장음표시 사용
361쪽
A homo. Quare non aptabitur ad ideam definitio. Simpliciter autem in quibus apponitur effectivum, aut passivum, necesse est disio nare in idea terminum. Siquidem tin passibiles, & immobiles videntur esse ideae ii , qui dicunt ideas esse. Adversius hos autem & tales orationes
Loeus quadragesimust timus est inspicere ad ideam.na s desinitio conuenit ideatis,& nonideis,interimenda est definitio.Vt si diceret quispiam hominem animal rationati mortale, nota bene definit . quoniam haec definitio non competit ideae, non enim idea est mortalis,veI passi bilis.dicit IConsiderandum Se in idea,si dictus terminus,J qui assignatur ideatis, Laptabitur,lscilicet ipsi ideae .nam si non potest aptari,definitio erit male assignata. Dico cosiderandum e se ad ideam,snam in quibusdam,J lcilicet definitionibus non acciditJ ut sint eaedem ideato rum,& idearum.& assignat exemplum in opinione Platonis, ac dicit, fui quemadmodum Plan to definiuit addens in definitionibus animaliumJ ideatorum ipsiam fmortaleJ pro differentia, dixit enim hominem esse animal rationale mortale: equum veru animal irrationale mortale, haee ergo definitio est interimenda, idea enim non erit mortalis, ut iris homo,J scilicet per se sumptus, ac separatus, sed hic homo ideatus, squam non aptabitur adi deam, J scilicet hominis definitioJ illi,d: sie interimitur.5: quasi assignas uniuersalam regula dicit, Simpliciter aut Jhoc est,uniuersaliter, in quibusJ scilicet definition bus sapponitur efKAiuum aut passi-uum J vel aliquid quod significat passionem vel actionem, inecesse est terminumJ sic assignatum dissonare sit idea , si quidem impassibiles, de immobiles videntur esse ideae iis, qui dicuneideas esse J scilicet Platonicis . Tunc assiignat utilitatem huius loci, de dicit, Daduersus hos autem de tales orationes,J id est,definitiones,futiles sene.J nam possumus argumentari ideas non
bene definiri,quia definitiones tales competunt ideatis,non autem idcis. Locus QUADRAGEsIMUS OCTAVUM
tot'I nsuper si eorum, quae secundum aequivocationem dictitur, unamc definitionem omnium communem assignauit.Vniuora enim quorum una est secundum nomen ratio. Quare nullius eorum quae sub nomine sunt, assignatus est terminus, quoniam similiter ad omne aequium
Locus quadrasesimvsoctauus accipitur per inspectione ad ea, quae nomen uiuocii signifi- eat . di dicit, rInsuper si eorύJ scilicet significatorii, quae secundit aequivocationem dicunturJhoe est,signiticantur ab uno nomine, unam definit onem omnium commune assignauit J su audi interimenda est ratio . Quoniam cui Alexander inquit in iacit ea univoca. quod Aristot. syllogizat sic, univoea sunt,quorum una est secundum nomen ratio.J Adde minorem sed horum aequivocorum per adueriamum, est secundum nomen una communis ratio.ergo Mc Ruivoca erunt univoc de ratione tangit solam maiorem, de dicit, sunivoca enimJ subaudi sunt, quorum una est secundum nomen ratio.J haec suit maior, tera supplenda sunt. Cum adduxiiset adhoe absurdum quod videlicet ea aequivoca essent univoca, declarat quo nam modo hoe est absurdum,d: dieit,s quare nullius eoru,quae sub nomineJ scilicet ipso aequi uoco stant, assignatus est terminus.quoniam similiteri definitio illa fad omne aequivocum adaptatur.J Eego illa definitio non magis erit unius significati quam sterius.Hoc autem est iusiurdum, de contra naturam nominis aequi uoci.nam cu de nomine aequivoco assignatur una definitio, illa semper videtur magis esse unius signincati quam alterius, alioquin aequivocum c ut diximus
1oi Passus autem hoc est & Dionysii vitae terminus.siquidem ea motus est generi nutriendi naturaliter inseruiens. Nihil enim hoc magis animalibus quam plantis inest. Vita autem non secundum unam specie videtur dici,sed altera quidem animalibus,altera plantis inest.
Tune exponit id quod dixit,exemplo definitioni ,quam Dionysius Philosephus academicus assignauit de ipsa vita,& dicit, spassus autem hocJ scilicet peccatum est de terminu; 4 id est, definitio ἱ vitae Dionysi. s quidem eaJ xt inquit) sest motus naturaliter inseruiesJ id est .
362쪽
naturaliter accommodatus generi nutriendiJ id est,generi eorum, qri nutriuntur Cum enim EDionysius Philosophus definisset vitam dixit vitam esse motum, qui naturaliter accommodatur generi eorum,quς nutriuntur.Quod aute haec vitet definitio hune defectum patiatur,ossendit,& dicit,fnihilsnim hoc magis animalibus quam plantis inest.J Animalibus enim & plantis aequaliter inesse videtur motus,qui naturaliter accommodatur generi eorum, quς nutriuntur. Quod non ita esse ostendit & dicit, vita autem non secidum unam speciem videtur dici, altera quidem animalibus,stera plantis inest.J Ergo Dionysius pcccauit,cum asi nassta vitie definitionem communem,ac si vita esset univocum,cum tamen reuera non sit una vocum quippiam,sed aequivocum.1οι Contingit igitur & secundum electionem sic assignare terminum, acsi univoca,& secundum unam specie omnis vita diceretur. Nihil autem prohibet & eum qui conspicit aequivocatione, & qui alterius vult definitionem assignare latere non propriam, sed communem utrique oratione assignado.Sed nihil minus,si utrovis modo fecerit, peccauit.
