장음표시 사용
391쪽
o utilis ad terminii. Non enim suscit considerare idem,quod sub orati ne & nomine est ad construendia,quoniam definitio. Sed & alia opo tet omnia habere,quae praecepta sunt, definitionem. interimere igitur definitionem sic,& per haec, semper tentandum.
Cum assignasset destructiva loca de eode,nunc assignat utilitatem eorum.& dicit , Pala autem ex iis quae dicta sunt,quonia omnes,qui ad ideJdes medu destructiui loci sunt,& ad terminumJsubaudi destruendu utiles sunt,ut prius dictum is nat causam S: dicit. Nam si ndidem indicent & nomeJscilicet res,quc definitur, de oratioJlcilicet definitio hoe est si definit si& definitio no fuerint idem numero,vel non significauerint idem numero,smanifesta, quonia. assignata oratio, erit definitio.Jergo Iocis, quibus destruutur eade destruitur definitio. De inde exponit quo modo loci construatui no sint utiles,de dicit, Constructiuoru aut e locorsi ,3 quibus cosi ruitur aliqua esse ide, nullus utilis est ad terminuJscilicet construendii. Cuius causam assignat S: dicit, Non enim iuificat cosiderare ide quod sub nomine de oratione est ad c5 struendii, quonia videlicet assignatus terminus infdefinitio.Jnon enim valet hoc est idem alia V cui,ergo hoc est definitio illius. Na aliquis est sibi ipsi maxime idem, & tame no est sibi ipsi definitio. Sed oportet definitione omnia alia habere, quae praecepta suntJ scilicet libro sexto, v tdefinatio genus rei significet,& differentias,quibus diiserat ab alijs e usta generis & nihil superflui cotineat,nihilque diminuti,& q, ex priorib' dc notiories,de ex quot aliis de definitio ne sexto lib.determinata sunt .ergo costruetiui loci eiusdem,non sunt constructi ut loci definitionis.Tsic quas epilogado dicit, Interimere igitur definitionem scJscilicet per loca ass gnata in sexto fae per hicJscilicet quae sunt ad destruMu idem in hoc lib. 7 . semper tentandum.J
aL Si autem costruere volumus, primum quidem scire oportet, quonia
n ullus aut pauci disputantiit,terminum syllogisino colligui, sed omnes principiti quod tale est, accipi uti ut qui circa geometria, & numeros, &alias huiusmodi disciplinas. Deinde, quonia exacte quide alterius est negotii ast gnare,& quid est terminus,& quomodo definire oportet, nucc autem quatu susticit ad prgientevtilitate,tantii solii diccdu, quonia possi
bile est fieri definitiois, & eius quod est quod quid erat esse syllocitati.
Antequa asssignet loca costructiva definitionis assignat modum, quo possiamus syllogizare definitionem:& antequa hoc exequatur,reducit ad memoria quaedam,quae aliis locis sunt diligenter determinata .de assignat primum,de dicit, Si autem construere volumusJ scilicet desiistionem, primum quidem scire oportet,quoniam nullus, aut pauci disputantis,terminum syllogismo colliguntJnec demonstratione syllopietant f sed omnes principium quod tale est, ace ipiunt.Jnam definitionem fere omnes tanqua principium indemonstrabile accipiunt, aut quia definitio non potest per syllogismum vel demonstrationem costrui,vel quia no facile, vel quia non est necesso. ut qui circa geometriam,d: numerosJid est,a: qui circa arithmetica, t& alias huiusinodi disci plinas.Jgeometra enim tanqua principiu accipit definitionem lineae dc puncti,
ct superficiei:arithmeticus definitionem numeri .his etiam ututur,ut in demonstrabilibus. Dein
de reducit ad memoria aliud,scilicet,qudd licet definitio non possit exacte atque demonstrati-ue syllogizari,potest tame probabiliter dc persuasiue per syllogismum probari. de dieit,fDein D de,quonia exacte quide alterius est negotii assignare,dc quid est terminus,d: quomodo definire oportetJid est quomodo definitio per syllogismum colligi potest,dixit salterius negotii J ut Alexan.exponit quoniam non est dialecti ,sed primae philosophiae. nune autem quanti sufficit ad praesentem utilitate,tantii solum dicendum,quoniam possibile est fieri definitionis , de
eius,quod est quod quid erat esse. yllogi sinuJid est quonia possibile est per syllogismii syllogi-Σari,quonia definitio est,no autem per demonstrationem.quoniam ut se do Posterioru ae-mtarauit definitionis no est demonstratio,dialectice vero,& persuasiue syllogismo definiti nem syllogizari possibile est,ut hie dicit.
23 Na si terminus est oratio, quς quod quid erat esse significat & oportet ea quae in termino praedicantur in eo quod quid est de re sola prςdi
392쪽
est praedicari oportet, quod oratio hoc habens, terminus ex necessitato gerit. Non enim contingit aliud esse terminum. quoniam nihil aliud in
eo quod quid est de re praedicatur. Quod igitur possibile sit ex termino syllogismum fieri, manifestum.
