sic & assignationem facere . Si autem & assignauit
quod dictum est, in ipsas species ducendum eum qui ponit ideas esse. Non enim est idea ullius apparentis, nam ipse species ad ipsam speciem videtur dici. Ut ipsa concupiscentia ipsius delectationis, & ipsa voluntas ipsius boni. Apparentis igitur boni non erit ipsa Voluntas, neque apparentis delectationis ipse concupiscentia. Absurdu enim est esse ipsum apparens bonum vel delectabile.
Locus iste trimini sepsimus, ut Alexander inquit non est omnibus communis, sed omnibus Hillis, quibus appetitus ponitur in definitionibus ut genus. Ponitur autem appetitus ut genus in des-nitionibus voluntatis,concupiscentiae rα,α caeterorum id genus.accipit autem hunc locum a desecta eius particulae,quae est apparens, J & dicit, D In seper si non apponitur, quod annatet in appeutiabus' id est, in illis definitionibus, in quibus appetitus accipitur ut genus tαJ subaudi si non apponitur illa particula quod apparet,& in quot aliis congruit Japponi,subaudi interimenda est definitio. αdixit f In quot aliis congruit.J quoniam illa particula apparens, etiam alias quibusdam congruit. Diacimus enim sophisticum syllogismum esse illu,qui est ex apparetibus probabitam. Quare si in definitione sophistici siyllogismi non apponitur illa particula, apparens,modo quo congruit, interimenda est definitio affert exempla & dicit, fVtJ si aliquis definiendo dixerit, squoniam voluntas est appetitus boni, concupiscentia autem appetitus delectationis, sed non apparentis boni, aut desectatio nis, J ideo quaelibet talis definitio interimenda est. Oporteret enim dici volantitem esse appetitum arearenus boni:& concupisicensa appetitum aptarentis delectationis,alioquin interimeda est et definitio . deinde declarat illud esse addendum, & dicit. DPlemnque enim latet appetentes quoniamqre vera 'onu,aut re vera fdelectabile estJ illud,quod appetunt. & propterea concludit, quare non necessariu bonum, vel delectabile esseJ sicilicet, rei veritate,qu appetitur sedJ latis cile sapparest bonum vel delectabile Dolum J tunc concludit, soportebat ergo sic &assignatione facere.' sic diu eo, ut dictum est,per additionem illius particulae apparentis, nam sie nihil deerit definitioni. Deinde redarguit Platonem, qui ideas rerum fatetur. & dicit, fSi autem J in desnitione voluntatis, ct con- piscentiae fassignauit, quod dictum estJ scilicet particulam illam apparens, ducendum est eum qui ponit ideas esse j scilicet Platonem s in ipsas speciesJ scilicet boni apparentis, & delectationis apparentis. & sic erit necessanu ponere ideas apparentium, ita ut sit ipsium apparens bonum, ct ipsum apparens delectabile, abstractuin i bonis apparentibus, & ab apparen us delectabilibus paria
357쪽
Α laribus. Deinde destruit consequens, & dicis, LNon enim est idea ullius apparentisJ quia non est
dare ipsum bonum apparens lenaratum, nec ipsium delectabile apparens separatum. Dcinde probat consequentiam, de dicit, Nam ipsa speciesJ quae est idea separata, ad ipsam speciem,J α per
ipsam speciem, quae est idea separata, videtur diciJ ac definiri. ergo si datur idea boni, de idea Uelectabilis, oportet dare ideam apparentis, quoniam idea definitur per ideam. Vt ipsa concunia scentiaJ id est,ut ipsa idea concupiscentia vistetur esse sipsius delectationis' id est,ipsus ideae deletactationis s& ipsa voluntas. J id cit, ipsa idea voluntatis, Lipsius boni J Heu, ipsius ideae boni, non enim idea definitur nisi per ideam. Tunc destruit tale consequens, de dicit, Γλpparentis igitur boni non erit ipsa voluntas.J quoniam idea boni apparentis est res separata a materia sensibili. de ita apparens bonum separatum non erit apparens bonum, quia apparens non est nisi respectu len-
sinina, ergo si ita est, voluntas fisaJ quae separata est, non erit appetitus apparentis boni. neque ipsa concupiscentiaJ id est, idea concupiscentia, erit appetitus sapparentis delectationis. cuius ra. tionem affert, & dicit, D Absurdum enim est esse ipsum apparens bonum J id est, ipsam ideam a it paretis boni, velJipsum delectabile.J scilicet in ideassit se absiurdum erit esse ideam volutatis,quet dicitur ipsa voluntas: de ipsam ideam concupiscentiae, quae est ipsa concupiscentia. Alioquin ipsi
voluntas non erit appetitus apparentis boni, nec ipsa concupiscentia appetitus apparentis delectabilis. Quod autem ad verba attinet, verbum ipsum vel ipsa, quod graece in N, pro idca intellia git Plato, oe Aristoteles, quoniam idea est tantum ipsa at particularia non fiant tantum ipsa,qu niam fiunt participatione ideae, quae est tantum ipsa. Et cum dicitur ipsium animal, idea animalis, de eum dicitur ipse homo idea hominis intelligitur . quare ipsum apparens, idea apparentis iniciligitur: de ipsa voluntas, etiam idea voluntatis: de ipsa concupiscentia idea concupiscentiae. Quod enim Peripatetici idem hominis, vel alicuius alterius dicunt,platonici ipsum hominem,uel ipsum aliquid vocant.