Dubitat Arisoteles contra dicta didicit. Contingit igitur, de secundum electione se assignare terminii ac si univora,ct secundum unam flecte omnis vita dicereturJ .d ad electioianem libitumque definietis est definire vitam ac si esset aequivoca, δι ac si esset univoca: ergo si definietur vita,ac si esset ea univoca, non peccauit, cum pro arbitrio erat illud eligibile. sic enim Alexander exposuit hunc locum. Respondet Aristote. pro arbitrio vitam definiri Dosse de vi quid univocum,ct ut quid quivocum5ed bene definiri ut quid univocum, non est pro arbitrio eligibile,quia quouis modo qquivocum destitatur ut uni cum, peccatum committitur In nobis enim est bene,& male definiresed non est in nobis bene dcfinare uno modo,ouod non est eo modo de ibile.dicit, nihil autem prohibet de eum , qui conseicit,4 di consuerat an qui uocationem, di qui vult alterius ' scilicet iisnificati Jdcfinitioncm a1rignare , latere non propriam ed communem utrisque' scilicet soticatis forationem assignando nam, ut lateat pro arbitrio illud facere tot cli,cum possit pro arbitrio bene, de non bene desilire . fsed nihil minus s utrovis modo fecerit,peccauitaquia vita bene definiri noli potest,nis,ut qui- Guoea. Hoc autem pacto si definiatur, oportebit tot assignare definitiones, quot sunt specie
lectuatur mutuocum cc ira pol sinpliciter,scilicet ut bene definiat. e Alexander vero aliter exponit ubi annotatione dignu, viti, de accepit verbum sutrouisJ pro utroque quas dicat, sed si viroque modo secerit,peccauit , quoniam illud bene fieri non potest, nisi uno modo , scilicet ut vita est quid aequium cum. Ex iis sequitur mutuocum definiri posse ut uni cum, ut definiens lateat, non autem bifariam posse mutuocum definiri ut univocum,aut cum definiens assignat unam communem definitionem omnibus fgnificatis quae non magis uni quam alteri competit,aut cum definiens funal unam definitionem uni sisnificatorum, de ea utitur,vi communi Omnibus signiscatis. Dicit ergo secundum hane expositionem Arisole. uod licet pro arbitrio definiens possit primo,& secundo modo aequivocum definire, tamen ti utrocis modo fecerit, peccauit J quia nec hoe nec illo modo aequivocum potes vi univocum desniri Sed prima expositio,*iam nos acsgnauimus,magis placet verbis Aristotelis.
io 4 Quoniam vero aequivocorum nonnulla latent , interroganti quidem, ut univocis Vtenaum. Non enim aptabitur alterius terminus ad Halterum. Quare videbitur non distinguendum hoc pacto. Oporteret nim in omne univocum aptari. Eidem autem respondenti distinguendum est.
Iuni res Aristotel .assignare cautelas nonnullas asserunt circa locum quadragesmuminanum,cautelas has vocant etiam idoneitates, ut Albertus. Sed de nominibus nulla sit nobis cura explicat itaque cautelam primam ex parte opponentis, de eandem poste ex parte respon-
demas, & dicit, s Quoniam vero aequivocorum nonnulla latentJ virum scilicet univoca, an aequivoca sint deo sinterroganti quide scilicet qui opponit, eisivi uniuoeis utendum4 ad Marsus respondentem, non enim,J cum eis utetur vi univocis, sapiabitur alteriusJ ligniscatisterminus ad alterumJ significatum sed communiter terminus habebitur a ruspondemouet conueniens omnibus significatis,propterea co ludit, Quare videbit J pro astutia atque cautuu
363쪽
Α opponentis habenda non distissuendum hoc pacto,d scilicet mulaocum, quod latet utrum sit Gocum. Oporteret enimJsubaudi si distingueretur, aptariJ scilicet terminumas natasin omne univocum.Jhoc est,in omne significatum aequivoci,quod nequaquam fieri potest pellat autem omne significatum ςquivoci univocum, quia re vera est univocum, cum sub uno aequivoco plura univoca contineantur.Deinde ostendit eandem cautelam ex parte res de tis,& dicit IEidem autem respodenti distinguendum est.Jsubaudi ,si talis esset assignata ratio, ri ostendat communicationem significatorum esse solum secundum nomen. Nam sie distinguendo patebit assisnatam rationem non omnibus unificatis comunemesse. Vt si aliquis ansienasset motus definitione quω videlicet sit transmutatio secundum locum, eum motus stetiam alteratio,demonstrare oportet quoniam ipsi alterationi non conuenit data definitio. Praeterea cum motus non sit univocus,sed aequivocus, nam quod univoce dicitur, oportet in omnibus de quibus dicitur, competere secundum eandem rationem ideo res dens ipse monstrare debet qudd motus sit aequivocus, de tamen isse opponens defiesuit motum secundum locum,qui est primum motus pro omnibus motibus.Haec expositio est Alexandri.
a ros Quoniam autem quidam respondentium uni vocum quidem dicunt aequivocum,quado no accommodatur ad omne assignata oratio: aequivocum autem univocum, etiamsi ad utrunque accomodetur,prae
consessione utendum pro talibus, aut praesyllogizandum quonia inui
cum,aut Uniuocum,aut utrunque fuerit. maSis enim concedunt,non
ptimi dentes quod futurum est accidere.