Nune Aristoteles docet syllogietare dialectico onmem definitionem de desnito. Et primo
supponit,omnem orationem,quae genus continet de disserentiam rei, esse illius definitionem. hoc enim silpponi debet in omni syllogismo,per quem probatur aliqua oratio qu3d sit alii definitio. Ut sit voluero probare animal rationale mortale esse hominis definitione, se syllo gizabo omnis oratio quae continet genus de differentia res,in illius definitio. Haee oratio ani mal rationale mortale cotinet genus de differetias hominis, ergo haec oratio animal rationale
mortale est hominis definitio. illud autem quod supponitur in syllogi et indu unamquaq; des nitione de suo definito, Aristo .probat per definitionem definitionis,hoc pacto , omis oratio innificas quod quid erat esse rei est illius definitio Omnis oratio quae genus di differentia cotinet significat quod quid erat esse rei .ergo omnis oratio,quae genus ac differetia continet, est srei definitio. In omni ergo syllogismo supponendum est orationem,quc genus rei de differentia intinet,esse definitione quod licet tanqua principiu inde strabile habendum sit tame probabiliter ex definitione definitionis Aristo .hoe probat,no tame absq; obscuritate sunt verba Ariso. dicit enim na si terminus est oratio quae quod erat esse significat subaudiendum sed oratio continens genus de differentias est oratio quae fignificat quod 'nid erat esse.ergo oratio, quae continet genus de differetias est terminus de definitioia Haec est suppositio .addit Arist ad maiorem clarificationem huius alia quςdam, quae ad syllogismuhunc inutilia sint,sed vult declarare primo genus de differetia esse in oratione definitiva,& dicit, &Juibaudi s soportet ea, quae in termino prcedicatur .sdes nitio, in eo quod quid est de re sola proicari: p aleantur auteni sola in eo quod quid est,genera de disseret laeJgenus quidem in quid Mifferentia autem in quale quid . ergo subaudi genus de disserentia in ipso termino praedicantur de re, quae definitur. unde syllogi sinus est Qui praedicantur in quid de definito,proicantur in termino tanquam illius partes genus de differentia Gla praedicantur in quid,ergo genus de differentia praedicatur in termino, ut illius partes. Istud,quod nunc probauit, non est ad suppostionem nostram, sed ad maiore declaratione. Ex iis cocludit, manifestu, quonia squis sumat ea quae solii de re in eo oquod quid est praedicari oportet, oratio hoc habens,est definitio: na definitio est oratio qdquid erat esse significas.probat hoc, de dicit. NO enim cotingit aliud esse terminia. quoniania
hil aliud in eo quod quid est de re praedicatur,4 quam subaudi oratio cotinens genus de diise rentia , quae sola de dcfinito praedicantur in quid. Tuc epilogat,& dicit, Quod igitur possibile st ex terminoJdesinitionis sillogisma fieriJde finitiones nisestu.JAd omnes ergo definitiones syllogia adas supponedu est orationem,quς cotinet genus & differentia,esse dei initione illi' cuius genus de disserentia sunt .Per hac enim de unoquoq; syllogizari potest sua definitio, ut de homine quod sit animal rationale di de carieris eode modo .Veru ut Alex dicit hie syllogismus probabit A est, de non exactus, quia per huiusmodi syllogismum non magis possumus probare animal rationale esse definitionem hominis, quam rationale animal. Insuper per hune sillogismu no possumus syllogizare definitionem de desilito, quae continet duas, vel tres disserentias magis quam quae continet genus, de unam differentiam,tamen syllogi sinus hic post in uestigationem omnium partium definitionis iuuat ad probabiliter syllogizanuum totum aggregatum ex illis esse definitionem, de hoe dialecticae esse solum.
2 Ex quibus autem oportet construere, determinatum quidem est in
aliis diligentius. Ad propositam autem doctrinam iidem loci utiles. Inspiciendum enim in contrariis & in aliis oppositis: de totas orationes,& secundum partem conssiderati. Nam si opposita oppositae:& ea quae dicta est propositi necesse est esse.
scilicet secundo libro Posteriorum . ubi dictum est per demonstrationem syllogizari non posse definitionem de Ofinito sine petitione principii, dialectice autem scri potiet .s Ad pro-
393쪽
2D LGrim autem doctrinam scilicet in qua intendimus construere definitionem de definito, dem loci 4 inlicet qui dicti sunt proximo libro D utiles sani. J In proximo enim libro tradidit Aristotel destructiva loca definitionum ex coniugatis,&ex ali)s:haec autem loca communi tant ad omninni problematum constructionem, & aestructionem. Costructionem quidem, Quoniam & accidens in contrariis construi potest, de genus, ct proprium. Si enim contrarium contra o accidit, & proposito eodem modo.& si contrarii contrarium genus,aut Impinum,& oronositi similiter. Et in coniugatis, & aliis, quae narrat, simili ratione. Ad destructio-tem vero ex proposito libro patet. Communia enim loca omnibus generibus probleniatu simi& ad destructione ,& constructionem,& quae ex oppositis,& qu
est est data allidua definitione tota alacuius Iricam, II cI
Dolitae speciei: qui1 si sic & proposita definitio erit propositae speciei .ut si assignata luminis definitio sit praesentia lucis enebrR Ofinitio erit ins v β' , . h
B te Quoniam autem contrariorum plures complexiones sunt, lumenda est ex contrariis qualiscunque maxime apparebit cotraria definitio, totas istitur definitiones ut dictum est considerandum.
Cumaocuisset accipere contrarii definitionem,ut concludamus dclinationeIropositae spe ciet,quoniam contrarium aliquando habet plures definitiones, docet eam quae in sumenda . &dicit s O noniam autem cotrariorum plures complexiones suntJid est,plures definitiones comolexae sd finitio,Jquae sex cotrariis ea,sumenda est quali cuque apparebit maximeJ id est, qua scunque videbitur notior verbi gratia .effectivum boni habet duas complexiones contrarias, videlicet corruptiuuum boni,& e ctiuunginali.similiter.amicis bene facere habet multas comvlexiones cotrarias .vult igitur eam complexionem cotraria esse sumedam,quae notior est 'ro erea dicit stolas igitur definitiones ut dictum est icet a notioresconsiderandum. J nam per doctrina incipit a notio .De complexionibus contrariorum libro secundo dictum est. c Locvs s E CUNDVs-
C is Secundum partem autem, hoc pacto. primu quide, quonia assignatum genus recte assignatum est. nam si contrarium in contrario, & propositu no est in eode, manifestum quonia in cotrario erit. quonia neces
uzionia in clitrario erit quonia necesse est cotraria in eode genere 4 ut si c5traria fiterint naturalia svel in cotrariis generib' esseJsi fuerint cotraria moralia.Vnde hic locus potest resolu ad duodoca,quora primiarit naturaim, hoc pactosi cotram pro sitqD rioraroposita si ies in in eodE,ut si mest in colore nuru erit in colore.Secudus loc est mos restu hoe pacto si intrariu Apolitae speciei est in cotrarao, pposita syccies erit in cotrario, Visi
iustitia accipiatur esse in virtv e,ut in senere, iniustitia erit in vitio.Nacotrariae si cies in moralies sunt in cotrariis generiti',ut iustitia in virtuterin vitio aute iniustitia est. S ed dices mPtati, dixit ne ξ esse co ratia aut in eode genere esse, vel in cotrariis generi: vcup'
esse genera contrariora. at hic no addit vel ipsi esse genera cotrarioru.Ad ho recte Aristaloe no addidisse quonia ad propositu nullo pacto est utile.non enam quaerimus nuc c ius vel quoru gen' est Eposita species,sed in quo genere ipsi sit .Quare Arist.illud pKte: nust.
