장음표시 사용
71쪽
YIma propositio etiam intelligi hoc pacto,si aliquod Nostum reperitur In diuersis generibus no Esubali is,& in aliquibus illorum differentia est,in aliquaeus vero species, tale propositum est eouiuo cum S: se remouetur omnis quaestio,atq; si pulus.Tunc epilogat,& dici De eo vitur,quod multipliciter dicitur,l per tha J loca, quae dicta sunt num o octo, f& per thuiusmodij hoe est per alia quae fiunt similia ijs,quae d:cta sunt, spere cicndum: nam potest quis cognoscere aliquod repositum esse aequivocum,quado idem propositum est species,& indiuidulam. Ut Anthropus hoc enim nomen species est, de nomen proprium olympii pugilis, de quo in moralibus meminit Aristo. Amplius Corax, non Dium auis speciem, quae latae dicitur coruus, significat, sed fuit nomen cuiuzam rhetoris,qui dicebatur Corax:etiam fuit nomen cuiustam gentilis mei,qui fuit miles validissimus dia batur enim Corax Niphus,quem Hieronymus ad pictatem christianam c&ieri ut extat epistola. Ad hase alius locus est,ut si aliqxiod propositum de aliquo dicitur,quod est quod quid eratae de aliquo vero quod est quale,ut proprium, quod de defini ne dicitur, & de accidente. Amplius iust adicitur de' tota virtute, de de Iustitia, quae contra vimites diuiditur, de ideo est aequi cum . Amplius, Atrum de eo nigro dicitur,quo scribimus,etiam de eo,quod in corpore color est:& multa alia loea addi possunt,quae breuitatis causa reticuit, propterea sut Alexa annotauit addit, & huiusinodi,Jqu niam non solum illa loca quae dixit fiunt ad accipiendum multiplex,sed de alia plurima. F
, a Differentias autem in ipsis generibus ad se inuicem perspiciedum
ut quo differt iustitia a sortitudine, & prudentia a teperantia, haec enim ex eodem genere fiant,ex virtute. Ex alio in aliud,ut in iis, quae non nimium disserunt,ut in quo differt sensus a scientia.Nam in iis, quet multum disserunt, manifestς omnino sunt disserenti .
Tertia instrumentorum species ad facultatem abundandi in stilogismis. st disserentiarum sumptio, de qua nune proponit dicere.Est autem differentiarum sumptio cui Alexan. exponit) ad plura vvlis,sed quoniam Aristoteles,utiles assigna nunc vero de deserentiarum silmptione loquens, non loca.& considerationes assignat,quibus possumus differentias cognoscere veluti in propositionibus,& in aequivocorum diuisione attulit sed ea declarat, in quibus oportet dissuentias quaerere, de dicit. GLDisserentias autem ad se inuicem,J hoc est earum rerum,quae ad se inuicem disserunt, si psis ge-
genus proximum omnium virtvrum in specie. Deinde ponit genera, in quibus non sunt quaerendae differentiae,& dicit. LEtJ perspiciendum iusserenuas quae siunt sex alio in aliudJ genus, hoe est quae sint in dioersis generibus, fui in iisJ generibus, quae non nimium differunt,4 genera quae nimium
differunt,tant prima gener quae generalissima dicuntur.quae vero non nimium disserunt,sunt gene-
cet non sui inuicem substerna genera,tamen sinit sub eodem genere qualitactassundi, di dicit, fNam in iis, quae multum disseruntd scilicet gi
suri Aristoteles huius secundi
smanifestae sunt omnino differentiae.J unde ut Alexander inquit nemo quaerit, qua differentia itimum disseri ab homine, sed de his quaerit, quae prope inuicem fiunt, in quibus error accedere potest, Hut puta,quae videntur eadem esse.haec autem sunt,quae sub eodem senere Cint,vel sub diuersis proxumis,qu. sub eodeni genere proximo continentur quaeret enim quispiam in quo sertuna & easus disseruit in quo generatio de corruptio n quo etiam abstinentia de modesti in quo proprium & definitio nee haec omnia sub uno proximo genere continentur. Sed dacesscientia & sensius sent ingeneribus diuersis inar non sunt quaerendae differentiae illarum. Antecedens patet: nam scietia est in genere apprehensionis:at sensus non est in genere apprehensionis ed potenuae. e Alexander dicet, quod licet scientia de sensius disieran tamen conuemunt proxime,quoniam ambo stant iudicium per sensus enim de sensibilibus,per scientiam autem de scibilibus iudicamus.Quot vero disserentiis Aserant Alexander enumerat, quas non oportet narrare.satis autem si accipere differentias non esse suis mendas in his quae multum disserunt, cum ad has inueniendas non sit necessaria ars, sed in iis, quae aut maxime conueniim vel in iis, quς non multum differunt.Taciut autem loca,quibus differentias inuenire possumus,vel quia rem hane postea dicet, cum requirat maius opus, vel quia in interimere definitiones,de quo post dicet.
72쪽
3sues Similitudinem autem considerandum in iis, quae sint in diuersis generibus ut sicut alterum ad alterum quidem,sic aliud ad aliud, ut sicut scientia ad scibile, sic sensius adsensibile. Et ut alterum in altero alia quo,sic aliud in alio, ut quemadmodum Visus in oculo,mens in anima
de ut tranquillitas in mari,serenitas in aere,utrunque enim quies.
Nune docet ea n quibus est quaerenda simili nido,erat enim quartu instrumentun; similiu consideratio,& primo ut Alexaruult) docet ea, in quibus reperitis smilitudo clo secundu analogia.secundo laeta cini; generibus,
cet visus & mens disserant generibus,tamen sium analogia similes.Affert tertium exemplum & t. sEt ut tranquillitas in marid sic firmitas in aere,J ergo licet serenatas & tranquillitas differant generibus,tamen sent secundum analogiam similes, Ruoniam muli quiesIn utroque quies est. multa alia exempla ineret Alexander, quae breuitatis causa omitto.