Secundam cautelam assignat, in qua docet interrogantem uti priconfessione ab ipso res dente habita de dieit. s Quoniam autem quidam respondentiumJ proeter inscitiam sam moro sumuocum quidem dicunt aequivocum,quandoJ videlicet statio assignataJab eis snon accommodatur in omneJ sisnificatum univoci Ut si animalis definitio ab eis assignata esset substantia animata irrationalis.Cum enim haec assignata ratio non couenit omnibus animalibus, cogitur respondens dicere eam non esse communem. de se compellitur dicere animal, quod est univom esse aequi cum, quoniam in aequivocis non potest una ratio assignari, aequivocuc autemJ propter inscitiam svniuocum,etiam si ad utrunqueJ scilicet significatum, ratio ab eis assignata saccommodetur,4 ut si motus definitio ab eis assignata, esset actus mobilis quo est mobile.nam cum haec definitio omni motui comperat,eogitur respondens dicere motum, qui est aequivocus,esse univocum,nam in univocis una communis definitio est.Tune docet opponentem,qui interrogat,uti cautela atq; pKconsessione,quasi dicens,qQ ut diximus aliqui res 'detium ob inscitiam dicunt ςquivoca esse univocara: univoc esse aequoca,propterea ab interrogante arguuntur,quod non bene ratione asi nauerint.& ut interrosantes possint facile arguere respondentes,sp consessione utendum pro talibus ut PKsyllogietandum quoniam animal vel motus, quippiam triuiuocum,aut uni vocum aut utrunq; fueritJ id est, oportet inte rogantem cogere respondentem concedere,virum definitum mutuocum sit, an univocum, an utrunque .de inignat causam,dc dicit,fmagis enimJ respondentes videlicet sconceduntJ veritates,ut exponit Alexander, vel intentii interrogantis, cum respondentes interrogatur in principio disputat ionis, non priuidentes quod futurum est accidereJ ex concessione . id est, sutura arguitionem,quae sequitur ex concessione . hanc enim magis in fine quam in principio disputationis, ptvident respondentes.Et ideo liberius concedet quod interrogans quirrit, cum responD dens cogitur in principio.non enim priuidet argutionem, quam intendit interrogans. Exemplum vero huius rei est,ut Alexinanquit,si aliquis definiret bonum, de diceret bonu esse quod. in aptum facere bonosinam conuenit confestionem accipere ab ipso respondente,utrum scilicet bonum aequi cum, an univorum est. δ: si respondens univocum concedit esse, cum ostendet interrogans non omnibus bonis in natam definitionem competere, relinquetur ve -- dens argutus.Sinautem respondens asserat bonum esse aequivocum, enitendum est unam definitionem in nare ipsi bono.de sic respondens etiam relinquetur argutus.
ios Si autem non facta consessione dixerit aliquis univocum aequiu cum esse, propterea quia non accommodatur & in hoc assignata oratio, considerandum si huius oratio accommodetur & ad reliqua. Nam manifestum quoniam univocum erit reliquis .Si aute non,plures erunt
364쪽
des nitiones reliquis,quoniam duae secundum nomen orationes accom hmodabuntur ad eadem:& quae prior assignata est,& quae posterior.
Haec est tertia cautela per quam docet arguere respondentem eum,qua asserit univo mecse aequauocum. & primo pmponit illud quod respondens asserit, & dicit, L Si autem non iacta contes sioneJ respondentis respondens faliquis dixerit univocum aequivocum esse, propte ea quia non accommodatur di in hoc assignata oratio, id est, propterea quia oratio assignata 1 respondente non accommodatur huic speciei,quae sub univom continetur. ut si dixerit re pondens animal aequivocum esse,quia substantia animata sensitiva strationalis non competithonum,docet tunc Aristote ainuere respondentem, & dicit, sconsiderandum si huius, J Llicet animalis foratio accommodetur di ad reliquaJ scilicet ad equum, ad bovem, di ad canem, nam si conuenit reliquis,fmanifestum quoniam univorum erit reliquis.J di sic arguetur inquantum cogitur concedere esse univorum quod dixit aequivocum esse . nam quorum est 'una ratio4lhaec sub uno vniuoco univoca sunt. s Si autem animalis definitio quae ini nata est a spondente, nonJ accommodetur reliquis,oportet subaudi,ut reliqua habeant detinitionem commune quae eis tantum competit,quae se alia ab asiignata, ut puta substantia animata sen naitiua irrationatas.haec enim omnibus competit animalibus,quae sunt alia ab homine.Et oportet etiam ut sit alia definitio communis,quae & homini,& omnibus competit,v t substantia animata lansitiva. Et propterea dicit, si autem nonJ accommodetur reliquis, plures erunt de finitiones reliquisJ scilicet accommodatae. videlicet propterea reliquis, ct communis omniabus, squoniam duae secundum nomen orationes accommodantur ad eadem,' id es ia reliqua.. quae iunt alia ab homine. di quae prior assignata est,J ut substantia animata sensitiua irriti natis,quae solis brutis competit, sti quae ponerior, J talicet, substantia animata sensitiva. hae
enim delinitiones ambae erunt earundem specierum.& sic arguetur respondens dupliciter primo quia cogitur dicere earundem ecierum esse duas definitiones. Secundo quia cogit 'dicere elle univocum,quod dixit esse aequivocum, nam cum cogitur assignare duas ctfinitiones,quarum posterior est omnibus speciebus communis, cogitur dicere animes propter unitatem illius definitionis eue univocum,quod tamen ipse posuit aequivocum.
