장음표시 사용
371쪽
tione.vel cura vel studio vel ab also tali,quod inest rei, quae definitur.Si igitur isti se definitie tes, definiunt habitum vel perfectionem vel dispositionem loco rei meri menda est definitio. de assignat exemplum,& dicit .sTalis autem & rhetoris, de furis terminus est, s sit rhetor qui deni ius potest quod in unoquoque est verisinule,considerare,&nibal p termitteredde verisimilibus necessariis ad persuadedam. Fur autem,qui clam semitJinuito domino rem aliena. prima enim definitio non est rKetoris i impliciter, sed persecti rhetoris . definitio enim rhetoris est,qui potest quod in unoquoque est verisimile,considerare,sed cum additur, de nihil praetermittere,erit definitio persecti rhetoris. Similiter definitio fiuis, est qui vult inuito domino clam sumere.Sed definitio furis persecti est,qui clam rem alienam sumit inuito domino. Prima enim suris definitio est furis, quo ad rem: secuda aute quo,ad actu. propterea dicit, DPerspicua enim quoniam cum talis uterque bonusJst,qui definitur, ille quide erit bonus rhetor. J qui primo loco definitur, de non rhetor. s Hic autem erit bonus tur, J qui secundo loco definitur,non tar simpliciter, non enim qui clam sumit 'rem alienam inuito domino festJ simpliciter serJnam quoad actum est iur,non simpliciter L sed qui vult clam sumere si mr simplicin ter quo ad substamiam,& essentiam,& non quo ad actum. ergo qui habitum, dispositionem, vel perfectionem definit loco rei simpliciter, peccat. - Quod vero ad verba attinet, in omni actu virtutis, vel vitis, nisi sit electio,non est actus virtutis vel vitii ut Aristoteles in ethicis exposuit,& Alexand.hic resumit.Quare non dicitur fur simpliciter,quo ad habitum,& adessentiam qui rem alienam sumit inuito dominosed quo ad actum.At qui vult rem alietiam sumere inuito domino ex habitu electivo,hic est sur simpliciter.
iii Rursem si quod propter se eligendum est, ut activum,vel effectiuu, vel quolibet modo propter aliud eligendum assignauit. Ut qui iustitia
legum consertiatricem dixit,aut sapientiam effectivam felicitatis. Nam conseruatiuum,& effectivum eorum fiunt, quae propter aliud eligutur.
di dicit exempli it .sut qui iustitiam'definiens dixerit iustitiam esse flesum conseruatiuamaut J qui is pientiaJdefinierit,di erit sapientia est effectivam felicitati Jhic sic definiens peccauit. Nam conseruatitium,& eflectauumJ niteorum sunt,quae propter aliud eliguntur, J iustitia autem di sapientia sunt eorti quae propter se eliguntur,ergo ille se desiliens peccavit.definiuit enim
di lapientia lunt eoru ,quae propter te elaguntur,ergo me Iie Qenniens pe
quod est propter se eligendum,per id,quod est propter aliud eligendum
iis An nihil quidem prohibet & quod propter se eligendum est,
propter aliud,esse eligendum. Attame ni nil minus peccauit,qui sic cfiniuit quod propter se est eligendum. Nam unicuique optimii in se stantia maxime. Melius autem quod propter se eligendum qui in quod propter aliud. quare id,& definitionem oportebit magis lignificare.
Η1c remouet cauill u. aliquis dicere posset aliquid esse de propter se,& propter aliud eligibile ut virtus,quae elisibilis est propter se,quia virtus, de propter aliud quia propter actiones quae a virtute proficiscutur. ergo potest bifaria definiri,scilicet de per aliquid, luod est propter se,& per aliquid quod est propter aliud.Non ergo est absurda aliquod, quod est propter se eligibile,definiri per aliquod eligendum propter illud.dicit. An ninil quidem prob1bet de quod propter se eligendum esto propter aliud esse eligendam, J quare ea ratione qua est eligedum propter stud potest definiri per aliquid quod est eligendum propter aliud. Postumus enim di- esse aliquid effectivum bonarum actionum. Contra obiicit, & dicit, D Attamen propter
Mum,tamenfunicuique optimum in substantiaJid est, definitioneImaximeJinest. Semper quod definitur definitur sub ea ratione qua optimum, de persectissimum est. O Melius aiquodpropter se eligendum , quam quod propter aliud.Jergo desiniti debet sub ratione quapropter se est eligendum.& hoc dicit, Rigare idJscilicet quod est propter se eligedum, f& O-snitionem oportebit magis significare. Jpoc est, quare oportet ut demiatur sub ratione qua
372쪽
est propter se eligendum . nam hoc est optimum.peccauit ergo qui elisendum propter se, ae Epropter aliud, desinit per id, quod est eligendu ni propter aliud. alioquin non definiretur sub
ratiose qua melius est,& perfectius,sed a peiore, quod Asardum est.
ix Considerandum autem est,& si is,qui alicuius desinitionem assignauit, aut haec, aut quod est ex his, aut hoc cum illo definiuit. Nam haec quidem , accidet utrisque, & neutri inesse. Vt si iustitiam, te perantiam & fortitudinem definierit. Nam si duo sint,vterque autem
alterum habeat,virique iusti erunt,& neuteri quoniam utrique quidem habent iustitiam,vterque autem non habet.