C so Praeterea si sit quidem habitus definitio . considerandum in habente . si quidem habentis, in habitu. Similiter autem & caeteris talibus . Vt si delectatio est iuuatio, & delectabile iuuabile. uniuersa liter autem dicendo in huiusmodi definitionibus, quodammodo uno, plura accidit eum qui definit, definire. Nam qui scientiam definit, quodammodo & ignorantiam definiuit. Similiter autem Se scium , & inscium: & scire, & ignorare. Primo enim dilucido facto, & reliqua quodammodo dilucida fiunt. Inspiciendum igitur in omnibus talibus ne quicquam dissonet ei, qui elementis Vtitur, ex contrariis,
Hic locus potest resolui in duos, quorum alter est ex coniugatis, alter vero ex contrariis. in mus talis est, si aliqua definitio assignetur alictu coniugatorum, transseratur ad alterum, quoa est ei coniugatum secundum congruam dictionem, quae cuique congruit: & si in aliquo distonat, interimenda est assignara definitio. emia est,quoniam coniueata similiter se habent. Non enim dif- D ferunt, nisi solo casu. secundus talis est, si aliqua definitio allignetur alicus contrariorum, transseratur ad alterum quod est es contrarium, secundum congruas dictiones quae cuique congruunt. Et si in aliquo dissonat, interimenda est assignata diffiniuo.causa autem,quoniam contraria contrarie se habent. miscet autem haee loca, Se incitat ab exemplo primi loci, de dicit, s Praeterea si sit quidem habitus definitio, eonsiderandum J talem definitionem fin habente,J quod in denomi- iratam habitus f Siquidem J illa definitio est habentis, inhabituJ subaudi oportet eam assignare secundum proprias dictiones, quae habitui congruunt. at si non tuerit habentis, interimere eam oportet in habitu. Similiter autemJ intelligas tu sin exteris talibusJ coniugatis, de non solum inhabitu, de habente. de assignat exemplum in terminis, & dicit, fui s delectatio est iuuatio, de delectabile iuuabile.J deinde amplificando hunc locum, tangit secundum, qui accipitur ex contrariis:& declarat quo modo assignara aliqua definitione de uno possunt in m plures definitiones de pluribus,& dicit, funiuersaliter autem dicendo in huiusmodi)scilicet coniugatorum,& contrari rum definitionibus, squodammodo viroJ definito, splura accidit eum qui definit, definire. J quia definito uno coniugatorum, accidit definire omnia ea, quae sunt illi coniugata, & definire contrarium illius,& omnium coniugatorum quae ei coniugantur. Quod exemplo demonstrat, di dicit,
358쪽
Α Cum assignasset locum uniuersalem in omnibus oppositis, de speciatim in oppositis relasiue niteseeundo assignat locum speciatim in contrarie oppositis. & dicit, tEt in contrariis similited subau di est dicendum, ut dictum est in oppositis relative. Cuius causiam assignat, & dicit, L nam oratio
contrarii er.t contraria J orationi alterius contrarii secundum unam quandam contrariorum complexionem.J de per unam quandam, Alexander exponit: quamlibet, quoniam svi inquit oportet trariam rationem datae definitioni contrarii aptare cum contrario definiti secundum quamlibet complexionem. Quot vero sint complexiones contrariorum, quaeve utiles, atque inutiqes, secundo
libro huius dictum est. deinde assignat exemplum, de dicit, sint contrarie opposta adiuuatiuum, Mnocivum de assisnetur definitio adiuuatiui, quod sit effectiali boni: dico qudd si definitio nocui quae est effectiuu mali,st contraria definitioni adiuuaffui,definitio adiuuatiui erit bene assignata. unde diacit sui si adiuuatiuum quidem effectivum boni est, nocivumJ erit sessum m mali,aut corruptiuum ni. Alterum enim horum' id est,altera harum definitionum,quae assignantur de ipso nocuo, snecessarium est contrarium esse eiJstilicet definitioni, quodJvel quae ex principioJde ipso adiuuattuod Γdicta est. J &sertasse non solum altera, sed utraque contraria est definitionii quae astignatur de ipso