ατ Et disserentias quidem contrarias de contrariis arbitramur praedicari,ut de albo & nigro .Nam illud quidem disgregativum, hoc autem cogregativum visus est. Quare si de contrario cotrariae praedicatur de proposito, quae assignatae sunt,praedicabuntur.Quapropter cum& genus
394쪽
LIBER VII& disserentit recte assignatae sunt,manifestum, quoniam desinitio erit B
Nunc assignat locum,quo constriimus differentiam, qui talis est, si de altero eontrario praedicatur contraria differentia,proposita differenti quae est illi differentiae contraria, praedicabitur de proposita specie, quae est illi contrario opposita.Circa hunc Iocii tria facit, primo assignat ratione loci, secuda ibis Q ii ire si de e5t rario Jcolligit locu Tertia ibi. Quapro pter in aegenus, Jdocet aissignare tota dei initionem ex recta partium assignatione. maritum ad primam partem dicit, Et differentias quidem contrarias de contrariis) scilicet speciebus farbitramur praedicari. ut de albo de nigro, Jquae contrariae species sunt. DNam illud quidemJ scilicet album disgregativum: hoc autemJ scilicet nigrii conet regativum visus est.JTuc colligit locii,d: dicit, Quare li de cotrarioJ speciei propolitae differetiae contrariae praeda catur,de propositoJpropolita l; specie, differentiae quae assgnatae suntJillis contrariae, praedicabuntur hi si iustitiae pro differetia assignatu sit ho videlicet aequalitatis distributii , cosideranda est si iniustitiae, quae
est iustitiae c5trari conueniet contraria differenti videlicet distributivum inaequalitatis. Nasi Guenit disretia aisgnata est bene assignata , de proposita specie. Ex his Gcludit tota defi- Fnit ione esse bene assignata, cu partes definitionis bene iuerint assignatae.& dicit, Quapropter cum de genus, de diiserentiae recte assignatae sunt,manifestum, quoniam definitio, tuae assignata est,erit4 recte scilicet assgnata.
28 An non necessarium est de contrariis cotrarias disteretias praedicari, nisi in code genere sint contraria ξQuorum autem genera sunt cotra
ria, nihil prohibet eandem differentia de virisque dici ut de iustitia, &iniustitia. Na illa quidem virtus, haec autem vitium animae est. quare id animae disterentia de virisque dicitur . quonia & corporis est virtus, &
vitium. id tame verum est, quod contrarioru aut contrariae, aut & caede
differentiae sint. Quare si de contrario contraria praedicatur, de hoc autem non, manifestum, quoniam quae dicta est, de hoc praedicabitur. o
Cotra ea quae dixit Aristo. facit instati a. de per illud verba an quod Graece est L nota obiectiois intelligit de dicit, An no necessariu est ae cotrariisJ. speciebus scotrarias differetias pretdicari nisi in eode genere sint intraria3JNa ut Alexa exponit necesse est specificas dasseretias cotrarias es Ie aut omnes , aut quasda. Omnes quide v t in graui de leui,siquide genus quide corpus est: differet id vero, grauis quide crassum, de deorsum ferri .Leuis aut e tenue ac siirsum ferri. Quasta aute quonia ipsius grauis differetia est se dii natura deorsum ferri:leuis aute secunda natura sursum ferri.vbi patet ipsium se da natura comune differetia esse.no ergo eoru omnes differetiae sunt cotrariae. Deinde exponit quales dimeretiae sint iatrariorum generum, de dicit, Quoru aute genera sunt cotraria,nihil prohibet eande differetia de virisque dici,J dc se G-mune habere possunt differetia. & ς, hoc ita se habeat, ostedit ex eplo, de dicit fui de iustitia, de initistiti qui sunt sub cotrariis generibus. Na illa quideJscilicet iustitia virtusJa: in genere virtutis cit hqe auteJ scilicet iniustitia, fuit tu animae est,Jde in genere vitis, quare id animet
differetia de virisque diciturJ atq; utrisq; comunis.Anima enim utrisque comunis differenti test,quippe cu iustitia vinas animae est, de iniustitia vitiu animae .Est aute differetia,quonia separat habitus animae ab habitibus corporis,qui etia sunt virtus de vitili. na lanitas ct robur virtutes corporis sunt morbus, de imbecillitas vitia: d: si e iustitia de iniustitia in clitrariis generibus sint, habet tame quada comune disseretia si videlicet sint animae δ: no corporis.ergo cu dictu. est cotrarias differetias de cot ramis tr dicari,sola intellipedit,cu in eode genere sint contraria. no aut cu fuerint in cotrariis generibtis . cludit tame locu quomodocuq; fiserit, instatia, d:
dicit, Quare si de cotrario pridicatur cotrariaJdifferetia, de hoc aute cotrari noJ pridi tur Mignata differetia de proposita specie, manifestu quonia quae dictaJα ullgnata uisicrentia est,de hac' proposita specie pridicabitur, Jeiit ergo locus,si de cotrario praedicatur cotraria dii retia de quo n5 pr dicatur assignata,erit assignata differentia propolitae specie L
is V niuersaliter aute dicedo, si definitio est ex genere & dine retiis, si sit cotrarii definitio manifesta,& qu propositi Jefinitio, manifesta erit.