1o Rursum siquis definiens aliquid eorum, quae multipliciter dicumtur,& oratio non accommodetur ad omnia. quia aequivocum esse non Gconcedit. nomen etiam dicit non ad omnia accommodari, quoniam πάι m. nec oratio. Dicendum ad eiusmodi , quoniam nominatione quidem
k Qp xxςx xi , qRV tradita & quae seruata est,& non dimouere talia. di qu. Nonnulla tamen non dicendum similiter,ut plures. ,
iuxta se- Ηaec est quarta cautela, pro cinus declaratione sciendum esse,quosdam, ques cum definiunteuta est. siquod aequivocum,& definitionem quam assignant, inuemunt non omnibus significatis a commodari dicunt duo Primum quod illud aequivocum sit uni vocum . secundum quia nomen illud non omnibus significatis accommodetur,quia oratio non omnibus competit,& quis non omnabus significatis accommodatur, volunt nomen illud esse remouendum, esteq; novumq-videlicet compe seu &-ratio pro omnibus accommodetur.Docet ergo Aristote. opponere contra hos se afferent ex Ff -α -- L- secundi, dicenses mς incere,quantum ad hoe,quod scilicet nome
vulgares cicunt, & idiotae. at capientes aliter dicunt . quare licet pleri que loquendum. ut plux , men in quibusdam loquendum &sentiendum, .i sapientes. ' ' ' r
io8 Si autem alicuius complexorum assignetur terminus considerat
365쪽
A dum est et,qui aufert alterius eoru,quae complectuntur orationem,si est& reliqua reliquimam si non, perspicuum quoniam neque tota totius. Et ut si quispiam definierit lineam finalem rectam,finem plani habentis fi 'rin trines cuius medium superadditur finibus. Si finalis lineae oratio est, finis plani habentis fines rectae oportet esse reliquum, cuius mediu superad- έ impii, ditur finibus.Sed infinita neque medium, neque fines habet, recta aute si
est.Quare non est reliqua reliqui oratio.
Nunc transi ad loca eam definitionum,quae assignantur de terminis coplexis, & assignat primu locum,qui in ordine caeteroru locorum,H.6s.α talis est, si assisnetur definitio alleuis ius complexi,verbi gratia,hominis albi,& dicatur,animal irrationale da regatiuu visus, considerandu si ablata detinitione alterius partis,illius scilicet,disgregatiuu visus, quae est definitio albi,relliquum, videlicet animal irrationale sit definitio reliquae partis, scilicet hominis quia si B non,definitio interimenda est,quonia tota definitio n5 erit totius,dicit.sSi aute alicuius comis plex.ru asiignetur terminusJ a definitio, quae videlicet ut Alexander inquit sit ex tot partialibus definitionibus ex quot partibus constat definitu, et,qui aufert alterius missi, quae co- plectuntur orationemJ id est, qui aufert altera partem orationis quae est partis alterius,ex qua constat definitum, sconsiderandum est i est & reliquaJ pars definitionis reliqui J scilicet reliquet partis definiti .ut si animes irrationale sit definitio hominis, si est reliqua pars definiti, nasi nonJ fuerit definitio reliquet partis,scilicet hominis, perspicuum quonia neque totaJ definitio scilicet animes irrationale di resatiuu visus,erit stotiusJ.c. complexi,videlicet hominis albi.deinde assignat exemptu,&dicit. ut si quispiam definierit lineam,finalem, recta δ& per finale intelligit finitam.q.Lut si quispiam definierit hoc taplexum, quod est linea finita re- .Est enim Me coplexum ex tribus partibus copositum,quarum prima est linea, cuius definitio est finis plani,id est, superficies.secunda vero pars est finita,cuius definitio est habens fines, Tertia denique pars est hoc.videlicet recta, cuius definitio est,cuius medium interiacet extremis. Ergo illius complaxi tota definitio erit,finis superficiei, habentis fines, cuius medium interiacet extremis. Est enim haec definitio composita ex tribus partibus, ceu definitum ex triplum & dicit ut si quispiam definierit, lineam finitam, recta
-- Ο cur irs definitio est lineae, quae est prima - ν quae erat secunda pars aefiniti, se
ius medium superadditur finibusJ hoc est, non discrepat ab extremis. & hoe est definitio rectet, quae erat tertia pars definiti. Atiuot.aute definitum hoc complexum diuisit in duas partes αdicit, si finalisJ scilicet si finitae lineae soratio est finis planiJ id est, superficiei thabentis fi nes,4 haec est definitio primae partis delinitiassignat secundam,& dicit, rectae,J quae est secunda pars definiti, soportet esse reliquum videlicet scuius medium superadditur finibus.J dein
de ostendit hanc secundam partem definitionis,non esse definitionem secundae partis definiti, interiacet
bus patet recti demutionem non esse,cuius medium interiaceῆ extremismam rectam infinitum rectum est,cvius neque medium,neque extrema sunt. - Lo C Us I N QI AGE II Mus.