1oo Maxime autem in iis,quae multum distant,exerceri oportet: faciale enim in reliquis poterimus similia inspicere. Considerandum autem& ea,quae sub eodem sunt genere, siquid inest omnibus idem,ut homini,& eotio,& canimam si inest aliquid eis idem, in eo sunt similia.
Nunc docet ea n quibus reperinir simile secundu aliquid comune & duo siest,quonia primo Esignat unu praecepi liod est obseriundu in iis, in quibus est similitudo fecitdu analogia,& dicit. Maxime autem in iis,quae multum distant,exerceri oporte si velimus facile inuenire simile secundu analogiam nam ex quo multum distant,nis exercitio reddamur potetes,non poterimus esse prompti ad
dum aliquid commune,& dicit. fConsideranda autem & ea,quae Lb eodem simi gener siquid inest omnibus idem ut homini, uo,& cani,J quibus inest esse pedestre, fram si inest aliquid eis idem. Jut pedestrestas, sin eo simi similia,J haec de secundo.
idi Vtile autem ipsum quidem, quod quotupliciter dicitur,considerasse, ad diluciditatem. Maxime enim quis stiet quid ponatur, manis sto facto quotupliciter dicitur.
1, Hactenus de instrumenus, nune de utilitatibus instrumentorum loquivir tacuit autem utilitatem propositionum,quoniam cui Alexander inquit utilitas propositionum est euidentissima: nam cum propositiones sint materiet ac partes siyllogismonim, ex propositionibus enim fiunt syllogicnu picuum Emptionem propositionum non modo utilem esse ad syllogismos, verum e mnecessanam. est & alia ratio, quoniam cum haec tria inmmenta reducatur ad propositionum sim-ptionem,fit, ut assignando utilitates horum, etiam sumptionis propositionum utilitatena assignet. De multiplicis vero distinctione tres asseri utilitates, quarum prima est propositae propositionis di-
i Impositionis aut opinionis. smaxime enim quis sciet quid ponaturJ in opinione, Onianis sio KI cto J ipso f quot liciter dicitur.J C Alexander autem hane utilitatem dicit esse ad manifestat nem opinionum, quae dequaestis ponuntur a Philosephis, unde quia Parmenides & Melissus non
73쪽
diuiserunt quot modis dicitur ens, ideo opinio eccum, qua dixerunt unum escens, non est mans Eta, & quod Aristostellas sic intellexerit patet, dicit enim fmaxime quis sciet quid ponatur,4 & intel-
'Et ad fieri seeundum rem eandem,& non ad nome syllogismos,
si enim immanifestum sit quot liciter dicitur, contingit non ad idem etiam qui resipondet,& qui interrogat,serre intellectae Manifestato autem quotupliciter dicitur,& ad quid ferens ponat, ridiculus videbitur
interrostans esse si non ad hoc sermonem faciat.
Secunia utilitas inuentionis multiplicis est ad dialectica disputationem secundu rem ut Alexanuuit , est enim duplex disputatio,ut dicitur in elenchis,altera ad nomen itera ad re.disputatio ad n men est quando inter gans opponit ad unia,& respondens restondet ad aliud,& sola in nomine, &non in cnifieato conueniunt,& haec disputatio dicitur thuuca.Disputatio vero ad re, est quoma intermeans & respondens reseruntur ad unu & ide,& est dialectica, ad veritatis inuentionem utilis.
Aristo. itur dicit quod multiplicis distinctio est utilis ad syllogismos,hoc est ad disputatione dialecti RO .quae iit ad re,non ad nomὰ,dicit. EtJGbauda multiplicis diuinctio est utilis sad heri λllogismo,J in disiputatione dialectica secundu eange rem,& non ad nomen, J ad quod nome fiunt syllogismi in disputatione cophisuca,& assignat caesam,& dicit. Si enim immanitatu sit quotupliciter dicitur,cotingit non ad ide etiam respondet,& interrogat serre intellictu:J na interrogans intellectum seri ad unu significatu aequiu suos stilosismos dirigendo.Res dens sere intellacta ad aliud signi ficatu Aas responsiones afferendo,& sic laborando m ae uoco non dialecticesed c,phistice di putabunt.Dcinde exponit quale se habeat opponens habita distinctione,& dicit. Manimato aute quompliciter diciturJ ab ipso respondente, sci ad quid serens ponata hoc est ad quod significatu sere
intellactu spondens ponat, fridiculus videbitur interrogans esse,s non ad hocJ sci et signifieatu, sermoneJ ac syllogi sinu Diaciat.J verbi oua,ut Alaxa er asserat Peripateticus scientia no esse natiualem animae,pro sua propositione,& Platonicus syllogizet sic separabile ab anima est animi conaturale scientia est inseparabilis ab anima tur scientia est animae connaturalis.distinctio haee est, inseparabile est duplex:quodda,quod est in iubstantia vis cuius est,ut risibile est inseparabile ab homine:quoddam quod non potest ter se ipsum esse,quin sit in alis,quoniam separatio ab eo cuius est, corruptio eius est Dicet igitur Peripateticus ad maiorem, inseparabile ab anima, secundum primam G
rationem esse animae connaturale,secundum vero alteram significationem, non est connaturale. Sic enim omne accidens erit comaturale sebstansiaeSi igitur Platonicus adhuc opponendo resert intel
lectum ad inseparabile secundo modo,ridiculus erit.
19 3 Vtile etiam & ut non falsa ratione decipiamur,sed decipiamus potius: nam scientes quotupliciter dicitur, non allucinamur, sed sciemus, si non ad idem sermonem faciat iis,qui interrogat. Et ipsi interrogates poterimus apparenti ratiocinatione i illere,nisi is qui respondet, agnoscat quotupliciter dicit .Hoc autem non in omnibus semper posiibile est, sed quando fuerint eorum,quq multipliciter dicuntur,alia quidem v ra,alia autem falsa.est autem Proprie non conueniens modus hic dies
cticet: quare omnino vitanda aialecticis huiusmodi ad nomen disput, utio, nisi quis aliter non posis it de proposito disserere.