Trifariam definiri potest aliquod totum, aut asserendo ipsiun esse haec,id est hoc de hoc, velati cum dicimus domum esse lapides, de ligna: aut cum dicimus iustitiam esse sortitudinem, de temperantia aut asserendo ipsum totum eme e x his veluti cum dicimus domum esse ex la- spidibus,d: lignis : de iustitiam esse ex Artitudine, de temperantia: aut asscredo ipsum totum esse hoc cum hoe, ut cum dicimus domum esse cooperimentum eum lapidibus de lignis. aut iustitiam esse sortitudinem cum temperantia. Tune primo ponit locum primum corum,
qui assignantur in definiendo toto uniuersali per suas partes specificas, qui est locus sexagesimus in ordine locorum totius libri, de dicit, L Nam J si definiendo totum huiusmodi dixerit ipsum esse haec quidem)scilicei hoe de hoe, ut iustitiam esse sertitudinem , di temperantiam, saccidetJiustitiam inesse utrisque δ: neutri.Jassignat exemplum de dicit, fui si iustitiam detinieritJuicendo esse temperantiam de Qrtitudinem,Jhic peccauit.de probat ponendo casum, de dicit SNam si duo sunt,Jscilicet homines, uterque autem alterum habeat,J hoc est unus sit habens tartitudinem, de dicatur fortis:alter habeat temperantiam. de dicatur tempcratus. In casu ist utrique iusti erunt de neuterJiustus erit.erunt quidem utrique iusti, squoniam virique habent iustitiam,)hic qtaedem quia habet Artitudinem iustus est,nam iunitia est sertitudocte est temperantia alle autem quia habet temperantiam, iustus est. nam iustitia est temperantia, α est sertitudo.Ergo cum iustitia sit hoc,& noe,uterque eorum erit iustus,si habuerit hoc, vel hocJVterque autem non habet,Jquoniam nullus eorum habet sortitudinem de temperantia, Gsed aberam tantum.Qui enim temperatus est,non vocabitur iustus,quia duo est iustitia, temperantia de sertitudo. at nullus eorum habet haec utraque.
11s Si autem nondum quod dictum est,admodum absurdum videtur,quoniam & in aliis accidit huiusmodi nihil enim prohibet viroDrue habere minam, cum neuter habeat in attamen contraria inesse ebem omnino absurdum videbitur esse. Accidet autem hoc, si hic quidem ipsorum temperantiam, & timiditatem habet: ille autem sortiti
dinem,& prodigalitatem. nam utrique & iustitiam, & iniustitiam habent. Nam si iustitia, temperantia & sortitudo est, & iniustitia,timiditas& prodigalitas erit.
Hic remouet cauillum contra ea quae dicta sunt. Nam posset diei iusti iam esse temperantia ita: fortitudinem coniuncti icuti domus est Iapides de ligna coniunctim, diuisue autem ne- quaquam.Non enim iustitia in temperantia,neque est fortitudo,sed est simul temperantia de fortitudo .dicit. Si autem nondum quod dictum est absurdum videtur, squoniam de in aliis accidit huiusimodi Jaccidit ut duo aliquid habeant,d: tamen neutrum eorum idem habeat s Nihil enim prohibet utrosque habere minam,Jquae mensura est, vel pondus cumJeam foeuter habeat,Jest enim comunis v trique.Sic accidit iustitiam em temperatiam S: Qrtitudinem,non tamen esse sertitudinem diuism,S: temperantiam. Ad propositum ergo dico eum qui habet remperantiam tantum non esse Iustuminecesse iustum,qui habet solam sertitudinem. Et sic non sequitur utrosque habere iustitiam, dc neutrum habere iustitiam . ac si sequitur, oportet dicere verosque habere iustitiam coluncti de neutrum habere diuism.Obiicit Aristotel .contra, ac
sapponit pro constanti, omne de quo praedicantur plura in recto, eis inesse subiectum eorum quae praeuitantur. ut si animal es homo, de leo,& lupus, at caetera id genus tomo est animal, α leo est animes,de sic de alijs,ergo si iustitia est teperanti de sortitudo, teperatia in iustitia,
373쪽
Α & sortitudo est sustitia.hoe eoneeta, dicit, DAttamen contraria inesse eidem omnino absurda videbitur esseJ& m accidat cotraria eide inesse,si videlicet, iustitia si fortitudo,& teperantia. probat,& dicit. Accidet autem hoc si hic quidem ipsorii temperantia & timiditatem habet: ille autem fortitudinem, &prodigalitatem.nam utriqueJ scilicet tam qui habet temperantiadi timiditatem, quam qui habet fortitudinem & prodissitatem, Γ & iniustitiam & iustitia habentJquae contraria siunt. QuM uterquehabeat rustitiam, patet .nam qui habet temperanti, habet iustitiam iustitia enim est temperantia,& fortitudo.Ergo cui inest temperanti inest iustitia. Similiter qui habet fortitudinem, habet iustitiam propter eandem rationem.ergo virique habent iustitiam. quod aute viri l, habeant iniustitiam probat. Nam si iustitia sortitudodi timidias, alitas erit: quare ta qui habet timiditate,quim qui habet prodi Plitatem habebit ini merso qui habet teperati ει timiditate, habebit iustitia & iniustitia, quare cotraria eide inertit, si subaudi iustitia lit teperatia,& fortitudo.Totius ergo definitio non potest esse per hoc di hoc.immo in aliquid definitur per hoc & hoe, in interimenda definitio. Ued dubitatur, quia no videtur verum quod supponit Aristotel. videlicet , quo cum plura praedicantur de uno subiecto, illud subiectum
B inest v nicuique eorum,quae praedicantur,& cuilibet cui inest unumquodque eorum, quae pi dicantur,quia hoc negant Sorticolae.nam domus est lapides,& ligna ct tamen lapides n5 sunt domus,nec ligna sunt domus.Similiter homo est anima rationalis,& corpus,& tamen nec antia ma rationalis est homo,nee corpus in homo. Dicendum regulam Aristotcl.esse veram, quoniam subiectum de quo plura praedicantur, si totum uniuersale,& ea plura, quAE praedicantu sunt species illius,& partes subiectivae. Per haec ergo patere vult Aristot. totum uniuersa-Ie,di genus non definiri per suas species,& per fias partes subiectivas copulative sumptas. Ad illud,quod de mina dicebatur,non est ad propositum, quoniam mina non est totum uniuersale respectu eo ia,quorum mina est communis possessio.Similiter illud quod dicitur de domo minime est ad propositum,nam domus est totum quoddam integrale. at Aristot .loquitur in hoc primo loco in toto uniue sali. Ex iis patet contra Sorticolas,quando tabiectum in totu uniuersale,& ea plura quae praedicatur eum nota copulationis,sunt species vel partes subiectivae, semper ea quae praedicantur accipi copulat iue diuisue,& nunquam copulative coniunctim, ves dixero iustitia est temperantia & sortitudo semper hoe capulatum temperantia, & fortitudo secundum Aristo.intelligitur diuisive. Secus autem es quando subiectum est totum inte C grate,& quae praedicantur sunt partes integreses.Nam semper in his copulatum quod praedica' rursentelligitur coniunctim.-Patet insuter contra Stoicos,qui genus definiebant per suas species.Hoe enim fieri non potest,nisi quando id,quod creditur esse genus,fuerit aequouocum, ut primo Priorum dictum est. Ad Propositum dicamus totum uniueriale no posse definiri per species, tanquam per hoc di hoc. nam sequuntur duo absurda,primum qudd utrique sint iusti, &neuter est iustus. secundum saltem,quta contraria sint in eodem.Hoe enim secundum sequitur omnino,dato quod primum non sequati ir.Fieri enim potest fortasse qudd primum non sequatur,sed secundum absurdum sequi necessarium est.