Vios Insuper si cum sit compositum quod definitur,aequimembris ora
tio assignetur definito.aequimembris autem dicitur oratio esse,quando quot fuerint composita,tot & in oratione nomina,& verba fuerint. Necesse enim in talibus ipsorum nominum commutationem fieri, aut omnium,aut aliquorum . quoniam non plura nunc quam prius nomina dicta sunt.oportet etiam eum qui delinit,orationem pro nominibus C
lanare maxime quidem pro omnibus.Si autem non, saltem pro plurisbus. Sic enim & in simplicibus,qui nomen commutat, non definiturus est, ut pro tunica VςMM- Α
366쪽
Locus.so .est, definito existente eomplexo considerandu si definitio,quae de eo assignatur, Est aequi membris definito, quoniam si sic,interimenda est definitio.dicit, sinsupers eii iit compositum quod definitur,aequimebris oratio, in netur definito,J subaudi interimenda est definitio. Deinde exponit,quid velit ipse intelligere per aequimembrem,quod graece dicitur ἰσό mo Je dicit. Equimembris autem dicitur oratio esse,quando quot tuerint coposita,J nomina, verba in ipso definito tot de in oratione nomina, & verba fuerint J sta, ut cuique verbo unumquodque respondeat .Deinde asiipnat duas rationes huius considerationis, ibi secunda, Oportet etiam J de prima parte dicitiNecesse enim in talibusJ id est in sic inignatis defini tionibus sipsorum nominumJ quae indefinito sunt comutationem fieri aut omnium, aut aliquorumJ ad nomina,& non ad orationes, quoniamJ cum non ponantur orationes pro nominibus secundum adueriarios non plura nomina nunc si prius dicta sunt,4 Hoc autem absurdii est quonia nominis ad nomen comutatio hon est definitio,sed potius interpretatio:erso si des nitio debet esse comutatio fieri debet ad orationes,& no ad nomina. Cur vero dixit aut oi aut aliquorii J postea dicemum e Quod vero ad verba attinet,verbum necesse enim in praecis codicibus legitur,necem autem Alexander autem loco verbi aute,habet mi, hoe est na,vel enim & se legi debet.Deinde assignat secunda ratione,& dicit sotortet etia eu et definit,ora Fiione pro nossius assignare,J ct no nomen pro note permutare.Et qua non semper P unoquoque note oratio poneta est deo addit, maxime quidem pro omnibusJ stilicet nostra oportet orationem assignare, si autem nonJ pro omnibus oportet oratioue assignare, saltem pro plu ribus J nominibus quae ponuntur in definito,oportet oratione assignare,& hoc declarat Alexi. nam dicimus syllogismum demonstrativit syllogismu esse, qui constat ex veris primis immedia tis causis conesusionis. i pro syllogismo non commutatio facta est adorationem Causam tem,quia syllogismus est genus ad syllogismum demonstrativum. Pro demonstrativo autem adorationem iacta commutatio est,cum videlicet additur,qui costat ex veris,& reliquis. Similiter cum dicimus,album corpus est corpus quod disgregat visum. Vbi pro corpore non facta est commutatio ad orationem,quoniam corpus pro genere accipitur, sed pro albo trasmutatio adorationem factam esse constat. Non ergo oportet pro omnibus nominibus definiti orationem accipere,sed aliquado sussicit pro multis eas habere. inod vero pro omnibus vel pluribus nominibus oratio ponenda sit,probat,& dicit .sicut in simplicibus,ita in compositis, in simplici
bus enimJ id est sed in simplicibus squi nome commutat,4 subaudi in nomen, definiturus est,utJ qui spro tunica vestemJ accipit,non definit:ergo in compositis,qui pro nominibus no Gmina accipit,non definit. Locus QPINQv AGEs Vs PRIMUS.
lio Adhuc autem maius peccatum erit,si & per ignotiora nomina comutationem fecerit. Ut pro homine albo, terrigena candidum. Neque
enim definiuit,cum minus sit clarum quod sic Zicitur.
Locum hune Iuniores intelligunt in commutatione nominu ad orationes. Nam csi nomina quae pontitur in ipso definito comutetur ad orationes ignotiores illis nominibus, interimenda esse definitionem asserunt.Ego vero iuxta verba intelligo in comutatione nominu d niti ad nomi a & non ad rationes.dicit enim hoc pacto, Adhuc autem maius peceatu erit si &J definiens sper ignotiora nominaJ nominum definiti scommutationem fecerit,J nam duplex pec
catum comittitur.prim,quia nomen non mutatur in orationem: secund quia comutatur
ad nomen ignotius.& q, ita intelligat,exemplum demonstrat dicit enim fui pro homine albo, terrigenam candidum,4 in hac enim commutatione pro homine terrigenam, de pro albo candidum acceptis vero sic dicens non definiat,probat, de dieit, fNeque enimJ qui sc commuta- Ηuit,definiuit cum minus si clarum,quod se dicitur.J
in Considerandum etiam in commutatione nominum, si non ide adhuc significent. Vt qui contemplativam scientiam, opinionem contemplativam dixit.Nam opinio scientiae non ide est.Oportet aulcm, si debet,& totum idem esse. Nam contemplativum quidem commune in utrisque orationibus est, reliquum vero disserens.
Hunc quoque locum Iuniores intelligunt in commutatione nominum ad orationes. Nos vero intelligimus ut verba sonant.dicit enim Aristoteles, fConsiderandum etiam in commutatione nominum,J quae fit ad nomina, fsJ videlicet nomina ad quae commutatio fit, non
367쪽
A idem adhue significentdeum nominibus definiti, quae commut Antur. Nam se erit triplex recatum ut consideranti patet.Deinde assignat exemplum,& dicit fVt qui cotemplatium scietiam opinionem contemplativam dixita in hac enim commutatione, latur scientia in opinionem Remanet autem incommutata altera pars. Quod autem non bene commutetur scientia in opinionem, declarat,& dicit .sNam opinio scientiae non idem est,Jid est non aequi pollet. scientia enim de ius est, quae non possunt aliter se habere . At opinio &de his est, queae potaunt aliter se habere, & quae semper eodem modo se habent. Oportet autemJlubaudi ea idemsgnificMesssi debet & totumJhoc est definitio idem esseJsaubaudi cum deisin ito. ΓNam comtemplativum quidem commune in utrisque orationibus est, J cum non permutetur ad aliud nomen. Reliquum veroJ scilicet scientiatdifferensJab opinione quae ponitur in secunda oratione.ergo si haec duo non aequipollent, non erit tota definitio desinito toti eadem. id est no erit tota haec oratio cotemplativa opinio quae pro definitione habetur ab aduertario, toti definito,scilicet scientiae contemplativae eadem ergo si debent in omnibus aequipollere , loco scientiae accipiedum est aliquod nome quod idem significet. nam in alio termino eadem sunt
omnino. B L OC Vs Q v I N Q V AGEs I Μ v s T E RT I Vs.