Nune asteri tertiam utilitatem,& vult quia distinguere multiplex etiam utile sit ad hoe quoniam qui stit multiplex distinguere,poterit alios decipere,& ab aliis non decipi.Nam si eum intimat qui multiplicis distinctionem ignora poterit ipcim Allere.Si autem ab alio interrogetur, sciens multiplici, disiunctionem statim intelligit ad quid restri intellectum iis,qui eum interrogat & sic non deci Petur dicit. Vtile etiam & ut non filia ratione decipiami sed decipiamus potius.J igitur scire multi eis distactionem viae est ad decipiendum alterum,no autem ad decipi ab altero & assignat causam
& dicit Nam sicientes quotupliciter dicitur,non allucinamurJ ab aliis, sed sciemus respondere, u is, qui intςremat ron ad idemJ significatum, sciat sermonem,J ad quod nos propositum sustinemus. sEt ipsi interrogantesJ respondentes, spinerimus apparenti ratiocinatione AllereJ eos, nisi is qui responde agnoscat quot upliciter dicitur,l verbi caua ut Alexadmuit qui ponit diuiuas esse bonum, si sciuerit boni aequivocationem, non concedet opponenti hanc, videlicet, num bonos sicit. quoniam possessio,& potentia bona sunt,quae tamen bonos non iaciunt. Amplius qui ponit motum
74쪽
Α mire locum si sciuerit moti aequivocationem non concedet alteratum esse mot&Deinde ut Ale- mare exponit Aristoostendit in quibus haec vulitas potest fieri,& dicit, Hoe autemJscilicet deci-
verum fuit, Aiacem ad Ilium militasse deo ex hoe nullus fieri potest paralogisinus Affert Alexaderata exempla quae clara sunt,deinde ostendit Aristo.quibus haec utilitas competit, di dicit, sta auteprome non conueniens modus hic dialectic dis sophisticis, quare omninoJ ut inquit fultanda Salacticis huiusnodi ad nomen disputatio nisi quis aliter possit de ,pposito disserere, n hoc enicili conceditur non per habitum dialecticae,sed per habitum sophisticum. Couenit aut hoc fieri ut Aristolanquit octauo huius,& secundo elenchorum,quando respondens negaret per se notum,na cum ipse cauilla licet interroganti cauillare.
io Disserentias autem inuenire utile,& ad syllogismos de eodem &' diuerso,& ad cognoscendum quid est unumquodque . Quod autem ad syllogisnos de eodem,& diuerso utile,manifestum. Inuenientes enim disterentiam propositorum qualibet, ostendentes erimus,quonia non est idem. Ad cognoscendum autem quid est unumquodque, eo quod propriam substantiae cuiusque rationem iis quae circa unumquodque sint) accommodatis disserentiis separare Blemus.
Cum dixisset de utilitate diuisonis multiplicis nune ad quae utilis sit differentiarum inuenti texisponit & primo proponit utilitates duas,secundo loco eas per ordinem probat, de prima parte dicit,t Disseretias autem inuenire utileJest ad syllossisnos de eodem & cuuinis,Jhaee est prima, de ad
autemJ inuenire definitiones utileJst sad .llogismos de eodem, &J de s diuos manis sum d de
declarat Glum quomodo si utile ad syllogismos negativos qui sint de no eodem, quod idem est qadiuersum S dicis Invenientes enim propositorum qualibet differentiam cistendentes erimus quo C niamJ tale propositum non est idem J sed diuiniim ab eo omni a quo differt per talem differentia, α hoe per .llogisnos negativos.verbi causa ut Alexand exemplis at inuenientes,quoniam continentia digeri a modestia, et modestia quieta habeat desideri continentia vero vehementia, inc&mus quia modestia non sit continentia hoe syllogismo, virtus quae quieta habet desideris,non est virtus quae vehementia destitia habet, modesta quieta habet desideria, continentia autem vehementia , igitur modestia non est continentia. Qtiod autem se utile ad syllogismos de eodem nee stoteles nee Alexander probauit, quia est manifestum,de potest exemplum assem tale omne disciplinae capax risibile, omnis homo in disciplinae rapax, igitur omnis homo est risialis. Deinde declarat quomodo sit utile ad definitionum assignationem,λ dicit Ad cognoscendum autem quid est unumquodque eo P propriam citiusque rationem iis differentiis accommodatis,quae circa unumquodque sunt,4 hoc est quae pertinent ad rem definit, si nantes, ae coctituentes s lemus separareJrem definitam ad omni non ipsa.vel construe hoe modo feo ς separare selemus propriam ci sesquaJ rei desinitae rationem accommodatis iis disserentiisJunicuique definito, quaeJ constitui et sint scirca unumquodque.J4 Qvitii veta ad utilitates attinet disseretic duplicem rationem subdit, quoniam est generis diuisua di species quae sub genere in constitutiva a quide ratione qua est diui- D tiua generis,diiudit speciem quam eonstitui ab omnibus alijs quae non sint ipsa . & sie est utilis ad syllogismos de eodem,& de diuerse.Ea vero ratione qua constitutiva speciei ess,valet ad definitionais nationem.Alexan addit inuentionem differentiarum utilem esse ad diuisonem generum,de adserendam instantiam rationum inductivarum,de ad alia,quet Aristoricuit, quoniam hae duae utilit
Os Similitudinis autem consideratio utilis est ad inductivas irationes:& ad syllogismos ex suppositione & ad assignationem desinitionum.