Quonia vero cotrariu vel in eo de genere, vel in cotrario, similiter autu
395쪽
A & differentiae aut cotrariae de contrariis, aut eaede praedicatur. manifestum quonia de proposito,aut ide genus presicabitur, quod & de con
trario. Disseretiae aute cotrariae vel omnes,vel aliquae,reliquae autε e de: aut contra,differetiae quide eaedem, genera aute cotraria: aut ambo contraria genera,& disseretis. Eadem enim esse ambo non contingit. Si autem secus, definitio eadem contrariorum erit.
Hie ex dictis cocludit, prima quomodo se habeat definitio propositi ca definit ione clatrarii, ut definitio nigri,quod in propost cuius definitione quVrin s.cu definitione albi, quod est
contrariu propositodico quo modo se habeat quata ad esse notum eI ignotum.& dicit funiuersaliter aute dicendo si definitio ut inedimus est ex genere di differtilis deseo et, Γs se contrarii definitio manifesta,& q- propositi definitioJestimanifesta erit J α semper per propositum intelligit speciem,cuius definitione proposuimus inuestigare:per cotraria vero specie con- traria,cuius definitio supponitur,ut propositio ex qua imiestigamus definitione propositi.Vty si definitio albi nota fuerit :definitio nigri,quod erat propositit,nota erit. Na si color disgregativus visus,manifesta est albi definitio, color congregativus visius,mani sesta erit definitio nigri
propositi .seesidii quod cocludit,& quo modo propositii, di suci intrariu se habeat ad penus didifferetias & primo accipit duo superius declarata,& dicit,fQuonia vero intrariu,vel in eodegenereJest'eu propositos vel in cotrarioJgenere,ita ut ambo in cotrariss peneribus lini,hoc est primusSimiliter aut e & differeti aut cotrariae de cotrariis,aut de pridicatur.Jhoc est,aut de pronon to & suo cotrario,disserctiae quae PraedicaturJunt cotrariae,saut e leJhoc est, secunduhaec duo quae nerui ia declarata .ex his inseri fecitdu,quo videlicet modo ,pposita di iiiii cotrariu se habeat ad genus &differetias. ubi ex parte differetiaru fieri possiunt quatuor cbiugati Oes. na vel differetiae propositi & sui cotruij sunt cotrariae,& genus Ide:vel differetiae sunt eaede, di genera intraria:vel differetiae,& genera sunt cotraria:vel differetis di genera sunt eade. vel ut facit Alexa. ex pte generis sic vel Pposti & sui cotrarii ide est genus differetiae alit cotrariae:aut cotraria sunt genera,diffcretiae eaede: aut senera & diffstetiae mirari :aut genera,& disseret ae eade.& haec cocludit.& dicit, Manifestu quonia de proposito aut idem Unus praedi- si eabitur quod & de cotrario,J ita ut propositi,& sui c5trarii genus sit unit. differetis asit eontrariae. Jaddit vel omnes vel aliquς, reliquae autem eaede,Jpropter fraue & leue,quae sunt sub eode genere,& solii aliquae differetiae sunt cotrariae ut superius diximus. hoe est primu huius exeplum, alba & nigru:quom genus ide,differetiae aut e cotrariae. Deinde in nat secudii me-bru,& dicit fautJpropositi ct rui cotraris I tra differetiae quide eaede, genera aute contrariaJq.d. au: secundo modo dici potest propositi & cotrariu esse sub cotrariis generibus, & eisdem differetiis huius exepta est iustitia & iniustitia quaru genera,scilicet virtus & vitium sunt,contraria differentiae eaedem, quia ambae ammae sunt. Hoc est se dii mebru .assisnat tertiu, ct dicit. Au Jpropositi di cotrarii ambo cotraria genera,& differeti Jhuius excptu est virtus,& vltium, quota genera & differentiae sunt contraria. Est enim virtus bonum,quod reddit habente perfectum: vitiu aute malum,quod reddit habetem imperfectum.hoe est tertium mebrii. Quia vero quartum membrii est impossibile,dicit Eade enim esse amboJ scilicet senera,& differentia, non contingit:si autem secusJhoc est,si autem genera & differentiae eaedem essent propositi,& sui cotrarii, diffinitio eadem cottariora erit JErit enim eade definitio propositi, & sui
D cotrarii. quonia eadem oratio ex genere eodem,& differentia eadein hoc autem absurdum est, ideo quartum membrum est impoissibile.Patet igitur definitiones, tribus tantu modis esse. Hoc ei at secundum, quod concludere intendcbat.
3o Inse per ex casibus,& coiugatis.necesse est enim ad genera,genera,&
ad terminos,terminos cosequi. Vt si obliuio est scientiae amissio,& obliuisti amittere scietia erit, & oblitu esse amisisse scietia. Vno igitur eoruquq dicta sunt, c5cesso,&reliqua cocedere necesse est. Similiter aute & si cornuptio dissolutio substatic est:& corrupere distatuere substatia eriti& corruptiue,dissolutive:& si corruptiuu, dissolutivii substatiae:& corruptio, distolutio substatit erit. Similiter aute & in aliis. quare uno qu
uis sumpto,& reliqua omnia concedantur oportet.