ni Insuper si alterius nominis commutationem faciens, no disserentiae, sed generis commutationem fecit,ut in eo quod nuper dictum est: ignotius enim contemplativa quam scientia. Nam hoc quidem genus, illud
autem disseretia. Omnibus autem notius est genus, communius enim est. Quare non generis sed differentiae oportebat commutationem fieri.quoniam ignotior est.
Locus er est ut est in nominum commutationibus, quae fiunt ad nomina, consideremus.nassi alteriuς nominis commutationem facienRJ& non omniu, non differetiae,Jquς immanitellior est, sed generis Jquod manifestius est, scommutationem fecit commutatio interimenda est.nam oportet immanisestioris commutationem facere. Vt in eo)exemplo, quod nuper dictum est, ut videlicet si quis dixerit scientiam contemplaturam, opinionem contemplativam. In hoc exemplo scientia genus est, nam diuiditur in contemplativam, di activam e contem- C platiuum autem differentia.Cum igitur scientia commutetur,quae genus est, & non ipsum contemplatiuum,quod est differentia,naee commutatio ulterimenda est,atque nullo pacto pro definitione habenda.Assignat autem causam,& dicit. Ignotius enim contemplativa qiram scientia nam hoc quidemJscilicet scientias genus illud autemJ scilicet contemplativa disserentia est. omnibus autem lscilicet disserentiis, & speciebus notius est genus, communius enim estJomnibus.ideo concludit fQuare n5 generis sed differentiae oportebat commutationem fieri, quom Jdifferentia ipsa ignotior mJscilicet ipso genere, . .
iis An haec quidem ridicula reprehensio est,nihil enim prohibet diffsrentiam quidem notissimo nomine dici.genus autem no. Sic aurem rebus se habentibus per icuum, quoniam generis, & non differentiae secundum nomen commutatio facienda est.
Obiicit iis quae dixit,nam contigit aliquando differentiam notissimo nomine dici,genus auri tem non .ideo dicit,fAn haee quidem ridicula reprehenso est,J cuius causam assignat, de dicit. V sNihil enim prohibet differentiam quidem notissimo nomine dici genus aute non. J ut in hoc exemplo,omo est intellectualis bipes. Bires enim adsensum notum est , intellectitatis 'autem vix nobis patet Tunc quas eorrigens se aicit . Sic autem rebus se habentibusJ disserentia no tioreJperspicuum,quoniam generis,& non differentiae secundum nomen commutatio facienda est. At ubi differentia fuerit ignotior,siciendum est ut diximus. QAod vero ad rem atti
net,annotatione dignumsienus eis semper natura notius:Differentiam vero aliquando notiorem quo ad nos. L o C V s Q v I N QI AGEsIN vs Q v ARTuri
Π si autem non nome pro nomine,sed orationε pro nomine comutauerit, manifestum quoniam differetiae magis quam generis definitio assignanda est. quoniam cognoscendi gratia delinitio assignatur. Minus
368쪽
enim differentia quam genus nota est.
Quinquagesimus quartus locus est,cum dicit, Si autem non nome pro nomine,sed oratio-m pro nomine J definiens s commuta uerit, nunifestum quoniam differentiae magis quama ignotior,allignat, α dicit, Minus enim differentia quin bnec sibi aduersatur Aristotel. cum hic dicat disterentiam minus quam genus notam csse, supra autem qudd aliquando differentia genere notior sit. Nam supra de nomine locutus est, hic autem de re.Nomen enim digerentiae aliquando notius est nomine generis, res autem quae nomine disterentiae sgnificatur semper minus nota est ut Alex inquit re,quae significatur nomine generis.Est autem res quae per genus significatur, notior re quae significatur per differentiam. quoniam ut Alexan.inquit per genus no magis hoc,q aliud ex eis quae sub genere cotinetur, significatur.At per differentia unum determinatum quod sub genere est, signatur.ergo circa genus minus,quim circ* differentiam errare possumus. .