Nunc de utilitate eonsderationis smilium proponit, di primo enumerat eas quas dicit esse tres. Deinde per ordinem probat eas.de prima parte dicit, Similitudinis autem consideratio vias est ad
75쪽
Aios Ad definitionum autem asi ignationem,eo quod potentes co iacere quod in unoquoque idem, non dubitabimus in quo genere oporteat cum definiemus propositum cossocare. Nam communium quod maxime in eo quod quid est, praedicatur, genus erit. Similiter a tem & in multum distantibus utilis ad definitiones similitudinis consideratio, ut quoniam idem tranquillitas in mari,& serenitas in aere, Vtrunque enim quies.& quoniam punctum in linea,& unitas in nume
ro,utrunque enim principium. quare commune in omnibus genus assignantes,arbitrabimur non extranee definire. Pene enim definietes,
sic solent assignare.nam & unitatem principium numeri dicunt esse, a & punctum principinm lineae. Manifestum igitur,quoniam viroruque genus collocant. Instrumenta itaque per quς sunt syllogismi, haec sunt: loci vero ad quos utilia sunt praedicta, ii sunt.
Nunc declarat tertiam utilitatem dide primo quo eosderatio similiu secundum aliquid communest utilis ad defestionum assignationem. de ostendit hane smilium consderationem esse utilem ad inuentionem generis,& dicit, Ad definitionum autem assignationem, eo quod potetes conspicere, quid in unoquoque idem.J hoc est potentes conspicere omnia communia, in quibus sunt similiaret Omnia ea n quibus homo,& equus,& canis sunt limites. ut quoniam sunt corpora,& animata, decolorata & in loco,& sensitivi, di animalia, non dubitatim' in quo genere oportet propostu coli eare,cum definiemus Nam omnium'talium communiumJpr dicatorum, quod maxime in eo qdquid est praedicatur genus in J ergo 1imitam consderatio quae sunt secundum aliquid commune, utilis ad inuentionem generis.nam enumeratis omnibus similibus in quibus conueniunt eligemus P genere illud commune quod redicatur de eis in quibus.& dixit, Communia,J ut Alexander annotauit quoniam species non est genus,licet in ea smilia snt incliuidua quoniam non est commune,sed proprium praedicatum,cum non diuidatur per differentias essentiales. Deinde declarat quomodo similium considerati quae secundum analogiam sint, si utilis ad definitionum assignati C nem: de vultqudd sit utilis ad totam definitionem assignandam. vi Alexander exponit) No enim possumus considerare aliqua esse smilia secundum analogiam nis consderemus ea in quibus reperiuntur haec si maria,& illud in quo sunt similia. Non enim possumus considerare tranquillitatem deserenitatem similes esse,nis consderemus mare n quo est tranquillitas, de aerem in quo est sereniatas. Amplius Ad nisi consideremus quietem, in qua sunt similes,modo ex consideratione eorum in quibus haec reperiuntur,videlicet maris de aeris differentia collisitur . ex consciratione vero eius nin quo sunt similes videlicet quietis,genus habetur in tranquillitas maris quies, taenitas veri aeris
quies.ssicit, sSimiliter de in multum distantibus J quae sunt smilia secundum analogiam, sutilis est ad definitionesJ assignandas, smiliti dinis consideratio.J non Glum ad generis inuentionem, sed ad totius definitionis assignationem. I: hoe exponit,& dicit, s Vt quoniam idem tranquillitas in mari,de serenitas in aere, utrunque enim quies,J Ueo consideratis illis, in quibus an de eo,in quo sine smiles, ta desnitio habebitur Deinde dat alia exempla,& dicit, Et quoniam punctum in linea,&vnitas in numero,J smiliter se habent, sutrunque enim principium . quare commune in omnibus genus assignantes 1 addendo ea in quibus reperiuntur loco disserentiae, arbitrabimur no extraneJ,3 sed conuenienter definire punctum de unitatem: punctum, quod si principium lineae' unitas vero, D numeri probat has definitiones este bene assignatas authoritate mathematicorum, de dies Pene
enim) omnes scilicet Mathematiei NesnientesJ punctum de unitatem, se silentJassignare, inam de unatatem principium numeri dicunt esse ' de punctum principium linear. litur similium eons deratio secundum analogiam utilis est ad assignationem totius definitionis.& hoe dicit Manilem tu quoniam virorumque genus collocant,J etiam de disserentiam. Tune epiloga di dicit, finstrumenta itaque,per quae sunt syllogismi,haec sint loci vero ad quos praedictaJ instrumenta sutilia sunt,ia sunt.J
76쪽
Vnt autem problematum haec quidem, uniueisalia ibia vero,particularia. Vniuersalia quidem,ut omnis vos luptas bonum est,& nulla voluptas bonum. Partices ria vero,ut aliqua voluptas bonii, & aliqua voluptas
CVm dixisset in primo libro ea quae necessaria erant ante locorsi tradition quibus terminant somnia problemata,in hoc libro secundo accedit ad tradeta loca vulta ad unumquodq; Dble- ma. Verum anteu ad rem veniamus prius dicendum quid sit locus, di quid maxima,siue dignitas dialectica. Alexander itaque definiens locum,dicit,locus est principium de casio arsumenti: vocant aute argumentum,dialecticu syllogisnum. Propterea Tneophrastus dicit,locus est principium quoddam ct elementum,ὶ quo accipimus principia syllopetandi unumquodq; problema,circuscriptione quide ac qualitate determinatu,contractione ad mecies indetermitiatum.verbi caesa, hie est locus,si cotrariu contrario inest,& contrario contraria. Est autem hic locus propositio uniuuersalitate quidem determinata,quonia de contrariis uniuersaliter enunciatur contractione vero ad species, indeterminat quoniam non de his,vel illis contrariis dicitur,sed nos a tali propos ne os casionem accipientes,argumentari de unoquoque cotrariorum poterimus.Si enim quaeratur de bono si prodes an non,nos occasio m si metes ab illo uniueriali ac indeterminato loco accipiemus