iuuativo. Veluti et,quod est amicis benefacere,contraria sent,de amicis maleticere,& inimicis bene: se ei, quod effectivum boni,contraria sunt,effectivum mali,& corruptiuum boni.causa autem quoniam non una est contrarii definitio. Si autem neutrum scilicet si autem neutra earum duarum de-
ctum est,J vel dicta est de de ipso adiuuativo, Omanifest quoniam neutra erit earum quae posterius assignatae sunt contraria oratioJscilicet de ipso nocuo. Quare neque quae a principioJde ipso adiuuativo fassignata est definitio, recte allignata est.J ex uno enim alterum sequitur, de econuerso, quasidieat,si earum definitionum,que assignantur de ipso nocuo,neutra merit contraria ei definitioni, et assignatur de ipso adiuuativo,neutra erit definitio nocui.Oportet enim contrariorum contrarias est edes nitiones δ: si neutra nocui definitio tuerit recte assignata,neque adiuuatici definitio erit recte a signata. Quod vero ad exempla attine no intelligas definitiones specierum contrariam esse con- C trarias secundum se, de seeundum sui quamlibet particulam .nam prima nocui definitis non est contraria secundum sui quamlibet particulam definitioni,quae alsignatur de ipso adiuuativo,nam vitiusque definitionis genus est ipsem effectivum. nec secunda, quoniam utriusque definitionis differentia est ipsium bonum. Sed intelligendum est contrariarum specierum contrarias esse definitiones altem vel secundum genus,vel secundum disserentiam,ve ex exemplis Perspicuum est.
94 Quoniam autem quaedam contrariorum priuatione alterius dicuntur, ut inaequalitas priuatio aequalitatis videtur esse. Inaequalia enim quae non aequalia sunt, dicuntur, perspicuum quoniam quod secudum priuationem quidem dicitur contrarium, necessarium est definire per alterum . Reliquum vero non iam oportet per id, quod secundum pri
uationem dicitur. Non enim accidit alterum per alterum cognosci.Considerandum igitur in contrariis huiusmodi peccatum, ut siquis defini
xit aequalitatem contrarium inaequalitati. nam per hoc, quod secundum
P priuationem dicitur,definiuit.
Iterum assignat locum in oypolitis secundum priuationem S: habitum, ut sit lacus quadragesimus secundus,s duorum oppoctorum secundum priuationem, de habitum,quod seesidum priuatio nem oppositum est,definitur per habitum, recte definitur:contra vero non recte. dicit, fulloniam autem quaedam contrariorum priuatione alterius dicuntur J quia videlicet alterum est habitus, alterum est priuatio. svi inaequalitas priuatio aequalitatis videtur esse, inaequalia enim quae non aequalia sent, dicuntur. J Ergo inaequalitas priuatio est,aequalitas vero habitus.Tune astignat locum,& dicit, sperspicuum quoniam contrarium . quod secundum priuationem quidem dicitur, necessarium est definire per alterum J stilicet per habitum, reliquum veroJ scilicet nabitum D non iam oportet definire per id, quod secundum priua nem dicitur. J est ergo locus, oppositorum, quae ut habs- tus, Ac priuatio opponuntur,priuatio per habitum, habitus autem non per priuationem definitur. Et assignat eausam,& dicit, non enim accidit alterum,J scilicet habitum per est mJper priuationem scognosti,J sed potius contra priuatione per habitum. Non enim dicimus aequalitate esse priuatione inaequalitatis icuti dicere sissemus inaequalitate esse priuationem Nualitatis. Tunc colligit peccata,quet comittuntur circa definitiones oppositora huiusnodi.& dicit, bconsiderandu igitur peccatum, J
359쪽
subaudi quod comittitur in huiusmodi contrariis,J & est, ut squis definierit qualitatemJdicens ae Equalitatem subaudi esse contrarium inaequalitare,Jhic committit peccatum .snam per hoc quod secundum priuationem dicitur,definiuit.Jergo committit peccatu, quod est contra conditiones bona tum definitionum, quae superius dictae sunt. Dictu est enim definitionem omnem esse assignandam per notiora. Et cunilem per priuatio sit isnotior habim,ergo qui definit aequalitatem per inaequalita tem,committit peccatum contra conditiones bonarum definitionum,& hoc est primum peccatum.