11s Et omnino quaecunque sunt ad argumentandum idonea , quonianon idem sunt & partes,& totum: omnia utilia sunt ad id, quoa nunc dictum est. Videtur enim qui sic definit, partes toti easdem dicere esse.
Maxime autem accomodatae fiunt orationes, in quibuscunque manifesta partium est compositio. quemadmodum in domo, & in caeteris talibus. Verum manifestum quoniam cum partes fiderint nihil, prolibbet totum non esse . quare non idem erunt partes toti.
Cum deelarasset Iocum,nunc vult enumerare ea omnia,quae utilia sunt ad eum locum,& di est. Et omnino quaecunqueJloca & considerationeqsunt ad argumentadum idonea, quonia
videlicet, inon idem sunt di partes,& totum,omnia utilia sunt ad id, quod nunc dictum est id est ad probandum quὀd non bene definitur totum per haec dioe est,per hoc & hoc,v t quda
non bene definitur iustitia per temperantiam & sortitudinem modo antedicto.Nas probabitur partem,& partem no esse toti eande, relinquetur totum non posse per partem, & parte definiri quando tota definitio,& quaelibet definitionis pars est definitio eadem. Et assigilat causam,& dicit, Videtur enim qui se definit,partes toti easdem dicere esse.J Quare omnes con-s rationes,quae valent ad desiniendum partevesse eassem toti,valent ad probandum totum
per paries non esse definiendum. Deinde exponit in quibus totis maximς apparet totum M.
374쪽
siniri per partes 1 hoc secundum unam scripturam, & dicit, Maxime aute accommodatae fia Eunt orationesJid est, definitiones per hoc,& hoc, in quibuscunqueJtotis sniamina partium
est compositio, quemadmodum in domo,& in caeteris talibus,Jscilicet di in omnibus alias totis quae ex partibus dissimilaribus consul.In his enim apparet totum esse destaedum per suas partes .Deinde ostendit nec in talibus totum per partes este definicdum,& dicit, Verum manitinum Jquoniam nec in talibus definitio totius per partes fieri potest quoniamJin talibus eii partes fuerint,nihil prohibet totum non esse. stat enim lapides & ligna esse,& non esse doti .squareJ in talibus non idem erui partes toti. J quia vero in seriptura, quam Alexander exposuit,legitur loco illius dictionis verum,γψ,hoe est eni aliter Alexander hunc Iocum exponit& dicit, Maxime autem accomodatae fiat orationes J id est,rationes ostendentes no easde esse partes cum toto, in quibuscunqueJscilicet totis compositio partium manistri est,J id est,in omnibus totis dissimilaribus, squemadmodum in domo,& in caeteris talibus J totis, quae constant ex part ibus dissimilaribus . cuius causam assignat, & dicit, L Nam manifestum J in talibus totis dissimilaribus, quoniam cum partes fuerintJscilicet lapides & ligna, nihil probabet rotu scilicet domum non esse.quareJin talibus non idem erunt partes toti.Jergo in talibus rotum non potest definiri per esse hoc,& hoe. Patet igitur per hunc Iocum nec totam uniuersa sle sue similare,nec totum integrale definiri posse per partes,hoc est, per esse hoc, di hoc in recto'rimum enim probauit ducendo ad absurda: secundum vero,per rationes ostensiuas,quabus probatur partes non esse toti easdem.
127 Si autem non haec,sed quod ex his est, dixit id esse quod definitur.
Primum considerandum, si non aptum est quippiam unum fieri ex iis quae dicita sunt .Quaedam enim sic te habent adinvicem, ut nihil ex eis via i quippiam fiat, ut linea, & numerus.
Cuin locuisset interimere definitaonem totius quae datur per esse hoc,& hoc in recto nune docet interimere definitionem totius quae datur per esse ex iis in obliquo, de dicit, sSi autem non haec,sed quod ex his est,esiit id esse quod definitur a Tunc ponit locum ses enmumprimum in Ordine ad loca huius libri,& est, si aliquod totu definitur per partes, ex quibus non citest fieri unum,talis definitio est interimenda dicit, Si autem non narcJ definiens totum diast, scilicet partes in recto, sed quod ex hisJ partibus in obliquo sest, dixit id esse quod definitur, primum considerandum,sJdefinitum non aptum in unu quippia fieri ex iis quae dicta sunt. nam si sic est,interimenda est definitio. de exponit quae sunt illa, ex quibusnilia unum est aptu fieri S dicit Quaedam enim sic se habent adinvieem,ut nihil ex his unum quippiam fiat, ut
linea di numerus. J ex his enim neque corpus,neque numerus aptus est fieri. propterea quod corpus definiens dixit ex numero & lanea esse,peccauitSimiliter peccauit,qui dixit album eia se ex igne, di colore.
D. 8 Insuper si definitum quidem in uno aliquo aptum est primo fieri, ea autem ex quibus dixit ipsam esse, non in uno primo apta sunt fieri, sed utrumque in utroque. Manifestum enim quoniam non erit ex iis illud. in quibus enim partes,& totum necesse est inesse.Quare no in uno utotum primo esset sed in pluribus.