propositionem, quae sequitur ad locum vniae salem hane videlicet,si malum laedit, num p est , sed malum laedit igitur bonum prodest.Amplius,si quaesirum fuerit,utrum albu sit color dii gregatiuus visiis,an non,accipientes propositionem, quae sequitur ad locum uniuersalem, hane videlice si nigrum est color congregativus visius,& album color disgregativus visus Sed nigrum est color congregativus visius: inu album erit color disgregativus visus. Adhuc si de voluptate 'rueratur, utrum G voluptas sit bonum, an nonoiccipientes propositionem ab uniuersali loco,quem diximus, hanc si tristitia malu voluptas bonum,sed tristitia malum ergo voluptas bonum. e Praeterea altis locus uniuertilitate quidem determinatus, contractus ad species indeterminatus hie est, si magis videtur alicui inesse,& non inest,neque quod minus videtur messe,inerit utique. Haec enim propositio uni uetialitate quidem determinata est,quoniam uniue saliter de ente magis & minus accipit Iad species vero mastris di minoris indeterminata est. Non enim accipit in quo magis vel minus . nam &in colore,& in sapore,& in bono est προ e magis & minus,quae non accipit propositio. Postumus tamen in omnibus problematibus n quibus magis oe minus sunt,abundare propositionibus ab unia uersali illo loco occasone sumentesSi enim quaeritur,vtrudiuitiae bonum sint,an non,siquis voluerit syllogizate diuitias non esse bonum accipiendo occasionem ab uniuetiali loco accipiet propositionem quae sequitur ad illum, hanc videlicet,si ianitas masis diuitiis bonum existens non est bonu, diuitiae quae ianitate minus bonii sunt,n6 erut bonu: sed suiuas no est bon est enim causa aliquibus, ut sint mali gir diuitiae no flant bonum.Hγ Alexanderidi Theophrastus dixerunt de loco. Ieddubitatur primo quoniam,vi dicitur primo Rhetoricorum,locus est terminus ad quem respicimus. vi fiat maxima. Unde&definitur a M.Tullio locus,m sit sedes argumenti. At sedes terminus est,a quo propositio constat quove propositio patet. Vnde primo huius docens multiplicis diuisionesi- . xit inspiciendum esse ad contrariit,ex quo accipiebatur haec maxinti si propositi contrarium est multiplex plum propositum erit multiplex gitur locus est terminus, in qua sedet maxima. e Dicendum Deum esse bitiriam.est enim lacus terminus, de locus propositio locus terminus, est Omne illud ad quod respicinar ut maxima accipiatur. Vt enim haec maxima sit matur, si propositi contrarium est multiplex, ipsum 'opositum est multiplex: respici Mum est ad contrarium, igitur contrarium est locus terminus illa vero propositio uniuerialis de illimitata, quae accipitur , dicimr locus Tre sitio, quae a iunioribus est dicta maxima , per quae patet concordia& quid si maxima. et Secundo quaeritur,propositio quae ab Alexandro dicitatu contigua maximae sue uniuersali loco,quia est. Dicendum et, est maxima siue proposito contracta ad speciem aliquam earum quae continebantur potentia in maxima. In illa enim uniue sali,si contrarium contrario inest,& contrario inerit,multae c
tin uir 'opositiones, quarum una est, si nigrum color est visus congrega us, album erit color
77쪽
Α vis is disi nativus. Haec igitur contracta ad specie cotrariorum, fidelicet albi& n ,dicitur maxima cotracta.& haec est propositis,quae est pars syllo si dialectici, unde ex hac dialecticus syllo suus fit hypotheticus i constructione antecedetis,videlicet,si nigrum in color congregativus visus, albu erit color disgregativus visus, sed nigra est color cog a iis visus situr albu in color disgregacuus visius. Tertio qu turq uo modolaec impositio , quae est pars syllogismi dialectici est loco uniuerset sue maximet uniueriali coqua, vir u illative. Res det AEgidius pruno rhetorico quod
tales propositiones particulares hoc est contractae, continentur in uniuersali propositione, quae maxima dicitur,& locus, potentia & virtute, quatenus propositio luetialis est occasio,vi accipiatur lite
i a ct in deus verus est, caso est,ut lice particularis proposito sit vera quonia no differt ab illa, nisi cotracti ne,&k5tracti :n5 enim particularis haec Mi ossitis,aliud est nisi illa uniuersalis cchracta ad specie: quare si illa est vera, hiete erit vera. Patet igitur hae particulare no esse coligua uniuersali illative ed potius Meason aliter,& cotractive. Vel dicendii, hac esse illi uniuersei, coligua per Metitate quonia hee particularis es illa uniuersalis, sola cotracti Oe disseres:na cotracta ad specie est illamet, A erit uniue aB bs. Et Aristanci edo de locis,quibus terminatur problemata ncepit a locis,quq sunt ad problemata de accidente. quonia cOsderando accidens quatum ad ineste,problema de accidete omnibus problematibus prius est. ad omne enim rebicina sequitur inesse mam des acto ipso inesse, omnia destruu et . a insint agitur Imblema de inesse,quod accideti m is propriu est comunius cete-aas rationes Alias no cum adducere, quonia magis ad rem,quam ad cotingente ordii est. Et volando de locis ad pmblemata de accidete utilibus pertractare,assignat diuisonem p lematii,& clicit, sSiit autem problematum,haec quidem uniue salia,illa vero particu laria.J Exponit membra,& dicit, Uniuersalia quidem,ut omnis voluptas bonum est,& nulla voluptas bonsi est. Jhaec mi uniue salti,& contraria deinde exponit particularia,& dicit, particularia vervi, ut aliqua voluptas boni &aliqua voluptas non bonii,Jhaec sint particularia, ct liabcontraria. Sed quaeres vim haec diuisio habeat i si in aliis problematibus.& videtur g, sic,na dicimus animal genus esse alicuius animati, S: dicimus sal rationale esse definitionem alicuius animalis,& dicimus risibile esse pmprium alicuius animalis, quae sunt particularia. Alexander considerando proprie verba Aristoasseruit hane diuisione per se re proprie non habere locum,nisi in preblematibus de
anima accidente.quoniam licet in aliis assignari possint unauersale,&particulare tamen non assignatur
illis particulare quin includat aliquid uniuersalitatis.Nam qui 1cit animal genus esse alicuius ansii particulare quidem dici non tamen simpliciter particulare,quoniam etiam didit animal esse ges nus ad omne animatum. Et propterea in aliis problematibus proprie accipiuntur,aut Omnibus, aut nullis inesse, iliae insunt. Accidens autem selum potest alicui indiuiduo inesse,alicui vem non inesse, et album homini nam alicui inest,alicui vero non inest. Similiter de musico,&de alijs accidentibus dicendum est.