9, insuper sic definientem necesse est eo, quod definitur uti. Patet au. tem hoc, si accipiatur pro nomine oratio. nam cum nihil reserat dicere inaequalitatem priuationem aequalitatis, erit aequalitas contrarium pri- suationi aequalitatis. Quare eodem erit usus.
Secunda conditio bonae definitionis est, ut definitum non ponatur in definitione siti. Tune asii gnat secundum peccatum,quod committitur,cum habinis definitur per priuationem,& dicit, Insuper sie definientemJ scilicet habitum per priuarionem, necesse est uti eo quod definitu scilicet pro altera parte siti definitionis. Hoc est,& supponit pro communi omnium consensi priuationem semper per habitum definiri, cum priuatio nullam habeat cognitionem nee essentiam nisi ab habitu. α dicit, patet autem hocJ scilicet tale peccatum sequi, s accipiatur pro nomineJ inaequalitatis, atque priuationis eius foratio,J hoc est eius definitio. nam cum nihil referat dicere inaequalitatem J quae est priuatio, quae definitur,& subaudi dicere Γpriuationem aequalitatisJ quae est definitio illius priuationis, ferit aequalitasJ scilicet defini e scontrarium priuationi aequalitatis, quare eodemJ scilicet nomine definiti ferit usus, J quippe cum in aequalitatis definitione ponatur aequalitas. & hoe est secundum peccatum, sicilicet ipsum definitum assignare in sutipsus definitione. Quod vero hoc re catum sit, perspicuum est. Erit enim ipsem per ipsum definire, & sc. 'udd ignorum tentat definire,
eo iam, ut noto utitur, quod esse contra condicionem bonarum definitionum ut superius dictum est.
Sed dubitabit Drtasse quispiam, quia non videnar priuationem definiri posse per habitum, cum habitus non sit essentiale quippiam priuationi. Dicendum ipsum essentiale multifariam dici. aut enim Sinciale dicitur sicuti pars essentiae & hoc pacto genus, & disserentia paries essentiales sunt speciei. aut ut dicens totam essentam, & se definitio est mentale quippiam sipeciei. aut ut id, in quo natum est at iud fieri, veluti oculum dicimus visui esse essentiale. non enim potest visis fieri, nisi in oculo.aut ut id, ad quod dicitur aliud,& hoc pacto habinis est essentialis priuationi. Est enim pri uatio habitus priuatio,vt ignoratia scientiae priuatio. Patet igitur habitum hoc vltimo modo esse e sentiale quippiam ipsi priuationi. Adde qu6d priuatio nequaquam habeat essentiam.non erum priuationatura,aut res aliqua est,sed rei atque naturae desectus eius stubiecti,in quo habitus aptus est fieri Haeratione fit,ut priuatio per habitum non in recto, sed in obliquo definiatur, & ob id habitus de pii -tione in obliquo praedicatur.haec de loco quadragesimosecundo. II
s6 Si autem neutrum contrariorum secundum priuationem dicatur, assignetur autem oratio similiter. Vt bonum contrarium malo: manis stum,quoniam malum contrarium bono erit. nam sic contrariorum λ
militer oratio assignanda cst. Quare rursum eo, quod definitur, accidit uti. Inest enim in mali oratione bonum. Quocirca cum bonum sit malo contrarium , malum autem nihil disserat vel quod est bono contrarium, erit bonum contrarium contrario boni. Perspicuum igitur, qu
Locus 43 .est in contrariis quorem neutrum est priuatio sed vimque habitus,si unum definiatur per alter interimenda est definii .Si enim cotrariis sic dictis alterii per alterum aliquis definierit, certe similiter & altersi per alterum assignabitur si enim est differentia ea quς est in oppositis secundata rum & priuationem .sed est simile nil dicere contrarium mali, & malum contra boni nam trariis sic dictis,quom alterum non est priuauo,ratio similiter assignatur.Quare hoc ita se habente, accidet id, quod dictum est in priuatae oppositis, scilicet uti ipso definito in ipsa sui definitioneSi enim aliquis definiendo diceret bonum contrarium mal transumpto malo ad propriam ratione erit bonum contrariti contrario boni & sie ipse definito usus est. de dicit, si autem neres contrari isecundum priuationem dicatur, ed utrumque secundum habitum inignetur autemJ in liis ora
360쪽
A similiter ut assignata est in priuatiue oppositis sui3 videlicet dicatur'onum cotrarium malo, manis stum quoniam malum contrariam bono erit.J Si itaque sic definiatur, interimenda est definitio snam sic contrariorum similiter oratio assignanda est.J & ita definietur bonii per maIum & malum per bonum,modo videlicet quo oppositum secundum priuatione definitur per habit una.Tunc demonstrat hoc esse absurdum,& dicit, square rursum eo quod definitur,acci dii viiJ scilicet in sui ipsius definitione. Inest enim in mali oratione bonum 4 scuti in boni oratione malum Quocirca cum bonum sic malo contra tu, malum autem nihil differatJ subaudi ab eo, quod est vel bono contrarium,J non enim differt definitum a sua definitione de siepro nomine definiti potest poni definitio ferit J propter hoc definitive bonu contrarium contrario boni. perspicuum igitur quoniam eodemJ scilicet definito usus estJ in sui definitione.