396쪽
Hic est locus quartus,de divi ir in duo, uti primo ponit locirteri numMeinde assignat Elaesi propostione .de prim parte dicit, Insuper ex camus de coiugatisJ possumus construere
definitiones totas,di partes definitionis.deiniae assignando causam,asseri locu ' dicit Necesse est enimJsubaudi ex casbus,& coniugatis, ad enera nera,Jsubaudi de ad differentias,dita serenitas, s de ad terminosJscilicet totos, ter nosJtotos consequi.J possumus enim ex genere unius coniugati concludere genus alterius coniugati de ex disserentia disserentia . de ex tota definitione totam definitionem assenat exempla de dicit, vi s obliuio scietiae amisso, de obliuiscierit amittere scientiam.& oblitum esse Mincise scientiam.ἹTunc concludit, fvno igitur eorumJconiugatorum, quaeJnunc in eri inplo dieta sunt,concesib,&reliqua concedere necesse estJquasi dicat unde q; inee eminussemper omnia cotusata sequenturaiue inceperim s a
principali,sue ab uno colueso . Dcinde allignat aliud ereptu di dicit, simili ter aute dis eorruptio dissolutio subsutiecit, de corrumpere erit dissoluere substatia & coimpesueJscilicet se habere erit dassolutio se habere si corruptiuum est dissblut tuti substat ψόα eorruptio dissolutio substatiae erit.similiter aute de in alijsJicilicet in ipso corrupere,' in ipso corru ptiue se
habere sequitur. Ideo repetit coclusione Quare unoJcoiugatorutquouis sumpto, de reliqua omnia discedatur Oportet.)-Quod vero ad verba attinet,Alex. verba illa similiter aut de in a- F lii .Jintelligit,& licuti in corruptione si aliquod coitigatoru acceperimus, sequutur caetera omnia fit militer autem de in aliasJconiugatis,quae sumuntur ab ipsa generatione.
3i Ex similiter se habentibus ad inuicem .nam si salubre est effectivum
1 mitatis,& habile,essectivum bonae habitudinis erit: & adiutiuum ess ctiuum boni. Nam similiter unumquodque eorum quae dicta sunt , ad suum finem se habet. quare si unius eorum definitio est essectivum esse finis,& reliquorum cuiusque sic erit definitio.
Hie est locus quint iis ubi primo assignat locum terminii deinde locu propositione.assignas locu terminu dicit, Ex similit se habentibus ad inuicem. Jα voeat similiter se habentia ad inuicem quae similiter se habet ad inuicem secundum habitudine alicuius generis cauiam & ad suos fines se dii que modii salubre,habile & adiutiusi inter se similiter se habent, & ad suos si cines quonia unu quodq; est effectiva sui finis.dicitiir enim salubre,effectivii sanitatis: habile, D secturum bonae habit dinis:adiutiuum effectivum,boni. Ergo ista similiter se habent inter se. Qudd autem ad suos fines similiter se habeant , patet, quoniam unumquodque sui finis est esctiuum nam salubre sutitatis,habile bonae habitudinis,& adiutiuum boni est ectivum est. Locus aute propositio talis est,si aliqua similiter se habentia inter se, similiter ei parentur ad suos fines dico si unum per esse sim finis effectivum definitur reliqua omnia similiter definieta esse, Et per exemplum exponit,& dicit, nam si salubre est effectivum sanitatis, erit & habile effectiuum homet habitudinis,& adiutiusi effectiusi boni. Jcausam ex li assignat,& dicit, ita similiter unuquodq; eoia quae dicta sunt ad fusi fine se habet ,J&se habent,propter similitudinem eiusdem generis ςausae. Propterea cochidit, Quare si unius eorsi definitio est esse effecti usi.Jsui finis,& reliquorum cuiuisit; sic erit definitioJscilicit per esse essectiuἡm sui finis.
3 Insuper ex eo quod est magis,& ex eo quod est similiter, quoties cotingit construere duas, ad duo comparando.Vt si magis illa illius quam haec huius definitio est: haec autem quae minus videtur, definitio est, & Villa quae magis. Et similiter illa illius,& haec huius: si altera alterius, &
Circa hunc. locum,attentione dignum ut Alaxan.optime cuncta rimatur similitudine noaccipi secundu analogiam,vt proximo loco accepit ,sed quae simpliciter,& proprie dicitur. sed quonia superioribus uteris plura loca ab ipso data sunt de malare, & minore tria autem de simili quae repetere superfluum puto,ideo eis docet uti qui possibiles sunt . est autem solus ille possibilis in quo duo praedicata erant ad duo subiecta dicta, tam in his quae sunt de maiore diminore,quam in eo,qui est de simili.Proponit erpo locum terminsi,& dicit, Insuper ex eo, est magis,& ex eo quod est similiterJpossumus costruere definitione,no quide omnibus modis ex eo quod est magis,nec omnibus ex eo qd est similiter,sed quoties contingit costruere duas ad duo coparadodno enim in eo quod est magis, possumus coparare una definitione duo -
397쪽
A definibilibus.Primo quia definitio non suscipit magis & minus, deinde quia una defitistio non est duoru.Nee in eo quod est magis. parare possumiis duas desnitiones uni definibill,quoniavna definitio no potest esse duoru.Nec in eo quod est magis, coparare possiimus duas definitiones uni definibili.quoniavna definitio no potest esse duoru.Nec in eo qd est similiter ita impossibile est unius plures esse definitiones,& pluriu defitiabilium una. nec videlicet,in eo, quod est magis mec in eo, qa est silmiliter.Quare reliqiutur locus,in quo duo fuerint subiecta, di duo de ipsis praedicata,& hoc explicat.& dicitfvi, si magis illaJscilicet definitio fuerit filiiv,Jicilieet definiuilis squim haec definitio est huiusJdefinibilis, haec autem definitio,quae minus videtur, est definitio . &Jscilicet ergo D illa quae magis Jvidetur, longe magis definitio erit .Exponit in
similibus,& dicit, ct si similiter illaJdefinit io sillius, ct haec' definitio fhesu est fs altera alterius thoe est,si illa definitio est illius, & reliqua erit 'reliquae) id est,& haec erit huius definitio. Exepta affert Alexan.ut modestiae definitio,quae magis videtur,in sana cogitare. Iustitue autedesinitio ,quae minus videtur,est habitus aequalitatis distributivus argumentabimur,sed iustitiae definitio est habitus aequalitatis distributium, emo modestiae definitio erit sana cogitare. Eode modo exeptu est in similiter se habentibus.ut si fortitudinis definitio sit habitus circa terv r bilia audaciae acquisitiuus,& iustitiae definitio similiter se habes, suerit habitus aequalitatis distributivus,argumentabimur, sed fortitudinis definitio est illa, ergo iustitiae desinitio erit haec.