ii Si autem disterentiae terminum assignauerit,considerandum si & si
cuius alterius communis est assignatus terminus. Ut cum imparem n merum, numerum medium habentem dixerit, determinandum qu nam pacto medium habentem. Nam numerus quidem communis in utrisque orationibus est. Imparis autem trassumpta oratio. Habet aute& linea,& corpus,medium,cum non sint imparia. Quare no erit vib
Assignat locum. s s.& dicit fSi auteJsubaudi in comutationibus terminorum ad orationes, sdifferentiae terminum assignauerit considerandum si alicuius alterius communis est assignatus terminus,Ji iam si sic,definitio illius differentiae est interimenda,& consequenter tota definitio .quoniam oportet definitionem propriam esse eius,cuius est,, ad nihil aliud accommodatam esse. Deriae assignat exemplum,& dicit, Vt cum imparem numerum,Jquod est complexum quippiam,definiens dixerit numerum medium habentem.J Modo circa nac definitione . ostendit non generis,sed differentiae fictam esse commutationem ad orationem,& dicit, Γει- terminandum quonam pacto medium habentem'se habeat,virum est commutatio generis icia licet numeri, an differentiae,scilicet imparis. & ostendit illud esse commutationem imparis, α non ipsius numeri,& dicit, L Nam numerus quidem communis in utrisque Orationibus indscilicet tam in Oratione quae definitur,quam oratione quae est definitio.ergo numerus est Π-nus,& non commutatur ad orationem. Imparis autem,Jquae in prima oratione differetia es, stranssumpta oratioJest.Nam cum oratio uassumpta non sit numeri,erit ipsius imparis, ct sic erit differentiae,non generis. Deinde ostendit hanc definitionem imparis aliis etiam competere,& dicit, Habet autem & linea & corpus medium, eum non sint imparia,Jideo concludit. Quare non erit utique definitio haec imparis.Jscilicet propria,& fie est interimenda
iis Si autem multipliciter dicitur medium habes,determinandu quomodo medium habens. Quare aut reprehensio erit, aut syllogismus, quoniam non definiuit.
In praesenti parte remouet cauillum,& dicit, fSi autem mestipliciter dicitur medium ha- uben KJ tuc subaudi dici posset respodendo,quonia licet linea & corpus medium habeant,tame
men non eo modo,quo numerus.Nam impar habet medium unitatem supra extremitates: at
tinea & corpus habent punctum pro medio.Contra obiicit,& dicit,Licet medium habes multipliciter dicatur,tamen DdeterminadumJest prius quam difierentia commutetur ad oratione,
squo modoJimpar sitfmedium habens.quare'ca non sit facta distinctio, sint respreheso erit, aut syllogismus)probas dicit,squonia non definiuit. J quonia non praeautinxit distinguenda.
117 Insuper, si id, ius quidem oratione assignauit, in entium: quod autem sub oratione,non entium.ut si album quispiam definierit col rem igni permistu. Impossibile enim incorporeum corpori permisceri.
369쪽
o Quare non erit color igni permistus,tamen album est.
Aisignat locu quinquagesimum sextum &dicit, sinsuper siJvel in assignanda definitione
alicuius vel in commutatione differentiae ad orationem ia,cuius quidem orationem assigna-
uitiid est ii ipsum definitu sese entisi' hoc est, de numero entium, quod autem sub orationeJfuerit de numerosnon entiv,Jsubaudi interimenda est definitio. affert exemptu,& dicit, Vesi album quispiam definierit Jasserendo album esse colorem igni permistum,Jsubaudi hic peccauit,quoniamens definiuit per non eris.na albu, quod definitur,est ens.color igni permistus, per quod defini est non ens qa probat,dc dicus impossbile enim incorporeuJquale color est, qui accidens incorporeu est quatenus color non est corpus, corpor scilicet igni spe isteri. quare cu color igni permistus sit non ens, albuc non erit color igni permistus, tamen album GiJ . eQuod vero vi exemplum attinet, nonnulli per colorem rem corpoream Intelligunt, per ignem rem spiritalem & incorpoream,& mentiuntur, quoniam coIor est accidens, quod non est corpus ignis autem substantia est corporea, de elementum,& corpus. ergolex colore det igne mistio fieri non potest.
118 Insuper quicuque no diuidui in iis,quae sunt ad aliquid ad quod di. citur,sed in pluribus c5prehendetes dictit, aut omnino,aut in aliquo falsum dictit. Ut si aliquis medicinam disciplinamentis dixerit. Nam si nullius entium medicina est disciplina, manifestum quoniam tota oratio mendax est.Si autem alicuius quidem alicuius autem no,in aliquo falsa erit.Oportet enim de omni. siquidem per se,& non secundum accidesentis elle dicituriquemadmodii in aliis se habet ea, quae ad aliquid sunt. Nam omne disciplinatu ad disciplinam dicitur. Similiter autem & in aliis, quoniam conuertuntur quςcunque sunt ad aliquid. omne enim dic sciplinatum ad aliquid
Assignat locu quinqira simitu septima de dicit, Insun quicuq; in iis,quet sunt ad aliquiqdefiniete diuiduntJeorrelatinii ad quod dicitur,sedlsum im id in communi,d: illud in pluribus comprehendentes dicunt.J hi aut omnino id est uniuersaliter in omnibus, aut in aliquo falsum dicunt.J& assignat exemplum,& dicit, fui si aliquis medicinamJdefiniens dixerit disciplinamentis,J no determinans cuius entis hic peccat & qudd peccet exponit,te dicit. Nam si nullius entium medicina est disciplina manifestum quoniam tota oratio mendax est dquoniam medicina nullius entis est disti ina. Qctare si haec contraria est vera, videlicet, nullius entis medicina est disciplina,illa cuiuslibet entis medicina est disciplina, erit tota falsa per legem contrariarum.de si tota oratio mendax est dia erit mendax, entis medicina est discipli na,per legem substernarumJSi autemJcum dicitur entis medicina est disciplina, intelligatur medicinam esse disciplinamisi cuius quidemJentis, alicuius autem nonJesse une illa propositio entis medicina distiplina est,ferit in aliquo falsa.J e Sed dices,hoc concedet logicus. nam cum dicitur homo currit,in aliquo falsa est, scilicet in sedentibus: sic illa , entis medicina est - disciplina, in aliquo falsa est,quoniam est definita, quae differt ab uniuersali. Contra obiicit,de dicit, soportet enim de omniJintelligere ente,cu dicitur medicina est entis disciplina, fsiquidem per is,& non secundam accidensJmedicina dicitur entis esseJdisciplina. 5: dieo per se secundum primum modum dicendi per se. Nam d: tota definitio,& quelibet pars difinitionis dicitur per se de de omni . quare entis cuiuslibet medicina est distiplina.hoc iterum probat argumento sumpto a caeteris relativis,& dicit, quemadmodum in abis Jcorrelativis Lia habentea,quae ad aliquid sunt,Jnon enim pro parte sic, de pro parte non se habent INam omne distiplinatum ad distiplinam dicitur,4& econuerse, omnis disciplina ad disciplinatum. Similiter autem & in aliis.Jcuius causam at signat, & dicit, squoniam conuertuntur quaecunque sunt ad aliquid. omne enim disciplinatum ad aliquid estJstilicet ad disciplina.& ecbuersio,omnis disciplina ad distiplinarit,ergo eode modo medicina erit disciplina omnis entis,& omne ens per tinebit ad medicinam quod est falsium.Patet igitur falsum esse qui medicina sit disciplina cuiusdam entis. CQuod vero ad verba attinet,omnia relativa conuerim dicuntur, quando per se assignantur, sicuti scientia ad stibile, di scibile ad stientiam. Quando vero non per se ais
gn tur,sed communius atque per ccicidens,non oportet conuerti.non enim oportet omne.