nam bonum accipietur in definitione boni. Sed q res sertam cur stem contrariorum per alterum no definitur, sicuti priuatio per suum habitum. videtur enim sterum per alterum esse definiendum, quippe cum contraria habeant idem subiecta,in quo vicissim fiunt,veluti ea quae priuatione opponuntur . quare alterum per alterum definiendum esse videtur . e Dicendum non esse eandem rationem de contrariis,d: de priuatiae oppositis.nam oppositum secunda priB uationem essentiale esse habet ad habitum ut superias probatum est contrariorum aute nullum ad alterum habet essentiale esse.cum vnu quodque propriam essentiam seorsum habeat.
, Insuper si quod secundum priuationem dicitur, assignans non assignauit id cuius est priuatio:vt habitum,aut contrarium. aut cuiuscunque est priuatio. Et ii non in quo aptu est fieri addidit, vel simpliciter,
vel in quo primo aptum est fieri. Vt si ignoratiam dicens priuationem, non scientiae priuatione dixerit: aut si non addiderit in quo apta est fi ri: aut si addiderit non in quo primo assignauerit,ut quoniam non in rationali, sed in homine, vel in anima.Nam si quodlibet horti omiserit, peccauit. Similiter autem & si caecitatem non visus priuationem in ocu
c lo dixerit.Oportet enim bene assignatem quid est, & cuius est priuatio assignare, & quidnam est quod priuatum est.
Cum dixisset loca quae accipiuntur ab oppositis secundum reIationes, ct ab oppositis tam contrariis, quam ab his quae dicuntur secundum priuationem,dixissetque in oppositis,quet dicuntur secundum priuatione id quod secundum priuatione dicitur, oportere definiri per illud, quod dicitur secundum habitum,nunc dicit, Insuper si quod se dum priuatione dieitur, assignans non asi nauit id, ius in priuatio futJ no assignauit stabitit,aut cotraria, autJ noasi ignauit id, cuiuscunque est priuatio,) definitio subaudi interimenda est .vocat autem id quod est oppositum priuationi,tabitu ves contrariu vel id, cuius est priuatio, non quod Mentur enim haec omnia pro habitu, sed ut habitum pluribus appellationibuscipi. & siJ hoc quidem ponat,sno id addidit,in quo aptum est fieriJid est, i est fieri, vel simpliciter,uel in quo pri-
nt diueria,accipiuntur enim demonstret posse accipi. r
non id addidit,scilicet subiectum in quo priua io apta es νL t imo aptum est fieri Jetiam definitio interimeda est. Dixit vel simpliciter,uel in quo primo Jpriuatio sapia est fieriJ quonia priuatio habet duplex subielium, scilicet commune & proprium. ignorantiae enim subiectum commune est anima vel homo, proprium vero subieini in est anima intellectualis. Si ergo definitur priuatio,& non ponitur siubiectum commune, interimeda est definitio.de si ponitur commune subiectum,& non ponitur proprium subiectum,etiam interinienda est definitio.Ideo assignat exemplum, de dicit, fui si ignorantiam dicens priuationem, non scientiae prii rationem dixerit, J interimenda est ignorantiae definitio . faut siJ addiderit scientiae priuationem,& snon addiderit4 subiectum commune, in quoJ priuatio septa est fierit,J etiam definitio interimenda est. aut si addideritJ scilicet subiectum commune, & nona subiectum fassignauerit,in quo primoJ ignorantia apta est fieri, etiam interimenda in definitio ignorantiae, ut quoniam non in rationaliJ scilicet anima,quae est subiectum propriu ignorantiae, sedJ assignauerit fin homine veI in anima,J quae est subiectum commune, interimenda est definitio. nam si quodlibet horum omiserit,peccauitJ in definienda ipsa ignoranti Deinde assignat secundum eremptum,& dicit, similiter autem & si caecitatem, non visus priuatio nem in oculo dixerit Jetiam peccauit in definienda caecitate,& causam assignat,& dicit, opor