33 Vna autem definitione ad duo comparata, aut duabus definitionibus ad unum, nequaquam utilis est ea consideratio, quae ex magis est. Na neq; una duorum; neque duas eiusde definitiones possibile est esse.
Remouet dubium,nam superius plura loca de maiore & minore assignat ,& de similiboetiam: at nunc solii in unum locu affert,eum videlicet qui est duorum ad duo. ergo non est Meassisnatio sufficies. iasi respondens dicit, V na autem definitione ad duoJ QSiecta definibiliat comparata,aut duabus definitionibus ad unuJscilicet definibile, nequaquam utilis est ea consideratio,quae ex magis est,Jneque ea quae est ex similibus . na neq; una duom,neque duas eiusdem definitiones postibile est esse.JNoli enim est possibile dicere si haec dehnitio est magis huius quam huius: aut dicere, si hae definitiones fuerint eiusdem & haec magis illa minus. quoniam nec una definitio est duorum sebiectora iec duae unius subiecti. Quare recte locus est C assignat us,qui est duorum ad duo.
3 sui autem opportunissimi locorum,& qui nuc dicti sunt, & qui ex
casibus, coniugatisque sunt. Quo circa & oportet maxime detinere, &promptos habere hos, vitissimi enim aci plurima & aliorum eos ,
qui maxime sunt communes mana caeteroru illi maxime efficacissimi,
ut inspicere in singularibus & considerare in speciebus,si conueniat d sinitio . quoniam uni uoca species est. Est autem utilis hic locus ad eos, qui ponunt ideas esse ut prius dictum est. .
Nunc amgnat locoru utilitate,& dicit, Sunt ante opportunissimi Jhoe est comodissimi ad struenda definitione ut Alexa .suppleuit, loco ,& qui nuc dicti suntJ ex maiore, di similia. hus, di qui ex casibus contusatisque sunt.J propterea assignat praeceptum & dicit, quo circari oportet maxime detinere'scilicet in memoria,s&J per exercitationem piat, tosJ peculiares': habere hos 4nam ut Victorinus inquit usus facit volentes. de assignat causam di dicit, utilissimi enim ad plurima 4quoniam non solitim ad construendam definitionem, sed etiam aci conia struenda di destruenda caetera problemata,ut sitis locis visum est.Addit s& aliorumJU7gnatorum locorum detinere,& promptos habereseosJopqrtet, squi maxime sunt communes, J hoe est ad plurima problemata idonei.cuius causam affert,ct vicit, nam caeteroru illi maxime sunt Escacisssimi,Jhoe est manifestissimi,& viilissimi,ut Alexan .exponit.&de his exponit unum maxime utilem quem in principio negotii assignauit, cum hortabatur si aliquid dicitur alleui inesse , omnibus sub eo existentibus insit oportet. utilis enim est ad destructionem, atque conia structionem definitionum. Hunc ergo locum exponit,& dieit, ut inspicere in singularibus, ct considerare in speciebus,si J signata definitio conuenit,Jnam si conuenit,definitio construenda est si autem no conuenit,desinienda squoniam species univoca estJ suis videlicet subiectis. dixit autemsitispicere in sngularibus4squidem species est quae desnitur.Et dixit considerare in speciebus4si genus est,quod definitur.Potest enim genus definiri,& species desiide tagit specialem utilitatem unius loci,qui est inspicere ad singiuaria,vel ad species, Est autem utilis hie
398쪽
Iocus ad eos,Jhoe est contra eos, squi ponunt ideas aequi prius dictum est. J nam datis ideis, Et
non erit eadem ratio specie,& singularium,quoniam nec ratio singularium competit ideae,nec ratio ideae conuenit singularibus. at oportet speciebus,& iis quorum ipsae species sunt,ratione
3s Insuper si per metaphoram dixit nomen. aut idem de eodem praedicauitvt diuersum. Et liquis alius communis & efficax locorum eli, il
Cum di xisset quae loca sunt utilia ad definitionum constructionen .meminissetque aliquorum,quibus non solum construere,sed destruere definitionem possumus, nunc assignat loca comunia,quae utilia sunt ad destriaendam definitionem. 3: duo faciti quia primo haec loca enumerat,secundo ibis Et siquisJ praecipit etiam haec loca esse memoriae mandanda, pro teque
habenda de prima dicit,sInsuper si per metaphoram dixit nomenJaliquod in definitione, quae
assignatur de aliquo interimenda est illa definitio . ut quo definiens modestiam, dixit mode- mainesse consonantiam animae mam consonantia proerie in vocibus est de cordis. Aissignat se-
eundum locum, de dicit , sauit si in definitione spraedicauit idem J eum definito, s ut diuersum,Jetiam interimenda est definitio. ut qui definiens hominem dixit Animal rationale mortale terrigenam. m terrigen definitio, di homo,qui definitur, idem est: tamen terrisma, ut diuersim ab homine sumptum est.Deinde pWcipit his locis, siquis alius communis de vicax locorum est,illo utendum est. J36 Quoniam autem dissicilius est construere quam destruere terminum, ex iis quae postea dicentur,manifestum.Nam nosse ipsum, & Ω- mere a respondentibus huiusmodi propositiones, non facile est.ut quoniam eorum quae sent in assignata oratione, hoc quidem genus,illud au
tem disterentia. Et quonia in eo quod quid est genus,& differentiae praedicantur.Sine his vero impossibile est definitionis syllogismu fieri. Na os qusdam etiam alia in eo quod quid est de re praedicantur, incertum
est,utru neque dicta est an alia eius definitio est.Quoniam desinitio est
quod quid erat esse significans.