Sexagesimus secundus locus t ρis est, si aliquod totum definiatur per esse ex his in obliquo, eonsiderandum si quod definitur, aptum est fieri primo in aliquo uno sebiecto, pari es autem ex quibus definitur,non in eodem,sed in diuersis primo aptae sunt fieri. Nam si sic, interimenda eri definitio.dicit InsuperJ considerandum subaudi est, si definitum quidem J quod definitur per esse ex his, in uno si quo J .ssubiecto aptum est primo fieri, ea autem ex quibus dixit ipssum esse,non in unoJ scilicet subiecto ferimo apta sunt fieri, sed utrunque in utroquς Jid est, ut Alexander exponit sed in alio,& alio, subaudi interimenda est definitio . Et reddit causam ex eo, quia oportet totum & partes esse in eodem subiecto primo. ergo si partes sunt in pluribus subiectis, totum vero in uno solo primo, totum & partes non erunt in eo msubiecto primo, & sionon poterit totum per illas definiri.dicit, L Nam tamenim quoniam non erit ex iis Jscilicet putibus,quae sunt in diuersis subiectis, illudJdefinitum,quod eri primo
375쪽
in uno sibiecto.Cuius causam herum assignat,& dicit, In quibus enimJsubiectis partes primo sunt, de totum necesse est ines alioquin partes non erunt eadem toti. Et si dices totu esse in tot subiectis in quot paries primo sint,quali obiiciens dixit, finiareJsubaudi, s totu est in tot subiecti, primo riquot prinio sunt partes, totu non esset in uno primo subiecto, sed in pluribus,Jcuius contraria se posuimus. Aristo huius loci no posuit exemplum,Alexander ponit.vt s aliquis definiens prudetiam dixit esse ex sertitudine di teperantia Hie enim peceat. nam pruderia ut in primo subiecto est in ipsa rationali sertitudo vero in parte irastibili,ut in cibiecto: teperantia aute in concupiscibili. quare prodentia non erit ex his .Simili modo si dicatur iustitia ex sertitudine,& temperatia esse,ut dixit Soer res peccauit. Nam iustitia est in earte rationali, fortitudo autem in irastibili, de teperantia in conc piscibili ergo interimenda est definitio iustitiae,quae assignatur ex sertitudine de temperantia.
rei, Si autem & paries & totum in uno aliquo primo fuerint, consi-B derandum si non in eodem, sed in altero totum,& in altero partes sint. nam in quo totum, in eo & partes esse videntur.
Asiunat locum 63.& dicit, Si autem,& partes,& totum in uncFibiecto mimo furint, considerandum, si non in eodem id est, si non in eadem parte illius lubiecti ut Alexader exponit .ssed in alteroJid est in altera parte illius cibiecti totum,& in alteroJ id est, &in altera parte eiuslem spartes sint,J nam sie interimenda est definitio. namJ non solum in eodem subiecto totum & partes esse videntur,sed in quo id est jn qua parte stolum,in eoJ id est, in eadem di partes esse videntur.JNee
assignauit exemplum, sed Alexader assignat'. ut si aliquis definierit virtutem, dicens virtutem esse ex fortitudine,& temperantia,& prudentia hic peccatui. Nam virtus quae est quoddam totum, est in anima primo:&in anima primositat prudentia,fortitudo,& temperatia, luet sunt vim is partes.Non tamen in eadem parie animae sunt omnes partes. nam prudentia est in pam animae rationalis: forettudo in parie animae, quae est iras is: temperantia vero in concupiscibili. ergo non bene definitur C virtus per esse ex his.
xso Rursum si cum toto corrumpuntur partes, econuerso enim ορο vel accidere, partibus corruptis, totum corrumpi. Toto Vero corrupto, non neccsse est & partes corrumpi.
Quoniam partibus corruptis,totum corrumpatur necesse est,at toto cornipto, non necesse est de partes cortum μ.hine emergit locus 6 .qui talis est,fRursum si cum totoJsei licet corrupto se H-puntur partesJid est,si aliquis desinierit aliquod totum ex partibus,quae corrupto toto, necesse est vi corrumpantur ex quibus totum definiuit, mani stum quoniam non bene detiniuit. Reddit eausim ex eo,quia non seniantur verae rationes totius de partium,cuius causam assigna ct dicit, Econuetio enim oportet accidereJ kilicet partibus corruptis totum corram , toto vero coma o no nectae est de partes comampi. JSi enim non se fuerint, nec totum, nee paries habebunt rationem qua tota est totum: de paries, qua sint partes. ergo s totum des nitur ex panibus tanquam ex his, oportet totum corrumpi partibus corruptis di non ecoue M. Huius loci Alexander exempla assignat. Nam s quis D definient corpus,asserens ipsum esse ex superficiebus, Ieccat. nam corrumpuntur quidem una cum corpore si perficies. Similiter peccauit, qui definiens superseiem dixit supersciem esse eae lineis, aut lineam ex pun ctis: quoniam una cum linea corrumpuntur puncta, ct una eum superficie corrumpuntur lineae. peccauit etiam qui genus definiens,dixit genus esse ex speciebus Nam una cum genere corrumpuntur species. Ad haec,peccauit qui destauit numerum ex paribus de imparibus,propter
eandem causam. Io Cus spxΑGEsIN vs Qv IN Tvs.
13t Aut si totum quidem bonum, vel malum, partes autem neutra aut ecouerse, partes quidem bonae vel malae, totum autem neutrii. Non
enim ex neutris possibile est bonum quippiam, vel malum fieri: neque
Loeum csasi gnat,& dicit, Aut si totum quidem,J quod definitur, Donum. aut malumJ est.
spartes aut E neutra Jhoe est, neq; bo ,neque male, interimeda subaudi est definitio.Oportet enim paries aut bonas,aut malas esse: siquidem tot si non potest habere ratione boni vel mali nisi racionestrarum partium. Impossibile enim est partibus non existentibus aut bonis aut malis, aliquod ex D
376쪽
eompositum bonum,aut malum esse.Asis nat contrarium locum, de dicit, faut e ueri partes qui- Edem bonae vel malae,totum autem neutrum. Jnam etiam hoc pacto interimenda est definitio, cuius rationem assignat,& dicit,fNon enim exspartibus fneutrisJ scilicet quae nec bonae siunt, nee malae, pinibile est bonu quippiam,vel malum fieri,neque GJpartibus f nis vel malis,J fieri aliquod i tum neutrum,Jquod non est neque bonum , que malum.Oportet enim totum tale quippiam esse, quales fuerint partes.
iuei Aut si magis quide alterii bonii, quam alterum malum: quod a te ex his, no magis bonii quam malu est. Vt si imprudelia ex sortitudine,& falsa opinione. Magis enim bonii sortitudo est quam malu falsa
opinio. Oportet ergo & quod ex his est, sequi illud quod magis est, &esse vel simpliciter bonum vel magis bonum quam malum.