370쪽
em scibile medicinae essetam eris scibile, quod est medicinae,est sanum vel 'mim reptemdi Exit, soportet enim de omni.Jscilicet ente scibili siquiderit se,& non setauum accidens entis esse dicitur, Jquoniam relativa, quae Per se dicuntur,mutuo conuertuntur,
iis Caeterum si is qui non per se, sed secundum accidens assignatione fecit, recte assignauit, non ad unum, sed ad plura unumquodque eoru quae ad aliquid dicuntur, assignauit.Nihil enim prohibet idem,& ens& album & bonum este.Quare qui ad quodlibet horum assignauit, recte assignauit, siquide is qui secticiu accidens assgnauit,recte assignatiit.
Fortaue aliquis dicere posset relatiuum esse definiendum per id ad quod non per te, sed secundum accidens refertur,& ita non oportet ea mutuo conuerti. iicit contra,& dicit,fCaeterum si is qui non per se,sed secundum accidens assignationem fecit inrecte assignauit,non ad unum,sed ad plura unumquodque eorum,quae ad siquid dicuntur assignauit J ct sic unius relativi plures erunt definitiones,quoniam tot, quot ea sent ad quae non per se ed per accidens refertur. Quod autem id,ad quod relatiuum per accidens teseri , non unum, sed fura sint, Fexponit,& dicit, Nihil enim prohibetJunum de s idem, J per accidens sesse & ens, ct album, de honum, J &agrum vel sanum,ct infinita alia. square qui ad qu libet horum assignauit,Jdi per quodlibet horum definiuit, recte assignauitJ ac definiuit. siquidem is,qui secun
dum accidens assignauit,recte assignauit .Jerunt igitur unius relatius plures definitiones ut dictum est quia tot,quot ea sunt,ad quae per accidens assignatur,si assignatio fieri potest per ea, ad quae per accidem refertur.Hoc autem falsum est,quoniam oportet unum definitum unam,
de propriam definit ionem habere,quae significet ipsus definiti quod quid erat esse, ut saepius in hoc libro dictum est.
Ixo Praeterea autem imposibile est huiusmodi orationem, pmptia assignati esse.Nam non solum medicina,sed plures aliarum disciplinarum ad ens dic utur. Quare unaquaeque entis disciplina erit. Manifestum igitur, quoniam talis nullius est disciplinet definitio. Propriam enim & no communem oportet dcfinitionem esse. GCum refutasset tacitam responsionem, quae dari potest ad id quod dixit nune redit ad principale,& probat quod qui definit relatiuum per id,ad quod referetur inmuniter,non recte de-
c- . . o tem imposibile est huiusmodi orationemJscilicet quae datur per si-- ω am non solum definitis, communiter refertur re
cina, sed plures aliarum ivisciplinarum ad ens dicuntur.quare unaquaeque disciplina erit entisJquoniam nulla est non entis.Tune concludit manifestum igitur quoniam lausJdefinitio quae medicinae assignatur, nullius est disciplint,J scilicet determinatae definitio.Jquod est contra naturam definitionis,spropriam enim de non communemJplui ibus oportet definitionem esseJ & dixit . Nam non solum medicina sed plures aliarum disciplinarum ad ens dicuntur.J dixit enim sylures, J quia non omnes .nam sophistica disciplina vicietur esse de non ente.ut Plato in Sophiita ostencit.
i ii Quandoque autem definiunt non rem,sed rem bene se habentem haut perfectam.Talis autem dc rhetoris, & furis terminus est. si sit rhetor quidem, qui potest quod in unoquoque est verisimile considerare,& nihil praetermittere. Fur autem,qui clam sumit.Perspicuum enim qnoniam cum talis uterque bonus sit,ille quidem bonus rhetor: hic autem bonus fur erit. Non enim qui clam sumit, sed qui vult clam sum
Loeus hie.s 8 accipitur per inspectionem non ad rem ipsam H ad rei habitum, vel permctionem ut Alexan.inquit)vel dispositione quem assignat,& dicit, Quando autem definiuit scilicet quo ad essentiam; itque substatiam, sed rem bene se habentem, de per- hoc est,sed rei habitu ves dispositionem,uel perfinione quae accipitur ab exercit fimi,& dicit Praeterea autem impol