Nune comparat constructionem ad destriictionem in indefinitione primo , nam postea ut videbitur comparabit eam in eaeteris praedicatis. dixit, D Quoniam autem dissicilius est construere terminumJ scilicet definitionem, quim destruere ex iis quae postea dicentur, mani se stum.Jdeinde assignat rationes, de primo primam,& dicit, nam nolle ipsum scilicet terminum, dc severe i res dentibus huiusmodi propositiones J quibus terminus construitur, is facile est.J verbum a respondentibusJcorrupte legitur in Graecis nostris codicibus, ab interrogantibus. Primo quia Alexander legit i respondentibus, secundo quia qui venatur definitionem, interrogat. Reddit causam, cur id non si tacite, de dicit, fui quoniam eorum quae sunt . in assignata oratione, hoc qaidem genus,illud autem differentia,J non facile est sumere. modo sine his non fit syllogi sinus definitionis. assignat quas secundam causum& dicit, de Jnon niscite est sumere propositiones quoniam in eo quod quid est genus,& differentiae praedicanturJ II quae cosnoscere non est facile, sine his veroJ ut inquit. Dimpossibile est syllogismum definitionis heri Jqudd videlieet est non demonstrativustia dialecticus. Non enim definitionis syllogisinus fieri potest,nisi cognoscantur genus de differentia,& nisi cognoscatur genus de disturantiam simul coniuncta praedicari in eo quod quid est.Nam di fierentia abiuncta a senem Praedicatur in quale quid.Immo postquam erenita erunt haec duo, adhuc construere definitionem est dissicile, cuius assignat,& dicit . nam ti quaeda etia alia in eo q3 quid est de re praedicitur, incerta est, utra ne quae dicta est,an alia elas definitio est,quoniam definitio est oratio quod quid erat ede significans & etiam illa praedicantur inquid. Ergo adhue incerta est definitio . si est quae assignata est,an si oratio ex aliis, quae praedieantur in quid . praedicantur autςm in quia,genus remota, de disseretia remota.eri enim homo substitia corporea , & praedicantur in quid genus proxima de differentia proxima, quia homo est animal rationse mortale.& Lum utraeque hae de homine praedicentur in quid,incertum erit,quae earum est hominis definitio.
399쪽
A 3, Manifestu autem & ex his. nam facilius unum quilm multa cocludere.vnum enim quodcunque sit,destruentes, interempturi sumus terminum. At construenti, omnia necesse est construere, quoniam insunt, quae in termino insunt.
Assignat secundam rationem, & dieit, Manifestu autem & ex his.nam facilius est unumquam multa concludered qus aute destruit,unum concludit: de qui construit, concludit plura. ergo facilius est destruere quam construere.Quod autem qui destruit,vnu concludat,ostendit, ct dicit, unum enim quodcunque sit destruentes,interempturi sumus terminii,J emo,qui destruit,concludit unum, scilicet cestructionem termini. sae construenti, omnia necelle est construere,quoniam insunt,quae in termino insunt.JErgo qui construit, plura cocludit. Quod ad rem ipsam attinet,annotatione di sau,eum,qui definitionem construit, ut Alexander exponit Oportere omnia syllogizare,di ostendere,quoniam insunt posito, quae fuerunt posita in definitione quoniam nisi omnia ea inessent,non esset definitio.ad destruendum vero in nata defi-- nitioncmsufficit demonstrare unum eorum, quae in definitione sunt, non inesse definito .nam V uno eiecto tota definitio corrumpitur.Quare facilius est unum, quam plura concludere,& destruere quam construere.
38 Insuper construenti quidem,uniuersaliter statuendum syllogismii.
nam Oportet de umni de quo nomen, pr dicari & terminum.& etiam adhuc couerit , de quo oratio,& nomen ii debeat proprius esse assigna
rus terminus. Destruenti vero non necesse ostendere uniuersaliter. bu
ficit enim osten iere,quonia de quodam eorum, quae sub nomine sun r,
. Oratio non verificatur. Et tametsi uniuersale oporteat destruere, non ta
men conuerti necessarium & in destruendo. nam sussicit destrueti unia uersale ostendere, quoniam de aliquo eorum de quibus nomen praedu
catur,oratio non praedicetur At econuerso non necessarium,ut osteda- tur quoniam de quibus oratio non praedicatur, nequc nomen praedice
tur. Praeterea etiam si omni ei inest quod sub nomine est, modo non seli, interempta est definitio.