ΑΚ nat locum s6.de dicit, Aut siJ aliquis subaudi definiens asi nauerit aliquod compostu ex sbono,& mala,quorum alterumJ videlicet hcnu est magis bonu,quam alterum Jscilicet nolinii est malum:definitum vero quod ex hisJest, non magis bonum quim malu est,Jhie peccauit. Assignat exemplum fui si imprudentiaJdefiniatur ellesex Brutudine,& falsa opinione.magis enim bonu rivido est quim malu talia opinio.J Nam istitudo est bonum simpliciter: opinio autem silla, malum est,quod nulli obest,&tamen imprudentia non est magis bonum Mim malum,immo est maximum malorum, ergo definitio haec est interimenda. Deinde cocludit proposivim,& dici soportet ergo de quod ex his est tequi illud quod magis estJ in eo ut prudeliam sequi fortitudinem fac esse vel simpliciter bonum,Jqualis est sertitudo, velJsaltem magis bonum quam malum.JI cum no sit ita,interimenda est de tuo imprudentiae assignata.
Is 3 Et hoc quidem non necessarium, nisi utrunque sit per se bonii vel
malum. Multa enim effectivorum per se quidem non sunt bona. mixta Gautem quibusdam, fiunt bona. aut econuerse utrunque quidem bonum mixta aute malu vel neutrii. Maxime aute manifestum, quod nunc disinim est in falubribus & morbi ficis. Nam quaedam medicamentorum sic se habent, ut utrunque quidem sit bonum. Si autem utraque dentur
Cum haec dixisset affert instantia asseres non esse ex necessitate, quod ex bonis aponitur,omniano bonum esse:nec quod ex malis aere omnino malum . Ergo neque quod ex magis bono magis bonum esse necesse est aut quod ex niagis malo esse magis malsi na in iis quae per se sermaliter,ac simpliciter sunt bona, aut mala, sequitur locus qui dictus est. quonia sequitur s partes sunt per se serma-hter ac simpliciter bonae vel malc, ut totu quod ex eis est sit tale.Similiter s aliqua pars sit per se se maliter ac limpliciter magis bona quam altera mala, sequetur totu esse magis bonum quim malum. virtus enim per se ac simpdiciter bona est, ideo talis permanet de in mixtione cum aliis. similiter de in malo dicencium est. verum sunt quaeda bona, vel mala, n5 per se serinaliter ac simpliciter sed bona Hvel mala,quatenus sunt essectiva boni vel mali,quae diculur nona vel mala, virtute de potentia. de in talibus non oportet. no enim si essectiva sunt bona aut mala, quod ex his est oportet bonum vel malum esse.Hoe in pharmacis paret, quae sanitatis de morbi effectaua sunt. nam quaeda eorum non sunt per se sanatiua sed contra damnosa,mixta ad inuicem faciunt quod ex ipsis componitur sanitatis es hctivum, ut sublimatu de chrystallus,utraque est moibiscis,le danosum,tame mixta smul effciunt pharmacum contra humorem venenossim satis a medicis laudatum .Et rursum qu dam no sunt damnosa sed salubria,atque utilia:mixta mutuo faciunt,quod ex ipss est,tanosum.ut vinum de lac quae salutaria sunt,cii seorsum accipiuntur. mixta vero faciunt pharmacu, quo generat lepra unde dicit,
Et hoe qitide Jscilicet quod dictu est in huiusmodi loco, sho est nec sum nisi utraq;Jc onentissit sit per seisellieri sermaliter ac smpliciter bonum vel malum.Jnon autem locus inte gendus est in his quae sunt bona vel mala essective. multa enim)de numero essectivoru oni vel malispersequiadem ybrmaliter ae simplliciter non sunt bona. mixta autem quibusdam fiunt bona aut econue triaque quidem bonum mixta autem malum, vel neutrum.Jscilicet neque boni neque mala.Ostendit in quibus hoc quo nune dixit axime locum habe de dicit, maxime autem manifestum, quod nune dictum es,in salubribus,& morbificisJhoc est,in pharmacis, s sanitatis vel morbi sint essecti . snam quaedam medicamentorum sese habent, ut vir queJ scorium squidem si bonumd
377쪽
quatenius est boni effectivum. s autem utraque detiir mixtaJ ad vitia pharmacum coposta, ma Iss.Jut dictu est de mixto ex vino es lacte, di ex aqua ordei di vino. Et se de aliis pluribus eodem modo. e Sed quires quid Aristot.intelligit per parte quae est per se bona .iuniores asseriit Aristot. per partemper se bonam vel per se malam intelligere partem,quq sui natura interna est bona,vel mala. Vt virtus est per se bonii x vitium per se malum. Per effective aute bonum vel malit,intelligit partem quae bona vel mala est ab eisectu quem esscit, di non a sui natura interna. Fortasse enim pnarmaeum sin plex sui natura interna, neq; bonii est, neq; malum. Quo autem cum alio pharmaco simplici essectivum est boni,vel mali, dicetur bonii vel malu . Quare pars bona per se est ab interna natura talis.