Σ Sunt autem ad utraque genera problematu comunia uniuersalia,&constructiva,& destructitia. Ostendentes enim quoniam omni inest,&quoniam alicui inest ostendentes erimus. Similiter autem & si quonianulli inest, ostenderimus,& quoniam non omni inest,ostendentes e Gnius. Primu ergo de uniue salibus destructitiis dicendii, eo quod comi
ni a sint huiusmodi ad uniuersalia & particularia: & quia magis positi
nes asserant in eo quod inest, qudm non: disputantes autem destruant.
Hic remouet dubitationem, quoniam possct quis dicere, im problematu particularium parti-V cularia loea sint assuenda per quae terminetur. Respondet quod no, quoniam per ea loca, per quae terminantur uniuersalia problemat terminata rur & particulariamo ergo oportet ponere alia loca a particularibus cum illamet quae valent ad uniue salia, etiam ad particularia valeant.dicit, fSunt autem ad utraque genera communia uniue salia, & per scommunia uniuersaliaJ intelligit ut Alexad. exponit loca, perforao inrelligit particularia de uniuersalia. q. d.non oportet quaerere loca par ficularia ad problemata particularia quoniam comunia uniuersalia tota,ad utraque genera sim scilicet ad particularia,& uniuersali adico ad utraque genera particularia & uniue salia, s Et constructiva,&dcstructiua J ea enim loca,quq valent ad desinicthia & constructura uniuersali valent ad dein fructiva & constructiva particillatia .Et hoc probat &dicit, Ostendentes enim quoniam omni in-
in hoc est uniuersale affirmativum f& quoniam ali iness,ostendetes erimus.J hoe est particulare affirmatiuu illi subalternu. Similiter asit,& si quonia nulli inest inederimus hoc est uniuersale ne- satum, & quoniam non omniinae quod est particulare negaui milli substernum sostenderes
78쪽
mus .nuare Ioca vulta ad uniue salia erunt etiam utilia ad particularia. Nam qui demonstrat iam Ehominem respirare,demonstrat aliquem hominem respirare & qni demonstrat omnem voluptatem esse bonum, demonstrat aliquam voluptatem esse bonum: dc cum demonstratu fuerit nulli homini inesse quadrupes,demonstratum eri alicui homini non inesse. CQAod vero ad verba attinet,cum Aristo. dixit uniuersalia destructiva esse Hiltiad particularia destructiua,non intelligit per uniuersalia destructiva ea,quae sint destructiua uniuersalitatis,quoniam qui demonstrat non omnem v Iuptatem esse bonum, non destruxit aliquam esse bonum. stant enim simul Ex iis concludit ordinem,& dicit, fremum emode destructiuis dicendum,J quim silaudi de particularibus destructiuis cuius cauiam subdit,& dicit, Eo quod communia sint huiusnodiJ locasad uniuersaliaJ sciliacet pmblemata, &Jad particulariaJ stibaudi,& prius de destructiuis si de Hirmativis diced di assignat causam,& dicit, Et quiaJ respondente smagisJ hoc est pro maiori parte spositionesnuas in v dis literariis stistitiet fasserantis eo quod inest.J hoc est assi acuas tu nonJ hoc est si negamus.
disputantes autemJ hoc est opponentes aute magis Ddestniant,Ju construant. Et cum oppositio prior sit responssion fit ut ne ua problemata sint priora assimainus, modo quo opponens priorestrespondente.EM us autem in luis analyticis,assignat aliam causam, quia videlicet peculiarius est dialectico destruere,qtiam construcre, quare & trius. F
, Est autem diti illimum ab acci gente conuerti propriam nomin tionem. Nam aliquo modo & non uniuersaliter in sella contingit accia
dentibus. A definitione enim & proprio,& genere necessarium est conuerti,ut si inest alicui animal grestibile bipes esse, conuertentem verumetit dicere,quoniam illud animal gressibile bipes est. Similiter autem a genere: nam si animal inest alicui, animal est.eode modo & in proprio est. Si enim alicui inest grammatices susceptiuum esse grammatices si sceptiuum erit. Nam nihil horum contingit secudum quid inesse, vel non inesse,sed simpliciter vel inesse vel non inesse. In accidentibus autenihil prohibet secundum quid inesse,ut albedinem,uel iustitiam. Quare non sufficit ostendere,quoniam inest albedo,vel iustitia ad ostende-cidum,quoniam albus vel iustus est, propterea quia non necessarium est
Iuniores arbitrantur Arist hic velle comparare praedicata ad shm esse de inesse,& asserit in aeri dentibus esse & inesse non conuerti,quia non valet,lioe accidens nuic inest, itur hoc est illud diabene valet ecommota tribus aliis praedicatis conuertuntur,quoniam ad ineste aequitur esse, ct ecoue se. Quam expositionem asseri Adiuolphus. e Melius autem dicamus Aristo.veste declarare V ad terminandum problema de accidente non sinicit probare accidens lasse,quia non valet, accides inest alicui igitur illud est tale Ad cuius eludentiam accipit in accidentibus fieri non posse eonuersi nem secundum propriam nominatione. Vbi annotatione dignum, sto hic accepisse conuersione aliter o in Prioribus, i conuersionem aliam in terminis,aliam in parte distinxit.hie autem conue sone secundum propriam nominationem vocat, quando aliquod accipitur inesse alicii quod postea remo nomine subiectum illius vocamus, ut si animal inest alicui,conuerietes dicamus illud eidinest esse cubiectum animali:nam accipientes animal inesse homini,hominem subiectum dicimus animalis,& dicitur haec conuerso,ut Alexad inqui quatenus primo incipientes a praedicato, posta ea i subiecto principium facimus: nam cum dicimus animal inest homini conuertendo dicemus ho- 'mo est animal. Sumit igitur Aristo.primo in accidentibus no fieri semper conuersonem secundum propriam nominationem,& dicit, Est autem dissicillimum ab accidente coitem p fiam nominationem J& hoe exponit,& dicit, Nam aliquo modo & no vniue saliter,J hoc est,nam in aliquibusci non uniuersaliter in omnibus saccidetibusJhaec conuersio secudum remam nominationeis