Assignat tertiam rationem, quod ideo dissicilius est construere quim destruere, quonia ad hoe ut definitio construatur de definito, oportet ostendere definitionem inesse omnibus contentis sub definito. & no sussicit, quonia substantia animata senstiua bipes omnibus inest quibus homo inest,& tamen non est hominis definitio. Ideo ostendere oportet etiam quod coueruertatur,s videlicet definitu insit omnibus quibus inest definitio. Et quia aliquibus inest substantia animata senstiua bipes quibus homo non inest, ergo substantia animata senstiua bipes, non est hominis definitio. Ad destruenta vero definitione, tis est ostendere qudd non cuilibet insit,quibus definitu inest:vel quod definitum non omni insit,cui omni inest definitio. Ergo ficilius est destruere si construere. Non enim oportet ad destruedum ostendere quod non omni, eus definitu inest di finitio insit: d. contra cui omni definitio inest, non omni definitum insit. D Quoniam liue ostendatur Me conuersio,siue non ad destruendam definitione sussicit ostende resam non omni inesse,cui omni dc finitum laesi dicit, Insuper costruenti quidem, uniuersaliter est statuendu syllogisinumJ scilicet conuersuu. snam oportet de omni de quo nomenJ scilicet definitum praedicatur,fpraedicari di terminum, Se etiam ad haec conuerti de quo oratiri praedicat ur, & nomenJ scilicet definitum praedicari oportet. emo ad construenda definitione duo requiruntur,& quod definitio prplicetur uniueraliter de definito,& quod definitu uniuersaliter de defimtione. Γsil ut inquit debeat proprius esse assignatus terminus.J deinde ostendit unum tamen esse necessarium ad destruenda,& dicit, destruenti vero, no necesse ostendere uniuersaliterJ scilicet in definitio nulli eorum iust, quatius incst definitum, sussicit enim Ditendere,quoniam de quodam eorum,quae sub nomineJ scilicet definiti fiant, oratioJ scd:cet definitiva snon velificaturJ propter hoc, substantia animata sensitiva bipes no est animalis definitio:quoniam animal de boue praedicatur,de quo non verificatur substant ia animata sensiti in bipes.ci haec est prima facilitas quoniam est facilius ostendere definitionem no omni,4 nuti
400쪽
li definito inesse. Secundo ostendit secundam facilitatem,& dicit, f& tametsi uniuersale opor- Eleat destruere non tamen conuerti necessarium & in destruendo.Jquod exponit,& dicit, nam suffieit desinienti uniuersale ostendere quoniam de aliquo eorum, de quibus nomen praedicatur,oratio non praedicetur,J unde quia animal praedicatur de boue, de quo no pridicatur subiastantia animata lesistiua bipes ideo destruitur haec uniuersalis, omne animal est substantia ani mala senstiua bipes,& ita destruitur definitio. Deinde ostendit hoc sufficere in dcflciiendo, didicit, at econuerso non necessarii ,3 non enim necessarium est sui ostendatur quonia de quibus oratio non praedicatur,neq;nomen praediceturJ non enim est necessarium si substantia animata senstiua bipes,non praedicetur de omni animali, ut ostendamus animal praedicari de non omni substantia animata sensitiva bipede. quoniam ut Alexander inquit in hoc ostendere non est utile ad definitionis destructione: quia suifficit ostendere quibus nomen inest, non omnibus inesse definitionem . se enim destruetur definitio.Deinde idem ostendit aliis verbis, sed ide est.
α dieit,fPraeterea etialis definitio somni ei inest quod sub nomine est,modo no ssili4 insit dinnito, sinterempta est definitio.J hoc pacto substantia animata sensitiva bipes, non est definitio
Iominis,quoniam omni homini competit, sed non soli: auibus enim competit,quae non sint homo.Ergo ad interimendum definitionem sufficit ostendere dcfinitionem no soli definito inesse. F At ad construendam oportet ostendere de quod omni definito inst,& soli. Ergo destruere ta
lius est.Alexander hic assignat aliam ratione quare non oportet in destructione definitionis vii conuersione.Vnam rationem assignauit,quia ad desiniendam uniuersalem aifirmativa sunficit assignare instant iam particularem negatiuam Quia sequitur,no omnis substantia anima
ta senstiua bipes est homo,erso interimenda est haec propositio, omnis stabstantia animata sensitiva bipes est nomo.& quia sufficit .no oportet uti couersone. Alia ratione assignat ex eo quia particularis negati non conuertitur.Et ideo non sequitur, quaedam substantia animata sensitiva bipes non est homo,ergo quidam homo non est substantia animata senstiua bipes. Patet ergo facilius esse destruere definitionem,quim construere.
39 Similiter autem & circa proprium & genus se habet. In utrisque enim destruere quilin construere facilius est. De proprio quidem, mani
festum ex iis quae dicta flant. Nam ut plurimum in complexione proprium assignatur. quare destruere quidem est unum interimenti. Coim G struenti vero omnia syllogismo colligere necesse est. Insuper & reliqua fere omnia,quae ad definitionem,& ad proprium conueniet dici. Nam& omni oportet quod sub nomine est conruenti, monstrare quonia inest. Destruenti autem susticit ostendere viai non inesse. Pr terea si omni
inest, non autem soli, etiam sic destructum fit, perinde ac in definitione dicebatur.
Cum declarasset definitione facilius desinit quam construi nunc hoc idem de genere,& ipso proprio probat,& primo proponit,quod intendit,& dicit, Similiter autem di circa proprium di senus se habetJ quo ad facilem dissicilemque constructionem, sicuti in definitione dictum est In virisque enimJ scilicet genere & proprio ut in definitione dicta est) destruere qu meonstruere facilius est.JPostea prosequitur,di primo de proprio,& assignat tres rationes ponitur secunda ibi, Insuper & reliqua fere omni apertia autem ibi praeterea si omni inest,J & pri Hmo proponit de proprio, quod intendit,& dici de proprio quidem manifestum ex iis,quae dicta cini J scilicet quod facilius destrui quam costriti possit. Deinde assignat primam rationem,
quae potest intelligi bifariam.Vno modo secundum Alexandriam, ut quoniam proprium cu genere ordinatur,ergo scuti ad desiniendum genussatis est probare non omni inesse cui assignatur genus.eodem modo destruit ur proprium,si ostensum erit non omni inesse, cui proprium est assignatum & hoc dicit, fnam ut plurimum in complexioneJ subaudi cum genere sproprium assignatur,4 quoniam ut genus debet competere omni, sic propriu. squam aestruere quidemJ proprium sesi unum interimentiJ quia etia destruere genus est interimere unum. Construenti autem scilicet senus somnia syllogismo colligere necesse est.J Ergo proprium cum construemus, ortet ostendere ipsum inesse omnibus contentis sub subiecto, cuius propriu est assignatum.Haec est expositio Alexandri.Aliter potest exponi,dicit enim snam ut plurimum in com-