Pars autem bona effective est quas ab externa nanira talis. & hoc volui nonnulli intelligere, cstia seiarunt pariem per se bona esse quae nec per accidens,nee per aliud est talis. partem vero bona essective quae aut per accides ut per aliud est talis. nam quae nec per accidens, nec ter aliud bona est, videtur bona suapte nanira interna. quae autem est bona ner accidens, vel per aliud est bona natiara externa, videliere, ut eu altera composita redditur boni vel mali essecti . e Sed haec iuniorum expositio est ambigua,quoniam fieri potest,ut aliqua pars si per se bona,quq tamen ,cum remitti,' augeri possit, mixta eum sua contraria poterit adeo a sua parte est raria remitti, ut totum ex eis composita sit malum. CVem haec iunioru expositio potest defendi quoniam Aristot.addid)t copositum denominari magis bonu vel magis malum cum altera eius pars fuerit magis bona, q altera mala: vel magis mala quam altera bona.di ita licet pars per se bona remittatur,tamen copositum poterit dici bonum,s illa remanet adhuc magis bona quam altera mala magis mala. Vetu tutius es dicendu . Aristo.per parta quae per se bona, intellexisse eam quae etia per compositionem sui es parte mala nihil perdit de bonitate sua sed vertit partem mala in sui naturam illis: dominatur. Simili modo per parte per se malam intelligendu est.Sic aute partibus intellectis totu compositi ex talibus necetiario erit vel smpliacuerbon vel magis honu quam matu. s videlicet pars bona si magis bona quam pars mala,malarper partem vero et rective bona vel mala intellexisse parte . quae per copostionem cu altera alteratur
adeo ut si boni vel mali effectiva vi de pharmacis ipsis simplicibus perspicula es.Hoc pacto,ut mihi videtur, Alexander exposuit,& dubio procul Aristotelis est sensus.
Rursum si quod ex meliore & peiore est, non est totu peiore quidem melius, meliore autem peius.
Locus G salis est s definitio alicuius totius datur per partes aliquas quarti una melior altera peior est tune si totia definitu peiore rarte melius non fuerit peius aute meliore,desnitio est interimen d a.dicit Isi quod ex meliore,& peiore est)copositum, filo est totu peiore quide melius,meliore aute ius,4 u baudi tale totum non conuenienter ex his definitur. nam quod ex his coponitur, media fl
eorum,ob mixtionem contrariorum.14ed uni autem est extremo peiore melius,extremo autem me
liore peius. Veluti rubeum est albo nigrius, nigro autem albius. Hac ratione continentia quae ex recto discuta,& prauo desderio coponitur,prauo quide de silerio est melior, or aute recto discursu.
13s An neque hoc necessarium est, nisi per se bona lint, ex quibus coponitur3Nam in iis quae no per se sunt bona, nihil prohibet totum non1, fieri bonum: ut in iis quae modo dicta sunt.
Affert ad hoc eandem instancam, quam fecit contra proximum locum, quontim si aliquid est ex per se simpliciterque bono: & ex per se simpliciterque malo, medium compositi si vininque e i incompositione seruatur,erit peiore quide melius, meliore autem peius.At in iis quae sunt efiective b na,vel mala, non erit hoc necessarium . Causa aute, quia haec in compositione mutantur atque alteratur ut in pharmacis dixit. In his enim nihil prohibet quod ex ambobus est, de melius & peius viniaque fieri.dicit An neque hoc neces larium est nisi per se bona sintJ ea, sex quibus componitu se audi quod definitur . nam in iis quae no per se fiunt Dona, sed sunt effective bona, nihil prohibeti tum non fieri bonu,ut in iis scilicet pharmacis, quae modo dicta sunt.JPossunt enim in talibus pamres esse effective bonae seorsum, ut lae & vinum quae mixta ad mutn compositum non et unt bona, sed effective mala.
136 Insuper si uni vocum est totum alteri. Non oportet enim, quem admodum neque in syllabis. Nulli enim elementorum ex quibus com ponitur, syllaba uni voca est:
Locum 68. assignat Aristot.& dicit, Insii per c unii cc est totum alteraJ stilicet patri,per quamri finituroterimenda est definitio.verbum vniuocum graece est,rerianiρ , nic tamen pro ζως no
378쪽
mine accepit qasi totu est eiusdem nominis cum partibus,interimeda est definitio. A lex ader autem Eper synonymu intelligit univocu, & aisignat exempla de definitione virtutis, quam Socrates dedit. dixit enim virtutem ei te sortitudine ustitiam,& prudentiam,& peccauit:quoniam virius est uni caunicuique partium,per quas definitur.Causam assignat,& dic it, non oportet enim scilicet tot si esse uni cum partibus per quas definitur, squemadmodum neque in syllabisJcum deliniuntur syllaba est Oniuora literis. nulli enim elementorum ex quibusJsyllaba coponitur, syllaba univoca est. l nam licet in hac dictione amo a,litera pro syllaba habeatur, hoc est per accidens,& raro.
13 - Praeterea si no dixit modum compositionis. Non enim lassiciens est ad cognoscendum dicere ex his . Nam non quod ex his,sed quod &sic ex his cuiusque compositorii substantia est,ut in domo. Non enim si
quolibet modo componantur haec, domus est.
Assignat locu sy.de dicit,spraetcrea sJaliquis assignauerit definitione totius ex partibus,& snon dixit modii compositionis.Jtotius,ex illis pambus,definitio est interimenda.Reddit causam & dicit. snon enim sufficiens est ad eosnostedumJdefinitiue aliquod totum, dicer ipsum esse ex his. nan non quod ex his,sed quod & se ex his, cuiusq; copositorum Gbstaua est.J assignat exemplii & dicit
sui in domo.non enim si quolibet modo componantur ii e domus est 'nam domus non est' simpli citer ex lapidibus lateritas ct lignis,sed ex his cum tali ordine. Nec syllaba est ex elementis, sed ex his eum tali ordine. CSed obiicies,nam haec est bona definitio,binarius est ex duabus unitatibus,& tamen nullus modus coptationis additur.Sed dicamus multifariam esse tot si, aliud quod indiget pluribus partibus tantu,ut numerus: aliud quod indiget pluribus partibus, ct praeter partes indiget ordinatione eam ut domus:aliud quod indiget his omnibus,& praeter l, c transnutatione earu murce vemixtu. Fortat se Aristot. intellexit locum de his rotis,quae ultra partiu mulsitudine indiget aliquo do.