lis contingit accidentibus,' & l in aliis haec couerso fieri possit, inert & aicit, OA definitione enidi proprio,& genere necessarium est conuertiJ & hoc exemplis primo declara α dicit, sVt si inest
alicui animal gressibile bipes Ale,4 quae est definitio hominis, conuertetem verum erit dicere,quo niam illudJ videlicet homo animal gressibile bipes emi militer autem a genere nam si animal inestali id videlicet homini,homo fanimal est.eodem modo & in promo est Si enim alicui inest pra-matico susceptiuum esseJ videlice homini,homo grammatices susceptiuum erit.J S sido declarat hoc idem ratione,& dicit Nam nihil horum4 hoc est,neque genus,neque proprium neque definia
tiobcontingit secatam qua inesse vel notae&ὶ cum nulla horum cotingat esse in aliqua parte sis
79쪽
A Iecti non enim animal ea si inest,nee risibila inest capiti, e definitis parti ineste dieiniri Sed simpliciter vel inest vel non inesseJiubiecto. ΓIn accidentibus autem nihil prohibet secundum quid ineste J quoniam potest inesse in aliqua subiecti parte,& non in toto sublatio, sui albedinem vel iustiatiam.J albedo enim potest inesse in aliqua parte alicuius subiccti,non in toto subiecto: nam aethiops
secundum quid albus est, quoniam secundum dentes,non tamen est albus causa est,quoniam albedo
est in aliqua parte.Similiter iustitia potest alicui ineste secundum quid,si alicui insit secundum naturalem aptitudine ion tamen propter hoc dicetur inpliciter iustus,cui iustitia hoc modo inest .Ex iis concludit proposinuri,videlicet quod ad terminandum problema accidentis no sufficit per loca m-bare hoe inesse alicui vel hoc este accidens alicui,& dicit. Quare non sissicit ostendereJ per loea in problematibus de aecidente, suoniam inest albed vel iuditi ad Ostendendum quoniam albus,vel vistus estJ aliquis homo,cuius causam repetit, & dicit. fpropterea quia non necessatum est in accidelibus conuertiJ secundum propriam nominationem Alexa.colligit hic ea, quae sunt pmma problematibus de accident antequam veniat ad loca,ut habeatur differentia inter problemata de accidente,ct alia problemata.& asserit primum pmprium esse,unaueriale & particulare quoniam in accidentibus,quaedam uniue salia,quaedam particularia sunt 'blemata.Secundum est non conuertit secunia B dum praedictum modum conuersionis in accidentibus problemat hoc autem utile est ad argumentationes: nam qui demonstrat quod homo no sit animal, aut animal rationale mortale,aumsibile de
monstrauit simul, quoniam nec g- - - -- α' o
aliud ciusmodi, no destruxit aliquod horum accidere ipsi. test enim aliquid eorum in aliqua parte, α secundum quid accidere ipsi.Tertium proprium en,quoniam in accidentibus sicut est uniuersaleci particulare,sie est in illis secundum quia siue in aliqua parte di simpliciter, quae habent quandam analogiam .quoniam ut simpliciter ad uniue sale in secundum quid vel in aliqua parte ad particula luit habere exemplum eius,quod est particulare,quod licet exemtium eius quod est particulare sit, tamen inas est eo re exemplo eius,quod est secundum quid,quorum ut Alexander inquit 1aec ana. logiam habent.
Determinare aute oportet & peccata, quae sunt in problematibus: nam sunt duo, vel quo falsum dicunt,uel quo transgrediuntur positam locutionem .Falsum enim dicentes,& qui quod non inest, inesse dicunt
mentiuntur:& qui extraneis nominibus res appellant ut platanum hominem) transgrediuntur positam nominationem.
Nunc declarat quae Oportet determinare ante locorum traditionem,& dicit. Determinare auteoportet & peccata,quae sunt in pri blematibus,J hoc est,quae accidunt in pmblematibus ante locorutraditionem cuius causam assignat Alexa quoniam problematum destructiones ecundum peccata quaestitit in ipsis fiunt,quare oportet haec notatac concesssa esse.Nam ea secundum quae oportet eleri cnum fieri haec ipsa oportet praecognoscere ante traditionem locorum,& dicit. Nam sunt duo. vel quo falsum dicunt,uel quo transgrediuntur positam locutionemd mentitur enim qui volt talem finem ponit.quod enim no inest,voluptasi inessedacit. Similiter mentitur qui dicit motum fieri perva, R& qui ponit magnitudines atomas,& qui ex no selidis generat corpora transgredimr aute dictionem positam, qui quidem cognoscit subiectam naturam, quae & qualis est, & non consueto nomine, eam vocat sed circumscribit,& impro riis nominibus utitur,unde dicit. Falsum enim dicentes, αγη hoc est, Rui quod non inest nesse dicunt,J ai quod ineste dicunt non inesse hi sic dicentes metiunmr & qui extraneis nominibus res appellant ut platanum hominem,J veluti Diogenes hominε dixit esse plantam eueriam, hie sie dicentes stransgrediuntur positam nominationem.JIn huc modii transgrediuntur,qui dicunt silum sapientem diuitem est vel silum pulchrum,uel selum nobilearon enim qui sic dicunt norant ea quae sapienti infimi sed quὀd dicut ea quae sapienti insunt, esse diu tias, transgrediuntur dictionem.d uitiae enim non in virtutibus,sed in pecunijs & possessionibus stine. Pulchritudo etiam in eo eiuratione partium dissimilarium est inita vem ad exemptu attinet, qui dicit platanum hominem iccipiendo platanum pro arbore,mentitur:quoniam esset primum pecpeccatum secudum rem.Secudu vem,quod est tras dicosueta appellationem esse petratumsecunciun vocem Nullae dubitationes fieri possent hic,quas breuitatis causi praetermittimus.