138 Si aute hoc cu illo assignauit, primu quidem dicendu quonia hoc ocum illo dicitur,aut hoc & illud, aut quod ex illis .na qui dicit mel cum aqua, vel mel & aqua dicit vel quod ex melle & aqua.Quare si cuilibet
eorum quae dicta fiunt idem coiitebitur hoc cum illo, eadem conueniet dicere quae quidem dicta sunt prius ad utrunque eorum.
Cum Aristoteles docuisset interimere definitionem totius qu; datur per partes in recto, ut dice- do totum aliquod esse hoc, & hoc: & quae datur per partes in obliquo, ut dicendo totum esse ex his, nuc docet interimere definitione totius,quado per aries partim in recto partim in obliquo ut cum dicitur totum esse hoe csi illo.& dicit, si autem idefiniendo totu I hoc cum illo assignatui. J vi cum dicimus domu esse cooperimetum cum lignis & lapidibus. sprimu quidem dicedum quonia hoe cum illo dicitus bifaria, aut hoe & illud, hoe est,uno modo, cs per hoc cu illo intelligimus hoe ct illud. aut qa ex illisJ hoc est, alio modo,cu per hoc cu illo intelligimus esse ex illis. Quod aure hoe csi illo infria intelligamus,exemplo ostendit,& dici nam qui dicitimeti crassi esse mel cum aqua vel diacit mel & aqua, vel Ddicit J quod ex melle di aqua .quare si cuilibet eorum quae dicta senti cilicet tames,quod est soe ct illud qui m e uod est esse ex illis fidem cofitebitu6 aliquis esse hoe cu illo ita ut usit idem diecte hoe csi illo,ct illa duo,vel altem duo iiDeadeJscilicet loca coueniet dicere ad vir que eoruJsicilicet daemedo ea, quae quidem dicta sent prius.JQuare ad interimendi; definionem hoc modo assignatam,adducendae sunt eaedem considerationes quae prius habitae sunt.
139 Insuper diuidenti quoties dicitur alterum cum altero, cosiderandum si nullo modo hoc cum illo. ut si dicitur alterii cum altero, aut ut in aliquo eode susceptiuo,ut iustitia & sortitudo in anima: aut ut in i co eodem:aut ut in tempore eodem. Quod si nullo modo veru sit quod dictum est in his, manifestum est quoniam nullius erit asi nata demnitio. quoniam nullo modo hoc cum illo est.
Tradit etia hic propria qu da loca ad huiusmodi definitionu assima ne quoia primus est licet in ordine,ad numera locorum totius libri praesentis sit r. s secundu nullsi si nificatorum eius quod cit hoc cum ii selinitio totius a natur, interimenda est sub illo modo,& dicit, Inseper dividi
379쪽
A quoties dicitur alterum eum altero considerandia siJtotu quod definitur eo quod est hoe est illo nullo modo2significatorsi eius quod est hoe cu illoJ definiturina si sie,definitio est interimeda. Deinde exponit quot modis dicitur altera cum altero de dicit, sut si dicitur alterii cum alteroJ de hoe cu illo, multifariam dici potest, aut ut in aliquo eode susceptiuo, ut iustitude istitudo in anima aut vi in trico eodem,aut ut in tepore eodem.Quod si nullo modo veru sit quod diciu est in hisJscilicet significatis,cu dicitur mus est operimentu cum lapidibus, hoe est, s in nullo horii significatorii definitio illa domus intelligi potest, mani sestsi est quonia nulliusJscilicet totius,quod eo modo definitur, erit assignata definitis,quoniam nullo modoJ eo ii qui dicti sunt,domus est operimentu eu lapidibus aeshoe est cu illoJintelligitur. Quod vero ad exempla attinet, exemplum in eodem sescepti subiecto Aristoteles assignat,ut cum quispiam dixerit virtutem iustitiam cum sertitudinemam in eode sim sceptiuo anima viaelicet,iustitiaesi mrtitudo sunt. cper i exempla Alexander assere, de primo e a V aliquis definierit Brtitudine, re dixerit
pore est audacia,in eodem recta rauo est.
1 o Si aute diuiso quoties dicitur alterum cum altero, veru erit in e dem tempore utrunque esse, considerandu si contingit non ad eundem finem ut tuque dici. Vt si sortitudine definiuit audaciam cu recta intelligentia. Contingit enim audaciam quidem habere spoliandi recta a tem intelligentiam circa salubria. sed non sortis, qui in eodem tempore cum illo hoc habet.
Assignat lota 71.de dicit, Si autem diuise quoties dicitur alterum cum altero, vini erit in eodem tempore vimque et se,considerandu si contingit non ad eundem finem utrunque dici,J quoniam si non ad eunde finem v nque die r,definitio asignata est interimenda. I affert exemptu, x dicit, C sut si fortitudinem definitii J diritque sertitudinem ess audaciam esi recta intelligetia,Jhaee definiatio est interimenda.& declarat quo modo,& dicit, contingit enimJaliquem audaciam quide habere spoliandiJscilicet regnύ a rege per praelium Trecta aute intellissentiam circa Glubria.' S sic in eodem tepore habebit utrunque, Sed no sertis,iectosqui in eodem tepore eum δή ilicet cu recta intelligentia circa selubriasti J scilicet audaciam spoliandi habet.J oportet enim hin: ambo habere ad eundem finem,scilicet ad praeliorum pericula,quod est finis sertitudinis.
1 tu Insuper,si & ad ide ambo dicitiatur,ut ad medicinalia. Nihil enim prohibet & audaciam quandam & rectam intelligentia habere ad moclicinalia: non tamen sic sortis erit, qui hoc cum illo habet. Neque enim ad alterum, eorum Vtrunque oportet dici, neque ad idem quodcunque
ust. sed ad fortitudinis finem,ut ad praniorum pericula, aut si quid magis est illius finis.
Locu 73 .assignat,& dicit, Inseper si ad idem .i.eunde fine ambo .caudacia & recta intelli clas dicuntur vi ad medicinalia,Jdemtio assignata de sertitudine,quod sit audacia esi recta intelligetia, est interimenda.nisi ambo reserantur ad eunde finem,qui sertitudinis est,ut ad periculum in pr liis, non autem ad medicinalia.exponit autem hoc,de dicit, nihil enim prohibet de audaciam quandam, di rectam intelligentiabliquem habere ad medicinalia,Jut ad secanda vulnera. Potest enim aliquis medicus habere audaciam ad secanda vulnera cum recta intelli enita illa secandi, ad unu finem re-Diciens,scilicet ad sanandum patientem . non tamenJhuiusmodi me us sicJres ciens fine illum,tfortis erit qinJ videlicet hoc istilicet audaciam secandi cum illoJscilicet in recta intelligentia seca-di habet.Jassignat caulam,& clicit, necti enim urisq; ecrii oportet dici ad altersiJatq; arterii si fit audi aliquod totii recte definiri debet. veluti csi definitur cotinentia a, sit recta intelli etia cu pravo setia, & praua desideria ad alterii atq; alterii siunt na prausi desiderisi erit ad utenda venere recta intelligetia erit ad no utendu sed ad abstinentia. neq, ad idem quodcsiq; si oportet ambo dici ineq; ad eunde fine indisseret et,quicunq; sit ille finis,si ambo reseratur audacia & recta intellisentia ut ad sananda definitio sertitudinis recta est.
IseCoportet ut ambo reserat Lad Qttitudinis find si debet sertitudo recte definiri, ut ad planuu
380쪽
prieula autJad alique alisi finedsiquid magis est illi Jobnitudinis finis, Jut v ictoria.Ergo interi
menda est semper definitis,quoties illa duo no referuntur ad eunde fine, qui est rei quae definitur.
1 t Quedam autem sic assignatorum nullo modo sub dictam cadunt diuisonem. ut si ira tristitia est clim opinione parvipendedi. Nam cum propter huiusmodi opinionem tristitia fiat, hoc vult indicare, hoc cum hoc fieri aliquid. Hoc autem secudum nullum dictorum modo ru idem est ei quod est hoc cum illo esse.
Alexander arbitranir Aristot.velle assignare aliud peccarum in huiusmodi definitionibus, de peeratum est,quoniam nonnulli definiunt rem aliquam asserendo eam esse hoe cum hoc, ubi praepositione cu accipiunt secundu nullum modorsi, rii videlicet qui dicti sunt. Dictum est enim trifariam dici,hoe eum hoc,aut ut in eodem fiubiecto,aut in eodem loco,aut ut in eodem tepore. At hi rem alia quam definiunt, ut ira,dicetes iram esse hoc cum hoc,id est,tristitiam cum opinione parvipendendi.
Vbi pr positione eum,secundu nullum dictora modoru intelligui, sed intelisunt cla pro propter quet Pest pr postis causalis .Evo isti sic definientes errat,quia definiunt iram diceres eam esse hoe est hoe secuta nullii dictoru modoru .dicit I Qu da aute sic assignatoruJ a quibusda de eo quod est esse hoecia hoe nullo modo cadui sub dicta diuisione, J& sie erit Σ .peccatu.nam visitur in talibus definiti nibus praepositione quae est hoc hoc,& ad nullu sensum dictora. Et quod dixit,ex is exponit,&du it, ut si ires ut definiunt stristitia est csi opinione parvipendendinutuntur cu prΠ ositione,& adnuitu eorum sensum,qui dicti sunt non enim utuntur praepositione O, ad denotandu tristitia & opianione esse in eode loco, nec in eode tempore,nec in eode sebiecto. snam in propter huiusmodi opianionemJquae scilicet est parvipendedi tristitia fiat.Jfit enim tristitia in irato propter opinione parui- pendendi ,l hoe vult indicare hoc cu hoc fieri aliqhusa mihil aliud vult indicare est in definitione di citur cu opinione parvipendiai,nisi prog)ter opinione parvipendedi.Opinio enim parvipendendi ab altem,tristitia efficit in irato accepit aute parua pendedi passive. na opinio qua aliquis opinatur se esse opacti
t L Rursum si horti compositione dixit totum,ut animς & corpo iscopositione animal, primu quide cosiderandum,si non dixit qualis c positio: ut si carne definiens, aut os, ignis & aeris & terrae dixit copositionem. Non enim sussicit copositionem dicere. sed & qualis quaedam determinadum. Non enim quolibet modo copositis his caro tit,sed sic
quidem compositis,caro: sic autem, S.
Assignat locu 7s.& dicit Rursum si totum aliquis definiens s dixit Jesse copolisionem horuJid
est,harum partium nterimeda est definitio.& asiignat exemplsi,& dicit, utJli aliquis definiens ini- Hmes,ddixit esse feompositione animae & corporis 1 interimenda est haee desiit tio. & quod si intemmendasstendit primo per cosiderationematicundo ibi videtur autemJper rationes.De prima parte dicitJprimu quide conliderand siJ se definiens , non dixit qualis iapositio Jutrum,videlicet an mal sit compositio ex anima & corpore, anima di corpore refractis,an intensis, an nulla ratione v riam ut si earnem definiens. ut os,dixit c5positionem aenis, ct aeris,di ter J&subaudi aquς. non enim ei qui haec definit, sufficit compositionem dicere,iud de qualis quaeda determinandu no enim quolibet modo eompositis huJscilicet elemetis eam fit,sed sieJ .crefractis ad mediiun scopositis, fit caro,sie aute irefractis,sed non ad medium, sed dominantibus frigidis,& siccis elemensis fit os.JEr
go cum definitio sermo sit explicans esse rei portet ut explicet rei esse secundum omnem rationem.
3 Videtur aute neutru eoru quae dicta sunt,omnino esse copositioni idem.Nam compositioni omni dissolutio contraria est. Dictorii autem neutri ullo modo. Insuper si similiter verisimile est omne copositu compostione esse,vel nullii, animal tu aute unumquodq; cu sit copostum non est copositio nullum profecto alioru copositorum compositio erit.