80쪽
, Vnus igitur locus est inspicere,si secundum aliquem alium modum
inest quod vi accidens assignauit.
Ancinymus Latinus interpres asserit Aristoduc assignare loca errandi circa Meldens, quota pG inuas ignando, dicit Vnus igitur locusnuo erratur in asii adis aecidentibus sest inspicere, si qdJqui ia in nauit ut accides ecudu alique alium modii inestJut vel secudum genus,vel secundum propria vel secundu definitione: na si sc iuri error erit in accipetessis accidentidus.Alexanssiveta dicit, y cu Arist dixisset oportere ab uniuerialibus destructiuis incipere in problematibus deaecident primu talem locu tradit,per que demostrat no esse accidens,quod vi accidens est assignassi. α dicit, Unus isitur locusnuo videlicet aliquod praedicaurin destruitur esse accides si ut accides Lerie in natum est inspicere si secundum aliquem alia modii inest,quodJ quis ut accides assignauit. nasie erratur de destruitur problema de accidente,& intelligit secutidu aliquem alia modii Jpraedicto is in modorum.demostrariani est enim omne quod inest,inesse alicui, aut ut geni Aut ut definitic ut ut propriii aut vi accidens Et sic secundu Aleia bu hic est primus locus,quo destruitur problema ac Lessentis. Aduerte tamen, ut Alexa etat, Theophrastum fecisse dii rentiam inter praeceptum,
Iocus aecipitur.Principiu enim loci apud Theophrastu pceptu est.verbi caesa, aeceoi est si velimus propositii cognoscere vim sit multiplex an n5, respicere ad atrativos clanciuesse ad con quod dicitur ab eo parangelis est cominis simplicius,& uniuerialiusA quo ead conuaria,=cepta est docus vara est,si contraria est multiplex, Ppositu est multiplexamplius, sit problema,
utrum album color sit disgresativus visis, praeceptu est,esse respiciendu ad cotraraun:locus vero est, si contrariu inest c5trario, trarium inerit Alexander vero,quod Theophrastus vocat praeceptum, laeum praeceptiuum appellat,nos vem vocavimus locii terminum, dicitur enim locus praeceptiuus,
quoniam per ipsem praecipitur ad quid sit respiciendu pro inuentione propositonis maximς. Dicitur autem locus terminus,quoniam est quid communius simplicius,& vnruersalius, a quo accipitur locut maxima.Est enim principium loci maximi:,quatenus ex ipso maxima accipitur.Nunc ad rem venio Aristoaereo assignando loca destructiva accidentium, ala nat locum praeceptiuum,& dicitfPrimus igitur lacus est inspicere,J hoc est,primus lacus praeceptiuus est, ut debeamus inspicere, uquodJquispiam fassignauit ut accidens secundu aliquem alium modum insit J hic est locus Iraeceptiuus liue locus terminus. Matimana non posui quoniam ex laco patet.est enim maxima, si aliq3 propositum inest alicui secundum aliquem modia aliorum praedicatorii, tale propositum non est ac- .cidens hic est laciis maxima. sed quoniam hie lacus licet sit destructiuus accidentium, est etiam cui Alexandinquit locus fallaciae accipiendi accidens.qui enim accipit aliquid inesse alicui,ut aecides. quod inest secundum aliquem modii aliorum praedicatorum,hic peccat errat,& fallitur.& quoniam peccatum ut dictum est di lex est,aut in mentiendc aut in traugrediendo quae r quale peccatum lioc fiterit Alexander respondet hoc peccatum magis esse in transgrediendo. potest etia dici reeini is mentiendo si aliquis existimaret illud quod inest,aecideremam existimaret inesse quod non inest,quia accidere existimaret,quod non accidit gitur est peccatum in mentiendo.
6 Peccatum autem maxime id circa genus, ut si quis albo dicat accidere colorem esse. Non enim albo colorem esse accidit,sed genus eius
Nunc exponit ea circa quae magis accidit haec fallaci siue pereatum,& dicit, Teceatur alit maxime idJ hoe est committitur autem maxime e r ille circa genus,J hoc autem accidit quonia genus videtur habere quandam similitudinem cum accidente ut Alexander inquit nugis quam alia. proprium enim di definico sta & omni insint,propterea conuerruncis cum rebus,quorum sunt: sed 'genus,& accidens in plus sent,iram illud cui uisunt deo cum eo non conuertiantur.quare qui dicit aliquod inesse alleui ut accidens quod inest in genus rarguetur ut mentiens, quoniam peccauit in metiendo .sed qui inter genus, ct accidens differentiam tauerit,& in ipso accidente utetur dictione generis , hic peccat m transgrediendo,quia circa positam dictionem peccat. CSed occurres,quon videtur accidens magis cum proprio q cum genere conuenire gitur magis errabitur circa pron iumquam circa genus.Dicendum quod dialecticus magis modos prςdicancti, quam res ipsas cosiderat. sed quia accidens plus eum genere in modo praedicandi couenit quam cum promo,st ut error missis circa genus committamr.Proprium enim conuersim praedicatur deo cum definitione magis eo uenit. genus autem & accidens non conuersim.vnde dicit, sut si aliquis albo dicat accidere colore. Jhie errat. N5 enim albo colorem esse accidit,sed genus eius color est.